장음표시 사용
61쪽
, DE CURANDI RATIONE APBrismi vigesimi primi fatonis primae H pocratis
sententia explicatur. usu medicamenti expurgantis disputant
recentiores, sumpta occasione ab hac Hi .pocratis sententia ; in qua quidem explicanda nequaquam tantum mihi immorandum videtur, quantum Neotericis omnibus alijs interpraetibus visum est. Hippocrates igitur hic
sic est audiendus, nunquam medicamento expurganti v tendum esse, succorum expurgandorum concoctione nondum praegressa, nisi forte hi turgeant, hoc est hinc inde
de parte in partem agantur, nullaque in parte determia nata firmiter haereant ; Cuius quidem sententiae causas cum pluribus in locis, tum praesertim quarto De ratione victus in acutis contex. quadragesimoquarto reddidit, ubi habet, ventrem ab initio clystere duces, medicamenta autem purgantia non adhibebis ; etenim si ventrem moueris,urina non maturabitur , febrisque citra fudorem in longum protrahetur: Rursus eodem lib. rex. viges secondo haec memoriar prodidit,quicumpea,quae in parte inflamata sunt,morborum inter initia edicamento Bluere conant , ij non istum ab intenta inflammataque parte nihil adimunt, cum non cedat assectio cruda, verum de quae morbo aduersa de sana sunt absumunt, comtabefaciuntque, corporeque imbecilliore reddito, mombus superior euadit, qui, ubi corpus vicerit, remedium non habet: Praeter haec incommoda ab Hippocrate eo loci commemorata peractae purgationis ante succorum molestantium concoctioneminitata alia contingunt;tunc enim dolores fiunt in ventre, vellicationes, tormina, di omnino pro diuersitate fortunae, diuersa incommodasna Mus enim Potius materia, quam abdicatur, motus
62쪽
autem coctioni est impedimento ; coctio enim sit per quietem, ut omnibus in consesso est: virtutis etiam robur at
que ipsi praesertim spiritus per importunas purgationes dissoluuntur; unde haud quaquam mirari oportet si quis interdum importune purgatus in paralysim inciderit, vemihi medicinam facienti multis ab hinc annis in muli re quadam obseruare obtigit ; quandoquidem si sortEpurgantis medicameli intempestiue sumpti vi causa morbifica ad spinalem detrudatur medullam , quae debilis est, paralysis facile sequi potest, quod ubi materia ad stomaclium seratur,a qua suscitatupraui halitus cor seriant,
syncopem saepe irreparabilem faciat, quin imo si per clysterem etiam validum catharticum ante concoctioneminijciatur, haec& alia innumera mala suboriri possunt. Igitur ante omnem purgationenialuo obseruanda sunt, prius ut venter molliatur, deinceps ut humor coquatur: illud autem e memoria non excidat, humores turgentes ab hoc sermone excipiendos, instabiles nempe, nusquam consistentes, sed nunc huc nunc illuc incumbentes, ut
antea dictum suit: Quorum quidem signa haec fere sunt,
quod laborantes nunc hic, nunc illic grauitatem, punctionem , & aliam quandam anxietatem sese sentire aiutrinare praeceteris humoribus id potius sanguini, maxime autem bili contingere videtur; haec enim maxime subtilis mobilis est & sequax; contra vero ignaua melancholia & pituita nec facile locum,quem semel occupauit permutat , atque ad alium locum discedit: Quapropter Neotericorum sententiae prorsus adhaerere non possum,qui pe qui utrunque liunc humorem inter turgentes posuerun t; nam si ita sit, cur ergo Hippocrates quod plurima non turgent dixit ξ Quinimmo quod addunt, hosce humores quantitate turgere, aliqua eget deis nitione; humoris enim peccantis quantitas ei licere nequit, ut locum mutet, quin imo e contrario, quo ipse humor est c
63쪽
piosior, eo segnior; id quidem quantitas praestare potest,
ut locum cui in silet distendat,ut Hieremias Triuerius docto admodum adnotauit; si quis autem quaerat, cur turgent Cm, licet crudam, materiam purgare praecipiamur; duplicem huius causam assignabimus, prima est quia periculum est in mora , ne sorte ad aliquod viscus praecipuum praecipitata momentaneam laboranti mortem asserat ; altera vero ex materiae peccantis conditione petenda es quae non admodum concoctionem aut deiid crat aut expectar, cum subtilis admodum sit ac mobilis, adeo ut duplex ad euacuationem huius materiae potius, quam alterius compendium Medicus obtineat, humorum mobilitatem , & naturae impetum: Sic & Hippocrates biliosam retrahit in principio pleuritidis purganti exhibito
medicamento; sic etiam materiam, quae ad caput impetu sertur, a qua fiaturae apoploiae periculum imminet, clystcre reuocat. Sed hac de re plura fortasse iuxta propositam seriem, quam ad compendium spectare videatur, adduximus. Duo tamen adhuc superstini minime reticenda , primum . Medicationum aut purgationem in minoratiuam ut Vocant atque eradicativam distinguendam, Quarum prima scilicet eradicativa purgatio hic al, Hippocrate ante concoctionem reprobatum, secunda aut e statione Aphorismorum vigesimon ono minoratiuam consulit,licet me non lateat, hanc distinctionem a pluribus improbari, quorum rationes capite subicqvcnti au- ritate grauissimorum virorum ratione & rerum euidentia nihil aduersus hanc nostram sententiam firmiter concludere , luce clarius demonstrabimus: Alterum quod Hyppocrates hic de succorum expurgatione intelligit, quorum coelio expectari potcst; succorum enim sero similium nulla cst concoctio expectanda, sed & succorum, qui sunt aut in primis vcnis aut vijs ductum, ut ventriculo , de intestinis expurgationcm aggredi licet concoctio-
64쪽
ne non expectata , Quoniam ob loci comoditatem, veIetiam cruda haud magno negotio educi possunt,qui quiadem succi generoso medicamento opus non habent , sed aut expurgante primi ordinis, aut leniente solum; succorum etiam , qui in penitioribus venis sunt non turgentes revulsionis gratia licet nonnunquam expurgationem peragere in morborum principijs , quod ab Hippocrate veluti oraculo quodam quarto de rati ne victus in morbis acutis tex. sexagesimoquarto e plicatissimis verbis accepimus. Cum igitur quae praemi tenda erant satis superque explicata suerint, ut eo redeamus, unde sumus digressi, quid de purganti medicamento, morbo adhuc initiante, exhibendo sentiendum putem, quod primum praecipuumque nostrum est institurum , paucis delfiniendum.
duaudo in quomodo in morborum principiis pur
ISCORDIA quaedam non parua inter
Medicos expositores orta est. Utrum videt cet inchoantibus morbis purganti interdum
medicamento utendum sit, Qua quidem in re nonnulli, qui veterem medicinam se reducere gloriantur grauiter ut demonstrabimus aberrant. Ac p terat talis ac tantus hactenus error dissimulari, nisi ad plurimorti vita ac pernitie spectaret. Nunc ergo quod iaantea pollicitus sum subi jcia atq; breui methodo repeta . Consueuit Hippocrates dicere,Medicari, pro uti medicamelo purgante,quod catharticum appellant,quod qui de non nisi concocto peccante humore concedi debet, iuxta Hippocratis vulgatam sententiam Aphorismorum primo Aphorismo vigesimosecundo traditam: cum nihil in rebus humanis perpetuum sit, cogimur interdum veIetiam
65쪽
etiam crudum humorem, nulla praehabita eiusdem pra paratione, medicari siue purgare , & hoc quidem qu tuor praesertim rationibus, primum quoties materia tur-seat ob rationes paulo ante adductas in explicata Hippocratis aphoristica sententia nunc adducta. Secunda purgandi non expectata coctione ratio ex humoris motu petenda est reuulsonis gratia,quod Hippocrates ipse quarto De ratione victus in morbis acutis sexagesimoquarto faciundum docet, sic & biliosam materiam Hippocrat in principio pleuritidis retrahit, sic ut antea diximus, materiam, quae ad caput impetu fertur imminentis apo plexiae gratia clystere ab Hippocrate reuocatur Sed ob ij-
ciet quis, non ne eiusdem est fortunae fluens materia motuque agitata, atque turgens In hoc quam maxime multi, eorum pace sit dictum, aberrant ; non enim materia turgere dicitur, quae iam a venis ad locum aliquem destinatum mouetur& rapitur , ut quae in pleuritiae exHippocrate ad Hypocondria serebatur, sed quae subinde
modo hunc modo illum locum permutet . Tertium dandi purgans medicamentum incipiente iam morbo conmlium siue argumentum a venenato pestilentique humore desumitur . At de venenato humore primum nimis importune hic sermonem haberi obi jciet aliquis , quod venenatos humores non quidem purgatione, sed alexipharmacis superare studeamus, ita ut nulla in eo cruditas a cusari, aut concoctio expectari debeat: Ob eandem etiam causam hic frustra de humore pestilenti mentionem me fecisse accusare quis poterit, etenim hic quoque amul tis quibusdam sue alexi farmaco , aut certe potiuS sanguinis missione, aut cucurbitulis, aut similibus attrahentibus praesidi js sedi asseche applicitis, quam purgatione
indiget: Quibus ac consimilibus obiectionibus ab iis adfiduciis, qui similes mihi videntur iis, qui plurima inge runt, quam con quunt knam. & ipsi plura mihi videtur
66쪽
Iegisse quam penitus intellexisse, ut appostξ satisfaciaciamus, altius summendum est exordium. Igitur in curatione morborum a venenato aut pestilenti humore pendentium triplex est intentio; una ad seminaria, quibus contagio inhaeret, altera ad materiam periclitantem , tertia ad materiam periclitatam, seu potius corruptam.
a' a Methodo tenenatipestilentesque humores, euinci possint.
EMINARI A contagionem habentia vel e tingui, vel educi, vel frangi,vel per antipathias repelli debent, sed raro admodum accidit, ut innoxie extingui possint, quoniam nec urentibus , nec frigidis licet tuto uti; siqui dem periculosum est, praesertim febrienti, quod ad pestilentes spectat humores,vrentia introrsum sumere, haec autem soris admota seminaria non attingunt, sed cum noxa exagitant;Frigidae quoque potio non omnibus ex usu est : Educuntur autestimateriae, quibus inhaerent, vacuattine. siue per venae
ctionem,siue placido pharmaco; franguntur autem siccis sed calidis ubi analoga est contagio ad frigidos &crasses humores, quibus seminaria haec inhaerescunt, praecipue si obstructiones ut in febribus putridis non paucae sint, vel franguntur siccis, & frigidi s , stiplicisque s analogia fuerit ad subtiliores & acriores flaccos, vel ad spiritus irsos,quod scite admodum adnotauit Momuus Mirc belli Dominus Christianissimi 1; Regis Galliarum consitarius: 'Postremo per antipathi as repet Iuntur, eoium nempe usu quae corpus cosorian do iuuant. Venenata ergo aura,licet per se amuletis quibusdam potius,quam vacuatione alis qua pharmaco facta , cui non est, ut a iij humores, obsequens, euincatur, quatenus tamen huius seminaria hute
vel illi humori iunguntur ad horum prosccio educti
67쪽
nem ipsa quoque simul euocatur: Praeterea, s sorte recens assumptum fuerit venenum, id subito vomitu, vel ventris deiectione expelli conuenit, quod etiam de pestilenti halitu intelligendum est ;:Igitur die primo, &ante cococtionem vacuatio conuenit per sanguinis missionem, si materia vincens fuerit sanguis, ut dicit Princeps Mauritanus, aut purgatione , si alij humores peccauerint: Idem sentit Zoar&Manardus; Accedit huc quod in pestiferis crises ut plurimum tendunt ad mortem, non igitur in his expectanda coctio, quamobrem apud Gai num quinto Methodi Medendi, quot quot ex immani illa pestilentia incolumes euaserunt multis per vomitum , omnibus per ventrem corpus antea fuisse expurgatu, atque exsiccatum legimus: ex quibus liquido constat, quod non solum sanguinis misso, sed etiam purgatio ex usu est: At quoniam eorum medicamentorum hic mentio habita est,quae per antipathias in venenatos pestilentesque humores operantur, eorumque vim infringere dicuntur , de his obiter quidem, verum utiliter & compendiose tradendnm.
Medicamentorum a totius substantiae proprie tete
operantium disserentiae . B occulta totius substatiae proprietate
duae medicamentorum differentia: pr deunt , alia.cnim euacuantia, alia duntaxat alterantia : Primi generis sunt, quae ratione formae specificae, atque
-- sympathia quadam peculiare sibi quis dam proliciunt, expurgantia medicamenta, de qqibus superius satis super ue dictum est: Horum rursus duplex
suborta est disserentia, alia etenim e corpore uniuerso, alia ex una quapiam particula trahLnt, qLa c telo cc I O
68쪽
re vel atractum humorem vomitione reddunt, ut alarum& veratrum album, vel deiectione, ut Rhabarbarum &Scamonium: Quae ex una duntaxat parte familiarem sbi
proliciunt humorem , aut excerebro per os atque pal tum, ut apophlegmatismi, aud per nares, ut errhina, aut e t utero per cerescem superuacuum ducut humorem, ut Aristolochia: Caeterum quae Vesurinam cient, ut petroselinum , vel menstrua purgamenta, ut artemesia, vel excreationes promouent, ut hyssopus, quoniam non tractione, sed vel detersione vel extenuatione atque penetratione recrementa propulsant, inter euacuantia potius , quam vere purgantiae, ut mea fert opinio, recensenda sunt, quod non similitudine trahant : At vero ait rantia tantum alexiteria & al Tarmaca, quae venenum aut deleterium medicamentum attrahunt similitudin
que a molliuntur, ut schistum lac, Agaricum, dissecti puruli gallinacei calentes percusi, parti aplicati, scorpius ipsae proprij instidii veneni alexeterium inter euacuantia
Medicamenta iure commemorari possunt, nec tamen proprie cathattica dici debent.Har igitur sunt differentiae medicamentorum,quae totius substantiae proprietate euacuant, licet quae primis aut secundis facultatibus agunt, alterantia proprie nuncupentur, quanquam etiam multa terti js facultatibus, scutota substantia alterent, quae instinctu quodam, siue vi quadam abdita totam rei substantiam immutant, demoliuntur , ac prorsus corrumpunt; Haec autem duplicis sunt generis , alia sunt deleteria, alia antidota & antiparinaca, priora dicuntur proprie ven na , quorum aliqua etiam breui uiuos interimunt inani 1esta quidem, sed violenta&lex lenti qualitate, vIei phorbium urendo & opium stupefaciendo; quibus de forte etiam iuncta est quaedam abdita qualitas; Quae vero qualitate occulta id praestant sane non illa veneni appellatione intelliguntur; Haec enim totius substantiae dissi-. Di G dio
69쪽
dio nobis insensa noxiaque sunt , ut venenatarum bestiarum , ceu Scorpij, Falangij, & Rabidi canis ictus, Pity campae, Hydrargyrios, Dryopteris , di eius generis alia; quandoquid ocum saliua hae bestiae virus ictu eiaculatur, quod sensim intro subiens ac prorepens in principes tandem pates irruit,earumque vires ac substantiam dem litur. Antidota vem & Antipharmaca deleterijs plane c5traria sunt, quae totius substantiae dissidio sic immutant& obtundunt , ut ne minimum queant nos offendere; Horum alia haustum vel iniectum venennm aut etiam dei terium medicamentum totius substantiae contrarietate frangunt obtunduntque, ut citri, semen; Ad hoc genus pertinent Gquaecumque pestilentes aliosque epidentios morbos prostigant aut arcent,ut Mitridatium & Theria ιca; Alia vero viruleutatus bestiarum ictibus medentur . ut Alyssiim,&pimpiuella rabidi canis,quorum omnium uberiorem si quis tractationemdqsideret Fernelium dili genter legat lib. quartoMethodumedendi cap. quinto. Verum enim vero obscuras non nullas dictiones in hae medicamentorum disseretia interpositas iunioribus medicinae midiosis hunc,noslsum tractatum legentibus dubi talionein forte parientes explicare nunc est consilium a
S Tiautem schiston lac, in quo pars cascosa quodam cocturae genere a sero separata, cuius meminit Plinius lib. decimo uocap. nono, id fit hoc modo, fictili nouo lac maxime caprinum seruet s raminue ficulneis recentibus mustetur, additis totidem cyathis mulsi quot sunt haeminae Iactis, deinde igne demptum refrigeratione diuiditur, serumque a lacte hunc in modum seiungitur, hoc autem
70쪽
in genere alterantium,quae Me eteriadicuntur, reponi
arbore nascentes monu venenato n5 diffundi a buprestis morsu nuncupantur, Plinius lib. vigesimotertio cap. secundo Hae autem Pinorum eruca numero sane habentur in Triden-- tinis montibus , quod inibi pinorum perpetuo rimant fluae , quarum meminit Dioscorides Irubro secundo cap. quinquagesimoquinto, quae quidem venenatae bestiae malignam quandam auram, vel saliuam morsu infidunt, quae ad deserer Laturius substantiae disisidio operantia spectant; in quorumi numero Dripoteris
quid Dryoprepidis nomine intelligendum. O N aliud Dryopteris Graecis significat,
si quam filicem in quercubus nascentem , quod filix haec in annosis muscosisq; quercubus proueniat, nastitur etiam humenti solo, cuius meminit Dioscorides libriuarto cap. centesmo octuagesimo primo, α Galenus lib. sesto simplicium medicamentorum, facult tem septicam, hoc est corrumpentem ac putrefacientem obtinet, proinde pilis etiam glabram timesscit.