장음표시 사용
71쪽
tallis gignendis occupatam se jactat & in transmutandis 1, de hac medita latus pauca , & siincera, Vobis proferam , tibi de usu Chemiae 1n Alchetamia disserere debebo. Sed illam intelligatis disciplinam , quae docet Metalla usibus humanis , vel & Ornamentis , apta reddere. Aurum saepenu mero vari1s de causis pallet, nec fulVO nitet colore, quem caemento he
micus vel & Regulo StibiI dicto , In igne fulgentissimum reddit : ut oulcherrime sic hac tempestate cussi In Hollandia Aurei prae caeteris tu cent praestantis limo sane fulgore , quem peritis sinatus rei monetariae Prae fectus propria arte conciliat. Idem Metallum , sincerum si fuerit, moi litie nimia ineptum foret nummis inde cudendis , cui necessar1o adeo usui justa temperatura admistu inprimis aeris , Vel argenti, evadit quam aptissimum. Argentum ipsum , mollitie etiam ductili usu 1 quotidiano 1m par , justo cupri ad istu quam pulchre Ut nummariae rei, sic & dome sticae , aptatur. Qtiid Aurichalcum memorem temperatura cupri & ca laminaris lapidis auri nitorem ostentans Z vel metallum Princ1pis Roberre ex aere conflatum & Zmco , quod deauratum nitide fulgentissimum obrygi auri splendorem provocat Θ Metalla Viliora auro incrustare , Obaucerear renti nitore , quam pulchrum ' quam pretiosum l haec tamen omnia , pauca licet, in exempla adduxi, ut ipsi Vos fateamini, infinita alia estic1
posse , si arte sua miscendis Metallis utitur peritus Chemicus. Neque 1psa Medicina quoque repudiat pocula, quae infuso vino Vim insp1rant me dicatam , ut in temperato aliis metallis Stibii Regulo dudum patuit. Utinam miseris non invidisset Nobilis Helmontius Metallicae massae con
flationem , unde gestatus annulus spacio recitandae orationis Domini omnem tollit haemorrhoidum dolorem , siVe acerbitate Or1atur 1nterna rum, sive externarum, simul strangulatum uterinum ocyssime sedans ,
motusque compescens musculorum spasmodicos. pag. 7 s. g. 39. Ita que & haec experiamini, Autor sum :. latet enim saepe abscondita virtus in hisce compositis , absque damno multa in his pericula facere licet satisque tuto experimenta instituere cum his fas est. Metallurgica rursum, quae in eo est , ut repertas in venis subterraneis glebas fossiles cognoscere , distinguere, & in metalla penitus distincta , & sincera , parare possi mus, universa quoque ab arte nostra pendeta Id Vei' patet v Et inde , quod hinc inprimis originem ipsa Chemia olim duxerit ; iterumque hodie artificiis Chemicis mirifice promoveatur res metallica. Neque verbISopus erit, si quis modo diligens evolvat Georgium Agricolam , Laeta rum ErKerum , Joannem Rudolphum Glauberum , aliosque , qui ex his inprimis sua hauserunt. Placetne Vobis pauca exempla ut piaebeam Θ fa clam δί lubens. Notissimum est Chemicorum Studiosis , facili parari ope ra materiem , quae commista Auro , vel Argento , quin & aliis quoque Metallis , statim illa reddit adeo volatilia , ut leni igne per vitrea Vasa duci queant, & per nasum retortae pelli. Nec e minus Vere constitit CX- perientia , quod fepenumero nativis massis, in quibus pretiosa abscondian tur Metalla , talia concreta simul adsint, quae fossilia haec igni exposita ad excoquendum in auras abigant summo Fos rum damno. Utique Argento saepe auroque ipsi rapax adhaerens , & perniciosum , sulphur , mi
lanas hujus Metalli libras in aera dispersit, dum vel rutante urgere
72쪽
tur igne. sed industria Artificum Chemicorum inventa sunt , qtiae uno momento temporis adeo figant volatiles glebas , ut manentia jam violentissimo in igne fundi queant, sicque separari a caeteris. Scitis, Antimonii Regulum , duplo Mercurii Sublimati corrodentis permistum , moderato calore in pingue quam maxime volatile converti ; quod ipsum leni repore in vapores diffunditur lethales, atque repetita actione ignis limpidum evadit, sponteque in halitus se effundens , oleum. Memini sepe me intentis hoc exhibuisse animis vestris, oculisque. Sed quae mirabilitas i sit olei hujus libra , astasa aquae purae copia eadem Ocyssime facit, ut mox candida apparens , & praeceps data, calx metallica Stibii ignem tantum sustineat, ut prorsum queat fundi in massam Argento similem , optimum , quod parari potest , Regulum Antimonii. Discamus simplici de experimento , aqua perfundere venas volatiles , & Observare, an ita tractatae plus reddant pretiosi Metalli, quam prius ξ sed de ope ferri inter calcinandum additi sulphur saepe absorbetur ita , ut porro non rapiat sursum Metallica. Sales etiam fixi Alcatini divitias praebuerunt domando , & resolvendo , sulphura, vel acida, quae, materiae metallicae confusa , hanc reddebant volidantem ab igne. Fodinae Argenti foecundis simae in Peruviana ditione maligno infestantur pingui, quod efficit, ut admota igni materies aVolet, sicque perdatur maxima opulentissimi thesauri pars , & revera incredibilis olim Argenti jactura ibidem facta fuit. Uerum postquam Chemici docvelle leni calore lente adhibito blande ustu
lare hoc fostile , dein & minutatim conterere , postea Vero cum Argento Vivo triturare , aqua denique artificiose abluere, postremo allecha in Mercurium Argenti ramenta , ex retortis iteriam expulso Mercurio , Argenti
in formam redigere , jam vix granum perit amplius: qua profecto arte immensi servantur , perdendi aliter, thesauri. Quam doluere fossbres, Scdocimastae , disiicultatem eliciendi Argenti puri ex confuso illi Stanno. At postquam Chemia monstravit aeris fusi admistu Stannum facile excomnosito dimari , jam facili labore , nullis fere impensis, purum Argentum recipitur in cineritio. Infinita quidem adducerem emolumenta, quae divite manent vena in Metallurgiam ex Chemia, sed nec e Vos a me haec exspectatis hic loci, neque mihi vacat his tam diu adesse rebus. Utinam nimis ingeniosa non fuisset in fata hominum Chemia , di imBellonae instrumenta fabrefecit ignota priscis , damnosa recentibus i sed quum ita semper comparatum fuerit cum hominibus', ut per bella in mutuam ruerent perniciem , neque illata vis sine vi repelli queat, hodies ne omnis post pecuniam belli nervus Chemia nititur. Seculo quidem duodecimo Rogerius Paco in Anglia reperto a se Pyrio pulvere tonitru imitabatur & fulmina, caeterum felicitate seculi neci hominum mirabile inventum haudquaquam aptavit. Verum binis fere seculis postea Bartholdus Schv variet, Germanus , Monachus & Chemicus , paratum in usus medicatos pulverem casu expertus Valere promptissima se expandendi vi, stupendam virtutem ejusdem pulveris exploratam fistulta ferreae primo , statim deinde & bellicae applicuit arti , Venetosque docuit. Inde & nostra aetate uno hoc invento Chemico omnis belli vis unice nititur adeo , Ut imbellis puer heroa sternat pugnacissimum 1, neque sit ultra , quae im-
73쪽
petui ejiusdem ressistat , vastissima moles. Utique speculatus Chemici ar-ncii efficaciam sapientissimus copiarum Batavarum Du Ozhos nitus ,
omnem belligerandu invertis artem, Omnem milia tronIs bellicae modum prorsiis immutavit; ur, flux in xpugnab lia olim haberentur , la jam ne defensor S M d in ruCr, qGCant , neque securos praestare in
moenibus urbium. Estquz formidanda maS S mag s ud potentia miri pul-υ tis Sed horresco referens , dum loquor de s Vlpenda Vi pulveris , qui ex inihi ire , nitro , & exusta vim tace fit Sus mortalium Auri fulminantis explodendi violentiam absque tremore cogitati Ubi expressa de Aromatis fragrantissima olea per artificium Cli micum , quis coacto ex nItrysale liquori commisci iit, vidit sane ipso . pyrio Pulvere pOzentius longCinventum , quod sponte , absquz appliCata ignis ferocistime furit. Ne memorem tristissimum , at alia omnia quam maX md stuperantem , CVCntum in Germania infausto experimento natum CX balsamo stilphuris terebinthinato , clausa penitus ampulla Chemi a Contento , sic ue per ignem ex oloso Faxit propitium hominibus Numen , ne, IngenIO a m ars In illa fata industria mortalium saluberrima: S cICntra: Inventa pulcherrIma in
cera saeviat : Estque haec calis a , quae gnarum prohibet loquὶ de aiIIS lon bem, is damnosis atque det si bilibu S . . Magos in Asia appellatos olim fuisse hominiam sapientissimos , fatis
constare eruditis arbitror; neque vocem hanc semper , proprio sensu, malignos significare Artifices , doli inventores , Daemoniumque manCI-Dia vel Divi Matthaei Mάγοι ἄπο ἀνατολων, astrorum sciencia clari, at u e his verum DEUM pii, illique accept1 , Omnino eVincunt. Quin &L incipibus ibidem ab 1ntimis sivisse consiliis ant1quissimo tempore ubi oue fere traditur. Quum & ipse Zoroastres , Bactrianorum Rex , Sectar hujus conditor, laudatur praecipue a sciencia siderum, quorum motus,& mundi principia, diligentissime spectasse perhibetur. Jus 1la. I. I. Un de & Persarum Reges magicas docet 1 AriCS prIUS , quam regno admIn1- strando adhibeantur , Cicero testatur. de Divinat. I. 91. Magosque ipsos in Persia sapientes habitos fuissE & doctos , scribit. de D1VInat. I. 47. Evenit Inde , ut imperietum , lucri tamen de famae aV1dum , hominum enus affectaverit dolosis Strophis, atque Gesticulatorum fraudibus, sum mani Peritorum sapientiam 1, si1cque saepentinaero , detecta s aperte falsitaris commentis , ipsa Ars Magica trirpissime fuerit explosa , ut & eadem Mathematicorum 1mmerita crebro sors fuit. Veri Magi rerii a naturam diligentissime perscrutati detexere quae profundius abdiderat DEU, prudens , atque industriae improbae praemia destinaverat, unde supraliumana praediti sapientia videbantur profanis : unde & Daemonium comm Crclo, horumque indicio , hanc adepti credebantur vulgo. I. OOqt1C mCtu magiS,Cuam amore , colebantur. Praecipue quidem , quum ab omni aet e miliadi inter mortales opinio invaluerit, quod Eudaemones si1nt & Cacodae mones , rerum naturalium quam peritissimi, qui amore , VC OGIO , nil mani oeneris impulsi ipsa Scientia hon ines ipsis devotos aincere conarentur in spem perniciei, vel & salutis, 1pssis inferenda: . secus, censuerint homines, non excutio. Ignoro naturae a DEO creatae
74쪽
opeῖ, vires, instrumenta, atque absconditas facultates. Iis autem , quae usque novimus, inducimur, infinita cNondam palam futura mortalibus , de quibus hodie ne quidem ulla imago innotescit. Quis neget , existere cluaedam , quibus nata facultas est penitius inspiciendi in res natas, quam hominum solertiis ino datum fuit hactenus ξ Qtiis demonstrabit , animas tales , absque corporeis adminiculis , haud posse corpora cognoscere, horum fotestates pervidere , ordinem causarum intelligere , praesentia
contuer1, praevidere futura, praeterita scire Θ Neque repugnare Omnino Videtur, ut tales Daemones sua cogitata hominum mentibus insinuare possent: quum revera DCXUm rerum cogitantium , mutuaque commercia ,
ignoremus hactenus aeque , quam numeros & species diversas rerum in telligentia , voluntate, & affectuum vi, praeditarum ; imo Vero neque Veram assequamur rationem motus a mobili in offendens migrantis. Audebis ne negare , tenues , sine corpore imagines volitare cavo sub simul
cro , qui egressa ex concavo speculo spectra in liquido aere vidisti tam clare, ut paveas vel gnarus , quum dimensiones figurae , granditatem idoli, colores vivos, & quidquid solido in corpore oculis apparebat , aeque vivide hic spectes , neque tamen palpare queas Θ UtquC nostro cor pori mens adstricta ejus ope externa assequitur, quidni & volaticae huic
speciei, sua innexa anima , cune a penetrare, movere, mutare possiti Hae Cita se, vel secus , habeant, non definio ; forte olim scire licebit. Hinc
etiam haudquaquam altero , nec nego , an homines Daemonum Ope Ust, sciverint, & fecerint, quae, absque illorum vi, nulla alia virtute naturali
essici poterant. Audax nimis & vanus, qui vix quidquam sciens , incognita
desinit. Quae tamen omnia Vobis commemoro non eo quidem animo, ac si aniles fabulas , atque otio sorum gerras , credulorum commCnta , & mendacium figmenta , persuadere contenderem. Absit i nimis novi, Omnia haec sapientibus raris inae , creberrime hominum stultissimis , credi , tanto que minus semper observari, quo magis casta prudentia caVet, ne Verba amplius dari queant emunctae naris hominibus. Nec praedicere Ventura; abscondita dignoscere; animi affectus excitare , proqtie lubitu in rem quamcunque figere ; amoliri vitia ; conciliare virtutem , morbo S numeris , Verbis, signis, figuris , in articulato murmure , carminibus , ima gunculis , contuitu , injectu , creare , aut tollere , vel & sopire ; in formas alienas se convertere , alios e ; facere ut quis dispareat invisibilis , licet praesens ; ad nutum per aera vehi ; vel inambulare aquis ; rebus ina
Dimatis vitam , sensus , motus , vocem , affectus dare; manes , dae monaS , UmbraS , CVOCare , mortuorumque corpora ; spectra cogere ,
abigere , vincere dignitates assequi ; reperire thesauros ; pecuniam semper in peram heri sponte reducem possidere ; illaesa reddere contra armorum impetum corpora ; superare hostes ; inimicos immobiles pro voto statim sistere ; Elementis imperare ; naturam ipsam vincere , Ut aqua, vel ignis, non laedat; excitare in aere pro jussu meteora ; domare, dc regere solo incantamento belluarum ferocissimas; ludicra exhibere specta-chila solo vocis imperio ; haec , atque alia , veri Magi nunquam se praestare posse jactaverunt, sed delirae promittunt vetulae , credunt supersti
xiosi, maligni quandoque fingunt , ut incautos fallant, quoque Velini
75쪽
RV '. p selio , esse in rerum natura poli as a CREA TORE α ς potestates , sed laeenses A absconditas , quibus esticiantur irabilia rerum eventa, quam unquam Diabolicvs Obtentis acti bas i fur lias equidem virilites non patere nIsii industriae dilὶSentvsse minum qui indefatigata soler ria , per experimenta consilIo&'ratione exculta, id detegunt, repertas applicant inter se, atquC ea re talia praestant, quae ignaris talxum pOVestatum homInibus contra naturae te , vi praeternaturali, contingCse credantur. HanC ItaqUC Veram
redior , quae utilissima homrnum ioc erat , iucundae gnaris , DEI CREAT )RI laudi & gloriae per admirabulatat m operum canendae apta. V
imis , Vos tu pau issima quaedam Vobis exempla ex Chemia unice
nata recitem. Si fide dignissimi Scriptores ante decem secula posteris tra- nc hominem sua tempestate publice, coram numeros testibus dixisse, vastistimam turrim , quam ad distantram viginti stadrorum omnes cons prciebant , ad punctum temporis Praelinitum , sua sponte, in altum sui latum iri, atque mox corrurturam In dilapsos lateres , Illud Que ipsum ita accurate evenissE , ut si dixerat, nonne , quLCunque hoc ster iit, rem ipsam fabii Iosam habrrent prorsus, aut supral maria potentia , atque is sani stuperante vim naturae , clamarCnt Id effectum, adeo el DEUM ex niachina , vel ab inferis Num Ina , co arent sit Quis tamen omnes inter homines unus Pulveris Pyrni vim haberet co-
nil umque ipsum magna fatis sub suffossa tarne copra locasset ,
in praefixo temporis articulo, Caeteraque accommodasset ex arde, Ille iane tanto pta es ito miraculo, credulitatem , non vulgi i do , sed &prudentalia , sibi alliceret flecteretque , qua veller , anImos. Og ra, naini, qualis erat Mahometus, vel Haly, talem rem so I Derspectam. Postquam vero innotuit arcanum, tota ejus mi abIlitas eviles Ir, parant que )ieri poste per naturam , quod priuS majuS habuissent omnI mao'co
lai: 6 histociis recitato. Non equidem quod vel ipso hoc id causam tanti effectus vel perspicacissimus assequatur , sed Vix'
tamus ea nos mentiS pers picacia intelligere , quae crebromus. Praedicere possemus , post horam, CX loco ita ter λ B crum motum terrae , diffusuros inde sese aterrimos halitus in aera , tandemque crepitantes exituras flammas. Riderent promIssa auditum adivrili, Quam vero obstupescerent, dum haud ita diu post haec cuncta , ut ps V dictum fuerat, evenire cernerent. Scobs sicilicet recens rasit lima ferri
trita cum purissimo ad aequas partes Sulphur , pa fadmista quinquaginta librarum Pondere sub terra defoditur a l s aliud nem , terraque denne appressia tegrtur, torum Γ m conficini stupenda res frigido ferro , inerti sulphur , aqua fumum, ignem, flammas, sub terrae incumbentis pondere, absque ullius adminiculo ignis. Memora ur EPEorui nobilis juvenis omni suada xζω
76쪽
rasse incassum , corrigere amores dissblutos, quibus nitorem gentilitium , vitamque deturpabat. Pro deplorato habitum Chemico tandem artisi cio, quis crederet, emendare feliciter aggrestiis fuit. enim per ditus adolescens placide dormiret in eodem cum Epopta suo cubiculo, tacitus hic media uocte surgens in assere, intra cubile ad pedes sopitierecto , scripsit dormientis nomen phosphoro anglicano pictis literis,
tribusque appositis vocabulis resipisceret monens , aut mortem eXspecta rei praesentem Re , ignaro juVene , peracta , silens suum in lectum se re cipit, factoque sonatu illum excitat, ipse somnum simulans. Expergisci- mr fragore alter , seque In lecto erigens , attentis auribus animoque horroris causam perquirens, sed praeter ficti somni steriorem percipit nihi circumsp1caens lucentes conspicit caerulea luce literas , obstupescens praepavore , socium excitat, Vocat, dissimulanti scripta ostendit, qui, nihil
se videre obtestans, tanto plus timentem terret. Advocantur, ut lucentes
inferrent candelas, famuli rerum inscii , illato lumine dis parentibus literis , negant & hic se quidpiam cernere, miratur simul & ipse terrefactus evanuisse scripturam. Discedunt ministri, lux accens e candela irradiatin asserem , allidet timido praeceptor discipulo, somnum suadet, priora somniis adscribit, tepetit lectum , exstinguit lumen ; statim resp1cienti ad
locum fatalem pavido eaedem cernuntur literae ; inclamat, iterumque vocat Curatorem suum, qui simulato tum demum timore, fatetur &sibi obstupefacto eadem legi ; oportunitatem captat, utitur ea , monet hinc adolescentem, pareat miraculo , essicit resipiscat, illato denuo lumin insomnem cum sollicito noctem traiiugit, in al1um locum una cum illo recedit, sicque errantem Uducit in rectam viam. Quae si vera ita contigerint , ut audivi aliquoties, exemplum dant naturalis Magiae ex Che-m1a ; si vero se a narrantur, Omni tamen tempore talia per phosphorum hunc fieri posse peritorum Artis negabit nemo. Si blandiori oleo lege artis diluta phosphori vis eo usque , ud critim humanam illita non comburat amplius , tum inuncta hoc oleo facies in tenebris lucebit spe ctaculo terribili, nec tamen illato in locum lumine quidpiam apparebit ;ablato vero , iterum redibit luminoso Vultui splendor ; qua certe re, vix alia visa est mirabilior ; quum Vultus, manus, capilli, barba , hominis Ma perfusi, in caligine possiti, nescio quid coelestis , angelici, vel di
vini , reciam rudi, & hinc in ci edulitatem prono, incuteret, faceretque,
ut, quodcunque vellet, incerto populo persita ieret. Qii id dicam porro de re, quam toties coram Vobis praestitam admirabundi vidistis , quando binos frigidissimos Liquores confudi, atque ipsissimo commistionis in mento fervor furebat immanis, erumpente simul vera , eoque adspectu quam pulcherrima , flamma , hoc utique in pleno die factum peiaeellit adspectantes, atque fumi aterrimi densitate , flammaeque filmineo lumine , perterret i quando Vero in tenebris fit, tum , quia ad oculi nitictum picea caligine ignem fulgentissimum exhibet, tanto terribilius apparet spectaculum. Conferatur hujus experimenti mirabilitas cum nari Ltis apud historicos magicis spectris , crediderim jure, vix unquam simile tradi: atque ii quidem ita se habent, dum unius sumitur drachmarum binarum, alterius vero unius tantum drachmae, pondere ; quid si ad iu
77쪽
bras sumtae confunderentur copiae Θ vis sane fumi, flammaeque , exoriretur immensa , quae, impatiens coerceri, cuncta disploderet repagula, omniaque inexstinguibili consumeret flamma , omnes vicinos ilico occideret. Neque tamen in ipsa hac re aliud est adeo mirabile, quam quod, in vacuo dicto Boyleano si instituitur permistio, tanto violentius agat, atque momentulo temporis quam minimo omnia dissi ingat, impetu omni turbinis majore per omnia volitans. Longe alia haec foret, quam ad Cre
sae caput a Medea excitatae flammae vis : quum certe tota aula tanto impetu posset disjici, atque exuri. Quis unquam artis Magicae potestate tam horrenda, tam prorsus mirabilia, effecta audivit , legitve, quam quae Sulphuris terebinthinati vitro coerciti, atque igne majore agitati, hinc terrifico cum fragore displos O vitro, tam varia , tam singularia eflecta praestitit, ut nunquam meminerim talia vi tonitru , vel fulminis fuisse peracta , quamvis tam multa, & insolita prorsus illorum phaenomena toties a Dirabundus periegerim. Videatis Amplissimi, atque Clarissimi, Frederici Hostmanni observationum Physico Chymicarum. L. III. Observ. 11. Intelligetis , quae impossibilia penitus putassetis in rerum natu ra. Nec minus mirabiles effectus invenietis ibidem de vini Spiritibus, quos vietor cado forti ligneo , cum Sulphure accenso , immiserat , statimque illud dolium accuratissime obturaverat, sequuto immani rassis disse plosti una cum incredibilibus eventis. Denique , quoties Chemici indi si ria periti, in vitris perspicuis, Omnium generum colores, temporiS mi
nimi spatio , producuntur , destruuntur , regenerantur , mutanturque,
iis , qui nunquam haec viderunt, neque vel hilum de iisdem alias intelle Xerunt , res apparet naturam superans , atque ipsa fere magica potentia major. Sed finis haud esset harum rerum : quare Vobis placeat , pauca haec benigne accipere in documentum asses ti usus δύ potentiae Chemiae in Magia Naturali. Veniam porro detis libere pauca quaedam super ipsa hac re disserenti. Homines ita a DEO creati sunt, ut adulti utcunque , & sani inprimis, facultatem habeant, qua mutationes, & quasdam proprieta
tes , corporum extra se positorum per organa in suo corpore fabrefacta , dc per Vim priorum mutata , per natas inde in mente ideas intelligant, quocunque demum modo hoc eveniat. Postquam haec observatio prima vice in vita facta est , tanta plerumque admiratione , atque affectu , ani mum hominis aissicit, ut miris modis totum occupet , demulceat saepe summa dulcedine, quandoque perturbet penitus. Homini a prima pueritia penitus caeco per gemina glaucomata , peritus Artifex , felici successit, depressis cataractis , unico momento , videndi facultatem donat. Quid fit ξ Narrante Illustri Boyleo , videns prima vice homo , tanto Voluptatis exquisitissimae excelsa fruitius est,ut tota mente prae dulcedine commota , ita simul asticerentur nervi , ut resolutis viribus in animi deliquium tantum non delaberetur ; ut Ocyssime necessarium fuerit obnubilare oculos , sensim parum lucis admittere , sicque insolitae prorsus rei lente , & caute assi tefacere: quo facto, nullo modo , ut prima vice , inde ultra assiciebatur. Fecit naturae DEUS Auctor , ut recens natorum Oculi humorem aqueum turbidum semper gerant, qui sensim pellucet. Obtura
vit principium meatus auditorii externum Adorandus semper CREATOR
78쪽
in iisdem cestosae membranae specie, curvatam longitudinem due ui illi
abstulit, unde sonora vis tam Valide augetur; cavit ita , ne recens editis fragor prima vice noceret. Sed ubi assueVit parum , tum demum excutitur crassum illud velamentum , tuba haec stentoria producitur, sonus major tuto ferri jam potest. Discite hac occasione , 5 Optimi Auditores, discitet praevideo namque culturam felicis vestri a natura ingenii, quam tam gnaViter exercetis , effecturam , ut quondam Principum salus vestrae committenda sit prudentiae ; discite inquam , quam male consulatur in lucem modo editis Principum, Regumque, filiis, dum exponuntur undiuque accensorum cereorum luminibus, dum tormenta copiosissimo onerata pyrio pulvere exploduntur quam proxime tenerrimo infanti. Haec psohibete, vel disterantur in longam diem, consulite. Sed redeam, unde me praeceps abstulit impetus. Intelligitis longe aliter nos astici a consuetis, aliter ab insolitis. Fit hinc , ut priorum ingenium putemus nos intelligere , causasque eorum perspicere, quo nihil falsius, sola consu tudo nos decipit. Posteriorum autem apparitionem miraculosam fere habemus , neque causam eorum naturalem dari ferme inducimur credere..
Quum ergo quotidiana , licet quam minime per suas causas intellecta ,
Occurrunt, naturalia haec vocare non renuimus. Qitoties Vero apparitio
nes Physicae nobis se offerunt, quae prorsus insolitae , statim extra , δίsupra, naturae potestatem nata , dicimus. Quoniam igitur , quoties phae nomena Physica oriuntur non ab iis viribus naturalibus , quae in corpOribus obtinent ab ipsa natura nobis quotidie oblatis , sed quae in singularibus quibusdam , iisque nunquam hactenus deprehensis , nascuntur , tum statim, prima vice , suspicamur Magiam. Ingrediebatur forte officinam , ubi pro instrumentis conficiendis lima ferrum radebatur & sesin scobem confusam quam tenuissimam , Dux Militaris , Comes Fursten- bergius, rogat Zuvingerum ibi hoc opus tunc exercentem jocabundus, ridensque, quonam vellet pretio minutias ferri accurate ab intermistis aeris ramentis colligere , & perfecte separare. Laeto vultu praesto ait ille parvo equidem , faciam pro vini Amphora. Itane ait Heros , fac ergo. Dictum factum , capit ignotum Duci magnetem , admovet scobi, incan- tamento quasi evocat assilentes & currentes versus lapidem ferri quis quilias , relictum aes ostendit seorsum. Id Magicum clamat generosus Comes : viderat nunquam , nunquam fando ad aures ejus res talis pervenerat i quum tamen non strenuus modo & militaris , sed & callidissimus es set in besu, Imperator. Vid. Zvvinger Theatr. 239. Denique patiamini
ultimum addam. Si observatur ingens, nec sueta , corporum apparen tium mutatio , quae pendet a Virtute in corporibus insita , quam natura
nunquam sponte manifestat, sed quae vis tantum ostendit se, postquam actione quadam illa corpora prius praeparata sunt per artem , Vel casum λrum vero natus inde effectus prorsus pro Magico habetur : quod declarem unq iterum exemplo. Nitri gelidissimus Sal, bene siccus, dimidiato tanto olei , quod vocant, Chalcanthisncerissimo permistus , atque vi ignis itiexcipulum vitreum siccissimum expressus in spiritus ruberrimos Volatiles , acidissimos, penitus igneos, praebet liquorem , quem neque ipsa natura , neque Ars quoque, unquam producit ullo alio hactenus cognito artificio
79쪽
rvidissime , emittit fulmen comburens omnia. KCm CCrn S, CU
ri, ii se as tres modo enarratas conditrODCS, DCC II fictam Zi 'Unde facillime liquet, quam parum ex vero homines queant CnnH etores Nobilissimi l quis enim exitus foret, si pio meritIS hanc reo nuI
ut aegrotis medicina. Licet ait Cin Pr hJ ς x xm aE fuerit, ex Chemia tamen bonὶ multum accipere podest. SOMS nxi Lmarino sale per iἶnem extortus liquor acidus, si aquae di xiitur cop ta carnes , pi c s , alia facile puta escentia , mirifice coniCrvaes, CHII Ρ'tionem illorium prohibet, gratissimo imbuir sapore , citiam levi imae , simia latae effectus aestuantis coeli putrido, rn
1 re in loca alieno sub sole jacentia, quibus putrefacta sub fe aqua, patres acti pisces, carnes olidae, rancida larda, cedunt In sui en ac ζ vitae, tantum juvaminis praestat, ut myrum sir. Laud in summam meruit Joannes Rudolph RV ς 'Τ bc tus de Consolatione Navigantium , de Pros peritate circa similia occupatos objecta, in quibus dem stxδ qWψροψ , . ampulla , absque molimine , quis secum deferre queat guttulis paucissimis uti queat in usus falube imoS , qua ration P. corrupto Mattha hodie dicta ) , soluto , depurato , Has pistaeo praeserudo , liquor coniiciatur nutriens pauca corya , Quore & flore tritici panis bis coctus queat coniici, qui duret d ruptus, oui heria qxie nutriat. Illustris Boyleus in laudarissimo dC usta P ilosophiae experimentalis libro, si melices, ex Ch mi pyxζ p
titas, methodos enarrae, quibuS carneS , pisces, OVA, ,
80쪽
cocta, facile in longissima tempora conserventur. Quin & condimenta Ars haec docet,& definit, quae susceptae jam putredinis inchoamenta impediant , corrigataeque. Succus baccarum, pomorum, Omniumque fere fructuum horaeorum
perfecte maturorum, recens , pressi is , coctus , inspiss tus, massim exhibe durab1lem , cujus portio In aqua si iterum diluitur, vel hyberno tempore suav1tatem nativam fere reddit; sive cum saccharo id, si ve absque eo, paratum fuerit. At si idem succus vindemiae tempore pressiis fervet & spumat, posteaque foeces subsedere , hincque bonum V1 num fit, omnia sere ex praescripto nostrae Artis peraguntur. Ipsa quoque vitia, interim quae accidunt, vel & vino dudum perfecto stiperveniunt, inprimis caventur,& emendantur artificiis de Chemia petitis. Si fervere intempestive iterum Incipit, si acere , turbarI , vel pendere , ilico praesto erit nostra de disci plina consilium , auxiliumque. Sin & Acetum de vino desideras, ars id parabit. Docu1t eadem quocunque de fructu pulposo idem parare. Baccae Uvarum , Cerasa quaecunque, Grossulariae fructus , Berberis, Ribesia, Sambuci acini, Pyra, Poma , Pruna tam diversorum plane generum, Omnia parantur a perito Chenaico , ut liquor inde habeatur vero Vini nomine placens, ejusdem pauca per adjumenta gratiae , virtutis ejusdem , uti que Uuidem temper indolis: quum omnium tandem hoc sit ingenium, Ut, qui igne moderato primus hinc separatur liquor, sit semper latex itatibus, ita flamma ardentibus, in aqua diluendis, praegnans. Hunc arte
hemistarum sincerum depuraveris, deprehendes ex quacunque demum enarratarum rerum ubique eundem. Neque doleat felix Britannia, minus arte 1ia fertilisanao suo solo uvas creando vino maturescere; sane libera- 11sltima natura largita ipsis est poma , unde arte nota Vinum eliciunt, quod
fragrantia odoris, saporisque gratissimi suavitate dulcissimos Italiae, Hispaniae , & Galliarum potus provocet. Raro Batavi suis de Uvis vinum parant bonum : at Ribesia, Grossularias , Sambuci virides bacc s, in vina mutant Caladiorum regionum productis haud cedentia. Denique & ipsis de HerbIs, fervente ebullitione prius subactis, elicere valent Spiritus , qui copia quidem parciores , interea tamen fortes fatis se dabunt. Haec autem omnia rite parata suffumigio incensi sulphuris condire , atque a nova fervescentia cohibere, simulque a vappida pi servare saporis degeneracione, quis praeter Chemistas docuit Z Austeritatem nimis acerbam parcis tima talis de exusta vini foece miscela mitificare demonstravit peritissima hemia Lal1um. Acutam quoque vinorum acedinem affusu lapidis cancrorum , vel pauca: cre , quam pulchre Artifex temperat. Nimis cognitatuit, saevoque , at justissimo , punita supplicio ars sceleratissima, acriora ,& cruda, vina Rhenana veneno plumbi inficere, unde gratissima opimae p1nguitudinis fallac1a conciliabatur, at Paralysi indomabili potores ener-Vans, atque occidens, quam inficiendi rationem sagax Chemia detegebat. Ex Cerealibus docuit Isis,&Osyris, regiones vino carentes modum Conliciendae Cerev1sitae , quae Cereris vinum dicebatur quam appositissime svncle & Cornelius Tacitus, de corrupto frumento Germanos veteres Vinum
parasse, scripsit. Hanc vero artem us hie adeo sibi propriam Chemia vin-urcat, ut vel Ab ipsa regione eadem utraque orta, ex AEgypto nimirum ,