Ioannis Zechii Bononiensis, ... De ratione curandi praesertim febres ex putri ortas humore à medicis hactenus in vrbe seruata, in Sacro palatio habita disputatio. ..

41쪽

M DE CURANDI RATIONE

pariter mannae genera ab Arabibus capitibus distincta prodita reperiuntur, quorum alterum mannam, alterum vero Terentisin appellant; una enim liquescens melli similis, alia in grumos concreta videtur, quae profecto illa est, quae ad nos aduehitur : Mannam hanc soluentem veteribus ac GaI.praesertim incognitam falso Auerroes,& post eum quamplurimi crediderunt e quandoquidem Galenus tertio De alimetorum facultatibus cap.de melle,ubi habet, lupiter melle pluit, huius mannae luce clarius meminit; queadmodu & Plin. lib. undecimo cap. duodecimo:ante Galenum ,& Pliniit constat Theostastu Exiodi testimonio lib. tertio de plantarum Historia cap.

nono eande manna utiq; cognouisse Porro aute ea mana,

quae inciso fraxini cortice in Apulia & Calabriens agro hac aetate canicularibus diebus collacrymare coepit nuru Ius quidem plantae liquor est,sed ipsa eademque manna , quae diebus praegressis casdem in arbores deciderat. Manna tam Avicennae, quam Mesues testimonijs aequali s re temperamento consistit; licet ad calidum paululum inclinet, proinde Averroi calida humidaque habetur. Devorata aut hausta aIuum ciet, per se tamen imbecilliter , ideoque tum praegnantibus , tum pueris ipsis tuto semper exhiberi potest, ut & in principijs morborum; l cet bilem a primis venis sine labore ducat: Aperit,emollit gulae, pectorisque partes levigat. & haec de manna hactenus.

De Tamarindis. ALMULARUM genus, quod oscinae

Mauritanos siccutae tamarindos appellant, Graeci a saporis acrimonia Oxiphoen ica v carunt, atque a nonnullis agrestium pabinarum fructus existimantur: ex ijs autem s

42쪽

qui ad nos exportantur, nulli, vel pauci integri reperia untur, sed plerumque contriti, & in massam quandam compacti deseruntur qui quidem fructus prunis rotundis sere similes ordine secWndo, ut dicit Mesues restigerant ac desiccant; tametsi Auerroi tertio adscribantur. Aluum cient bilemq; sine labore soluun t , exustos humo res leniunt, ideoque insaniam & furorem in nant, obstructiones hepatis, & lienis affectus mulcent,ad scabiem

faciunt; quin & contra omnes culaneas exulcerationes , quae a sanguine praeassato emersere conducunt. Tuto e

go inter morborum initia ad primos ductus expurgandos usurpari possunt.

De Roserum succo siue Diluto.

OSARVM succus & dilutum e puniceis

veluti praestantioribus elicitur, item ex subrutilis, cui infirmior est facultas, vireserandi , discutiendi , abstergendi pollet, ventrem deiicit, bilem non ad-m modum a Ionginquis facile trahit, sanguinemque biliosum expurgat, felle suffusis & ventriculi, iecinorisq; bstructionibus opem mirifice praestat, cor item corroborat, eiusque palpitationi saluta: e est remedium, biliosis febribus mirifice medetur; propterea rosarum dilutum, ex quo rhodopharmacum conficitur, quod pharmacopolae syrupum rosatum solutiuum appe Iadt , in eorum pedi mentorum genere recentiores Medici recensent, quae, quoniam absque aliqua noxia suum subducunt, suo more benedicta nuncupant; ita Vi ce cIarius constet & syrupum' Dccum solutivum iam dictum, & mel rosaceum solutivum in principiis se-brium ad ciendam aluum, atque expurSandos primos

meatus

43쪽

α DE CURANDI RATIONE

meatus nuIIa veI etiam praegressa peccantium humorum praeparatione summo cum successu sine ulla noxia propianari posse. De violis. IOLAE, quae primo vere forent solis ardorem, qui vim resoluit minime expertae, nec imbribus dilutae, refrigerant & humectant ordine primo; humiditate, quae lupersua recentibus inest aluum emolliendo cient; verum arefactae deiectoriae sunt facultatis, non quod emolliant; sed quod dissoluant, ut recte adnotauit Matthiolust carum succus & syrupus ex eo factus muccarum violaceum aD pellant ad uncias quaternas vel quinas exhibitus aluum e molestia dei jcit:& quoniam asperae arteriar scabriatiem lenit, medeturque anginis & columellae viiijs, sistimque arcet, praecipuoque auxilio est pectoris de lateris inflammationibus ; recentiores medici in pleuritide, vel ctiam inter morbi initia summa cum felicitate hunc usurpare consueuere. Hanc vim ciendi aluum, quam iniviolis commemoratis quotidie obseruamus , Galenum non nouisse ex his facile deprehenditur,quae sexto simpl. medicamentorum litteris mandauit. '

PITHYMVM, cuius frequeris estus a I& cultis meminit Dioscorides' libro quarto cap. centesimo septua fimo se. cundo, & GaI sextos pi: medicamen torum, Thymi facultatem habet ad om . nia elacacius exsiccat & calefacit ordi

44쪽

ne tertio. Illud sibi peculiare asciuit epithymum, stri. bente Melae suo de simplicibus libro,quod atram bilem

caeteris medicamentis excernit valentius quidem, sed facile & citra ullam molestiam: propterea inter medicameta potius benedicta ac placide soluentia, quam lenientia recenseri potest; licet latius sumpto lenientiu media camentorum vocabulo, solutiva etiam sine labore dei teriaque facultate intelligi soleant.Porro autem efficax admodum est medicameninm ad cerebri morbos nempe ad melancholiam, epilepsiam, diuturnos capitis dolores, aliasque atrabiliarias egritudines. Confert etiam cordis tremoribus & animi deliquijs; Praeterea cunctis lienis affectibus mirifice opitulatur 3 Item renum viiijs, de Hipochondriaca melancholia vexatis;Quin & quartana febre detentos liberat; Utilissime quoque datur aduersus carcinomata, elephantiasim, & ulcera maligna. His etiam accedit, quod quouis tempore indifferenter, vel

etiam incipientibus morbis exhiberi possit, quod facile

noxios humores educat.

De Prunis RVN ORVM differentiae sere inexpliacabiles sunt; quorum primas partes o tinent damascena , quae sicca ex Syria Venetijs importantur.Secundas tenent in Germania,quae ex Pannonia & Tran sylvania convehuntur; quae minuscula sunt maiorem ineunt cum palato gratiam, in vino decocta & saccaro aspersa; hoc enim modo parata & primis mensis deuorata, praeterquamquod esui placent, commodissime aluum citant; nihil enim adstrictionis haec habent , quod potius dulcia sint. Porro autem pruna bilem

dei ciunt; proinde utiliter a Medicis v surpantur ad se-D bres

45쪽

,s DE CURANDI RATIONE

bres, aliosque biliosos affectus superandos: ob. id pha macopolae ex ijs quotannis electaria, intinctus, liquoresque varios parare consueuerunt, quibus non modo homines per probam valetudinem gustu non ingrato dei ctantur. sed citam languentes resecillantur. Nec obstat quod scribat Dioscorides libro primo capite centesimo trigesimoseptimo pruna damascena siccata aluum sistere; Quam quidem sententiam improbat Galenus libro septimo simpl. Cui Braseolus aperte refragatur suo De simpl. examine , ubi Galenum scribit hac in re fuisse deceptum , non Dioscoridem; Hoc inquam non obstat, quoniam pruna damascena laudatissima. vel his similia, esu ve

trem solucre non inefficaciter, adstricta mox aluo relicta, tamarindorum & myrobalanorum modo, communis medicoruin experientia cumulatissime indicat, quod &aL.

notasse visus est Galenus secundo de Alimentorum facultatibus; sed si Dioscoridem quoque tueri velimus , nihil aliud dicendum putat Matthiotus,quam quod pruna damascena siccata aluum adstringere tradiderit, ut reseruntur ad alia, quae minus adstringunt, non tamen quod voluerit ea esse deiectoriae facultatis expertia. Quibus sic constitutis, tam notum est quam quod notissimum pruna haec& ex his consecta electaria ad inouendam aluunt primis morbi diebus nulla humorum praeparatione praegressa ad deturbanda excrementa in communibus ductiabus reperta,tuto laboranti Offerenda.

De M robalanis

MVRO dALANVM apud veteres gIans est

arboris similis Hesiotropio , magnitudine nucis auellanae habens , quam Dioscorides libro quarto cap. a 3 . balanon μυ- - , hoc est gland- unguentariam , quod glandis tutius nucleus i

46쪽

preciosa ingrediatur unguenta , appellare consueuit, cuius vires memoriae prodidit Galenus libro sexto. Simplicium medicamentorum: sed haec balanus myrepsica non est praesentis instituti, quod de Mauritanorum myrobalanis aluum cientibus nobis sit sermo ; quorum fructuum quinque genera censentur veteribus graecis prorsus in . cognita, nempe flava, chepula, indica siue nigra , ei pelica, & bellarica , quae omnia ut viribus, ita & facie inter se dissident. Quamobrem putat Matthiolus,&recte quantum ego puto, adiuersis enasci arboribus; quanquam non desint , qui affirment flaua simul & chepula ex

una eademque arbore nasci ,existimantes flaua immat ra ab arbore detrahi, chepula vero cum consummatam maturitatem iam fuerint adepta. Recensentur myrobalanorum genera omnia inter ea medicamenta, quae aluum citra noxiam deijciant; nam etsi purgandi facultate sint pradita , nulla tamen virium imbecillitate, nullo labore,aut molestia id praestant, quinimmo sua adstringeti facultate cor, iecur,& ventriculum roborant: proinde

curandis morbis ex fluxionibus pendentibus,ac praecipud artuum affectibus accommodatissima sunt praesidia , nisi quod obstructiones , &viscerum infarctus nonnihil augere putantur. Porro autem myrobalanis ipsis medic menta omnia , quae laboriose purgant, perbelle infrinnantur , id autem noxae, quod illis adscribunt, nempe uod viscerum infarctus augeant, eorum infusioni aut ecoctioni non aeque adscribi potest , praesertim additis aperientibus & urinam cietibus medicamentis,uel si sero

caprino macerata, aut sumariae succo, siue cum abscyntio aut agarico aut Rhabarbaro exhibeantur, oleo etiam amigdalino periunduntur,vel cum cassiae nigrae medulla,

aut manna,aut tamarindis deuorantur,ut contracta inde

pinguedine ventriculo no inhaereant . Illud autem prae tereundum non est,quod ubi ventris deiectione sit opus . , Da eorum

47쪽

,8 DE CURANDI RATIONE

eorum tantum dilutum hauriatur, ubi autem adstricti ne, in puluerem conterantur, & subinde propinentur. Flava priuatim bilem detrahunt,eiusque seruorem repria muni ; ob id eos peculiariter iuuant, qui temperamenti calidi sunt. Chepula pituitam exhauriunt, ventriculum' expurgant & roborant, mentem & sensus exacuunt, visum praesertim, danturque utiliter aqua intercute ais ctis,& diuturnis febribus detentis. Nigra utranque bilem dei jciunt , praesertim exustam , membrorum conserunt trem aribus,elephantiacos tuu ant, maerores ac melancholicos affectus sugant, colorisque nitorem conciliant. Emplica pituitosos educunt humores, ventriculum a pituita, alijsque noxijs humoribus expurgant, vomitiones coli hent , appetentiam cibi conciliant, sitimque extinguunt, ac ventriculum confirmant, intellectum augent , cor de cerebrum corroborant. Bellerica ea omnia praestant quae ct proxime dicta: proinde non positim non nisi admirari Actuarium, qui inter recentiores Graecos solus horum fructuum meminit, scribentem myrobalana vomitum Prouocare, cum omnia horum genera plane vomitiones compescant, ut quotidiana docet experientia. Myr balanorum genera omnia cum frigida siccaque sint; fi ua nanque, indica, chepula,& bellerica ordine primo cum resti gerent, & exsiccent secundo;empellica vero primo tantum tum refrigerent tum exsiccent, dubitant nonis nulli, qua facultate aluum dei j ciant, vel adstrictoria comprimendo, vel abdita soluendo. Quam quidem quaesti nem explicare praesentis non est loci. Cum itaque m dicamenta haec inter aluum clementer dei; cientia recenseantur, in eorum genere pariter locanda crunt, quae in

morborum principijs innoxie utiliterq; exhiberi possunt , quod quidem demonstrare primum fuit nostrum initis

48쪽

E R V M, Iactis aquosa substantia e tergendi facultate pollet, sumiturque subducendi ventris gratia, ubi copia

uberiorehauriatur ut trium librarum, plus minusue mensura, ac per clysteres inijcitur , extergens &:abluens sine mordacitate , & acrimonia intestina . Me es serum ex nigrarum caprarum lacte, deinde quod ex ouillo etiacitur praesert, bilem tum flauam tum atram ab exustis humoribus genitam deiicit, atque citra omnem mord citatem & laborem;quo fit ut mirifice conserat inaniacisci melancholicis, felle suffusis,& lienosis; utiliter quoque datur ex bile febrientibus , & viseerum ac vasorum o structionibus tollendis maxime est opportunum.Galenus cimo simpl. medicamentorum facult. huius meminit.

Quod quidem fiigidum & humidu esse quarto De simpl.

medicamentorum facult. cap. decimoseptimo idem G Ienus asserit: eandem sententiam habuisse visus est libro septimo methodi medendi, Vbi ventris calidas intemperantias lactis sero fugare studet. Huius tamen oppositum sensisse visu, est lib.De simpl. medicamentis cap.decimo, di tertio de alimentis cap. de lacte; cuius etiam sententiae est Aetius, qui sermone secundo cap. nonagesimo auo eade verba ex Galeno retulit, quae etiam cap. centesimo nonagesimonono ab eodem comprobata fuere, dum i ter ea, quae ordine primo calefaciunt', serum lactis reposuit; quas quidem de Iactis sero sententias oppostas in hunc modum conciliandas puto, si calidum serum esset, lac eo calidius, quo serosius foret, cum tamen asininum, quod maxime serosum est, multum sit frigidum, ali

quin prae caeterio in curanda labre Larctica non eligeretur,

quod

49쪽

s o DE CURANDI RATIONE

quod etiam exigua eius dulccdo , ob quam acescit potius, quam amarescit nobis apertum facere potest . Caeterum ubi ipsum calidum , acrisque qualitatis particeps Galenus ac multi cum Galeno statuere videantiae; propter admixtas sibi calidas partes, quibus lac coagulatur , non autem saa ipsius ratione hoc ipsum intellexerunt: sed lactis serum acetosum , calidum non nihil dici potest, si ad serum eiusdcm generis minime tame acet sum conseratur . Quod quidem , quoniam deiiciendi aluum facultate pollet, citra ullam vim & moleitiam in eorum medieamentornm censu iure ponitur,quae t nitiva siue clementer soluentia appellata, morbis incli antibus nulla praehabita molestantium humorum praeparatione, laborantibus utiliter propinantur .. l. a P

AC utraque qualitate temperatum est, ac tenui substantia praeditum, hine sit quod in omnem partem facile alte, ratur, & non nisi temperato ventricula conuenit;in stigido enim facile aces eii , in calido bilestit . Quamobrem purum, purgatum ue ventriculum requirit, non si tum ab omni excremento, sed vel etiam ab omni prorsus cibo, tam facile alterius secietate corrumpitur . Adeo Vt neque aerem serat, aut sumptum statim corporis mineum ; quod autem in morbis tam calidis, quam frigidia damnetur, hoc quibusda exemplis Aphorismoru quinta sexagesimo quarto ostendit, nimirum in febribus , quae Praeterquam quod corpus uniuersum excalefaciunt , sere ventriculum multa putredine onerant. Ita neque in bis liciis deiectionibus conuenit; etenim bilem auget & fu Aum mouet, sitientibus etiam ob eorum ventriculura

50쪽

aestuantem mirifice obest, qneniadmodum & eapite do. Ientibus , quod natura vaporosum lit,idi oq; caput repleat, atque quoniam capite dolentium occasio ex ventriaculo nunc calido nunc frigido oritur . Inter frigidos morbos primum occurrunt Hypocondriaci affectus, in quibus ilia suspenduntur ac murmurant; id enim citra saluum copiam fieri nequit: solis ergo his utiliter datur,qui aut sola laborant siccitate, aut certe magis siccitate quam calidi tale, aut frigiditate ; etenim & ubique alibi urgentiori incumbendum est; tales sunt, qui laborant febre hectica, aut tabidi, aliquando etiam haeticis , quibus ulcus in pulmone iunctum sit, utiliter propinatur,

multo magis conueniat in his qui praeter ratione coni bescunt,nepe quos neq, morbus circunstans calor consumit, sed virtus relinquit,promptissime enim hos lac&vinum restituit. Sed ut loci nonnulli ex Galeno concilientur , in quibus de lacte disserens sibimet aduersari via detur, illud in primis supponendum est, quod lac ipsum

aliorum calidorum respectu, ipsius videlicet sanguinis, frigidum potius, quam calidum merito a Galeno censetur quarto de simpl. medicamentis facult. Quapropter& quinto Aphorismorum Aphorismo quadragesimo laetanto frigidius sanguine esse assirmauit, quanto hepatis carne adenes frigidiores censentur ; a glandosa enim mam miliarum frigida humidaque carne elaboratur, unde frigidam potius,quam calida naturam cotrahit. Quods interdum calidum illud statuat Galenus ut lib. de ali- mctorii facultatibus tertio,& quinto de simpl. medicam. facult. non quidem ratione sui, scd propter partium c lidarum, pinguis nempe substantiis admixtionem , vel etiam serosae, si de coagulato lacte loquamur: ob id &Priuceps Mauritanus lib. tertio sen. decinia tracti tertio. cap. sexto lac vacinum dicit,a quo extractum sit butirum stipticum est & frigidum. Caeterum cum eri tribus con-