장음표시 사용
121쪽
men differre, qubd acria cum valida caliditate, acida vero citra omnem calorem id praestent : Inde subacidum vinum aliquantulum acidum dicitur. Cato de Re rustica cap centesimooctauo.Vinum ponito sub dio,postridie mane gustato, si id sapiat, quod in dolio est, scito id durat
rum ; subacidum non durabit. Acerbus sapor proprie dicitar, qui vehementer degustantis linguam adstringit, contrahit, exsiccatque, ut post Platone docuit Galenus primo De simpl. med Tacult. Differtque ab austero, ut maius a minori; nam quae vehenaenter degustantis linguam contrahat & adstringunt, acerba dicuntur, quae mediocriter, austera. Columella, uua primo est peracerba gustatu, deinde maturata dulcescit, ita ut acerbum vinum ab austero non solum adstrictionis maioris, minorisve ratione differat, sed plane qualitatibus ipss;quod acerbum vinum, quale est omphacium, refrigerandi qualitate polleat austerum autem impense calfaciat.
Acer autem sapor, 1 quo acrior & accerrimus, pr prie ad vinum acetum & huiusmodi pertinet, saporis nim acetositatem significat: Medici tamen, quorum est ex saporibus simplicium medicamentorum vires diicernere, acrem saporem ab acido distinguunt, acria nimirum appellantes, quae ori admota, de ab illo calefacta imsum viciis in recalfaciunt atque accendunt & mordicant, praeque leuitate ad caput subleuata obuia quaeque incidunt ; ut ex Platonis Timeo adnotauit Galenus libro primo De simpl. med. facult. Plinius lib. undecimo cap. d cimolertio. Difficulter perficiuntur omnia in cibis a ria Vinum tamen acre illud intelligitur, quod aceti naturam proxime aemulatur. Quippe illud hic non praetereundum duco, dissicile esse Hippocrati assentiri, qui libro De victus ratione in morbis acutis tex. decimonono haec habet. Quin album vinum & nigrum si quis praeter conlue- M a tudinem
122쪽
tudinem permutet, tamen multa in corporo alterarint. ut mirum nil esse quis dixerit dulce & vinosum vinum non idem posse, si de repente permutata fuerint.Norr.possunt inquam vita cum excellentissimo Hieronymo Mercuriali viro apprime docto, atque de arte nostra optimis merito, Hippocrati subscribere eo in loco asseueranti, mutatione a vino albo ad nigrum, etianus utraque sint vinosa, magnopere polle , nisi praeter colorem in vinis ali quam aliam differentiam cognoscamus i etenim coloresser se atque ex sui natura nihil in corpora nostra agere, re anuis Philosophos, & apud Medicos tam notum est; . quam quod notissimum. De his hactenus. Nunc ad vinies sectus transeundum: si prius nonnulla veluti dicendorum praeludia praelibauero nempe.
Deprimiam fecundis atque etiam tertiis eorum,quae corpus nostrum immittant qualitatibus.
E vini essectis tractaturus , hic apposite
pauca subnectere idebor de varijs corpus nostrum immutantium facultatibus. Vt ergo ex triplici corporis nostri constitutione tria nos asscientium genera obseruantur, ita es omnes tum vini, tum aliorum substantiam nostram immutantium vires atq; facultates in tres ordines aut differentias distribuendae sunt. Aliae enim sunt, quae primae qualitates , aut facultates appellantur , aliae, quae secundar, aliae vero, quae teri iae. Prima qualitas seu facultas ex primorum elementorum permixtione, &qualitatum simplicium temperamento proficiscitur , iusque qualitatis vim & naturam imitatur , quae caeteris in teperamento antecellit; ea enim, licet cotrariarum vi-st repressa, quia tamen superior est, vim agendi praeciapuam obtinet , & agenti immutanti nomen suu impertit.
123쪽
, cunda in corpus nostruimagentia in vis & natura, ex eorum , materia temperamenti , siue qualitatis primaevi prefula sulcitatur.Est autem materia haec alia tenuis,quae lupi in corpus, tum in humores sese prompte inseri & in. si ali. Alia crassa atque lenta, quae haeret ac subsistit,nec a te penetrare potest. Alia mediocris, quae ambarum medias vires sortitur. Calor vero in quamcunque materiam inciderit, agendi vim atque celeritatem auget,quem ad modum S siccitas; . A frigus & humiditas reprimunt& cohibent. Extiorum porio commixtione varia, secun dae immutantium vires exurgunt, quarum hae sunt praecipuae .: Incidens seu attenuans detergens, dc incra sans, de huiusmodi aliae. Tertia vero Alterantium facultas , de qua vari j variadi Serunt non a temperamento, non e materia, sed e tota rei substantia atque forma primum ac per se proficiscitur: proinde occulta totius substantiae proprictas appellari solet; Haec autem non ratione probabili; sed ex crebraeuentuum obseruatione habetur; ideoque proprie expeti etia dicitur. Sic sane δι purgantium medicamentorum,& alexi pharmacorum cognita vis est , non enim quod semel duntaxat , sed quod identidem, atque similiter, dc eadem rerum omnium concursione saepiuS euenerit, ex
perientiam gignit . , Hac sane Mς modo nobis in praesenntia agendum erit in perquirendis vini effectis de viribus. duot modis Vinum sumptum corpus nostrum sciat i immutetque i , l
T de vini opere de viribus distinctius agamus, altius nostra repetienda oratio est: vi Qui pN Vt sc r i bi t Galenus quarto Det in . medic. lacust- cap. tertio, aut impossibile est, aut perdissicile ullam inu
nise substantiam, quae adamussim finitium sit partium
124쪽
Vinum nanque unum habet in se recrementum crassa runa partium, unde dum temporis spatio secernitur , se turque deorsum, faex cosistit. Aliud vero secundum,quod florem nuncupant, dum vinum feruet supernatat, sed postea adsces subsidit. Tertium aqueum, quod toti vino permixtum est. hoc primario potissimunique seruet.Quartum praeter haec, cst ipsum re vera vinum. Id sortasse est, de quo excellentissimus Hieronymus Mercurialis artis nostrae nunc splendor & decus iure & optimo doctissime interdum disputare solet. Num solidiores corporis nostri
Porro autem quicquid in corpus nostrum illabitur,aut temperamento, aut materia, quae ut iam iam diximus diuersarum fere semper est partium, aut tota substantia operatur, nosque afficit. Inde tres rerum corpus nostrum assi
cientium differentiae siue facultates suscitantur, quarum paulo ante meminimus. Temperamento & qualitate, vel re ipsa, ut aqua frigida corpus refrigerat, vel pol state, ut lactuca ignis atque vinum calfaciunt, hoc quia dem potestate, ille vero energia. Materia agit, quod substantiae tenuitate penetrat, humoresque incidit.Quod crassiore materia corpus adstringit & densat, & Quod viastosum adheret, aut contra detergit. Simplici nuda que materiae functiones nullas inesse non inuitus admitto; Sed ei, quae ex permixtis elementorum substantiis est, commemoratas, consimilesiue functiones adscribendas puto. Tota substantia, quicquid totius substantiae sue sormae familiaritate nos alit, vel dissidio & inimicitia naturam nostram depeculatur atque depascit,illud alimen tum, hoc veneniim appellamus.
s igitur nos alunt , non temperamento, vel mat ria , sed totius substantiae similitudine nobis familiaria
evadunt. Idcirco in nostram substantiam conuertuntur,
eiusque molem augent. Haec quidem, quae nos simplici-
125쪽
ter permutant in duplici sunt sorte; alia quidem bisariam, alia trifariam id praestant. Primi generis sunt Acetum,
Quod temperamento & materia nos assicit, & Lactuca, quae temperamento & tota substantia alit, Panis Agy-mus,qui materia & tota substantia. Trifariam, ut vinum album, quod calfacit temperamento , substantia tota alit, materia autem extenuat, atque dum in corpus conuertitur, id ipsum pariter assicit, atque commutat. Proinde si quis hac ratione vinum alimentum medicam e tosum appellet a scopo non aberrabit. Vinum igitur prima facultate ex primorum elementorum permixtione , & simplicium qualitatum tempera mento prosecta calfacit & humectat, ut colligitur ex Galeno pluribus in locis,tum praesertim tertio De simpl. me dic. facult. cap. vigesimo,quarto De simpl.medic. facult. cap. nono,& quinto De sanitate tuenda cap. octavo, licet .ex accidenti. ut ante diximus , calfaciendo exsiccet: ut ex Galeno elicitur libro De compositione pacdicamentorum secundum locos cap. septimo. Tertiae autem facuItatis, hoc est totius substantiae familiaritate alit, alenda que eatenus. etiam calfacere & humectare dici potest, quatenus una cum humido primogenio calorem etiam adauget: Proinde spiritus vitales regenerat, unde facultates earundemque iunctiones roborat, purissimum generat sanguinem, cor exhilarat, Ocyssime in alimentum vertitur, concoctionem in quavis corporis parte adiuuat, fatus discutit, intelIectum excitat, animum addit, cerebrum purgat, conualescentes inpinguat, cibi appete tiam inuitat. Vt autem calidum, ac tenuium partium, prima nempe & secunda facultate, obstructiones aperit, urinam ciet, alimentum in uniuersum corpus desert.
Eapropter in tuenda sanitate diligenter procurandum est, ut vinum, quod in potu quotidiano alimenti gratia bibitur, sit sapore iucundum, gratum Odore, Purum,cla
126쪽
rum, ac mundum substant ia, & colore vel subrubrum vel subalbum; Corruptum enim, rurbidum, inpurum, Od re graui, ingrato uc gultu, non modo toti corpori nixam infert scd etiam sanguinem corrumpit. Quapropter se licissime suam tuentur sanitatem, qui regiones incolunt in quibus optima vina proueniunt, vel ad quas, ut Roma , deseruntur: Quemadmodum in Corriciens
comitatu , ubi sanc generosissima vina nascuntur, nimi-ium Pucinum illud Antiquis adeo celebratum, nec non Vipacum illi bonitate proximum; pucinum nanque ubnum inter generosissima Italiae vina, & medicamentis aptissima connumeratum est. Nascitur in sinu adriatici maris stiper colle non procul a Timavo sente , teste Plinio libro decimoquarto cap. sexto. Hqc quidem parce m desseque pota ad tuendam sanitatem mirifice conserunt. Cb id mirandum non est, si Plinius libro decimoquarto cap. sexto, Pucinum vinum magnis Iaudibus praedic uerit. Verum non ob id gaudeant, iubilentque ij, qui vino nimis indulgent, quippe cum Cmne extrcmLm ut in comuni adagio est positum si vitiosum, si vinum immoderate ,&vberiori, quam deceat , copia summatur morbos perniciosssimos, ut mox dicetur, aggenerat.
De mini incommostis. IN V M, generosum praesertim,licet prima
sua facultate, ut ante dictum est, primo,
siccundo, vel etiam tertio ordine, ut in
gis magisque generosum & vetustum est, ita calfaciat, ut siquis papaueris succum tantum hauserit, quantus hominem interficere potest, ac etiam n Lm tamcn supersit tecta ratione , ct hoc quoque large crotum persanare pCssit, at lcsam e Galeno tcilio De simpl. Medicamcntcii in f
127쪽
eult. cap. vigesimoram modice tamen simplum frigides quoque morbos procreat, quippe quod praenimia copia tantum abest, quodaealore vincatur naturali, ut potius eum obruat, euincatque . innato autem calore suffocato, tum frigidi morbi, tum mors etiam sepentina succedere possunt. Proinde Hippocrates Aphorismorum septimo, Aphorismo septimo scriptum reliquit, ex multo potu viani risor & desipientia malum, desipientia siue ebrietas ex multo vini potu crebro fieri selet, vaporibus in cerebrum sublatis', sed si cum hac rigor quoque accedat, metus est, ne non resipiscant, sed conuulsi moriantur, quia vinum iam ingruere in neruos cognoscitur, ut pote quos mordet , qu&ysth, e trigo ls' nonii ne frigus solum extem norum intelligatur, ut plerique inrelligunt , tum quoque metus est, ne homo moriatur, suffocato calido innato; nam quod extrema refrigerata sunt i mo multo vino
innati calidi oppressionem indicat, ut docte Valesius as
Vbi notare oportet, Vinum magnopere ex eo neruos maxime tentare quod sumostialitus, tenues, ac copi s ab eo sublat atque etiam acres neruos promptissimὁ penetrant, penetrandoque irritant, nonnuliquam subis leuantur quidem ex Vino epoto vapores irritantes Ibium, nequaquam butem penetrantes'; aut tameta penetirent . tenues luterdum chim sint, facileque discutiantur tremulos duntaxat motus efficiunt, & conuulsi uos p interdum autem multi penetrant, hique crassi, qui cum minime discuti possibi, veras pariunt conuulsiones ; iriter neruos vero, qui noxam, quam a vino liberalius epoto eXperiuntur, citissime produnt, ij sunt praecipui qui linguae motui inseruiunt, quhd ex ipsa ccrebri substantia, a septima nanque neruorum coniugatione prodeant; ac proinde inter neruos mouentes. conspicuumque mali ima cum
128쪽
mollitie motum erici tes, lingstae nerui Primum Gib
i Hinc fit ut ebrii semper quidem balautiant , nonnim Quam ver e procedit lbuties, ut ne loqui quiadem iam possint , his si ebrietatis calua vaporibus solum, hiique nuncxassissimis accepta feratur, indcque obm testentia pendeat, loqui incipient; Qui sic alliciuntur,
qua hora crapula ,soly qtenr i se. At si vox non redit, qperie constat grauius esse malum atque aut crassis M vapores, aut ipsum etiam vinum in neruos praecipitare , proptet ea conuulsione succedente moriuntur ; nisi tamen febris suboriatur, iuxta Hippocribtis sententiam. A conuulsione aut distentione habito,
labris succedens soluit morbum hoc est aegrum 1 morbo vindicare potest, quae omnia Hippocrates Aphorim , quinto , quinta Eabnis breui veluti oraculo hunc in modum complectitur ; Si ebrius quispiam repcte fiat mutus,
conuulsus moritur ,nisi eum febris corripiat , aut ad horam veniens , qua solent solui crapulae , loquatur. Hinc colligere licet ,famescenti homini ob summam inanitionem vinum valde suspectum, ac perniciosissimum esse . quoniam vinumattracta valde facile copiose sumptum pauca enim eius quantitas magnam famem si dare nequit)incoctium ad singulas rapitur partes , suaque ludi qualitate neruos potius mordet, quam reliquum corpus impleat solum ergo eam famem, quae frigidita tem sequitur, curare potest vini potio. Quod significaute Hippocrates secudo Aphorismo. vigesimoprimo ..Famea
i nquit ,Thoteris, id estvini potiosoluit - Igitur neque omni fame canina intelligi potest γω dicitur, sed de
ex silum, quae fit a frigidis succis , quae medicamentis calidis , & vino Mero & antiquo marimoque calfactu indisCa , me ergo frigida laborantes mero uti opportunum
129쪽
eli; aqua enim hos plurimum laedit propterea quod os
ventriculi refrigerando sitim tollit, & appetitum inuitati inde Hippocrates sexto De morbis vulg. aquam vor cem appellare consueuit. 3;
eua ratione vinum ocudis tum infestissimum, tum etiam maxime opportunum sit. IN VM sane, quod potestate calidum sit,
caputque maxime repleat, atque fluxi . nes prompte irritare possit, oculis Ophthalmia laboratibus, aut quouis alio asse calido, vel etiam syncero sine hum ris conssuxu, nocentissimum esse, & ratio, & quotidi na experientia apertissime demonstrant; neque ullus est, qui de hoc dubitet. Hoc tamen ipsum , quatenus propria eius materia, siue viribus, quas secundas appellabamus extenuat; inciditque . oculorum vitiat ab humore crasso, viscidoque pendentia, mirifice deturbare seleta quando iam humor ssuere ces auerit, uniuersum sue corpus tum sanguinis missione, tum Pharmaco pro humoris natura egregie euacuatum fuerit; iuxta Hippocratis di
Galeni praeceptum Aphorismorum sexto Aphorismo trigesimoprimo, ubi hunc in modum scribit Hippocrates
Dolores oculorum meri potio, aut balneum , aut venae
sectio, aut somentum, aut Pharmacum ictuit. Sinsula quippe eomam, quae Hippocrates commendat, nunc scilicet sunt utilia, nunc aduersa ; quare non dicit ad omnςs dolores haec omnia esse utilia, sed ad quosdam hoc , ad quosdam illud, ad alios allii ut esse; aliquando enim, oculorum dolor, ex sanguinis oritur multitudine, eaque uniuersi corporis, atque hic sanguinis missionem cel
Aliquando malum humorum vitium uniuersum cor
130쪽
Io Iver nam iecur impense calfaciendo sanguinemque biliosum aggenerando, primae causae est origo. I ii Rursas, quatenus prae nimia copia innatum obruit ca-i lorem, frigidυrum, piruitosorumqtichumoria in potissimaciest occasio: quibas ctiam illud accedit, quod a vino liberalius sumpto,sublati in cerebrum halitus & vapores multi , cum prae nimia copia liberum non habeant perspiratum, cerebri frigid itate densantur, crassescuntqueri Atque stigidis pituitosisdue humoribus gignendis materi--am suggerunt. Amplius, vinum ipsum ut calidum, atque tenuium partium, non solum quos generat humores tum biliosos, tum pituitosos, quemadmodum nunc iecensuimus, sed 'etiam quos in visccribus accumulatos inuenit, ad artus praesertim,vel a natura, vel ex accidenti imbecillo promptiis me praecipitat. Quare podagricis omnibus vinum .album praesertim, ae generosum viplurimum denegari. solet ; quod ut nostra istri opinioὼ nen satis recte: Quapropter hic nonnulla de artuum dolore obiter subnectere
Arthritiae , ac praesertim de Podagra.
grae , duae sunt generales occasiones, ar-xuum nempe imbecillitas, aut ex vitia to parentum semine, aut victu, hoc est ex crapula. , & vitae incontinentia;& ma ν - teriae importunitas , plurimum articulos infirmanti venus di vinum, hoc quidem ab omnibus. smiliter dictuim , sed diuerso modo acceptum. Quidam . venerum artus frangere ex eo putant, quod impense cal-
faciat. At potius sentiendum e sie puto; quia infrigidetia iacet, licet nec id lassicere videatur ; nam in mulicri-