장음표시 사용
91쪽
sole, non videbitur ibidem ulla imago Lucis , nisii qurs in
thali Ocyssime experimento opponeret, quum tamen Ignis sit in illo loco summus uar tempore quam minimo ipsis saxa l quar. Eac iam quIS , atque Luce me uret potestatem : dum patet ex his , pozentissimum Ignem
nta L apparure, Lucem quoque fulgi dissimam ne Calorem quidem
y Ozititur opus erit de Colore multa verba facere, qui Lucis modore io is opacis corporibus Varie mutara , aut Ipsa quoquC Lux Cit. Nimis est cla a, quum ipsius ma Lux modo refutata sit, ne pro vero Ignis habeatur signo, sponte credetis longC minus colores huc Valere. Oportet quidem reliqua Ignys effecta porro excutere ea spe, ut inter illa tandem unta erueremus cognoscend , atque merrendi , actuositisi mi hujus elementi praesentiam , atque magni Pud nem. b d quid dicam , At ditores, Quo sollicita magis cum cura Cyrcumspicro , eo plus fere despero . ita cerno hic contrariae omnia. Si VIm atteDuandy arr PIO , mox Occurru , multa Igne adunari ; si compingendi v rtutem assumo , en plurima eo dissolvit r. Elementum hoc multa separat in partes di Iersas. Fateor. At adunat alia nullo aliter modo intime permiscenda , In vIrro confici endo , in ferro & auro commiscendo id videmus Nimrus forem ergo tolerate coiitractam loquacItatem in argumento locupletrismo , vix dabitis ullum Ignis effectum, quem habebatis eundem in Omnybus corporibus , quin statim contrarium illi in alio corpore ab eodem Igne exhibiturus sim. Est ne ergo nulla mirabilis hujus cauis operatio , quae semper, & ubique, eadem, atque iis parabilis prorsus ab Ign , nec Varrabilis per oblecta, per omnia constans Z Crediderim hercle, darx taetem, & , quantum valuinaturae vestigia fideliter sequi, unIcam modo esse. Quippe excussis sedulo omnibus, nondum potu vrdere ullum corpuS, ubi applicari illi possEt id, quod uno omnes ore Ignem Vocans norum, sive ae e , a foco a subterraneis , fit. Cuncta vero, qu Ibus talis Ignis unitur, corpora, ne uno quidem inr r Omnia explorata excepto , grandiora inde redduntur, tumesicant , & rarescunt , nul la tamen pondes Isdifferentia animadversa. Neque refert, consistentra fuerint, an fluentra ;dura, mollia; levia, ponderosa; omnium hactenus deprehen rum una ubique, eademque, lex est. Interim tamen apparet semper, duo cor ora, eiusdem ponderis ,& molis, quorum unum sit durum , alie tam nuIdum , in eo differre, quod ab eodem Igne flut dum magis , soli dum mInus, eX pandetur. Certe in omnibuS, quae explol VI haec ratro Ob InuIt. Fluida igitur potius Ignis p sentiae hoc estecthi explorandae adhibendastini, quam solida. Deinde iterum expertus sitim , Illos liquores , qui minus densit, aut leviores , sunt aliis , semper eo plus rares Cere ab unodemque Igne. Quamobrem levissimi liquid1 Rarefactio viv1de nos alii cit observantes , atque parcissimi Ignis minima incrementa aptissime ex ponit. Haec quidem primo hoc experimento fidelibus obse vantrum tubiicio oculis. Cernitis, manu teneo dextra haenc phialam Chemicam, Ct his capax ampulla sphaerica in collum exit cylindricum , angustumque videtis hanc limpida impletam aqua usque ad notam hanc collo apposit pam; en, immerbo hanc huic aquae call drOri yn hoc Vase contentae aper O ,
Tum L caeteri Ignis effectus. Ignis signum
92쪽
cernitis ilico , aquam in collo phialae as Iurgere sui ra primam notam , si qtie de momento temporis assiduo adscendere , idque ita fieri tam diu , quamdiu magis calescat, magisque. Rursum , si exemtam ex hac aqua immergo phialam alii aquae , quae priore calidior est, spectatis iterum altius emergere in collo phialae. Denique videtis, ubi jam Igni admoveo propius , pro liusque , pro rato eo magis dilatari. Ecce autem , dum ab Igne removeo, iterum Libsidere lympham cernitis. Nonne manifestissime vita detis hinc Ignem dilatare aquam , ut majus occupet calefacta , quam frigida , spatium , absque ullo sensibili incremento ponderis 3 Nunquid δίpatet inde , vas vitreum , solidum, haud extendi ut aquam : dum haec in vase hoc seque calefacto , imo prius , tamen jam contineri nequeat oculos jam huc convertite , Alcohol vini hac phiala teneo , spectare est
jam quanto celerius hoc repostam in eandem aquam calidam assurgat, quam velociter alta colli phialae petat , ut fere exiret orificio supremo. Inde colligitis mecum , Alcohol aqua levius citius , magisque , rarescere eodem ab Igne , quam ipsam aquam. Levia haec , & obvia , observata Vos docent veritatem propositam. Utinam dedissent Hydrostatici nobis pondera comparata omnium liquorum hodie cognitorum Potuissem fortaregulam dare generalem , quam meditatio multis innixa , non omnibus , menti ingerit, scilicet expansionis ab eodem Igne spatia esse inter se ut raritates expansorum corporum ; Vel in ratione reciproca densitatum. Jam vero in hisce Experimenta docuere hunc ordinem fere. Levissimum fluidum est vacuum Torricellianum. Dein Boyleanum,
Alcohol. Petroleum sincerum , stillatilium Boyl. Qual. Mech. 88. Sp. Terebinthinae.
Aqua FortiS. Sp. Nitri. Oleum Vitrioli.
Videatur Illustris B leus de Medicina Hydrostatica. Igitur ex levissimi liquoris dilatata facili desumi posse videtur certa
nota Ignis praesentis, aucti, minutive : quoniam. effectus ille neritiquam dependet a sensu nostro , tam fallaci sane in hac dignoscendi ratione ;adeoque non est obnoxius errori tam facile irrepenti. Dein ipse hic modus notat quoque quam accuratissime minutissima incrementa, vel de crementa Ignis , quae quidem nullo alio modo , hactenus mihi noto , no rari per expesimenta queunt. Proxima post has inde orta utilitas habetur , quod in omni loco quam expeditissime usui suo applicari queat , sive in ira corpora , sive extra eadem , illo uti Volueris : Omni enim tempore , atque ubique locorum , seque paratum hoc signum adhibere licet. Denique hoc habet eximii, quod haec expanso corporum a Calore facta ; si peragi tur intra vitrum Hermetice clausum, a nulla alia causa Physica, quae huc-
93쪽
u ue innotuit , oriatur, nisi a solo tantum Igne. Inventa ergo quae taadeo nota est, qiuae uro vero , certo , individuo , proprioque, signo Ignis haberi potest, & debet. Illo unice utemur In sequendibus ad Investigandam illius naturam ; se imperque Crede mus , quod In Phaenomenis quibus- canane, apparens haec isimul rarefactio nascitur, 1br dem & Ignem hac an arition. se nobis manifestare prorato, unde occasio nascerar nobis, ut innem in omni ferme conditione examinare queamus , atque ratioci nar de illius natura latente , quae in omni hoc Experimentorum genere se manifestabit. Juvat nunc , Amatissimi spectatores , per facillimam amoenitatem spectaculorum simplicissimorum Vos sensim ducere usque in ab strusissimas quasque proprietates Ignis, ea semper lege , ubi ab Experimentis facillimis ordine semper pergam ad vulgata minus. Horum Igiturpi mum hoc esto.
Ignis corpora durissima extendit in omnem dimensionem suae granditatis , quamdiu illis inest, . . . . . . Q uod ut coram oculis vestris evincam : en cernitis has banas VIrgas , Cylindricas , ex ferro ductas ambas aeque longas ; est enim tres pedes utraque longa ; sed & ae liue crassae fere sunt : quod liquet, quandoquidem ambae per eundem ferreum huncce annulum transmitti queunt ; ut coram nunc
Unam harum repono in turrim cavam hujus Athanoris , in qua a fundo usque ad fastigium Ignis ardet ; postquam idoneo ibidem haesit tempore, ecce educo iterum candefactam fere ab Igne , atque appono alterI VIrgae frigidae relictae : omnes clare videtis, notabili excessii jam longiorem evasisse per Ignem , quam prius fuerit frigida. hi vero non cernit evidentillime , omni jam momento temporis brevi dem reddi, dum sensim refrigeratur 3 Ecce penitus iterum , Ut prius, frigida habet priori eandem longitudinem , decrescente eodena pede hoc longitudine , quo frigus redditur , quo Ignis iterum ab ea recedit. Nunc rursus candefeci ejusdem virgae extremum , conor adigere per annuli os , nec possiim ulla vi : est enim , ut ipsi jam testes estis oculat1, longe crassior , quam prius frigida ; sed heus t exspectate , donec redeat iplifrigus , paululum ; refrixit jam ; videte , annulum transiit : ita ut calidam Virgam amplecti rectis et, transmittat libere frigidam. Cui placet examussim definire pro subducendo calculo , quanta haec iit magnitudinis differentia , in ferro candente , alio ve solido corpore , ex Igne educto ad ejusdem refrigerationem aequalem noto frigori per Ther mos copium ; faciat vel ex aere binas parallelas Laminas AB, CD , constra ectas, ut figura appicta docet ; sint autem Lamellae super binis lateralibus mobiles in parallel smo semper interim retentae , sunto dc laterales hae divisis in partes minutissimas. Sumatur corpus explorandum, idque ac commodetur intra AB ,& CD , juxta Laminam AC , dum friget , dein rubescens ab Igne uno momento applicetur iterum fere circa eandem AC , remota interim A B, ab C D , ut candefactum jam intercipi queat, debet
Ferrum Calore crescit in Omnem dimensionem
94쪽
Et pro aliis propricratibus. Ut calor , sceXpansio , in his
vero id ita fieri expedite, ne multum incalescat A C. Habebitur differentia inter frigidam & candefactam Virgam. Ipsa autem Virga utrimque acutis sima sit, ne multum calefaciat laminas, ut figura E F pingit. Vel recta fiat regula aenea A B , quo longior , eo rectior , ad cujus finem B erecta normalis B C , etiam longa ; ad principium vero A sit hypotentis a seneaA D mobilis ad A supra planum A B C ; esto normalis B C minutatim divisa in partes aequales ; si calefactum ponitur supra A B , elevabitur B C ,
motuque suo supra B C notabit partes differentiam exprimentes tanto magis notabilem , quo recta A B , & B C longior. Porro maxime animadverti oportet, io. quod haec solidarum massarum ab Igne comperta dilatatio , adeo generalis obtineat, ut in omnibus sic
contingat, quae Observare Vacavit hactenus.
Cave autem , credas aeque hanc magnam nasci in singulis quibusque lquin imo ponderosissimorum ut minima ab eodem Igne, ita rariorum major, accidere Videtur , in illis, quae institui , e erimentis. Prorsus,
ut & haec regula generalis sit. Indicasse haec Vobis sum ciat; ipsi facilia promovete observata ad instrumentum postremum , & explorate , an uniVer
si in sint dilatationes massarum ab eodem Igne, ut pondera comparata intCrse 3 Mihi ad haec intento negotiorum obstitit multitudo, temporisque avolantis brevitas ; quae vero vidi, fecique, ita suadent : ut consistentium raritas plus dilatetur , denssitas minus. Sed & aliae praeterea causae sunt, quae varietatem hanc in magnitudine hujus expansionis generant, etiam ultra densitatem pondere mensurandam. Enimvero , quum diu a me ,& saepe, rogatus esset solertistimus Artifex
Daniel Gabriel Falis enheit, ut vellet pro ingeniosa sua industria mihi dare
Thermos copia bina , quorum unum ex liquore densistimo , Hydrargyro scilicet, alterum ex rarissimo, nempe Alco hole, ita affabre fierent facta, ut semper , aequaliter mihi exhiberent in eodem caloris gradu , liquoris con tent1 aeque adscendentem excessum ad appositam scalam , subtiliter alculo posito , id conatus fuit perficere. Qitum vero deinde laetus explorabam horum Thermo metrorum concordiam hoc in opere , reperi differentiam :rem Viro ingenuo indicavi, qui candidus agnovit vitium , licet hactenos eum lateret causa. Postea vero , haud requiescens , sed volvens sollicito cuncta animo , detexit, ipsum vitrum , in Bohemia , in Britannia , in B tavia , conflatum , facilius , vel dissicilius , citius , serius, Codem calore expandi. Hinc rationem subductam valere, si utrumque ins frumentum ex eodem vitri genere haberetur confectum ; fallere, si unum de vitro Boliem co , de Batavo factum esset alterum. Illam nimirum vitri speciem minus expandi, quae violentiore flamma eget ut fundatur ; dum vitri genus ci lius Igne fluens , magis dilataretur , si ambo urgerentur uno eodemque C loris gradu. Quam circumspectam flagitat natura sollicitudinem , ut in Physicis verum reperiatur i Quam crebro fallit praecipites in generalem re gulam i Quantum differt, velocissime volitantis rationis celeritate uti, ab ea scientiae lentae tarditate , quae juxta cauta experimenta patienter in
cedit la. Etiam semper expanso eodem pede , quo receptio Ignis in corpus expandendum major evadit, increscit, ita quidem , ut virga haec ferrea
95쪽
nenitus ignita, ab igne coruscans, longior sit se ipsa non amplius fulgeri te , sed i men adhuc valde calida ; brevissima denique
ohaerae frigore diu reposita. Hic iterum industriae commendatum Vestrae VC im ut in ferro , quod maximum inter caetera metalla ignem ist, prius' rim Aivitiat.ὶ adeo jam ignito,ut fere liquesceret, mensuratam longyludi senem conferatis tempore quodam frigidistimo cum ejusdem frigidrstrini bre-Vitate Habebitis ita perspectam actionem hanc in latitudine suae potestatis. imul dein ac funditur fereum in liquefactam jam materiem , Videtur Fusii, eato e se in vase suo, quo fusum jam cori Getur, licet follium vi incitetur Ignis ' p-- aucti actio, manere ejusdem moliS; neque forte tunc plus Ignis in se recimere valet ; adeoque expandi ulterius non posset quacunque vulgaris Ign1s violentia : etenim fluentia Igne metalla plus Ignis non videntur poste re cipere fi nisi ille folle, speculo cavo , vel foco Vitri caustici, coacervatus in
'' ' hi ' silue intelligimus, Ignem, simul ac a gradu acutissimi fri'
oris nobis exploraro , usquz ad summum suum Incr mentum egit, omnes artes durissimi corporis, cui applicatur , quaquaVOrsum expander , a contactu mutuo removere. Sed & apparet, hanc extCrassionem , corpor1 oue inde natam raritatem , ita succestive augeri, donec veniat tota mastaeo , ut fusa igne fluat, si fusilis est. Igitur , toto hoc increscentis Ignis decursu, singuia corporis incalescentis partes, a centro suae mastulae , etiam
perpetuo excurrunt deque quam Uni Versa moles,
Quare & cernimus , particulas Ignis per massam distributas , ubique pilari id in moleculaS, quaS Occupant, eadem vi agere , neque ullam haberi molis si ri idissimae duritiem adeo indomabilem , quin leviis1m1 Ignis act1one mollissima per totam massam sic mutetur , ut nulla illius pars non mutata per
Quid vero tandem aliud est ita extendi, quam In al1a CXIre spatia, majora priori ξ Ideoque inde deduco , partes istas toto hoc tempore motas fuisse assiduo in hoc excursu. Unde etiam facile ratet, Ignem cunctas durissimae cujusque molis partes , externas scilicet , internasque , moVerzin omnes dimensioni tm p agas, semi' rque eo maSi S , quo mag S IDCytati SIgnis est, donec tandem omnes in fluidum denique redactas, fortiter com- moVet , permiscet, per omni disse Pix' . 4 . rAn tum ita attenuavit massam , ut partes ilis , jam fluidae, sinat ipsa cor porum elementa, quamdiu ita fluunt Θ An hinc fluentium in Igne metallorum particulae adeo intime , & per minima, intermiscentur , ut nulla alia arte ita attenuari queant ξ Profecto , artium Verac1ssima omnium , DOci mastice nobis demonstrat, quod unum Auri granum centenis millenis Ar
genti purissimi granis in Igne fluentibus semel permistum sic, ut perfecte fluant simul, ita confundatur divisum intra partes Argenti, ut, si postea
sumseris unum granulum de hac massa tota abscissum , in eo reperias pro portionalem partem Auri ad Argentum, ut fuerat 1 ad IOCOOo; neque hac in re finis hucusque fuit inventus, ubi haec attenuandi, & intra Argentum distribuendi, facultas terminaretur. Certe si acrius meditemini eXperi mei ii hujus estectum, dabitis veniam asserenti, Ignem , dum a frigore maximo egit in Aurum per gradus increstendo , illud in particulis elementa
96쪽
Sola fusio aptat Metalla , ut uniant partes divul si βεCorpora ubique
libus semper movisse, ut semper cohaererent minus, donec tandem omnino non cohaererent amplius ; sed , prorsiis solutae a nexu, dimuerent. Sotalus & est Ignis, qui quamdiu eadem hac vi agit, nunquam patitur , ut tangentes se mutuo partes concrescant inter se : nam ablato Igne eodem , statim iterum concreta perfecte subsistunt. Fateor, puri Metalli partes , ut Igni fusas, nisum retinere in associa tionem : quippe video semper , Aurum , Argentum , caetera metalla , fusa Igne , continenter se colligere in globum , eadem omnino ratione, ut Argentum Vivum se in sphaeram figurare affectat, ni pondus impediret partium ; sed tamen vis haec non potest ad affectum pervenire, quamdiu Ignis violentia urget. Res mira . Duo fragmenta Auri ad tenacitatem huic Metallo singularem nunquam connectes , nisi ambo prius in ultima diviseris , nempe utraque fundendo in Igne, tum enim frigefacta dein pristinam sub malleo ductilitatem statim recuperant. Quod de Metallis enarravi,&in aliis simplicibus obtinet, sales fixi , vitrum, caetera id docent. Denique capitur δc hinc , fieri non modo posse, imo vero & re ipsa contingere, ut nobis apparens durissimum, maximeque immobile , corpus, in omnibus Elementis suis id componentibus continenter commoveatur ita , ut ne unica quidem totius molis par ticula , vel minima absolute quiescat. Omnia sane memorara modo adeo
clare ex consideratione Experimenti statim propositi intelliguntur verissima, ut liquidius nihil. An igitur agit Ignis in ipsam corporum naturam intimam Θ O miram potestatem l . Q uid ergo adeo miri amplius habebitur id, quod saepe accidere ob servatur ; aedificia scilicet solidissime carmentata , absque ullo Lepe vento, coelo sudo & aestuante , plerumque in ipsa meridie , corruere 36. Docet & haec Ignis proprietas , corpora in Zonis torridis longe majora evadere omni dimensione , quam sub climate gelido , hinc reddi ibi dem comparative leviora , dum sub superficie majore minus habent materiae ; & hinc quoque minus fortia in percussione ergo & Pendula Galilaeana , in Zonis frigidis parata , longiora reddita in fervidis , tardius oscillationes reciprocare, sicque fallere inde optima horologia ; idem etiam in eadem regione fieri diversis anni tempestatibus, pro variis caloris vicisDstudinibus. . Verissime igitur ab omni aevo dictum fuisse , igne inprimis cor pora laxari, & debilitari : quum enim binae voces illae notent eam firmo
rum corporum conditionem , qua haec apta redduntur , ut a minore causa
facilius dissolvantur in partes suas ; sponte patet ex iis , quae statim dicta fuere , ignem a primo gradu incepto id essicere , de quemlibet gressum , quo tendit in augmentum , magis semper magisque promovere dissblutionem , donec tandem firmitas amplius nulla sit durissimorum , sed eorundem liquefactio dist uens. Id per universa secula historiae docuere , mollia fuisse semper & debilia in Asia , & Africa , corpora , ubi sol inflammans homines exagitat , atque ad inertiam ducit. In ipsis quoque fervidissimis febribus calore cuncta dissitiunt, atque enervantur. Fateor in iisdem & ex siccata rigescere ', sed id haud tribuendum Igni, quatenus solidis inhaeret, Verum quatenus dissipat aquam , quo quidem , nec alio , sensu vere asseri
potest, Igne quaedam roborari prius labefactata.
97쪽
Frisus,*rum omnes appellant Ignis absentiam, clucissima corporum contatrahi ii omnem dimensionem suae magnitudinis , quamdiu illis inest. Id
vero in altera parte prioris Experimenti ita coram oculis vestris evici, ut mitius recte sentirem de vestra perspicientia, si Vel Verbum ultra. Verum, quae hinc iterum sequiantur observationes, patienter audire velitis , obse cro : quarum ergo prima haec esto. 1. Omnia rursum corpora , quae firma consistunt fabrica , huic Frigoris actioni aeque obnoxia deprehendi ; neque ullum Observatum fuisse, ut cunque densum prius & compactum fuerit, quin condensatum magis redderetur a frigore, ne Adamante qUidem , Ut omnium duris limo , excepto. r. Qtiodque recte cogitandum , pro aucto Frigore in gradum majorem, simul quoque haecce contractio augetur, decrescitque prior in minore frigore expansio. avin etiam, quod mirabile valde est, haec reductio corporum in spatium arctius , etiam in Sphaeris caVis , atque in annulis orbicularibus, versus centrum corporis, vel superficiei, contingit. Si enim Annulus hic fer reus friget, Cylindrum hunc ferreum non admittit, mox vero , dum in caluit , eundem capit. Cernitur Sphaera haec Vitrea in cylindricam appen dicem , angustae valde capacitatis , exeuns , repleta liquore hoc colorato adnotam hanc usque in hoc Cylindro ; en submergo hanc in liquorem to ge frigidiorem hac Sphaera 1, videtis ne ξ assurgit uno momento liquor satis notabiliter , mox vero iterum descendit: scilicet externum frigus applica tum superficiei immeris Sphaerae , priusquam penetravit usque in liquo rem Sphaera contentum , primo frigefacit Vitrum 3 quod inde arctius redditum liquorem nondum aeque frigefactum expellit ex globo in cavum
fistulae inde egressae. At, postquam penetrabile frigus ad liquoris ipsius per
venit intima , en , descendit contractus & ille iterum. Ex quo Experimento cognoscitur animadvertenda omnino hujus contractionis indoles, quippe quae in ipsa , ut ita loquar , substantia corporum obtinet. In caeteris vasis calidis eadem arctatio frigori succedens longe adhuc manifestior videtur.
Iterumque docent omnia Experimenta , hanc corporum reductionem in spatium minus pergere semper proportionaliter ut ipsum frigus, sic que imminui molem , pondus prius perstare, ponduS autem Comparatum, specificum vulgo appellatum , increicere : unde in summo Frigore moles cujusque solidi minima spectatur. Qtium vero nemo mortalium tanquam
queat corpus assignare , in quo Frigus absolutum , sive in quo Ignis nullus, hinc impossibile hactenus , aliquod corpus , unciam Auri puta , reducere in molem minimam possibilem ; dum interim proportionem condensatio nis ratione graduum Frigoris invenire liceat. . A deoque & per ignis absentiam solam exoritur in omni solida massa
corporea motus longe adhuc mirabilior in omnibus ejusdem partibus externis , internisque , per quem motum Omnes atomi corporis assidito ten
dunt versus centrum illius, eoque ipso universae etiam propius eunt in
Frigus omne Corpus constria git in minus, Qualecunque lacri P.
Ut Frigus ita contractio liliis, Imo k cavita
Substantia ror poris Frigoro cogitur.
98쪽
Figura telluris a Calore & Frigo
nitituos nexus. si itaque Frigus mera Ignis privatio foret, tum vis aristius compingens elementa solidi esset insita ipsi naturae corporeae , vis vero di latans ab Igne penderet: quare externa haec, superaddita, adeoque violenta , foret corporibus. Conarentur tum corpora ire in massiilas unitas , donec pervenirent ad minimas, tumque firmissime quiescerent ; dum econtrario per Ignem agitarentur assiduo nec pervenirent unquam ad quietem. Finis Frigoris partium unitissimarum absoluta quies inter se. Ignis finis agitatio perpetua dissolutarum particularum. An Ignis, & Frigus, sola ipsam substantiam assiciunt corporum, caetera partes an quies absoluta in spatio quodam facit summum frigus Θ an ubi ignis absolute nullus foret quies 33. Quin & pendula quoque hinc breviora reddita circa polos telluris ,
intra datum tempus plures eunt redeuntque vias , ipsaque horum appensa pondera densiore massa , minore superfic1e , offendunt obstantem aera. Annon & hinc una de causis, quibus Sphaeroidea telluris compressae figura essicitur , habetur Frigus ad Polos , ad AEquatorem vero aestus, in proportione certa dominantia ξ6. Frigus etiam omnia corpora , firma dicta, consolidat ; nimirum ipsum illud, quod in corpore corpus vocamus, facit minori jam , quam prius , contineri spatio ; hincque materiem ejus universam arctius unit, unde fere semper fortior exoritur totius mast, cohaesio , quae & robur, vel firmitas , audit corporum. Praeterea vero esticit quoque, ut singulae partes, quibus universum corpus constituitur , fortius jam cancrescant simul inter se, nec patiantur se divelli a vicinis tam facili vi, quam quidem antea. Quae est: altera observata constantiae in corporibus deprehensa causa. Denique, quantum perspicere valemus, & ipsas atomos corporeae massae compingit aeque , quam magnam molem , quod modo Vocabamus usque in ipsam substantiam agere, unde summa omnium stabilitas enasci- thur. Sed quid tandem , 5 Amici, mens acutissima de corpore assequitur
ultimo 3 si quid hic video , nihil cerno aliud , nisi quod semper , sine fine
per cogitationem limitando , corpus constet ex minoribus , n simplex fuerit, majori simillimis, iterumque conflatis de simili minore. Fuisse ergo infusum a Creatore DEO , qui omnia effecit , principium quoddam , quo
quaedam corpuscula unirentur in massulas ita adunatas, ut vis nulla naturae
insita , vel excitanda arte , in minores moleculas posset has discindere , adeoque permanerent constantissime ad omnia violenta applicata. Caete rum posse quidem iterum concrescere illas cum similibus, cum nisu quodam in adunationem durabilem , raroque divellendam , attamen Obnoxiam paucis quidem , attamen certis, modis ; ita vero , Ut, postquam rursus secesserant in memoratas modo atomos, ultra iterum Perstarent immutabiles. IHaec modo simplicia intentissima mihi meditatio,vires natu rete & actiones perpendens , reperit. Unde Atomi Democriteae, Mon adepaliorum , stylarchica quorundam , Ultima rerum Principia omnium fere Philosophorum intelliguntur. An ergo deo sunt solidae , ultimae hae parti culae , Ut ne Ignem quidem intra se admittant 3 Num igitur ipsae nec dilatabiles ulla potentia , nec arctius comprimendae Θ Itaque Omnis condensa tio , dc xarefactio, in solis compositis ex his Atomis , non in componen'
99쪽
tiuus Elementis ultimis, subisistiti Certe Physiics dudum , & Medici ob
servavere, quod omnia in tribuS regnis corpora solida roborarentur Fr1
h - Atuue alterna , in universo dominans, Caloris atque Frigoris Vicis sim o emcere videtur, ut in cunctis corporibus, inque toto unIVerso, omnibus denique horum particulis , siit assidua agitatio ; quotiescunque haec bina se mutuo excipiunt: quum utrius lud actio necessarios patret, recen
s Verum haud diu manet idem gradus alterutr1us 1n hisce rebus ; imo vero permutantur assiduo i, soletque excessiim alterius mox temperare unius successio , adeoque praecedenti contrarios mox praestare effectus. Si enim institutum natim e legimus, deprehendimus hanc cautius nihil obtervare , uuam ne diu sit idem Calor frigusque. Nonne ita ordinavit telluris ad solis io nes expositionem , ut his obliquis magis uno tempore , alio autem olus ad perpendiculum directis feriretur , neque maneret vel brev1 1mo tempore in eodem adspectu ; unde anni tempestates mutati Ignis perpetuo varia effecta excitant. Quid memorem dierum noctiumque vices , quibus esticitur , ut vix unquam vel horulae spatio eadem mensura respectu horum 3 Meteora ipsa hanc mutabilitatem asserunt. Vix exussi1t solis ardor arefactam terram , implevitqLie Atmosphaeram Vaporibus , atque exhala tionibus , quin statim nubes , fulmina , tonitrua , grando, Imbres , quibus ilico ingens subnascitur Frigus. De quibus Omnibus colligere est , in omni corpor solido , quod nostro in mundo exstat, perpetuum obtinere motum peristallicum , sive oscillationem cunctarum partium , quae concurrunt ad
1llud constituendum- . . . I0 Praeclarum utique Videtur in hac reciproca permutatione horum , uod inde longe aliae, imo & fortiores quoque , fiant rerum Varietates , Quam si horum alterutrum tenore constanti perduraret diut1us. Ignis solus,1dem diu permanens siccat, redditque durabile residuum in plant1s, &animant1bus 1, conglaciatio Itidem perpetuo perdurans; at si gelat regelas cito ue sepius , intime solvuntur omnia, atque Volatilia facta in avias fere dissipantur. Infinita forent commemoranda, si Vel leviter prodere uellem, quae hinc pendent Omniδ' .a 1 α' - ἰm, Io. uare etiam sapientissimus naturae Autor videtur hanc const1tuuae stabilem semper vicissitudinem in ipsis rebus: quo Ita totum unxversum maneret in motu perpetuo , non modo in magnis corporibus, sed 1n abdi iis quoque intimis horum particulis. Scilicet ita OrtUS , Incromenta , sta tus , decrementa, interitusque omnium eadem lege peragi possunt in lin-
11. Quis vero mortalium valebit definire Limites Frigoris 3 ubinam illud
est adeo intensum , ut crescere porro nequeat ξ Credibile Videtur, ibidem id contingere , ubi nihil quidquam Ignis adest. Verumtamen impostibile est ullum talem reperire locum , nulla arte hunc omnem ex dato corporC, vel spatio , eximere potest Artifex. De eo utique cogitabimus frustra. Ani rituc ultimus Caloris gradus cognosci poterit facilius Θ nequaquam : neque enim novimus quantum Ignis in certo spatio cessigi queat. Stupemus
vim Ignis speculis concavis magnis in focum collecti, vel per pellucida
do semper alter nλ , ubique. Naturae rerUm Et semper omnia concutiens
usque in intima. Limes frigoris figi nequit.
100쪽
vltra transgressi, adunatique. At quis dixerit, quam immaniter haec augeri queat, si ingentes, cavae, conoides, parabolicae, fierent figurae Speculorum 3 iid si de solida fieri possent materie ne minimum inane admittente 3 Denique si de talis ingenii co ore conficerentur , quod vim haberet reflectendi radios , ut ante offensam inciderant Θ11. Sed interim nobis sitfficiet, si modo queamus notare gradus , qui obtinent apud nos hac in tellure Versantes. Facillimum quoque erit cernere augmenta , decrementa , constantiam Ignis , per ea quae jam diximus. Eo namque requiritur inprimis Observatio augmenti & decrementi corporum in extensione su a , quae per instrumenta apta fieri potest. 13. Erit interim maximae solertiae ; imo & laboris, ita notare ignis in loco dato copiam , Ut proportio ejus ad quemlibet alium cognitum numeris queat exponi : Videre num sit auctus ille , facile , promptumque habetur ; quo alatem gradu augmentum contigerit, id profecto longe dissicilius. Attamen patebit brevi, industriae humanae neque vel illud prorsus imposia sibile, arduum licet, deprehendi: Atque haecce quidem ea sunt, Auditores , quae ex Observatione prima & secunda , de natura, & praesentia Ignis, ita fluere puto , ut & certa cognoscantur , & utilia valde stat Chemicis.
Aer communis minimo Ignis incremento expanditur quaquaversum in tota mole sua , singulisque partibus.
Hoc dudum scivere Philosophi, Illustris maxime Boyleus de industria
probavit: quare opus non Ost immorari.
Thermometrum primo inventum a Cornelio Drebbelio , Alcmariano, satis id docuit olim : quum sola rarefacti vel densati aeris ope liquores repellat a se, vel ad se attrahat, ad nudum oculi conspectum. En , specta ris coram , solo affatu spiritus mei ad Sphaeram hujus facio descendere liquorem in fistula contentum & colore tinctum notabili satis. Ubi autem flare absisto , cernitis ilico rursus incipere ingredi liquorem. Sic vel manu calidiore propius admota ocyssime idem videre est. Fieri autem possimi instrumenta haec adeo minimum discrimen ignis notantia, ut oculis exhibeant aeris systolen & diastolen perpetuam , neque unquam intermissam. Fiat enim ex Vitro tenui admodum , sed pellucidissimo , vas aeris capax, fgurae ex binis segmentis Sphaericis connexis factae, ita ut eg menta opposita maxima A B. C D. haud ita multum distent ; caeterum quo majus hoc vas , magisque compressum , modo aer in eo libere capi, ire, redire, queat, eo sane ad hocce negotium aptum magis habebitur ad diHerentias videndas. Exeat vero hoc Vas in fistulam tenuem E F apertam ad F quae sit valde angusta quidem , sed tamen tam lata , ut aer tota sua vi admitti libere per illam queat : si enim hoc instrumentum , aeri expositum, hunc in omnem capacitatem cavi sui admiserit, imponatur dein extremo ore F in vasculum aqua valde tincta plenum. Dein calescat paululum vas
A B C P. statim exibunt ex EF per osculum F bullae acris, idque fiet, quam
diu ignis circa hoc vas. Postquam vero satis aeris eXivit, nempe paticae
modo bullulae , auferatur calor, ocrus adscendet liquor tinctus. Si tum si-