Iusti LipsI Admiranda, siue, de magnitudine Romana libri quattuor

101쪽

illi sermones animo inhaeserunt, de per cere bri huius spatium inerrantes, vere dico, ad merunt mihi somnum. Lips. Aliter ego dixeram : & meministin, vltimi mei, Dormi Atqui cautio crit ne sic in posterum:mittemus potius, aut sussipendemus, hos sermones. AvD. Quin tu verbum hoc suspei de: nam meruit. Itane sermones hos tollas, in quibus unica mihi spes solath Z nam ne nescias, ut ij quia scorpijs sunt icti, ab

iisdem remedium habent: sic ego nunc affectus. Ad te propem,qui pupugisti Let Ps. Ad meZnon ego Scorpius, sed Aspis: --

rem claudo ad has cantilenas. Au D. Bene est,pungat me & hqcas ivt dormiam:& suavi veneno infundat somnum. LIPs. A e,medebor: sed no,ut censes,suaviter mi homo: ego V ro ut fastidietes quosdam aegros medici,ad exercitia & OPERA te ducam. Ecce enim ea ordine sequuntur. Duplicia autem Romana ist. ec opera,Te in i M& Diuturna. Illa, qtve subito& in breue tempus aliquod cxcitabantur, e terra aut ligno plerumque: ista,quet in longum,&mansura,elatere,imide,&terie firmiore. Temporis , duplicia iterum video ,in Mila , Extra eam: atque utraque mereri iustim admirationem. N

102쪽

siue militiam videas ; quis Fossa Vago Aggeres, & talia terreas

iterumclue materialia, Dodos, Viveas,l tam multa,tam crebra; & aut industriam,aut vires haec patrat liuin, non aestimat & admiratur 3 Sive extra cana quaedam, in

voluptatem aut splendorem structa; quomodo idem affectus non insinuet animo vel irrumpat Z Et Militaria quidem mitto,' alias mihi explicata: pauca ex civilibus tangam. oing 'Inipianere ludicra praecipue suere: ut Theatra, Am ineatra, seni, &ina nae eiusmodi moles, structae saepe in paucos dies, & paene ut 4eij cerentur. Duo exempla in Plinio, etiam cum eius, qui

tam multa ADMiRANDA viderat aut legerat, nimia admirati ne. M. Scaurus, fecit in AEdilitatesua opus omnium MAxIMvM, AE UMQUAM FUERE HUMANA MANV FACTA,non tempora: a mora,ver etiam aeternitatis destinatione. Theatrum hoc fuit. Mena ei tripli in altitudinem CCCLX. colum rum. Ima pars scenae e marmore nia media e vitro,inaudito etiam posteagenere luxuriae. Summae tubulis inauratu columnae, ut duximio mae duodequadragenum pedum Signa aerea inter columnas,ut mancautimus, fuerunt tria

misita numero. Cavea ipsa cepit hominum L xxx. millia,ctim Pompeiani theatri,totiesmultiplicata urbe,tantoque maiore populo uoiciat laetexi ista diu Sed in reliquus apparatus tantus, Atta ica Nesi tum upinis, ceteroque chor is fuit, ut in sicutinam villam reportatu quae superfuerant cottidiam . Aelicis incensa villa ab iratus rus con cremaretur ad A s. ssies. a d estΘfriges,nec excitarisZAvD. hil. ipse Plinius me tepefecit, cum scripsit, non temporaria mora, aeterestatis de Matione actum. Me tepefecit, e refelli , qui inter Temporaria hoc refers. LIPs. Tene tam Drue Plinium capere

praui lcbam,& metuebam. Sed hoc ille dictum voluit, istud, Te ii orarium eminuisse etiam inter firma illa, & quae aeternitatis spe facta. Non aliud sane dixit: &cccc alibi eius verba. In Lib xxxiiij M. Scauri aedilitate,stria millla signorum in feta tantum fuere emota ''

ruris theatro. Audin, temporario ἰ Iterumque alibi: Trecentas Lib. k,aeri sexaginta columnas Cys Scauri aedrsitate adscenum theatri tempora, si

vis uno mense futuri in usu,videi ut portari silentio legum. Qitos locos libentius adfero, quia Plinius eosdem adspexit, cum sic scripsit: τt diximus : & ut indicauimus : iaci e his ipsis io cis. Sed quod lik etiam eth: Impumaste e. i-

103쪽

io DE MAGNITUD. ROMANA cat idem supria, in cap. v I. marmoreos parietes haluit

Scauri, non faciIe dixerim sectos , an solidis glebis politos, sicuti

est hodie Iouis Tonantis aedes in Capitolio. nondum enim ficti mam ris vestigium erat in Italia. Vltimis itein Verbis, concremaretur

ad Ias. mi Pies:) e manuscriptis aliquis mallet, is bis midior nec nimium sit pro reliquo luxu. Alias operis partes tu per te,& otiose, si voles, inspice & adibi pesce: cgo alterum exemplum, ex eodem Plinio, qui dictis iam subnectit. dAufert ani mi 'sta destinato itinere digredi cogit contemplatio tam prodrae mentis, aliamque contiem insaniam e ligno. curio , 'ui ciuili in Caesarianis partibus ob t, funebri patris munere, cum opibus apparatuque non possit superare Scaurum cinde enim iEi vitricus Susia,'. J Ietesia mater , prosiriptionum mixto cum iam ne i quidem Scaurus sibi comparari possit, quando hoc certe incend i

us praemium habuit, conuectis ex orbe terrarum rebus, et nemo

postea par essit insaniae ici. Jngenio e o utendum fuit: operae itum est fine quia inuenerit, eis gaudere moribus nostris, ac nostro modo nos vocare maiores. Theatra duo iuxta fecit amplissima e Igno,

cardinum singulorumverstili seu pense libramento: in quibus virisque antemeridiano ludorum spectacido edito, inter a,ersis, ne

inuicem obareperent fenae . , repente circumactis, ut contra si rent , postremo iam Ar, d sedentibus tabulis, ej cornibus inter se coeuntibus, fa ciebat . Amphitheatrum, gladiatorum stectuosiu edebat, ipsum magis auctoratum populum Romanum circumferens. id enim miretur qui se in hoc primum φ inuentorem, an inue tum ' artisicem, an auctorem ' ausum aliquem hoc excogitare, an seu scipere ἰ parere, an iubere ' Super omnia erit populifuror,se ere ausi

iam in seu stabili is sed . militas animarum Uia ' aut quae

querela de Caunis ' quantum mali potuit accidere 3 Ecce popul , T manus miuersus, velut duobus mi Ity impositi, binis cardinibus sustinetur, est, fissum depugnantem hectat, periturus momento al)quo, luxatis machinis, Disserte illa Plinius, & culpans simul ac laudans. Quid autem nos Legimus, intelligimus, vix credimus de meo sensu hic fateor: in & qui quantaque illic ala singuli, qui tota theatra sustinerent, venerent, iungerent, dii iungerentque 'De me, parum est: sed coeant ipsi artificesia stri , architectities, laborabunt in re non dicam conscienda,

104쪽

sed exputanda. Plura huius generis passim: sed in circumfusa rerum copia, excerpimus pauca & cligimus, cum iudicio, ut postlim. AvD. Hic non adhibes, quod cum pace tua dicam. Lips. Quid iam Z Avo. Nam ars & ordo ita praecipit, indicendo narrandoque ascendere, Vt ille ait, ex se mos -- anam, non ex fumma duine fumum. At tu culmina operum dixisti, & minora haud dubie dabis. L i P s. Minora Z aliter diaces, cum illa Perpetua & sirina audies: quid si & nunc aliter in his Temporarijs i Casi Caligulae pons nacio an ingenio, mole certe S magnitudine vincit, sed & insana illa ambitione siue periculi, siue nouitatis. Struxit eum in ipso mari, nauibus impositum, magnitudine trium missarium quadrantur id est, toto illo spatio, quantum est a Puteolis ad Baulos. Per hunc, triumphantis ritu, cum Senatu militibusque incessit,spectante toto populo: in codein epulatus, noctem etiam peruigilem it, inter lasciuias S ludos. Addo autem inpaucis diebus iram α sic narrantὶ pontem hunc totum structum: unde tam sui itὁ nauibus, armamentis, trabibus, omni alia materia conti cta ' Immensum opus perpendenti,sed cui laude in vanitas d trahit. nam quo fine structum, nisi ut destrueretur ' Simile in oraca auem sterum Odigia lucet dicere. Is autem non suis selum, sica alienis opibus proterue abusus. cum, ut Dio stribit, isti dera homines Senator regnis, OTIES Ur et ,

du: e inpleri que non solum non a iurus haesurusve erat,sed

nec ea furus. e pura, caicumque hiematurin erat, aut etiam potabatur hiematurus, cogebaritur AMPHITHEATRA C. CI

Co ruere; eci umptum quicquam ab eo capientes: ealsam aeruenda. Quis cum haec legit, siue audit, non admiratur opes α splendorem Senatorum,qui patrare haec poterant ξ non item

detestatur illius insaniam, qui iubebat Olim in populi totius voluptates, Theatra & Circi structi: nunc in unius imagina

rium usum. Nam nec vi

105쪽

Diuturna caput omnium Roma. Di tu eius, ε' in trimis ae mara tu ine indagat

SEo adamnosis istis&-ad stabilia &vtilia veta

niamus, & quae Terpetra dixi. In hoc genere multa sunt Romanae magnificentiae, nec in urbe solum aut ipsa Itali sed per terrarum orbem sparsa. Licet dicere. diuino munere Romanos datos, ad quidquid rude, expoliendum; ad quidquid

insectum, faciendum loca hominesque, elegantia aut a tibus, passim exornandos. Quot Opida noua structi Z vetera ampliata, aut reparata Zin ijs Tempti, Basilicae, Fora, Torti i ii si ii, Viae, Theatra, irci: & plura, quae aut usum haberent, aut amoenitatem. Quid iam Triuatae structura ut Domus aut milia Z omnia splendida, ab ingenio simul & pretio commendanda. Atque ego hic haereo. Avo. Quid tibi est 'Lips. Sine. Avi . Non pergis ZLi Ps. Mane inquam Avb. In capite viae sistimus 3 L i P s. In capite. immensa & vaga se aperit, nec satis scio qui limitem eam aut stringam. Poetae animi ca, si solent dicere, Vnde tamen coepti iam urgat carmis, s ordo ' ego ex vero: & incertus animi seror, ubi ordiar desinamque. Nani si vel sin gularia tantum ostendenda sunt; per omnes prouincias,urbes, agros eundum est: ubique enim tale suit. Inlinita,inquam,ita sunt, & cum poeta principe,

que suit Ipsam si in parie nosti totam ne speres: etiam illa pro uincialia noueris,quae pleraque fae ad hoc exemplar. Nam de coloniae Capitolia sua, Fora, Basilicas, Theatra, & talia, habe bant ad urbis dominς & parcntis suae ritum. Roma igitur faue,& te ostende: de paullisper e ruinis tuis, si fas est,ueterein vii

106쪽

tum attolle situm tuum primum video, & laudo: aut potius prome Camillus ille apud Liuium, qui te bis condidit,& dum Gallis eripuit,& dum tibi ciues retinuit &firmauit. Nam abs que eo abibant, & Veh iam Roma erant. Ille igitur: Non sine cauisia Dii semiueique hunc Vrbi condendae locum elegerunt. Ialuberrimos coges . lumen opportunum, quo ex meaeterraneis locus ges deuehantur, quo maritimi conuentus accipiantur , mare vicinum

adcommod tares, nec expositum nimia propinquitate ad pericula classium externarum; regionum Italiae medium. Videamus, Auditor paullisper horum singula: & iuvabit nae recitatio,& quasi in Roma iterum sistet. A v D. Bona venia, quot iam anni ex quo lustrasti Lips. Ipsi vigintis tem,cum discessi: sed ani- nium non auelli, & antiquitas amabilis. sed & religio ven rabilis saepe eo vocant. 'd ergo diceoam, Camilli rumi- nemur. Saluberrimos collis. Hodie vix ita sunt: sed caussa δε- studo & desertio; tum & aurae e vicinis paludibus vel aestua

rijs, & quas alij indagent. Flumen opportunum in Tiberis illes'

ter, qui urbem secat: lutus circa ea ut Dimosius monui qua tuor iugera, sime pedes CCCC: pro seu ussic, ut maximas naues

si ψω, c portet. Addit o arent icinum.) nam distat xv r. missas fum,ut Plinius & Antoninus metiuntur , siue,quod idem es centum iginti adiis, ut Dionysius. Non erpo Sir

bonem audies, qui centum nonaginta ea computat: se inume

rorum librari j sui errore. In Appiano an error talis, qui n nisi centum stadia computat ' Nam verba Celiserini Consulis sunt, suadentis siue iubentis Carthaginienses, diruta urbe sua, a mari abire: o mini iubemus non nisi i xxx. Miuia vos rece dere, cum nos ipsi ab eo disiemus ad centum. tamen hoc: non mutem, & vere dictum censeam. sed aspectu latae &ma ae illius Romae, quae extra prima moenia mox dicam) in or- : Dem se diffundebat. Ab ea ille computat: etsi seriasse parum adhuc vere aut decore in Censorini persona. sed aeuum suum, ut fit, aspexit. Claudit Camillus, Italia me tam esse. Ita, in longitudine. nam latitudinem si spectas, finem tenet. Hoc

verius, quam quod Vitruvius etiam mundi mediam Romam se- Lib. , icit: nec noc nobis persuadebit, nisi sui fortasse & Romani mundi. Haec Camillus: sed Rutilius Gallicanus, cuius itinera O i rium

107쪽

1o3 DE MAGNITUD. ROMANArium exstat, ab infimo aevo non infimi carminis, hoc quoque in ea miratur, quod munitissmo loco sita, nec Alpibus suum ab omni vi subita, sed Apennino defensa.

Sisisti certa mundum natione fatemur,se,nsilium uess ei machina tanta fuit ;

Inuidiam timuit Natura, parum ue putauit orctois olpes opposuisse minis.

Sicut vulgauit multis italia membra,

Nec sima inclusit quae pretiosa tulit:

Iam tum multipi ci meruit munimine cino, Sotaitosque habuit Roma futura Deos. Ista Rutilius pulchroe sed nos a Situ Formam videamus. Nec y terem illam revoco, Auadratam, & qualis sub Romulo fuit :persectam & plenam considerasse sit satis. quae rotunda propemodum suit etsi haud iuste tamen) & septem sim colles. amplexa, grandem ambitum secit. Quem utinam firmiter metiri tibi possim l ab ali. Avo. Quid uspiras Zetiam iterumpLi Ps. Iterumque,& ab imo pectore. Ah, cur non Romae nunc paucos dies sum Z cur non obambulo, video, maior 3 cur norae cum viris doctis inibi consero scinius fortasse certiusque de sitirem sed vel sicc abor. Au D. rgoin suspirio tuo rideo. N am cur votam,quod potes,imo quo impclleris, aut inuitatis Zii6nne Itali,&ipsa Roma,hoc faciunt 3 LIPs. Faciunt, & gr. tiam pro iudicio vel affcctu debeo : sed quid dicam ἶFatuni meum primo me tenuit: mox & Rex : illud occulto decreto, hic aperta benignitate. Ad summam, video Belgς mihi in Bel his moriendum : etsi de reuisenda ea obiter non despero. Sed de nostro ambitu. scribunt veteres, Seruium Tullium regem, ad quinque colles iam inclusos urbi, duos addidisse Viminalem S E qui inum, & talem tant inque deinceps fuisse Romam.

Dionysius in re aperte: praeritu ire δ N E E N v N Ci ocest urbis ambitus, fato aut numine, vivi ut, nontermittente.

Neque nun inquit: quando ZAugiisti aevo, quo ipse scripsit: Sed ille ipse ambitus igitur quantus Zidem ita docere voluit, : se uis metiri arebitum, eius voluerit, conferat

108쪽

LiBER TERTIUS. I γ' cum thenarum 'urbe, nec multo maior apparebit. Quod idem di in xiii

alibi iterauit. Voluit, inquam, to re: vix nos docuit, sed suos sane Graeco qui Athenas noram. Nos quid λ& de huius biiu quaeramus. Lego quid cin in Dione Chrysostomo, iam ori .,

um circiter stadiorum: quae nobis sint vigintiquisque milliaria rsedanea inclusa Athenis suis Dionysus in hac collatione v luerit, haeremus. Tamen & ex Plutarcho simplicius colligas Athenarum ambitum, qui in Nicia) dc Syracusarum magnitudine disserens,addit, bran Oilenis non angustiorem. Quantς illae igitur Syracusae' ontum octomisa sititiorum,scripsit Strabo: atque ita haud longe a Dione Chrysostomo abimus; sed nec a Plinio, de ipsa Roma,cuius locus mox videndus. AvD. Quid per ambages colligis λ rcs hodiequc liquet. & muri illi antiqui

Romani ambitum habent non nisi XIMI. aut xv. miliarium, , t notant oui dimens. Quid crinambigis Θ Lips. Hos istos,v teres non fuisse. Multa sunt, quae arguunt: sed ipsa maximὶ sonita sic enormis, & alibi sinuans introrsus, alibi procurrens extrorsiis: prorsus,ut non a prisca illa accuratione & elegantia, sed a nouitia aliqua necessiitate impolitum &subitum opus videatur. Neque ambigendum est, ut mox dicam. Sed de ve- icti igitur ambitu, etiam Plini; locum,ut dixiqvidcamus,qui ex prosesso dcscribit: M oz N I A ritu co egere A M B I T V, inperatoribus Censeribusque V pasiariis, passuum x iii. mussa ducenta. mplexa montes eptem, limr in Legiones xiiii. compita earum CCI xv. Eiusdem staci mensicra currente a II tavrio, iu. capit ori Romanistatuto, ady Has portas, escit' suumper

HEium xxx. millia, DCC. LXV. dextrema vero te Zorum cum cam

siris iraetori s , ab eodem mugiario, per vicos omnium miarum men sura coPigit pausio a Ius L x x. mugia passuum. Rem tota in hic. habeas, si vcrba haec aut tenebras suas, aut & vitia, non haberent. Inspiciamus. . Moenia ambitu cogigere ficit lassuum x rit.

Sane hoc sit pro hodiernae Romae modo, si modo lectio firma: quam & prisci libri solicitant, xxx. mi ilia scribentes . & Leander, atque alij superioris artatis, qui xx milia legerunt, . de desciiderunt. Pergit, Eiu dem patiis mense I currenteam Rosiario. Intellego idem alium, totum illum ambitum, S eo

109쪽

inclusum. Hoc, inquit, spatium si metitis: unde 3 a ciligis his

& intellegit illam Auream in Qro Romano statutast, in otiam Italiae omues Definiunt, ut ait Plutarchus. Augusti hoe inititutum fuit, qui & posuit Columnam,dc ab ea voluit currere naensuras. Pro hoc igitur more Plinius metitur, non a porta ad

portam ut video quosdam suspicari j sed palam a Miliatio, quod quasi in urbe media, ad sit aulas portas. Sed numeri eius manifesto falsi sunt. Si xxx. millia ad quamque portam: ergo

in tota diametro LX. sunt : ergo in ambitu,centumo toginta quo

quid absurdius3 Et simile erit: etsi minus, si a porta ad portain

xxx. sint,vti volunt. nam tunc certe triplicati diametro,ut so let,exsurgent milliaria in ambitu an ipsis fatendum. alit nobis credendum Z Iam in ultima mensione, ad tremate icto ruo, inquit, as eodem Migari , LXX. missa passuum. Id quo- ue qui pote ξὶ crescent supra modum haec in ambitu, nec vi eo excusanda. Vt mihi nunc videtur meliora avide semper audiam,capiam,vel potius arripiam: l sed ut mihi nunc, Plinii numeri isti corrupti si int, & sic resbi inandi. NI ia codegere bitu passuum xxiii. mi A. Hoc primum pono,tantam misse Romam: aut si placet, xxii, parum in viro altero. e milliari est. Vinde doceoὶ ex Olympiodori quibusdam Excerptis Grocis: in quibus ad verbum est, Romanae murus mensi ratiis ab Ammone geometra, quo tempore Gothi primam inuasione ecere habebat statium ius viginti mistiarium. Iste uno milliario minus, quod alius addit: & Maltinus Polonus , qui Chron, con scripsit: In circuitu , inquit, Romaesunt milliaria viginti uo, i praeter Troaderim Leoninam ciuitatem, cum quibus Acitur ha-.bere quadraginta duo mi iuria. Unde haec habes Martine3 ex alia liuo veterum : nam pro tuo artio, utrumque hoc planὸ est ta- um. At pro veterum, & verbis Plinij, planissime verum Proverbis,dico,plini j corrigendis,& porro videamus. Nam altera mensura erat,a milliaris adportas xxx. mi ia. Ego dico scribenda oo - - : bd. csae, tria mugia. Et quis nescit ex ignorantia horum notarum saepe, ni in Plinio, tum Liuio, & alibi, peccatum' Nam putarunt Denarias notas esse: & inde nata illa millia

xxx. Atqui aliter est; & sic si cinendas, quanta proponio &consensis Roma habet in ambitu riri l. milliaria: a milliario ad

110쪽

ad portam, tria mi uria passu eptingentos sexagintagi que:

et in , septem multa quingentos hanc triplica, nonne xxii. o semis in ambitu reddunturὶ At Plinius neglexit aut insuper habuit de dimidio, & rotunde xxit. aut xxiii. dixit. simile in ad extrema tectorum Agit I xx. misita. Tu vero facit missa: & rem factam habes. Dupliciter enim nactitur. a milliario primi ad ipsos muros portasque: deinde ab eodem,ad extrema tecta. Quare hoc 3 liquet enim Romam, quasi' duplicem fuisse: & clausam muris; & alteram non clausam, quae tamen in orbe circumie,cta esset,& continentibus aedificiis instructa. Vtramque igitur dimensus,dicit hanc vltimam in semidiametro septem mi raria sabere: duplica, sunt quattuordecim: triplica, erit ambitus iu- sissime, quadraginta tuorum. Et nonne hoc ipsum est igitur, quod Martinus dicebat Θ Addo probationem huic numero al- teram,ex V pisco. Is de Aureliano principe:

sic ampliauit, ut quinqtiaginta PROPE midia murorum eiusam bitus teneant. Quod tamen Zosimus Probo Imperatori per , sectum opus adscribit. Si imitur tuncqt inquagmta propemodum nam id notat:) ergo iam inte facile ambitus ille aedium extremarum quia muri noui longius etiam

paullo aba dibus remoti. Ego in hac re nihil incerti vel infirmi vide nisi quod libido quibusdam est dissentiendi. Sed io boni, an deo tale nihil alibiὶ Ecce, in ipsi Italia urbs Locrorum nec ea inter has maximas diadecini millia in ambitu

habuit, quod Liuius scripsit. Capuam superasse, non mihil vi r ambigendum. Quid Carthaginem illam, Romae .

a mulam 3 xx i. misi a passuum circumdedit, ut manu scrini Orosiani codices pro scrunt; siue xxiiii. ut Epitoma Liviana. Ipsa Constantinopolis olim xxii. Vt hac quoque parte com ar matri suae est l. Denique ad Talaros & Sinenses si abeunt, iodie reperient exempla. Desino,& satis firmasse videor: nisi

quod opponi nobis possunt nihil enim dissimulabo, ocis se

subiiciam) duo. Prius, quod liarium non videtur ius esuisse in urbe media, atque ita mensuratio fallet. Nam fuit in capire Qt Plinius ait, fori Iomani: . atqui ab eo ad Tiberim , non par reliquae urbi spatium vi ctur, & maxime quod