장음표시 사용
51쪽
stet substantijs lac ipsum qualitate dissidentibus, prima
quidem crassa, ex qua caseus conficitur, altera pingui ex qua butyrum, & tertia aquea ex qua serum, atque ex his pinguis modice calida cu sit,crassa vero paululu ab ea declinet, excrementum vero illud serosum frigidum & hu midum sit, ex sui natura uniuersum lac temperatum fi . quis dixerit, a scopo non aberrabit; quod & sensisse via sus est Galenus libro quinto De smpl. medici facult. &quoniam quae tepide calida sunt, eatenus temperata di ci possunt, quatenus naturae nostrae, quae in calido & in humido est posita, maxime sunt familiaria, hac ratione Vel temperatum, vel modice calidum lac ipsum iure merito censeri debet. Rursus de Iacte apparens quaedam contradictio in dictis Hippocratis nsic expendeda venit ;scribit enim quarto De rationo victus i morbis acutis tenoctauo,sebre ardenti correpto lac asinae coctum dandum; cuius oppositum quinto Aphorisinorum Aphorismo sexagesimoquarto apertissimis verbis docuit lac enim .ait, dare febrienti malu , & quae sequuntur. Cui appareti contradictioni hunc in modum occurredum putamus, quod duplici consilio laborantibus febre lac propinari possit, vel alendi, vel purgandi gratia; prima ratione sebriem tibiis aduersissimum est, cum parce datum a febrili calo re facile in nidorulenta qualitatem vertatur, atque cor rumpatur ; At vero si uberiore exhibeatur copia, & pro Purganti medicamento sorbeatur, sine noxa febre ardenti obsesso ab Hippocrate datur: Propterea septimo De morbis vulgaribus, lacte asinino cocto & bibito ad duos dies nouem heminarum mensura biliosam purgationem subortam fuisse idem Hippocrates testatur; etenim hac mensura epotum tantum abest, ut a calore labrili vinc tur , in nidorulentamq; qualitatem abeat atque corrum PRxur , quin potius e cottario febrilem euincit ac superat iorem, atq; ventrem satis commode desicit, ex quibu hunc
52쪽
hunc inimodum constitutis ex Hippocratis de Galeni d cretis,alia oritur dissicultas, a paucis animaduersa ; qu ratione in Iacte excocto vis purgandi sit posita, clam nia hil in lacte intelligatur, quod ventrem Oijcere valeat, excepto eiusdem sero, quod ex lactis decoctione prompti line exhalat di Proinde lac serotum aluum sit licit quidemi, caleolam vero sistit, crassosque succos gignit,
atque inde obstructiones in iecinore, calculique in ren, bus gignuntur; ut recte adnotauit Galenus tertio de Alimentorum facult. cap. de lacte: Quapropter in hac suborta controuersia alienum non erit fortaste a ratione, si dixerimus ' Hippocratem per decoctum lac non admodum coctum Intelligere, sed excalfactum tantum ad aluum subducendam propinare ; quod & Aetius quoque affirmare deprehenditur ,. ubi de carbunculis in palpebris ex Seuero egit a moderate nanque coctum illudi esse exhibendum scribens, quasi calcfactum dicere voluit: cui sententiae videtur etiam subscribere Celsus libro secondo cap. undecimo:Atque, ut semel dicana,Medicamentum cum sit leniens, totam quidem substantiam mordacitatis expertem habens, medicamentis, de quibus nunc agrumus mite lenientibus & soluentibus citra ullam conta
uersiam annumeratur: Proinde in . morborum vel etiam
principio ad mouendam aluum ab antiquioribus summa
VERRO ES Iibro quinto suarum mi
lectanearum in Galenuin & reliquos rigorose inuehitur, qui Rirabarbarum adstringendi duntaxat facultate tali re dixerunt, quod purgandi vim , qua
praeditum est a minime cognouerint: E cum
53쪽
x natamen 'vermes ililal ac in re notandus si , quod
heque Galenus, neque caeteri seniores Rhabarbari no. stri usus v squam meminerint, nec quicquam de eo poste citatis memoriae prodiderint, tametsi de Rhaponticol Dioscoride descripto lib. tertio cap. secundo plura tradiderint; inter cuius facultates nulla penitam quae purgam do sit, inueniri potest; cuius etiam Rhapontici meminit Galenus octauo sint .medicamentorum, nec non in prismo lib. de Antidotis: Sed Rhabarbarum, quod hac no. si a tempestate passim usurpatur,ex troglodytica Acthiopiae regione ad nos descrri,ibique etiam oriri compertum est, quod ea regio barbarica antiquis fuerit appellatae est autem plantae radix bipalmarem longitudinem sum.
rans, colore exterius ex ruso nigricante ; Ucrum non om-mibus aequalis habetur crassitudo; aliae enim eius seneris radices tenuiores, aliae 'crassiores existunt, ut in caeteris etiam plantis plerunq; fit; veruntamen quae ad summam crassitudinem adolauerunt,tiumani cruris molem aequare solent. Porid autem Rhabarbarum hoc secundo ord ne calefacit , ac sccat: constat autem tum aqueis, tum terreis qualitatibus, quae adstringentem ei facultatem contribuunt: est & aerearum raritatem substantiae conserentium particeps , nec igia arum quidem expers est , -quibus amaritudinem, concurrentibus & terreis qualitatibus , acquirit: At quoniam terrestris qualitas in imo delitescit, ignea vero in sublime fertur, hinc fit ut eius dividantur qualitates cum aqua aut uino persunditur roperatur autem in obstructionum affectibus igneis tan- , tum facultatibus, terreis ver3, ubi adstrictione sit opus ibilem pri lim dein pituitam sine omni penitus noxa v cuat i datur autem omni tempore & aetate , adeo ut pueris vel etiam aetate tenellis ,& praegnantibus sacile e c- hiberi possiti auget autem Eliabarbari vires caprinum
serum, vel si maceretur intubi vel aph aut plantaginis
54쪽
decocto: In cuius quidem usu illud perpetuo obseruandum est,ut spicae nardi tantillumips commisceatur, addendumque de semper erit vini albi odorati modicum ,
praesertiindue ubi ad obstructiones reserandas paratur: Synceri Rhabarbari expressio probe conuenit ubi abstersone duntaxat, ac instinus liberatione si opus; quod si postquam hoc functum fuerit officio, viscerum adstrictione ac roboratione fuerit opus , ipsum quidem in puluerem contritum exhibendum erit ; illud autem quod
igne torrescit vehementius ad hoc ipsum operatur; αquoniam sanguinem clarificat obstructionesque aperit, aquam intercutem, regium morbum, lienis crassitiem, ac diuturnas febres mirifice sanat i sanguinem rehcientiabus qualitate & substantiae facultate prodest,datur etiam ab alto deuolutis, ruptis ,& tam interne quam externe stactis iuvamento est, praesertinique si vino austero es glimae pondere comisceatur,addito sincerae muminiae momento: Verum enimuero cum purgatoria praeditum sit sacultate, videbitur forta sie alicui eius usus suspectus ante humorum peccantium praeparationem ; nihilo secius clim deleteriae facultatis sit expers, omnique prorsus noxa vacet, ac sine labore & naturae conatu tum bilem tum pituitam deijciat,citra ullam controuersiam statuendum est Rhabarbarum inter medicamenta facile soluentia, quae inchoantibus etiam morbis dantur, praecipuas o
tinere partes. Et haec de Rhabarbaro. m i TD Aloe .
A LOE , qua passim ossicinae utuntur, succus est plantae, quam in plurimis Italiae Iocis virescerea Ita conspicimus, Romae praesertim& Neapoli, i
super aedium senestris ac atrijs in fictilibus vasis alitur ae uetur; cuius meminit Dies rides lib. tertio cap. vige-. E' a sino.'
55쪽
fimo secundo: & Galenus libro sexto simpi medicam ol tima autem est indiea, cuius liquor est id, quod ad nos
importatur medicamentum aloe cognominatum, ad plu, rimas res propter siccitatem mordicationis expertem uti Ie: Adstringit quidem mediocriter , sed uehementer est amara r ventrem subducit, de ex numero medicamento rum est , quar excernendo stercori lunt opportuna: Tertii ordinis exsiccandi facultate, calfaciendi autem primu in
tensi;alit secundi pollere creditur: Vtileest stomaclio medicam n. vi si quid aliud: sinus glutinat: Ulaera sanat, qMe aegre ad cicatricem duci possunt ,& maxime quae mano fuit& pudendo: Repellit autem, simulque digerit
eum hoc ut paulum extergat; ita ut ipsius facultatis mi turam particularia eius opera attestentur. Uerum m moria semper tenendum est, illotam alom ad ventris fibductionem aptiorem esse, mustamque de medicamensaria vi deponere lotam, infestissima autem aloe eta etia. Iota his, qui eitra vitiatos humores ex intemperie cesseda di sicca a iguntum: Proximam ab his laesionem accipiunt, qui sicca sunt intemperiet etiam cum frigiditate coniuncta: Hanc fortasse ob eausam lenibus medica mentum hoc incommodum autumarunt a. &quoniam bi
Iiosos detrahit humofey, si ampliori pondere eAbibo
tur, a primis venis ,hori tamen a toto corpore, in numero Commemoratorum medicamentorum facile .soluentium
iure merito erit, ideoque nulta praegressa etiam hum rum praeparatione tuto exhiberi poterit; crassos enim humores ob purgatoriae facultatis imbecillitatem trahere nequit. Ex hoc loco oritur quaedam difficultas ex Aeginetae praeceptis obiter & paucis diluenda ; scribit enim lib. primo cap. quadragesimotertio de ijs loquens, qui bus se da valetudine costitutis tum alvu emollire, tum lotium ciere pulcherrime possumusi Aloem trium cicera magnitudinem quantitatemq; aequante a coena dandam
56쪽
esse . inserius autem lib. nimirum septimo cap. quarto,ne a cibo purgantia exhibeantur medicamenta apertissimis verbis prohibuit: Cuius rei irationem reddens subdidit, si quidem cibum corrumpunt, unde in citati capitis ini tio bilem inquit fauam optime prolicit atque educit aloes drachma Vna cum melicrato matutino tempore exhibbita : Cui contradictioni Respondendum putamus, at em post coenam exhibendam esse exigua admodum quantitate trium cicerum non magnitudinem,sed pondus p tius aequantem , ubi medici consilium sit faeces tantum ducere, membraque tantum corroborare ; dum vero non ipsas modo taces, verum etiam humores evacuare tu nimo est, matutino ipsam tempore, & in maiori quanti 'tate assumendam hortatur ; Quod autem purgantia me dicamenta integra copia a cibo exhibere non liceat, octauo lib.de compositione medicamentorum secundum i cos. Galenus rationem assignat; quia inquit concoctis ni sunt impedimento. Atque de Aloe hactenus. l
EN A mauritano nomine dicta , cuius meminit Serapio suo I e simpl. volumine, planta est, cuius siliquae & folia ex siccata ex plaga orientali ad nos importantur: in Haetrui ia etiam, ac praesertim in florentino agro passim seritur ;tuius vires Aetuarius, qui solus inter Gracos recenti res descripsit senam, citra noxam bilem & pituitam deij-cere memoriae mandauit, eamque magis praestare voluit quae ex Alexandria Aegypti, vel ex Syria affertur: Et quoniam degustatis senae iiijs aliquid adstriction is , nomnihil siccitatis atque etiam aliquid amaritudinis intelligitur, temperamentum senae inde colligi potest calidum nimirum
57쪽
nimirum, non insigniter tamen, & siccum, proinde tan' . ltum abest ut ventriculum infirmet nisi eatenus, quate- . nus purgando noxios in ventriculum prolicit humores quin potius eum firmet ac roboret ; licet nos non lateat . lMesuem medicamentum hoc non nihil ventriculo Q in . se existimasse: Quamobrem ut haec tollatur noxa, ct eius roboretur facultas, Zingiber addendum praecipit. Quod autem senae diluto epoto tormina intestina experiantur, id nunquam ex senae facultate prouenire existimat Ma thiolus simul cum multis alijs, sed ut inquiunt ex cra sis pituitosisque excrementis ab hoc pharmaco eo inpubiss, quae sua crassitie intestinorum meatus adeo replent, ut in eis non paruam extensionem faciant dum viam ad . ieritum quaerunt: Quae quidem sententia mihi semper dubia visa est, quod multa alia medicamenta crassoribus expurgandis numoribus opportuna sine hae insigni noxa devorentur, vel eorum dilutum propinetur, Vt qu tidiana obseruamus experientia: Quapropter non errabit quis, quantum ego puto,si senae dilutu ex eo intestinorum tormina excitare dixerit, quod tardae cum sit operati
nis,& bilioses pituitososque humores smul deijciat, qui .
non eodem tempore ad exitum parantur, vellicatione
quasdam ericiat, fiatusque multos in intestinis excitet: Proinde minus audacter senae dilutum pueris, mulieribus ' & ijs, quorum intestina sunt imbecilliora praescriberem,
licet Mathiclus vir apprime eruditus mulieribus etiam 'praegnantibus , pueris & cuiuscunque aetatis hominibus commode dari posse 'asseruerit . allud tamen memori semper teneatur, dilutum magis quam decoctum praesta re, quod nulla ex parte exhalet; redditur autem medica mentum hoc in dςijcienda aluo praestantius atque Valen eius, si cassiar nigrae,aut mannae, aut Rhabarbari, aut ro sarum diluto siue syrupo ros. solui. comisceatur, aut si ca
Prino sero sena maceretur . Sunt & qui vindemiarum . ' ' i empore.
58쪽
rempore senae solia in mustum conjciant, inde conficie res vinum, quod alui deiectoriam vim obtinet ad multa utile; est enim domesticum valde medicamentum ,& ij quibus aluus adstricta quam maxime opportunum , quod
cum per inferna - :vd Mesum testatur , bilem tum tram tum fiauam, atque non bilem tantum ut Actuarius
inquit, sed etiam pituitam educat, 'uod sane experientia comprobatur;cerebrum mundat tensus clarificat, cor, Iienem, iecur, pulmonem expurgat, confertque omniabus eorum incommodis, viscerniti obstructiones aperit , atque,qudd satis est, iuuentutem augere, seniumque retardare , & animi hilaritatem afferre experientia comprobatur : verum quoniam a longinquis & labore aliquo trahit, non aeque libenter, atque caetera superius commemorata seluentia medicamenta inchoantibus morbis senae dilutum concedere soleo. Qnoniam vero, ut dictu quidem iam antea est ab initio & nunc etiam utile erit commeminisse, eum minime bonum artificem esse posse, qui sua ignorauerit instrumenta, nam haud conueniet, Labrum lignarium aut serram aut asciam ignorare,proinde nequaquam reprehendendus mihi ipsit videor, si de medicamentorum tuentium differentia perinde ac de pnecipuis medicinae instrumentis, Iatius fortasse, quam par esse videbatur, tractando digressus fuerim: Quae omnia iuxta propositam iam seriem in breuem summam, hunc in modum redigenda atque repetenda. Soluentium medicamentorum omnium
breuis CDiuisio. OR V M igitur,quae ventrem suomodocunque
sue sursum , siue deorsum versus euacuant, a
lia id quadam materiae conditione , alia sormae , totiuique lubstantiae proprietate, alia virisque
59쪽
praestant: Solius materiae vi emoliendo quidem tum leniendo tum laxando aluum subducunt , Oleum , . butirum malua . althea , Mercurialis viola , pruna ,
psylium , & eiusmodi plurima de quibus abunde superius, quae, quoniam totius substantiae familiaritate pro 1 us vacant in purgantium numero nullatenus recenseri lent,quemadmodum ne hydrelarum, quod tum vomitioncs prouocat, cuius etia farinae sunt de cotonea mala , quae comprimendo obuias partes sc coarctant & adstringunt, ut humoris in se reconditi non parum et iactent&exprimant. Secundi vero generis medicamenta ventre exinanientia, quae peculiare quendam humorem, pec
tiari , di quodam naturali instinctu trahunt,alia vomitio. ne, alia deiectione purgant, & vomitione quidem, alia moleste id praestant, ut Helleborus, alia blande 't atri. plicis semen, & rasenus, alia mediocriter ut asserum ;horum vero , quae aluum deijciunt, alia humores tenues serososque, alia bilem flavam, alia pituitam, alia meta choliam detrahunt; at in uno quoque horum genere, quaedam imbecillius, quaedam validius id praestant; de quibus iam antea abunde definitum est : Neque solunt . ex viribus & energia , verum etiam & ex agendi r tione horum differentiae existunt , nam licet, exempli gratia, Rhabarbari ea siit portio, quae pares, atque exisgua scamonij portio vires obtineat, non tamen similiter& ratione pari aget; ut perbelle Fernelius adnotauit;
neque potest Rhabarbarum quantumuis auctum scam n ij rationem & naturam proxime aemulari, neque contra scamonium quantumuis imminutum Rhabarbari conditionem imitari; inest enim praeter communem, & ali
sua cuique peculiaris proprietas, quam in alijs haudquaquam reperies; quam quidem ex vetcrum monimentis, quotidianae experientiae respondentibus nosse, aut
usu in uestigare decet. Rursus quae in uno quoque horum
60쪽
genere imbecillioris sunt facultatis e. proximis sedibus
expurgant, ex ventriculo, mesarticis, intestinis, iecore &ex liene, validiora Edistantioribus magna vi prolic uni & extorquent. Quae primis morborum diebus, quod propositum est demonstrare, exhiberi non debent, nisi vel peccantis humoris immodica copia, siue turgentia, aut venenata qualitas, vel motus, vel locus urgeant,de quibus iam iam susius tradendii. Quod ad tertium genus attinet, Mirobalanos adstrictoria duntaxat vi purgare, Ut sentit Mesucs, ego una cum Fernelio nunquam assim marem ; etenim si peculiari quodam instinctu hunc poti-u , quam illum humorem prolectent, ea vacuandi varie tas non ab adstringente materia, . quae Una omnium est communis , sed a cuiusque formae proprietate proficite Iur; quanquam, ut recte Fernelius inouit., minime dubia tandum sit, eorum materiam obuios humores, quos a tigerint, adstrictione sita depellere ; Quadam igitur sormae proprietate,qua praeditae hae sunt,& adstringenti etiamateria quadam, ventrem deiciunt. Hae summae sunt pur-- gantium medicamentorum vires ac differentiae. Iam vero de morborum temporibus, atque de soluentibus purgantibusque medicamentis abunde satis dictum est, quatum spectare videtur ad explicandum utrunque dubiae conclusionis terminum, quae definienda proinnitur;num videlicet inter morborum initia purganti medicamento utendum sit: Nunc autem opportunum fuerit, Hippocraticam vulgatam illam sententiam, prima Aphorismorum sectione vigesimo Aphorisino descriptam definire. Cuius quidem integra germanaq; ad Hippocratis mentem interpraetatio, maximum habet momentum ad proposit iquaesiti veritatem indagandam: hic enim, ut ante diximus , utilis est modus dirimendi lites omnes, quae ad ar-