장음표시 사용
141쪽
1ox DE. ANTIQUITATIBUS. HORTAE nius injuria obelo confixit Ortelium, qui Vadimonis lacum appellaverat vidi Tassant, pro quo ipse Tassanelli obtrusit in notis pag. 2o I. Eandem planiciem Hortanam designare videtur Lucadus in libro primo V. 673.
Di qui tauriferis ubi se Mevania campis
Explicat, audaces ruere in certamina turmas
strat;'qua Nar Tiberino illabitur amni
Tarbaricassaevi discurrere Caesaris alas. Nar enim , uti jam diximus capite primo num. IV. juxta Hortam Tiberi se immiscet. V. Eam de Callis victoriam memorari in originibus Catonis tradit Sigonius in libro primo capite nono de Antiquo jure Italiae, haec verba inde in medium adducens: Turrenus, patre Essio VOLturreno, Regum Etruscorum ultimo, ad lacum . Vadimonis caeso, ad dedendam urbem Etruriae anno secundo Obmpiadis cxxim. allici potuit: sed ad recipiendas latinas literas nunquam persuaderi potuit. Sed haec sunt somnia Anniana, a quibus tantum virum, ac suit Sigonius, deceptum fuisse merito dolet vir palatinis muneribus ac doctrina insignis Iohannes Baptista Agucchius tria epistola Italica de prisca origine & dominatu Civitatis Bononiensis. Lacum Uadimonis indigenae appellant ii lago di Valdemonio, quod vetulis ob nominis similitudinem occasionem dedit fabulandi
intus latere daemonem. Ceterum adhuc sicut tem pore
142쪽
pore Plinii in similitudinem rotae circumscriptus apparet, em undique aequalis: nullo sinu, obliquitate nulla , colore caeruleo albidiore, em mitidiore , odore su bureo, saporeque medicato . Sed tamen spacio longe, quam olim breviore, quod insulas pecora ingresse portantes ferre in medio non
possit , quarum meminit Sotion mox adducendus, Seneca naturalium quaestionum libro tertio capite
vicesimo quincto, de Plinius senior libro secundo capite nonagesimo quincto. Neque ego assentior Iohanni Lomejero, qui capite decimo septimo de veterum Lustrationibus ex eo, quod Plinius dicat, nulla in boe navis acer enim est sed innatant infulae berbidae , videtur opinari , lacum adeo amplum fuisse, ut intus navigari posset, quod tamen facere nefas esset . nunquam enim credo navem aIiquam, licet exiguam, in illo natare potuisse; sed Plinium ita loquutum puto , ut innueret, pro navibus parvas insulas in lacu huc, illuc ve-etari : cujus re duplex caussa adsignatur a Seneca in libro & capite jam indicatis , nempe aquae gravi tas medicatae , in ob bocpondero e ; in ipsius insulae materia vectabilis, quae non est corporis solidi, quantis arbores aut fortesse enim leves trianis
cor , frondesque in lacu sparsas pinguis humor apprebendit , ac vinxit. Itaque etiam si qua in illa saxa sunt, in υenter exesa e sylusis, qualia sunt
quae duratus humor eficit utique circa medicato
143쪽
1o4 DE. ANTIQUITATIBUS. HORTAErum senti m rivos: quae,ubipurgamenta aquarum coaluerunt,exspuma solidantur. Hasce insulas natantes ex varia levioris & viscosae materiae miscella
aggestas portiones a vento hinc inde agitatas appellat Attianasius Κircherus in Mundo subterraneo tomo primo pag. 279. In fragmentis Sotionis de miraculis sontium , fluviorum, & lacuum haec legum tur inter Aristotelis opuscula varia Graece edita a Friderico Sylburgio Francosurti apud echelios
quae sic latine verti possunt: est autem.flagnum
in Italia, lactis Vadimonis appenatum , non magnum, babens parvas infulas natantes vento agitatas . Hodie tantum stuperest parvi ambitus crater juncetis & vepribus Obductus, immensae tamen profunditatis, nativas aquas continelis, quae, nulla foris apparente mutationis caussa, repente aliquando conturbantur, excurrentibus per lacus cuniculos flatibus , qui & vicinum Tiberim excutiunt . Interdum vero, loculis unde transeunt disruptis, per annum vix effluunt: vel contra ita exundant, ut ivorum memoria plures in Tiberim convoluerent molas, quarum acervi adhuc ibi conspiciuntur . Ceterum lacus nec pisces alit , nec
144쪽
gignit, sed luridos angues & testudines colore subvirides, spissae substantiae ac odore sulphureo,
firmandis fracturis utiles, quo nomine eas proponit doctissimus Baccius, qui etiam tradit tempore penuriae eum exundare: idque mirandis modis a principio veris egisse anno ΜDLxIx. quo universalis annonae caritas Italiam afflixit . Eandem abditam vim sterilitatem foecunditatemque praenun
clandi, illam quum fluit, hanc quum fluere cestat, illi tribuit Κircherus in Mundo subterraneo tomo primo pag. 288. ubi ait se de eodem fusius egisse in sua Etruria, quae adhuc lucem non vidit. CavLia, quae lacum extumescere cogit alia sene esse non potest, quam flatus & spiritus subterranei, qui exitum molientes, dum non inveniunt, per fundum
lacus transeuntes, aquas in monstroses tumores certis temporibus tanto impetu exaltant, .ut vita
quadam praeditae videantur. Lacui naturam sulphuris inesse satis quidem indicant scatebrae sulphureae sub vetusta Nepe & sub Horta, unde calidam emanantem, sulphureamque ex lacuna per veteris structurae emissarium in balnea Olim exceptam Hortini commemorant, locumque adhuc ad balnea vocitari, ubi veterum aedificiorum vestigia saepe eruuntur. Aqua vero, quae inde irrigua
ad Tiberim trahitur, temporis spacio ingentem, producit albi lapidis molem, Tiburtinum appeti tam : ex quo lapide, qui Tibure etiam atquees
145쪽
io6 DE. ANTIQUITATIBUS. HORTAE alibi effoditur , efformatas suisse veteres statuas sinscripta monumenta observat Gauges de Gozze Pisaurensis in dissertatione Italica de basi Columnae Rostratae pag. 8. Baccius addit se existimare, has aquas praeper illum sulphuris fomitem , liquidi aluminis vel succi id genus portionem habere, propterea usu balnei fore utilissimaS : quae nempe siccare valeant ulcera, scatentes per cutim humores cohibere, & luxata membra corroborare, non secus, ac albulae aquae Tiburis,
de quibus agit libro quincto capite nono . Ejusdem generis ac fuit lacus iste Vadimonis puto exstitisse illum , quem Strabo libro decimo tertio in fine Troadis locat apud Astira , aitque vocari u mine Sapra, qui erumpit in littus mare, asperis faxis in dorsi speciem porrectis asperum: atque similis naturae suspicor aliquid fuisse lacui Messii-rinae apud nostrates Forojulienses in Alpibus Carnicis haud longe a tractu, quem Zeliam appellant et hic enim nullum producit piscem, proxima habuit balnea sulphurea, quorum vestigia non ita dudum adhuc apparebant.
146쪽
I. Sancti Landi mar ris am examinantur . II. Inscriptiones Herculi sacrae . III. Hercules Somnialis. IV. Hesperides tres cum Hercule in tabula Ortana.
E D quam falso hunc lacuna Vadimonis olim Gentiles sacrum putaverunt, tam verius hodie apud Christianos bereligi si1mos Hortenses ejus recordatio magni habenda
Landus martyrio coronatus fuisse tradatur, ut excerpta ex ejus actis testantur
apud Ferrarium in Catalogo die v. Maii, & apud Hagiographos Bollandianos tomo secundo ejus. dem mensis pag. 69. unde apud eundem lacum non Ionge a Bassanello ejus martyris aedicula ostenditur , in qua sacratissimum corpus populi frequentia honoratur. Sed quod pertinet ad la data excerpta , seu quod acta genuina perierint, vel adhuc inter blattas M tineas alicubi delitescant, per dracones thesauris suis incubantes abscondita, quemadmodum ab invidis veterum manuscriptorum possessoribus , rei sacrae EM publi-
147쪽
1 og DE. ANTIQUITATIBUS. HORTAE cae damno EM injuria saepenumero fieri videmus: seu potius quod supina exscriptorum inscitia pro arbitrio quaedam superaddere voluerit , in illis
aliqua sunt, quae secrae antiquitatis perito negocium facessunt. Enimvero sanctus Landus diciatur frater sanctorum Felicissimae , Valentini, ScHilarii, & passiis traditur sub Domitiano. At Felicissimam cum Graciliano Faleriae morte damnatam diximus sub Claudio ΙΙ. quem inter & Domitianum septuaginta saltem anni effluxerunt. Sanctos vero Hilarium Sc Valentinum sub Diocletiano Sc Maximiano Viterbii passos varia acta testantur , quae dabunt Bollandiani die m. Novembris: neque usquam in iis actis tam Felicissimae, quam Valentini oc Hilarii sanctus Landus momoratur , quemadmodum animadverterunt Fer- rarius , & Henschenius . Haec olim neque eruditissimi Florentinii fugerunt obtutum, namque is in Originibus pietatis Etruscae pag. IT 8. putavit in acta sancti Landi pro Diocletiano male irrepsisse Domitianum. Sed nihilominus adhuc superest difficultas ex silentio in actis martyrum, quorum fiater sanctus Landus fuisse traditur: quae inde etiam augetur, quod sancti Ualentinus & Hilarius exoriente in Italiam venisse perhibeantur 3 sanctus
vero Landus ex Germania. Huic ulceri ut mederetur Ferrarius scribendum suspicabatur, ex Grae-εia pro ex Germania : quam correctionem resut
148쪽
L I B. I. C A P. V I. Iopvit Henschenius, quod nomen Landus illi Germanicum visum fuerit, & detruncatum ex Rotando, aut alio simili per consuetam Etruscis propriorum nominum mutilationem . Atque inde arbitratus est, a Langobardis aliisve barbaris Italiae occupatoribus sanctum Landum pro fide Christiana occisum, Hortaeque coli coeptum, de proinde ad faeculum VI. referendum, quo scimus alios plures sub Langobardis passos. Haec ego jam exaraveram, quum ex schedis MSS. Landi Leoncini canonici Hortensis didici, anno I 518. die Σ . in iii juisu Angeli Goraadini Hortensis Episcopi reseratum suille tumulum sancti Landi, atque intus in quodam lateritio lapide hanc inscriptionem re
LANNUS XPI. MARTIR. HIC REQUIESCIT SVB
Hinc omnes praedictae conjecturae & dubitati nes evanesciant ; Sc statuitur, hunc sanctis a martyrem non LANDUM, sed L ANNUM appellatum , non sub Domitiano, sed sub Diocletiano
passum : cujus gestorum memoria quum forte periisset , aliquis rerum Sc temporum imperitus conscripsit epitomen ,. quam vulgavit Ferrarius ex Fabrica Hortana, quae est rudis ,. atque indi- aesta
149쪽
ii o DE . ANTIQUITATIBUS . HORTAEgesta multarum rerum sibi minime cohaerentium farrago saeculo TH. in unum compacta, quanta ego tractavi apud Illustrissimum N TiυM . Literas inferioris laterculi sic interpretatus est Leoncinus et Eutilius Pre1bter sepelivit: quam explicationem haud respuo, modo non intelligatur sanctus Eutilius ille, qui passus suit sub Claudio II.
ut indicavi ex actis ejus tomo tertio Maii Bollaniadiani pag. G. Qui enim hic potuisset sepelire sanctum Lannum , sub Diocletiano martyrio corO- natum IL Explicatis utcunque iis, quae ad Hortae antiquitatem spectare videbantur, quia haec insuper vetustis inscriptionibus non modice illustrari poterunt, nunc reliquas promam, quae ex Hortanis ruderibus effossae ad me pervenerunt, asterisco signatis iis, quas in villam suam aliunde advehicuravit modo laudatus amplissimus ANTigris .
DEo. SANCTO. VULCANO INVICTO. HERCULI CONSERUATORI DOMUS. ULPIORUM SACRUM. M. VLPIUS VERECUNDUS. m. UISO
150쪽
Utraque est Hortae in ecclesia parochiali sancti Petri: de prior quidem in ara majori, cui pene si milem in antiqua basi in Aventino: sub aede sanctae Priscae prope Circum maximum repertam recitat Onuphrius Panvinius in Commentariis Reipublicae Romanae pag. 2II. & ex eo Gruterus pag. XLV. Dum. IO. quam hic exhibeo.
HERC ULI CONSERUATORIDOM US. V LPIORUMS A C R U MM. ULPIUS UERECUNDUS
Eandem inscriptionem adducit etiam Iacobus Sponius in Miscellaneis eruditae Antiquitatis sectionem. num. Lxu. pag. I o. ubi ex duabus prioribuS lineis unicam facit , 5c quinctam supplet his verbis AUG. N. Hercules titulo CONSERUATORIS occurrit pag. xLv. T. s. II. qui in num mis Graecis ΣΩTHP, idest semator appellatur, non ut belluarum consector, sed ut tyrannorum