Aegidii Tschvdi claronensis, viri apvd Helvetios clarissimi, De prisca ac uera Alpina Rhaetia : cum caetero Alpinarum gentium tractu, nobilis ac erudita ex optimis quibusq[ue] ac probatissimis autoribus descriptio

121쪽

permeabilis est, transiti in Ceutrones per Alpes

humiliores, quae olim A Ipes Graiae suerui uocatae. A Bardo quide ascenditur per unam uiam ad Au gustam,ac inde diuiditur illa uia bifariam,ad dexteram dic sinistram.Vnde Plinius lib.3.cap. i5. Salasse serum Augusta Praetoria iuxta geminas A lpium fauces,Graias ait Poeninas ct c. Ad dextram exetenditur iter per Poeninu, qui maior est mons sam cti Bernhard re ad sinistra itur per uallem,& tandem per Alpes Graias,quae modo apellatur monSfancti Berialiardi minor, re haec uia ducit ad Ceu

trones, quorum metropolis est Tarentasia ciuitas

episcopalis,qus lingua illius regionis uocatur Motier,quod Germanice sonat Munster,idcb propter cathedrale eius ecclesiam. Regio Ceutronti hodie appellat Tarctassen, id ii propter metropolim eiuSMunster. Vnde Jc liber prouinciarum recte explicat, inprouincia Graiaru Alpium Tarentasia esse metropolim Ceutronu, sicut in Poeninis Alpibus o Octodurus Valesianorii caput censet EX Tarentasioru ualle itur recta ad Camerinu, quod hodie praecipua Subaudiae est ciuitas. Notandu quot hic,in Pliiiij ex laribus,ubi recensent Alpins gentes,deprauata esse quorunda populoru nomina, ut sunt Calassi pro Salassi,& Acetauones pro CeutroneS. N E D V LL I. Meminit Strabo libro . Me duallorum, dicitch locum eorum esse iuxta Isaraminis Ceutrones,& quod termini eorum extendantur ad Vocontios atl Allobroges.Ptolemaeus aps pellat eos Mendullos.' C E N N I. Hos Strabo uocat Iconios,uel ut quidam libri habent,Siconios, aut secundum alio Ideonnos, sunt confines Medullis. C A T V R I G E S. Horum populoru sedes est

in Alpibus Cottijs iuxta Ceutrones in tractu mon

122쪽

qua nomina intacta relinquo. Me quaedum Alpinae a latere Italia babentsingularia

negocia. cap. π XXV

Abent valles illae quae a Summis Alpi

bus in Italiam excurrunt,prssertim quae e regione Vallesiae,Suediae,& CuriensiuRhaetorum litae sunt, & quarum supra mentionem aliquam fecimus,fere singulae peculiaria quaedam negocia,quae in diuersis exercet regio

nibus: ut, excpli gratia,apud Salastas est Ougstat, uallis stilicet quae confinis est Vallesiae, in qua sere omnes sunt institores In Vati Sesia ubi Sestites originem sumit, communiter habitant latomi seu caementarii Atem in ualle Oscela, uulgi, Eschental, hacus istini bitant Cuspiniani seu cuspidum artifices,et qui per tornum fabrefaciut stutellas dia ualle Vegeta: quae locatur inter Luggaris & Escheniat, quae , cofinis est ualli Meintal,sunt omnes incoia fumarii & ca

minorum repurgatores, eius , rei gratia regnum Neapolitanum,Siciliam,Franciam, Germaniam,

totam Italiam peragrant. Item in Galancha pro Refinar ij pe Mesaucum, Omnes sunt resinarii ct sportarum textores: at hi plerunt mendicat per regiones,ubi reliqui suis artificiis sustentantur.

Quibus literis olim Gusti ex Germani scribendo usi fuerint. Et quando apud Germamos usus scribendi inouleueriti caput ritata v I

Riscis temporius, duae duntaxat Iin, guae per Europam stribi consueuerunt, Grsca uidelicet et Latina,quam Sc Romanam uocant: quapropter 8cduae illae nationes Omnes aliospopulos nempe Gallos,Ger

123쪽

. D E s C R I P T I o. rosmanos, Pannones ct cilliteratos di barbaros ap- Pellauerunt, quod scilicet peritiam scribendi non haberent. Postquam uero Graeci ex Phocaea urinhe Aeoliae Asiaticae profecti m Galliam, Massiliam,Antipolim,oc alias quasdam urbes condidissent,ibiqν sedem collocassent,instituerunt siccedente tempore si holas, docuerunt , pueros linguam suam, ut etiam posteris temporibus Romani illuc miserint filios suos, qui ibi discerent Graecam l1'γto guam.Sic enim scribit Strabo lib. .Eo tamen tempore Romani nondum erant magni alicuius nq, minis re potentiae extra Italiam, nec lingua eorum apud Gallos oc alias exteras nationes erat cognita.

Cum Grsci iam habitarent in Gallia,uicini , eo sent Gallis,coeptae sunt passim quaedam Gallics uoces scribi Graecis literis, id quod Caesar testat lib. r. se tabulas reperisse in castris, in quibus Helvetii scripserant Graecis chara fieribus omnia nomina sua,ato numexu. Similiter lib. de Druidibus scrito bit, quomodo illi Graeca lingua res suas annotare consueueranti in ec Tacitus in lib.de Germanorum moribus,indicat quomodo in Rhaetia re Germania quaedam epitaphia repertafuerint,Graeci Iiteris insculpta lapidibus. Vsi ita sunt Galli antequam Romanis subiiceren Graecis literris,quas proculdubio ab aduenis Massiliae habitantibus didicerunt: sed ob id non introduc ius fuit usus comunis, scribendi totam linguam suam Graecis literis, quin potius Caesar domita et deuie a Gallia,coegitio indigenas derelinquere nedum Graecas literas,ue' rum renatiuam suam linguam. Tenuerunt enim Romani hunc morem, ut cogerent eos quos deuiecerant, uti lingua sita ic Romanis literis, legibus suis consorines esse omnes gentes uolebant.Et hoc

Pacto in maiorem partem Galliae introducta est

124쪽

ws R H AE T.I AE A L P I N AElingua Italica,que est lingua Latina,sed plurimum

corrupta, quam cum Galli homines barbari recte

sonarenon poterant,eam usqueadeo corruperunt,

ut Gallus dissiculter intelligat Italum, ct econtrMVocatur tamen ab eis Romana, quod a Romanis eam didicerint.Et cum Galli multo tepore sub Roimanorum imperio egissent,coeperunt quo F usurpare linguam Latinam in causis iudiciariis at* li teris conficiendis : 8c tandem ad hoc uentum est,ut tota Gallia atin uicina Germania coeperint scribee io

relatine,&quicquid magni ponderis fuit,annotaerunt lingua latina in schedis,uoluminibus,ato puelicis instrumentis.Quin Zc lingua Germanica,qus antea nutal fuit scripta,usin ad tepora Caroli Magni Rom. Imperatoris 8c regis Galliae, qui natus fuit apud Germanos in Ingetheim pago, duobus Germanicis miliaribus distate a Moguntia secundum Rheni descensim, anno post Christum nata

sol. sub isto inquam Imperatore primu coepta est scribi lingua Germanica, usum eius introducente industrio illo Caesare,& singulari Germanicae na tionis fautore.Non tame mox fuit Germanica lin, gua usurpata in causis iudiciarijs,priuileg as,et alijs publicis ait arduis negociis literis demandandis, quod ea tunc no satis idonea Θc est cax censeret,sed si quid esticax esse uoluissent S perpetuit,usi suersit lingua latina, quae iam per Romanos & a Roma, nis Imperatorib. fuerat introdueta, durauit* mos Imi Αρσω ille scribendi usq; ad annu Christi Do o. aut circiter, tunc primum coepta fuerunt negocia ardua scribi vice in literis. in Germanica lingua:ato hinc est quod paucae an liquae literae inueniunt scriptae Germanice. At cum

i ustirpari coepisset Germanica lingua in publicis condendis literis, paulatim relegata est lingua latina ex soris oc consistorijs, ut etiam nostro

Omnes

125쪽

DESCRIPTIO. ro osenes iudiciariae cauis,aetiones,conuentiones,li hertates Θc priuilegia in nostra regione ab Imperatore,rege, oc principibus,Germanice conscribant. Hie usus inoleuit, utiam diximus, ab anno Christinoo. non obstante quod prius ante multos annos

Germanica lingua per Carolum Magnu literis Scscripturae fuerit coaptata,quia nullius adhuc fuit efficacie,nec sigillu fuit ei adhibitu,sed solum profuit ad coscribendu rythnaicos libellos,& quae quisquato domi ato priuatim annotare uoluit.Sciendu prae terea Germanos no habere proprios characteres, sed utuntur pro lingua sua scribenda latinis literis, tametis earum figurae ex abusu quodam nonnihil corruptae sint oc in aliam formam detoris,nemo tamen dubitare potest de eis, quin a latinis sint mutuatae. Literam h acceperunt a Graecis. Quemad modum aut Germani conati sunt scribere linguam sila,sic Francigenae idem tentaverunt in lingua sua corrupta: corruptam uoco, quod sex sit latinae lin

, o guae.Sic quo. Hispani, Angli, Ungari, Bohemi,

Poloni, re reliquae Europae nationes conatae sentlinguas suas Romanis 'c latinis literis stribere, cirtamen olim Graecis literis tantum insca lingua,&latinis latina stribi consueuerint. Notandu proin, de hoc loco, antiquam primam Germanorum stripturam iam uix posse intelligi, no quod lingua ipsa usqueadeo sit mutata, sed quod maiores nostra qui primum linguam Germanicam seribere tentauerunt, aegre ae cum magna difficultate potuerunt so quasdam difficiles uoces 8c perplexas syllabas lite

ris comprehendere,que ueram oc genuinam expra merent prolationem,quippe qui in ea re adhuc ru desWinexercitati erant,donec tandem eX cotinuo usii et longa experientia ingeniosiorum hominum

diligentia adinvenit,qus facilitati stribendi et pror

126쪽

feret i uoces coducerent. Certe ueteres Germani lituit usi fuerunt Iitera ed loco eius usi sint nsonante ' ut pro fromi uel ridirceitch dcc scripserunt uroue,uraeuele, uride, Urouuelich. Inmo nasterio S. Galli est codex quidam euangelicus in membranis ante sexcentos annos striptus, eo scili cet tempore qaado paulo ante Germanica lingua coepta est scribi: est aut latine striplus,habens e re gione Germanicam interpretationem, sed in qua ex quinque aut sex dictionibus uix una a nostrati io hus intelligi posset, nisi collatio fieret latini sermonis,quantumlibet a maioribus nostris,nostra utentibus lingua, scriptus fuerit. Hi qui latine fiunt do ei poterunt utcun* ex uerbis elicere sensium. Hac linguaru immutatione parit tempus ipsium. Cone senantem v nos Germani proferimus corrupte

instah f, id quod Itali minime faciunt,sed profer

eam ut nos proserre consuevimus literam duplica ram m,qus genuina esteuidetur pronunciatio coninantis u. Excogitauerunt aut Germani literam is

P, quae est ii duplicatu, id γ ex Graeco Aeolicon Dimina sermone,in quo filii duplicatum γν, quemadmoduamsicum. scribit Dionysius Halicarnanus historicus lib.r.

De Germanicis C cervin s. cap. XXXVII

Vm itaque nostro aeuo Germanica lingua scribicomode possit, dis latinae limguae chara fieres illam setis comprehen dere queant,ad hoc tandem hominu cueriositate uentum est,ut Cancellariarure Consisto, soriorum stribae rursium nobis latinam linguam in media Germanica lingua obtrudere conentur, uta unam lineam sine admixtione latini alicuius uoca huli scribentes,perinde quasi penuriam vocum habeant in Germanica lingua,sua cofusione efficien te ut

127쪽

tes, ut inulti boni uiri latins lingue peritia destituti,neiciant quid in multis locis intelligere debeat,aut quid significet per illam aut istam sententia. id quaei isti aliud faciunt, i quod linguam nostram solidam,integram,impermixtam, & nulla alia in

seriorem,corrupere,imb temnere studen aliena introducetes uocabula,cum extraneae nationeS nostram c elebrem linguam no tanti faciant, ut UO Seius suis intermisceant: Hinc fit, ut post labentiaxo tempora ignoret quae uera sit Germanica lingua. Apud ueteres Germanos nullainuenit latina uox, Germanicae admixta lingue,sed modernorum scribarum turba hanc nobis confusionem facit, plus uolentes quam Oporteat sapere. Quare non magis scribun bezugei l protestieren, gerichtSTWangquam iurisditio, Tug uel berulfung Φ appellat

ziellen uel berussim quam appelliere, kleger quam appellant,ant vorter quam appellat,laden quam citierem ueremigum uel uertrag quam concordam, io anitos ψ confin, berderen*probieren, grundue sti quam fundamen midexlegeia uel exstinen Φ re- stituteren, vertiessiten quam arrestiere'oberhelten quam potentaten, verpflichiung uel uexschribungquam obligation re sic de atqS multis, ubi latina miscentur Germanicis uocabulis,quandoquidem rectius ageretur si scriberentur uel solum latine,uel solum Germanice,quae scribuntur.

Ilii dubium non est,Gallos olim Germanice locutos,sed quam linguam a Romanis coacti sunt derelinquere, nisi quod i diotisinos adhuc retinet Germanius line

130쪽

uo R Η ΑΞ Τ LAE A L P I N A gus,id quod in multis aduertere istet sentetiis,qua les sunt, ine lia tu fait,aestas hast du thon, quae senerentia latinae linguae minime respondet: nam non

dicitur, quid habes fecisti. Sic, Ie lay fait, ich habs thon,id est,ego habeo feci Atem,la lay ueti,ich habs

gessehem Vienauecmoy, kommit mir, id est,uem cum me. Maine ute, furS enmeg,duc uiam,pro,de ducas. I lay cheliauche,erhat geritien,id est,ipse hahet equitatiit&c. In summa, uniuersa lingua tenet

Germanice lingus idiotisinos,id quod probat Gai iolos olim Germanice loquutos. Cum a Romanis

ad latinam cogerentur linguam, non poterant na

liuos δέ consuetos deserere idiotisinos, id quod ScApostolis contigisse scimus, qui graece scribentes non poterant declinare hebraismos. Sicitam Gglli hodie habent linguam confusam 8c ex multis consutam, constante scilicet ex reliquiis latinae θc Germanicae linguae.Ex Germanica lingua praeter idiotismos habet quom adhuc multa uocabula in usu, vo acestis ut sunt,harnois,Germanice harnisclit,latine arma: item, burgois, burger, ciuis: sic, lasse, lasi, dimitte: riche,ricli,diues: panciere, panizer, lorica: heauli me, helm, galea: curasse, Euris, thorax: esperonS,