장음표시 사용
111쪽
quod ibi campus martius, omnium consensu, extra urbem. Respondeo. ut nunc quidem Roma est, non plane medium
illic essessirtasse sinetiar, si illic sim: nunc tabulis credo:) sed olim videtur fuisse. Sane Victor, & Notitia Imperij, in soro
ipso Romano, nec longe a uiliaris, Vmblicum D ponunt. Sed esto tamen non exacte in medio: quid resertὶ non sic γεο-m i omnia, & ad lineam regulamque veteres metiuntur. Non mouet me de campo Maintio, quem fateor extra pomo
rium habitum, & intra moenia tamen fuisse. Nonne idem in Muentino Z qui usque ad Claudij tempora, in pomoerio habitus non fuit, & tamen a Regum tempore urbi inclusus. Et campus quidem Martius etsi olim non crat, tamen Iulius Caesar quoa Cicero ad Atticum scribit) destinabat eum includere: qui scio an non Augustus scccrit Z nam & is pomoerium protulit : an denique non Nero quem ego praecipue puto in tota Roma mutasse & innovasse. Et ab co sane facies & Qrma est, quam Plinius descripsit. Alterum, quod obi jci potest. Olyn piodorum non nisi viginti milliaria attribuere sub Honorio, cum Roma capta suit: ubi ergo illa quadraginta iis nostra, vel Aureliani quinquagintat Respondeo, filisse, dc do siisse. Nam ecce cum Contantinus sedem imperij transtulit, ct una secum tot nobiles familias abduxit, trumenti etiam trientem abstraxit, denique seipsum & Aulam: nonne proba, bile est, Romam iterum valde minuisse Z idque in extremis &longinquis maxime, ut solet: atque ditum, collapsis aut disiectis Aureliani muris, ad veterem ambitum & modum. Alioqui & alterum mihi argumentum non inualidum pr tanto ambitu est, ex ipse Victore & Ruso, qui Raegiones orbusingillatim dimetiuntur. sunt igitur quaedam, ut illa Mue
tis quae habent in ambitu xxxiii. millia. CCCC. I xxxviii. pedes:
nonne ea reddunt mi iuris amplius similem Quid in re liquis illis xiii φ in quibus una item aliqua xxx. misi a pedum ha
bet, aliae fere xvi. xv. xit: & minima omnium xi. Prosee
ex his iunctis in iis ambitus exsurgit, & computa si lubet propemodum ille noster. Sed tertio aliquis dixerit, quod tu
antea, muros hodiernos contra nos esse. sunto. tu veteres
eos potes credere Ζ & ira nescis toties dirutam, incensam,
112쪽
vastatam: iterumque instauratam& resectam esse ρ Noli a bitrari quod in iisdem vestigiis. nam qua spe eiusdem stequentiae, aut selicitatis Z Imo Honorius contraxit, post Belisarius, Narses,denique & Pontifices Romani. c quibus Hadriantu primis ut Blondus tradit in muros eos, qui nunc exstant, centen, saureorum milibus e Thustia contractis, exstruxit. Sed haec apud alios leges: ego sententiam meam sine fuco libere,& item sine pertinacia squod profiteor) dixi. Hic autem sitsit me & pcm cutit miserans quaedam cogitatio. Ego te Roma illa vetus, &speciosa super omnes usquam aut umquam urbes, non solum non video, sed etiam quae sueris, quaero Z Quae fueris i imo &vbi fueris: & qui scio, an non & aliquando,utrum fueris qua retur ζ Non magis hoc mirum, si saecla plura current, quam nunc de Thebis Egyptiis aut Troia dubitari. Nam habet hoc
ortas, ut sorinam primo tollat, tum rem, tum famam & nomen. O spes&res humanae, quid estis Z quis itis aphuc sectute. En potens & superba illa Roma, quae vRBs AETERNA audiebat , quae VICTVRA CUM SAECvLIs ; quae DEOR v MOPvs ET CvRA, tota periit, condita in ruinis suis iacet,& laboramus eruere, & adstruere magnitudini eiu s sdcm.
Mamitudo Suburbiorum Romae, in totia Romὰ multitudo. '
SE o philosophandi alibi sit locus: curramus nunc institutum cursum. Romam igitur duplicem ha mus veteri ambitu,& nouo: est dc tertia quaedam sine ambitu, de quae in suburbiis procurrit. Ea quoque ingens,de Plinij imagine ostendenda: lui ah, I atiantia tecta multiis ad aedisse urbes . Plures, inquam, sunt urbes,dc tot quot suburbia ipsa. ae Tybur, Ocricu- , is iam, aitQue aliὁ excurrebant,sed maximeOstiam de mare versus. Illuc vel ad xv. aut circiter milliaria pr edebant: de fidem huic assertioni Neronis consiliuin ac destinatio faciat.cui ab hac causia visum, Omam tenus sait Suetonius) moenia trem Mere, atque inde fosiae mare vetera urbi inducere: cis non cillicit.
113쪽
De hac magnitudine iam suo aruo Dionysius: amnis locata ca
urbem habitatu, sine mmetibus esse. in quaestuu intuens M A G N I- TvDINEM ROMAE exquirere vehi riseraeumfore, sty haesurum
ubi desinat urbs,ubi incipiat. 4Meὸ suburbana,inquit, ipsiurbi adhaerent , inne sunt sjeciem IMMENfAE LONGI TvDINI sexbibent spectanti. Atque ea mente alibi scripsit nuitan urbium Graecarum siue Sarbararum, habitati a tutudis vel imper ,tanta isse. At maior etiam maiorque post illum.& stides Rhetor sub Hadriano vixit, cum urbs in semino floro
comparat eam non inepte cum Homerici nive: quae excet rum montium iuga operit, in agros item ac pinguia virorum culta. & addit : Deficendit etiam oe porrigitur AD MARE Usu Ῥbi commune est emporium, O omnium e terra gnentium asstributio. At
que idem haud vana : Tantam Romam esse, ut in qu cumque parte quis constiterit, nihil impediat o meaea eum esse. Quem l uin haec talia habeant , nisi in magnitudine ista adllructa 3 At tu vultu renides, & fortasse animo dissentis. Avo. Etiam verbis, si licet. LIPs. Licet vero, atque adeo inuito. AvD. Nam quartu sic extollis & producis, Ostiam,T bur, alio haec omnia ego atque alius dixeri non habitata aea ficia,aut urbis partes, sed Villas, Praetoria, & voluptarias eius modi domos fuisse. Lips Sane alius hoc iam dixit: memini: sed quem reiicit, praeter dicta, multitudo infinita hominum,
quae in urbe hac tota fuit. Opportune enim & hoc argumentum addam pro magna mea Roma. Postumusne igitur satis certo eam multitudinem coli igere& ad firmare Z possumus evestigiis scriptorum, quae sagaciter ibo indagatum. Ex lapide
Augusti, sepe iam nominato,itemque e Suetonio constat, re
centu viginti millia aliquando fuisse plebis urbanae: plebis dico tenuioris,& quare publico Victitaret: imis supra. Considera, &institueratiocinium: si tanta multitudo inopum istorum, quanta iam etiam diuitum Z mot illi Senatores aut Senatorij, quot equites, & ex ipsa plebe honesti Z Visne illos quoque tr centa Ela fuisses age, sunto vel ducentu tantum: quid confici tur φ pueros seminasque addendas: & quo numero t prosechbduplo triploque si non vltra superarunt:& ita ubique gelatium aut urbium obstruamus. Si placet igitur,consumma: habemus
114쪽
LIBER TERTIV s. Iasiamnunc in nostia Roma vix audeo dicereὶ duos binimum miti hones. Quid tamen trepido Z verum sortiter dicendum est, &plura stiam addenda. A v D. Plura at vcreor ne iam nunc e tra veri metas tueris, certe opinionis. L I P s. Plura inquam,&vide. Nonne probabile est totidem seruos Romae, quot liberos fuisses A v D. Socratis instituto mecum agis,& interrogando inducis. Sed ego circumucniri metuo, tu tibi responde. Lips. Fiat. dico totidon, dico plures. Nam tenuium quotus quisque filii ut nunc mores) cui non unus alterve seruulus' Atatuites illi agmina eorum,' agmina dico s& sic Ain mianus loquitur m se trahebant. Vnus Pedanius Costa in Tacito, quia ingentos seruos sub tecto suo & domi habuit, cum ab uno eorum cst interfectus. Seneca Romanis suis obiicitseruorum turba qmae quamuis metram do m ogustet. Et crede milii nemo diuitum istorum aut lautorum fuit, cui minus centenis aut ducenis: qui in varia sua officia aut munia diuisi. Sed quid ambio,aut argumenta colligo' cape certum & fidei notum testem,lterum Senecam, de suo aruo: Dicta est aliquando sententia in Senatu, viseruos a bberis cultus di tingueret. V einde apparuit, quantumpericu immineret,si erui nostri ni merare vos coepissent. Quid clarius dici potest,seruos plures liberis fuisseὸ Nec sic t men omia habemus: adde. AvD. Abeo. Lips. Quid tibi est3AvD.Nam tres aut quattuor milliones mihi iam struis, quan- tum nec in prouinciis quibusdam aut regnis. Quis haec iuras
Lups.Si scire non vis, teij cci per me licet.Tame rem tuam iam tum dicturus. AvD. Rem meam 3 LIPs. Tuam . peregrinos tr duco Romam. AvD. Hem,hem maneo, 6 siste me illic. Lips. Ecce. dico Peregrinos ex toto orbe Romam olim venisse, alios
negoti j sui caussa,alios publici, multos & mansionis.lta scita perca urbs referta iis,cum hi inirent, alij exirent: atque ipsa, ut
mare, admitteret, emitteret, nec cresceret minueretve. Itaque
Aristides Roma dicit esse,velut Co MMv NE TOTIUS TERRAE OPIDV M. Item, omnes gentes, quasi vicatim diuisas , ad hanc suam arcem conuenire : quae numquam vili se negat,sed ut terrae selum fert omnes,sic iaco MNEs HOMINEs Athenaeus quoq; cum cor apud quem ORBIs PoPvLvs Romani dicuntur,ab hac caussa: ipsa uros,oRBIs cOMPENDIUM ET EPITO ME: quq Polemonis .
115쪽
oc DE MAGNITUD. ROMANASopli in q,apud Galenum,uox & clogium fuit. Eadem urbs v bium: quia is rem ea est o es urbes collacatas. deinde addit: sciat non unus dies,sed quotquot habet annu siquis adnuiner e conetur OMNES URBES IN CAELEsTi im Urbe positas: id Mob nimiam copiam. Nam in TOTAE NATIONEs i is simul confertim habitant; ut Cappadocum, Scytharum , Fonticorum aharum complures. At tu iterum renides. AvD. Et rcia itor quoque. an Graecis his credam, & sic oratorie loquentibus: Dies deficiat in onus numerantem et item , Totae nationes habitant: de illa,quae tu scis dici in speciem,in re non csse. L I P s. In re non
esset audi,audi: quoniam Graecis parum apud te est fidei etsi
in hac re Romana & extera debebat audi,inquam, Romanum igitur testem, & eum Romana fide ac candore. Is est Seneca noster. qui sic ad Heluiam matrem : M pice hanc siequentiam, tui vix urbis IMMENfAE TECTA susciunt: MAXIMA PAMissus turbae patria caret, ex nimis,pH,ex coloniis sius ex ToTo δε-mque ORBE TERRARUM confluxerunt. Quid ea verba tibi videntur3 urbis immensae tecta vix capere incolas: itenn,maximamidorum parte exiterin esse: denique ex toto orbe cὁ concurri. Et ista mox iterat: ac postquam caussas recensuit passim veniendi varias lege; &iucunda sunt: in addit : NvLLVM nim HOMI-NvM genus concurris in Urbem, , mirtutibus , vitiis magna praemia ponentem. Jube hos omnes ad nomen citari, em Unde mo quisquesi quaere : Vidis MAIOREM PARTEM esse, quae rebctis sedibus suis venerit in MAXIMAM quidem ac PuLCHERRIMAM Wbem,non ta en suam. Quid Lucanus Ziabniae Romam asserit. -populis, rictisque frequentem . Gentibus, GENERI s, coeat si turba, CAPACEM
Totum orbem hic includi potuisse ait: & quid potest clatius
pro multitudine, siue & magnitudine nostra dici 3 Idem p -mundisce repletum Romam scribit: ad tot scilicet illas nationes aspiciens lex Athenaeo audisti: quae incolebant: totae in ce tis partibus aut regionibus etiam collocatae. Ita Iudaei trans Tiberim, alij alibi: atque etiam coetus & concilia sita habu runt. Suetonius indicat in Iuli j senere: δε summopobsico luctu, exterarum gentium multitudo sis quaeque more timetata es.Vt iam
116쪽
tIBER TERTIUS. IIIi uir hoc claudam & definiam, putassine & Seruos & Peregri nos duobus mi ionibus secisseὶ Ita in uniuersum sint qua
tuor Romae, & circa eam: nec mitius aut contractius, ut scripta veterum sunt, ego possum. Suspensum te animi video : &ego ipse paene fluctuo: sed validi illi venti Auctoritatum n
uim nostram huc impellunt, sitamus&in anchoris firmemus. AvD. Non sane id potest. nondum in tranquillo es, ne puta. Mihi quoque adspirant venti, &ccce ab Oriente. Alexandria illa sic celebris, sic maxima, sic omnium consessione post Romam secunda, non nis trecenta milba habuit liberorum capitum :quod Diodorus tamen quasi pro re magna posuit. & adfirmauit. Atquin ea nec multo Roma ipsa minor. LIPs. Rcspondeo, Alexandriam longe Roma illa triplici dicta minorein esse: α cuius ambitus ex Plini j dimensione, non nisi quindecim sitimum esset. Nostra igitur maior: & iis in hoc de Alexiandria, contra vulgatam opinionem valeat, de Roma sic parua. At vi ro de incolis, quod paucos eos facere Diodorus videtur: videsis, S inquire. te liberis capitibus dumtaxat definiuit: ubi serui igitur 3 voi etiam exteri & aduentbres, qui in tali negotiosa urbe sane multi Z H. aec attendenda sunt, sed istud maxime. quod Diodorus de suo aeuo scripsit, id est Ptolomaei penultimi, & Romanae adhuc libertatis. Atqui tunc Alexandria nondum in flore illo & culmine, ad quod sub Principibus d
mum peruenit. Quid autem de trecentis missibus magnum sit, cum Caesarea Cappadociae nec ea inter urbes principes Aringenta Miltia incolarum habucrit 3 Zonarae hoc ita proditum,
ut testem etiam aduocem: & hunc ipsum numerum, aut cim
, Parisiorum nostra Luaeria in censum desereba , antevlti mas ist. as turbas. Quid, luod Diogenes Laertius in Empedocle prodidit, urionium Siciliae olim octingenta missi a bomin- inhabita sis Plura eiusmodi exempla sunt: sed hodie, nolore 6iyrum in AEgypto scribitur ad septem mi umes hominum habereta Qui illud famosum,ad sedecies centena millia stupesco familiarum ΘPrς quibus nostra illa freques Roma decrescat;& dum
fidem adstruo, perdam admirationem. AvD. Non apud me, stupeo. & ecce hodierna Roma, quam relinquitur & abest: Li P s. Nulla comparatio: si frons est, omitte. Paullus Iouius
117쪽
pro magno scripsit, Leonu Decimi temporibio, cum omnia infita Ῥbertate pace, censa Romae octogintaquinque missu ciuium O. inquilinorum: at vero, post cti iam sub scmente Septimo acceptam,
iterum censu inito,vix ad trigintaduo mi iaperuentum. Quia verbis hic opus est Zunus paene veteris Romae vicus sit tam fisquens. Nec mirum est. nam ista hodierna, praecipuos illos colles & valles etiam, vacua habet & deserta. A v D. Optime. is sponte,qud ducebam. Nam nonne & tua vetus compluria hobeti uiu a 3 Vbique obuia templa, porticus, basilicae, the tra,circi, sora,balneae,thermae,cetera publica: quae vel magnam partem, si non maximam, Vrbis occuparunt. Defici, aut resiste, si potes, huic etiam vento. LIPs. Resisto, piciali velis,
prora oouersa. Nam ista quae tu vacua perperam nutas, ego
aio plenissina suisse. B incas & Thcrinas nominasti: quid annon in ijs multitudo curantium,ministrantium, ad obseruat dum,purgandum; aquam aggerendam; lauandum etiam,stiacandum, ungendum,liquis seruum non habuisset3Templa auatem, Basilic Fara,suos custodes & aedituos liabebat, satis grandi sane numero, ob sacrificia, ob ornatum, & tu am. Et passim curatores, & serui item publici, in publicis istis locis. Sed duo etiam ego omis, valde ad ste luciuiam urbis, Milites, &Palatinos. Milites tot illi, in praesidio Principis aut urbis erant: ijs sui calones, & honestioribus serui plures: scito certo vel ad
centena misi v excreuisse. At Palatinos dico,totam Psincipis at
lam: in qua quot ossicia aut ministeria fuisse dicemus ἰ Lapides
antiquos inspice: dicent in parte,& suggerent materiem tibi e gitandi. Est & tertium , sed verecunde vix dico. Meretrices &icorta utriusque scxus sproh pudor i sed res ita sitirὶ ingentem numerum reddiderunt, ut in urbe quam multi caelibes, multi exteri sine uxoribus,inhabitarent aut ste luctarent. Quid iam gladiatores,Venatores, scaenici,quadrigarij, xystici Z multa milialia fuerunt. & ad summam,ini Auditor, desine reflare amplius& opponere ; aut,vides,longius longiusque res haec ibit. Au D. Quiesco tua caussa,& credo ut sic dicam nec credens.Tamen unum etiam quaesierim: si tot illic millena millia, unde hs cubus ἶLIps. Hoc merito &quaeris,& ego decidam,sed paucis S vabis fuit te, inlatu hoc ciuitaum, in qua turba per lu-
118쪽
LIBER TERTIUS. D'Κ - itinera, sine istermissione demens,eliditur, in qua consimitur,
Qv IDQUID TERRIS OMNIBUS aratur. Orbis,inquam,paenitotus hanc suam metropolim adibat,& alebat: quid ambio alimenta suffecisse ZImo repete quae supra dixi, de Frument tione:& nunc Aristidis haec audi. O me per med um vestrum imperium porristitur, cui undique ampla regiones adiacent recessaria pleraque bu subministrantes. Nam ex OMNI TERRA MARI ME, quidquid velanta tempora gignunt, velregiones singula uuit,lacus. te'. item cy ingenia tum Graecorum tum Sarbarorumproferunt, ID OMNE Fid vos defertur. Jtaque siquis talia omnia vicere desiderat iuvet per totum orbem peregrinetur necesse e M ve in mestra ius urbe versetur. Auidquid enim apud aliis vescresii velconficitur, hisa uit O abundat. Tot autem ω totae oneroiae nauessingulis anni temporibus appeltantur, vivus 'COMMVNIS MAEDAM OR- , , vis OFFICINA Nideatur. Ecce, merces undique habes, copias undique,frumenta, fructus. Nec plura opus de alimentis: adta damne duo argumenta etiam multitudinis, atque unum ex ijs iocosum 3 Lampridius scribit, Heliogabalum struis imperasse uto es araneas colligerent in be: atque eos cossis se ad decem misita poni additque Heliogabalum subiccisse, Vel hinc inresidendum m M MAGNA ROMA esst. Verum est: & quot domorum angulos excuti oportuit,ad hoc pondus & quidem domorum per omnes angulos scin habitatarum Z Alterum argumentum
triste,& a peste. In Eusebij Chron ico traditur sub Vespasiano etsi verius, Thoὶ Ingentem Romae luem factam, ita PER
M v LTO s DI Es in ephemeridem dece millia mortuorum referrentur.
Decem mistia nempe in dies singulos: nec nimium pro Roma :quando in f atro etiam lego, ad xxum . hominum in dies ab sumpta. Itaque & in Suetoni j Nerone quod Iulgo legitur: -- Ca xxxincesserunt tantis ex irincipe Obs γ' fortuita quaedam. pestilentia ius Autumni qua xxx. yunerum millia in rationem Libitinae venetarunt: id falsum prauumque mihi est. id enim in malona illa Roma magni, cum in nostris opidis ea sint exempla' Omnino rescribendum,trecenta & interpretes debebant ad uertisse. Concludo, & moneo, per hanc Dequentiam Rominae factum , ut paullatim Italia paene deserta esset; cum plerique eb confluerent, ob stumentationes, ludos, & alios
119쪽
IIo DE MAGNI TVD ROMANA usus aut voluptates. Varro iam suo aruo conqueritur, pleros que ex agris in urbem correpsisse, mari se minus in theatro mouere, quam in aratro. Od imaxime fuit, post Frumentatio nes sie largiter & firmiter institutas: etsi I.ucanus caussam in
ciuile bellum conijcit: quasi ab eo stirps Italiae sic accisa. Sed de solitudine quidem, eadem canit:
Tot evacuas et bes. generis cia turba redacta est i Humaniὶ toto populi qui stimur orbe, Nec muros implere Uris nec possumus agros:
Quod postremum epiphonema sane eximium, pro eximia' nostra Roma.C A P. II II. discus e bis Roma communiter, Sm eorum Atitudo. ET Roma quidem tanta & tam frequens suit: inimus
nunc ipsam,& perambulamus,&lustramusZ Avo. Osiquis Deus olim hoc mihi dedisset s o siquis nunc quoque vel per somnium in ea sistat s L I P s. Ego is ero, confide. somnia dicam,& umbras, praeut ipsa res & pulchritudo fuit. Periti viri est, mihi crede, non clicam describere, sed capere & credere qualis'& quanta ea Roma fuit. Conabor, & minutula diacam i & vel sic fidem sortasse non inueniam . quid rescit3 aeri& herbis meis haec sim locutus. Tria in urbe miranda canit Claudianus enihil in terris complectitur A LT I v S aer, cuius nec SΡΑΤ IvM stus, nectoria DECOREM, Nec laudem vox vila capit.
Altitudisum ecce laudat,Spatium,& Decorem. De Spatio dichim, duo alia exsequamur.Qus est altitudo:siue in collibus ipsis di ficatio pulchra specie; si te singillatim in operibus ipsis. inodad colles,quomodo non bellum,uidere eos publicis priuatis aedibus infestas, gradatim declinantes; &velut superas quas 'dam
120쪽
dam urbes, urbi inserae imminentra Z Omnino suit ea secies: &pulchre expressit Aristid . Vec vero,in ciuit,super*ieni soli sta occupat, longe supra exemplum in aera aui me a cendit. Est ut vir alisus,qui robot 'magnitud ne excesti abos quoque in se sub
titos serre Pudeat: ita ιν haec non quisit, nisi cin ari, aequales sibi
erimpositas urbes, alterum super alterum ferat: quod nominis eius p t ratio, totumque hoc quod hi videmus , robur malentiam. . odia ut siquis eam diligenter vellit euoluere o diducere, in quae nunc insiublimi sunt urbes,abam iuxta alium humi coliscare. quidquid Irad ae rei quum e Lid impletum mihi iri videtur: imo futura una ab qua urbs ad Ionium usiquesinum. Belle & mi κως, non lac ,attollit: sed hae figurae originem a re habent, nec quisquam putet elationes istas, nisi cum causia & basi esse. Itaque & Plinius, verus Ac seuerustalium, cum de magnitudine dixisset: qm,inquit,siquis A LΤITu D I N EM tectorum addat, dignam profe-δn aestimationem concipiat lateaturque NULLIUS URBIS MAGNI- TvDINEM IN TOTO ORBE potuisse ei comparari. inae altitudo tamen in templis,aut publicis,fateor, maxime: ut in Rutilio, ad Romam: 'Exaudi genetrix hominum , genetrixque deorum Non procul a caelo p ua templa sumus. Signiscat altim me in aerem ea surrexisse: & qtudni,cum collibus etiam sepe imposita3 Ceterae aedes,non communiter sic altae,nec humiles tamen fuerunt. Nam Augustus Princeps, cum . ambitionem in aedificando videret atque alte attollenoo,eamque cum discrimine & periculo ruinae; siue etiam, qui i aerem interciperent, & nimis inumbrarent: coercuit, ut in Strabone
scriptum est, & septuaginta pedes definiuit in modo aedificiorum. Nero hoc ipsum postea secutus, cum ab incendio Romam in stauraret,collibui, ut Tacitus ast altitudium aedificiorum. Sed modum non expressit noster: fueritque vel ille Augusti, quem oblittenatum,ut solet,iam reuocauit; siue is qui Traiano postea adscribitur a Victore, pedumsexaginta. Sed de priore ego malim. Dices. ergone tam miranda hcc altitudoZ& nonne ii die magis educimus Z Interdum,non nego: sed nec sic communitere & hoc quoque cogita, multas aedes, & inprimis omnes