장음표시 사용
111쪽
SIsti iteramus, redeundum est, ut huic tertiae tractationi tandem finem imponamus, videlicet cos a scopo prorsus aberrare , qui purganti proprie dicto medicamento non semel tantum, sed iterum atque iterum putrida correptis praetcribendum putarunt, ut probe nouit quisquis veteum scripta paulo diligentius scrutatus est, Ac priue tim Hippocratis quarto De ratione victus trigesim ctauo de causo lo uentis. Si tibi inquit purgatio idonea videatur,eam non primis tribus diebus adlubebis,quo tempore, dicἴte Galeno in com.cocta non erit materia. Etsi nihil aliud suppetat, saltem ipsi experiem tiae omnibus fere Medicinam hodie factitantibus comprobatae credendum . Ac de tertio proposi- . to & quae sito satis di-αim sit . Nunc restat, ut ad . Marium postremumque descendamus.
112쪽
JM. nihil, non modo in arte Medica, sed etiam in omni facultate fere tam elarum sit, quod nullam obscuritatem habeat, tam certum, quod non admittat disputationem; quippe neque generalia ipsa praecepta, licet ab omnibus citra controuersiam recepta nodo careant , nam quod contrariorum contraria snt praesidia, antiquum est & apud omnes in conseo; veruntamen, an hoc solum, aut perpetuo curet , iam etiam triuiales passint de illo quaestiones sunt quorundam celebrium Medico: u iudicio nondusatis exactae; cum inquam omnia ita obnoxia sint controuersijs, ut nihil fere inuenias quod nullam litigandi causam praebeat, haudquaquam mirandum'est si Grauissimorum virorum medicinam factitantium aliqui, ac praesertim Neapolitani. de vini temperamento, quod caliadum esse omnibus compertum est, disputent, illudque febriectibus sere omnibus indiscriminatim audacter concedant, cum tamen apud Omnes ac praesertim Platonem
113쪽
in Timeo De alimento scribente in , & ex secundo De legibus,vinum admodum calidum sit, proinde,scribente etiam Galeno libro cui titulus inest, quod animi niores
corporis temperaturam sequatur cap. decimo,lege sancitum erat antiquitus, ut pueri citra duodevigesimum annum a vino prorsus abstinerent, quod videlicet ignem super ignem in corpus, animamque,antequam labores capescere incipiant, inducere non conueniat; atque ita i
uenilis habitus in furorem propensi ratio haberetur. Propterea quarta, postremaci; difficultas a Perillustri ac admodum Reuerendo Excellentissimoq; viro hexterna dic in medium adducta discutienda haec fuit. Qtia mobrem Hic Romae, multisque alijs in locis vinum sebrientibus denegetur, vel etiam aquosum, Quod ex Galeni sententia undecimo Methodi .cap. nono vacuationes omnes
promoueat, in quibus totum curandarum febrium putridarum momentum potitum est. In cuius quidem propositae dissicultatis examine , quae ob temporis angustiam paulo praessus adducebam, nunc illulirius ac uberius e plicare est propositum, ut halus rei veritas clarius clucescat. Quae in quinque breues summas redigenda duxi. Primum cnim de vini temperamento agam. Mox de vinorum differentijs. Tertio,quae & quot estecta sumptum
vinum in corpus humanum exerceat, perquiram. Quam to deinceps loco veterum auctoritatibus , rationibulque experimento etiam consentientibus euidentis snte de monstrabo, vinum non sine inanii esto vitae periculo omnibus febrientibus in dii ferenter concedi posse. Quinto ac postremo loco, Alterius secta rationes & argumenta , quae assertionem hanc nositam infirmare fortasse vid
buntur , pro viribus refutare conabor.
114쪽
NUM omne calidi esse temperamenti Dioscorides libro quinto cap. septiamo apertiissime testatur, Idem asserit& Galenus compluribus in locis, tum praecipuc septimo Methodi cap.sexto,
sitione secundum locos cap. septimo: proinde libro quarto de simpl. medicam. facult. cap. nono vina valde vetusta calida esse asseruit; inter quae vi , niim generosum magis calfacere statuit idem Galenus tertio De simpl. med. facult. cap. vigesimo. Nec obstat
quod in libello de cibis boni &mali succi scriptum roliquerit idem Galenus vinum album austerum sensibialiter refrigerare; etenim de eo intellexisse credendum, quod ex immaturis , accerbioribusque vitis expressum est, quod omphacium,seu ac resta vulgo dicitur; nullum quippe vinum, neque etiam oligophoron pauciserumue ipsum huiusce facultatis expers csse potest, lucadmodum euidentissime monstrauit Galenus libro De Alimenti facultat. ubi ex professo de vino egit ; Non calcfacere quidem recentia vina, retulit eodem libro De cibis boni& mali succi paulo superius, quemadmodum nimis vetusta praeter modum calefaciunt: nullum autem omnino
refrigerare neque ibi, neque alibi scriptum ab eodem Galeno reperies , nisi Monphacio, ut di etiam est, intelligatur: immo & Hippocrates libro secundo De diaeta, vianum album & austerum calefacero apertissime asseruit. Vel etiam dicere possumus Galenum eo loci, vinum non solum album & austerum, sed etiam crassium & nouellum intellexisse, quod eatenus murigerare dici potest, quatenus nihil vel parum si ad vetustum conseratur calefacit, quam
115쪽
quam sententiam & Aetius habuisse visus est sermone socundo cap. ducentesimo sexagesimo octavo. Quod itaque ad qualitates, quas activas vocant, spectat, vinum calidum esse, omnibus apertiis me constat. De qualitatibus aute ipsius vini,quas passiuas vocat se sentiendu puto. Vinii eatenus humectare dicitur quatenus corpus ipsit in nutrit; vinu autem nutrire Galenus septimo Methodi cap. sexto manifeste asserit , ubi vino in potu utendum praecipit omnibus, quibus refici corpus est opus, modδ non febricitent; proinde quinto De sanit te tuenda cap. octauo docens quomodo conseruandi sint senes, suae nempe temperaturae oppositis, calidis scilicet ac humidis, balneo videlicet aquae calidae ac vini potu utendum consulit; Imo,inquit, vinum scut pueris est aduersiliinum, ita senibus maxime opportunum: Quocirca vinum modice haustum, ut quod maxime proprium statimentum, natiuum calorem adaugere Galenus libro De causis moria cap. tertio apertissimis verbis ostendie, quod ex eodem & Galeno etiam aperte constat octauo
libro De simpl. med. facult.cap. de vino. IAt si loco medicameli vinu usurpetur suae qualitatis imprimentis ratione e ccare dicetur: proinde libro priuao De diaeta salubri comaecudo,ubi Hippocrates habet. Hydme praeceteris phari mucomedendit,bibendu quam parci, si me, & potus esse vinu debet qua meracissimu . Galenus
in con . inquit Hippocratem vino calefacere corpus, ac exsiccare instituisse temporis in moderato temperamen- . to adductum ; quia calefacit, & superfluitates exsiccat hiberno tempore accumulatas. Quod etiam ex codem Galeno colligitur libro octavo De compositione medica . mentorum lacundum locos. cap. septimo. Quamobrem Galenus libro tertio De Alimentorum facultatibus quadragesimo Vinum usque adeo nutrire, ut in genere etiam ciborum ut ponendum cum demonstrasset, mox anima suertit
116쪽
uertit, quas vires Hippocrates in libro De victus ratione in morbis acutis enumerauit,non ut alimenti sunt,sed magis ut Medicamenti. Hac itaque ratione humectare atque exsiccare vinum dici potest. Hoc ut medicamentum, illud vero ut alimentum. Sic senserunt recentiores Medici de vini tempcramento,ut Manardus libro decimoquarto suarum epistolarum,vinum humidum alimentum esse&siccum medicamentum. Sed & illud obscure dictum est; nam scribente Galeno tertio De temperamentis, omne alimentum, quatenus alimentum, calidum est & humidum , nimirum quod sanguinem augeat, substantiamque calidam de humidam reparare dicatur; quare cum hoc omnibus indifferenter alimentis sit commune, nulli priuato ac peculiari humectandi & calfaciendi facultas tribuenda est: propterea cum alimentum aliquod caliadum aut humidum, frigidiimue. aut siccum dicitur, non ex eo, quod nutriens sit, tale sortitur temperamentum; sed quoniam aliquam ex illis excellentem qualitatem sortitum fuerit, merito cuius praeter nutritionein, quam molitur, calfacere & exsiccare possit; quare vinum, & ut
alimentum,& ut medicamentum censendum esse, constat; calfacit enim & humectat sua propria. substantia. Hanc igitur controuersam inter grauissimos auctores in
eiusdem Galeni verbis suscitatam illustrius uberiusque
explicare onus nunc mihi incumbit.
Ussi cultatis de mini temperamento Decisio.
INUM moderate simplum ex accidenti exsiccare, nemo est qui nesciat: quod quidem dupliciter praesare valet. Primum quatenus calcirem auget innatum quo quidem aucto calore, corporis hu- xcrementitiae
117쪽
grper halitum promptius digeruntur: dein quatenus calidum,ut medicamentum immediatius calficiendu siccat , qua 1 ane ratione obmutescentes ebrios eius icin vini modice sumpti beneficio, calfactis nempe neruis per se & ex nimio calfactu eκ accidenti desiccatis , persanari Galenus libro quinto Aphorismorum quinto aperte docuit: constat vero omnia isthaec opera non per se, sed ex accidenti se edere, atqui effecta, quar.ex accidenti deprchenduntur, nemo est, qui dicat denominationem medicamentis tribuere, sed illa, quae per se ab aliquo pendent: alioquin balneum aquae calidae liccum esse medicamentum dicere cogeris; nam nimia calidae aquae infusio Corpora extenuat, humoresque per halitum dissipat: dc aquam frigidam calidum medicamentum appellabis , quippe quae conuulsiones ex repletione calorem augendo, sanare deprehendatur, ut Hippocrati placuit quIn tot Aphorismorum vigesimoprimo. Est igitur vinum a Medicamentum& Alimentum ner se calidum & humidum: licet ex immoderato eius usu morbi frequenter frigidi &humidi succedant.
Quod vero de vini calore dictum est, intelligi debet
de vino consecto, atque ut decet, cocto; nam quod tam recens extractum ex vilis est, ut nondum sit coctum, vel
ex acerbis vitis expressum , refrigerandi facultate pol,lat ; sed illud nec vinum quidem dicendum est, sed mustum vel oniphacium. Quod autem de albo a Galeno diactum est duodecimo Methodi, cap. quarto. Neque enim inuenies ex albo vinorum genere calidum vi Eim,non simpliciter, sed ad rufa & ad flava collatum subaudiendum
Sed hic oritur pulcherrima de vini temperamento dis-scultas a nemine animaduersa ; scribit cnim Galenus septimo Methodi cap. sexto Vinum mediocriter calidum
esse; octauo tamen de sinpl. medic.facult. com .decimo ... quinto
118쪽
t ulmo Vmum vetus praecipue tertio ordine calidum esse iudiciuit, sicuti multu quod vocat, ordine primo calidum statuit catulitatique citiusque generis vini siccitalcm exi accidenti intelligas respondere ait. Σκ dictis contradictionis solutio aperie intelligeretur, nisi vinum medi cre , quod ad aetatem & temperamentum i pectat, ordine secundo calidum eodem in loco recensuisset: Propterea. dicere ego, calida ordine primo ex eo temperata dici posse, quod natura nostrae, quae in calido di lium ido mode-irato consistit, familiaria valde , aci propinqua sint. At vero, quae talia sunt in pri mogradu iccundi Ordinis , ut mediocre vinum tum calida mediocriter, tum etiam temperata i ure & optimo dici possunt; secundi enim ordinis principium a primo parum admodum distat . de haec de vini temperamento dicta sulficiant,quantum ad institutuna nostrum spectare videtur. Tempestiuum nunc sucrit ad vini differentias descenderc. 4 2 De Viuorum
AGNVS Hippocrates libro tertio De
ratione v ictus in acutis tex. primo vini differentias explicare aggreditur. V rum id suo consueto breviloquio utens diminute atque inordinate factum, &ipsaenici Galenus putat , nam non Omnes vinorum differentias persequitur ; Sed solum praecipuas attingit, ut ex ijs aliae intelligantur . Galenus at tem libro de succorum bonitate & vitio cap. decimo inlustrius ac uberius vini disci imina ex calore, aetate. sep re, eorumque natalibus, & reliquis id genus indagare contendit, tum quae cuique temperamento conuenient Quae omnia clatioris doctrinae gratia in breues summas
hac Me thodo redigenda putam .
119쪽
Vinum ergo quinque accipit differentias, colore,saporesdore substantia,ac facultate. Coloris autem quinque numerantur differentiae, album, fulvum, seu rufum, si uum, rubrum, & nigrum. Ex odore tres ; nam aut bene olet, aut male, aut odoris est expers. Saporis in vino degustati quinque obseruantur differentiae, etenim vel duruce , vel acidum, vel acerbum, Austerum, aut acre deprehenditur.Ex substantia tres, nam crasitim, aUt tenue,aut mediocre est. Ex viribus duas primum ab intensione & remissione petitas disserentias lintelligimus, quod aut vehemens se, aut aquosum , hocquidem oligophor una, illud vero vinosum appellare consueuerunt. Deinceps multae aliae ex secundis vini facultatibus differentiae deducuntur; nam aliud est diureticum, aliud sputu facilitat, aliud adstringenti facultate est praeditum, aut mouens aluum, aut somniserum, aut concoctionem insigniter iuuans, & quaecunque alia vinum praulare potest siue commoda iam commemorata , siue incommoda; nam ct vianorum aliqua caput tentant, grauantque, & neruos in Ie aificiunt: Quarum quidem differentiarum aliae mutuo commisceri possunt, ut dulce, & debile, odoris expers,& nigrum , & crassum, non tamen i que Omnes commiscentur; non enim potest album esse crassum, neque niagrum tenue; .potest tamen Vtrunque vinosum S uehemens esse, aut aquosum, & debile, & acre, aut acerbum.
Colorram nonnullorum, qui in Ninis obseruantur, Di linetio.
T vero non inutile me facturum nunc putabo, si ad maiorem propositae rei intelligent. am declarauero, quid per colorem iam m tbluum,rusum,& rubrum in vinis intelligere oporteat.Flauus ergo color ex viridi & ruso & albo concretus, qualis est auri color, . . M ti
120쪽
inellis, & arillarum cum non maturuerunt, futuo, de quo nunc nuc dicam est aliquantulum clarior. Fulvus au-
te color dicitur, qui ex rufo & viridi videtur esse mixtus. in alijs plus rufi habens in alijs minus; na & aquila fulua
dicunt Poetae, & ivlusi aurum colore nimirum admodum saturatum ad rufum tendente,& arenam fulvam, & Lemnem fulvum; quae tamen res colore nonnihil differunt: quin etiam viridis color minime saturatus ad album quasi inclinans , ut oliuae color fulvus etiam appellatur, uta Fulvaque caput nectentur oliva.
Verum de vino loquentes, futui coloris nomine rufum potius intelligunt, quod fiauo colore magis saturatum sit, ad rubrum quoque magis accedens, hoc est rusum siue subrubeum. Rusus autem color non plene ruber dici, tur, sed ad flauum nonnihil declinans, qualis est capillo rum color, quos rubeos appellamus; Quare de vinorum coloribus loquentes, fulvum cum rufo coniundunt, hi Lque duobus nominibus, ut synominis utuntur. Ruber, idem quod rubeus color, in vino dicitur rusus, sed intensor magi te saturatus: & licet vulgares rubrum cum nigro vino confundant, hoc tamen ab illo Ionge differt Quid aut e nigri vini nomine intelligendu,omnibus con- sta t. Sed nonnullas quoque voces varios vini sapores de
notantes nunc explicare Opportunum erit.
quid Acidum ab acerbo, in mirunque ab acri disserat. CIDVS ergo siue Acetosius sapor diacitur, qui aceti saporem gustui representat. Vnde Galenus libro primo de
simpl. med. facult. acida siue acetosa cum acribus.conuenire ostendit , quod utraque linguam mordicant;in hoc ta