Danielis Berckringeri Institutionum et exercitationum Ethicarum AcademicoPeripateticoStoicoScolasticarum liber primus secundus

451쪽

EtLeam: Lib. I. Cap. XLVIII. 44 et

quippe est voluptas equorum . alia leonum,alia ursoru alia hominum qui non solum voluptates habent diversas ab aliis animantibus ,verum etiam inter sese. Nam, quae pravae sunt, pravis placent, quae vero honestae, illae probis arrident, alia musico, alia amuso. adulatori alia, amico alia. FOrmula. Si diversorum specie animalium diversae sunt operationes inter se , cuique illorum propriae, hoc est,specie diversae ergo& voluptates,quae operationum sunt Comites, quaeque ita se habent,sicut se habent 1l.

lae: Verum prius: Ergo & posteriust Quae in

contrarium in circulis semidoctae multitudinis obgiciuntur, non serunt punctu,puta Quod voluptati contrarius sit dolor, quare

non voluptas, um unum uni sit contrariu: Quod una voluptas non videatur posse impedire aliam .v.g voluptas,quae in parte appetitiva, eam , quae in parte apprehensiva, eo quod ea, quae non sunt in eodem,etiamsi sint contraria , non se impediant tamen 2

Quod voluptas sit quaedam quies, ideo que

non impediat rationem , cum qui e Vel maxime conserat ad debitum rationis u.

sum, quoniam anima sedendo & quiescen. do fit sciens: Quod, sicut voluptateS pro priae, & dogores aIieni,actiones provehunt

Promovent ac perficiunt. ita voluptates alienae, & dolores proprii, videantur easdem Proque vehere, proque movere ac

452쪽

η x Institui: Exercit. perficere: Quod denique, si animalium

specie disserentium diversae sint specie voluptates,animalium eorundem specie, Persuade hominum . easdem conveniat esse specie voluptates vi oppositionis i Non primum . Quia nihil impedit, quo minus, licet v. g. virtus virtuti non sit contraria, duo nihilominus bona sibi adinvicem sint contraria, v. g, calidum & frigidum, quorum alterum est bonum igni, alterum a quae, & sic voluptas voluptati, aliena Propriae. Excipis : Siquidem voluptati contraria sit voluptas, hoc sore propter Contrarietatem eorum,quibus quis delectatur: Sed hanc disserentiam esse materiale . con' trarie talem autem esse disserentiam secundum formam: Quare conratri tetatem nutulam esse voluptatis ad voluptatem l obexcipis : Objecta voluptatis non tantum sacere differentiam materialem , sed etiam

formalem, siquidem sit diversa ratio dele.ctabilitatis: Cur id Quia enim diversa ratio objecti diversificat speciem actus vel passionis. Accedit ad cumulum , quod , licet omnis dolor voluptati sit contrarius in genere. quod nemo inficias it, non tamen Ocbus etiam Contrarius sit in specie , v. g. corporis voluptati dolor animi. Nam certe saepe placari videas Musica,quae aurium volupras, hominem iratum eX contume

lia, qui dolor animi. Quin immo, utut dolor

453쪽

Ethicar: Lib. I. Cap. XLVIII. ηε3

lor, qua dolor, voluptati, qua voluptas , sit

Contrarius, non tamen est contrarius voluptati nimiae, qua nimiae, proprie scilicet &per se . nec nisi ratione voluptatem talem prosequentis , qui immoderatas quoque voluptates eNpetit tanquam contrarias dolori expellendo, prohibenti eum, quo minus possit suo modo potiri voluptatibus , uti facit intemperans, qui nimias vola. ates prosequitur, quia putat eas dolori

Contrarias . magnis voluptatibus magnos dolores , tanquam Clavum clavo, en pulsa-rus. Cum tamen non ipsum nimium voluptatis , sed ratione ejus , qui eXpetit nimium . incipiat illud dolori esse contrarium. Non secundum: Quia vis appetitiva & apprehensivalsunt quidem diversae partes,ve

rum unius animae, ideoque non mirum, cum intentio animae vehementer applica tur ad actum unius, impediri ab actu contrario alterius. Non rertium : Quia . ut voluptas corporalis gaudeat quiete appetitus in delectabili, hoc tamen non ob stat , quin haec quies interdum contrarietur ac contraveniat rationi, usque usum

impediat. Non quartum: Quia voluptates propriae id iaciunt per se, dolores vero alieni per accidens, quomodo dolorem ignominiae & paupertatis multorum animos majorem ad giligentiam inflammare

454쪽

tit aliis animalibus convenientibus specie quaedam sint propriae voluptat , v. g, equis omnibus quaedam voluptateS accommodatae . similiter leonibus, tamen in homine sectis se res habet. Nam alia alios de lectant, alia alios perturbant, alia alii&sunt jucunda & chara, alia aliis molesta & odiosa. Sic vitiosa molesta sunt probis, delectant improbos. Similiter aegrotis & sanis non eadem ducunda , non eadem. v. g , dulcia febre laboranti, quae belle valenti , non eadem calida imbecillo qui firmo cor pori, sed nec eadem atra vel alba hebeti o Culorum aciei. quae acri, quoniam haec variantur pro affectione subjectorum. Cur autem alia animalia,quae sunt ejusdem spe ciet,quaeque in specie sua habeant propria

as voluptates,homines non item,ratio haec esse videtur, quod alia animalia ferantur instinctu naturae ad suas voluptates, homo vero ratione atque electione ,eκ quibus ho. minibus alii habent corruptum judicium. alii integrum, ideoque diversas, ut Opera. tiones, ira voluptares. Adde, quod alia a. nimalia agantur potius , quam agant, cum homo sit ὲiberi arbitrii particeps, ideoque sequendo diversa voluptaria viversas per sequatur voluptates.

petuat

455쪽

Ethicam Lb. I. Cap. XLIX. ηε spe tua λ Nee idem esse iucundum sim-

per λ Cur que adeo tantopere nova δε- . is lent i

voluptas nequeat esse contInens aut perpetua . sed , quaestrius voluptatem at. Ierunt , postea fassimum pariana ac Mis

rem, quaestionis es. Causa negativae haec esse videtur, quia homines nequeunt assidiam operationem perferre,ideoque nec v luptatem capere assiduam. Sed cur nequeunt assiduam operatione perferre homines Quia enim delassantur exhaustis ac consutis spiritibus, quorum adminiculo suis ope. rationibus incumbut, unde fit, utcogitatio& animi attentio remittatur , voluptasque languescat ac retentescati primum Obrepente satietate .deinde plane cesset,& infastidium ae dolorem desinat. Operatio illa hominum vel sensitiva est sive sensus . vel intellectiva sive intellectus. Si sensitiva,

defatigantur instrumenta sensus : Sin in. tellectiva, non defatigatur quidem intelle eius de natura sua, quia non dicitur esse minstrumento corporeo , quia tamen illis utitur, quae sunt in instrumentis talibus, hoc est, phantasmatibus, conde fatigatur. Quare, cum instrumenta de fatigentur,quae de .serviunt subministrantibus intellectui, merito nae merito dicitur, quod homo desat, Retur , neque possit continue operari. ut

456쪽

Deus, in quem nulla cadit lassitudo 'aut defatigatio : Quod si homo nequit continue operari, ergo nec gaudere continue , quoniam clim remittitur aut Cestit Oper

tio, insimul remittitur aut cessat voluptas. 'Scilicet permanente actione persecta permanet voluptas, & cessante cessat: Comergo homo facild agendo delassetur, sine. que alterna quiete durabilis non sit mirum non est , in ipso non dari voluptatem per petuam i vel ideo , quia facilitas naturalis , diu in eandem rem defiva, amittit proportionem ad eam, cum omnes humanae functiones ad certum limitatae tempus sint,

quod si eκcesserunt, facultas fatigatur Ssatistit, eκque iis , quae vel gratissima suerunt . molestiam ac fastidium percipit. Quid multis e Tam diu durat voluptas.

quam diu eodem assectae modo sunt, & facultas, & res subjecta. Facultas est bipartita, sensus videlicet & ratio. res quoque est bipartita , altera , quae sub sensum. altera, quae sub rationem cadit. Prout hae res,hoc est, facultas & res subjecta, vel manserint,

vel mutaverint, durabunt quoque vel mutabunt voluptates arque ita pro harum rerum discrimine voluptatum quoque erunt gradus, ut, in quo acrior Oculorum erit acies, majorem is captat voluptatem , quamis. in quo habetior est & obtusior. Par men. tia ratio. Quare tam diu perseverabit in o. Perati

457쪽

Ethicar: Lib. I cap. XLIX. 44 7

peratione voluptas, quam diu eX una par re o ectum, quod est aut sensibile, aut in tellectuale sive intelligibile, fuerit conve niens.& eκ alia parte discernens sensus, vel Contemplans intellectus, fuerint hquis 'di, id est, bene dispositae potentiae, & Objecta optima. Quibus duabus rebus in suo

flatu manentibus , eadem est . eademque manet voluptas. Cum enim bona dispositio potentiae percipientis , &objecti conformitas, sit causa voluptatis, durante tali convenientia ac dispositione . voluptatem . quoque durare necesse est. Tam diu ergo durabit in operatione voluptas, quam diu ea, quae sunt causa voluptatis, taliter se habebunt, ut dixi quoniam non mutata cau Sa manet effectus, non durabit,si contra seres habeat. habere ve incipiat. Sedoe , cur

idem nequeaι esse jucundum semer, um qu sionis est, ex priori aptin nas .

Causa negativae iterum est homo caducus. subjectum voluptatis caducae, homo mutabilis, subjectum voluptatia mutabilis.

quem caducum rerum cadusarum . mutabilem, vel eκ natura perveris, vel ex habitu perverso , rerum mutabilium capit satietas, vel ipso opificio h timinis id loquente, cujus natura non simpleκ δt uniusm di, sed eκ duabus rebus miκta animo videlicet & corpore, eκ quibus duabus partibus & naturia cum constet homo, aliudque delectet

458쪽

delectet corpus, aliud animam, propterea que homo nunc se vertat ad unam uoluptatem , accommodatam animo , nunc ad aliam, accommodatam corpori, quarum altera est praeter naturam alterius , mirum non est, non eandem homini semper sed re voluptatem. neque unam eandemque

semper illi esse jucundam , quin poritis, quod uni jucundum , id alteri saepe esse

molestum, prout videmus contemplati nem menti esse jucundam, non item sensi. bus, similiter cibi sumtionem famelico jucundam, saturo contra molestam. Tribus, quod unt, verbis: Cum hominis naturanteκ duabus diversis partibus temperata, eX anima puta & corpore, immortali &mortali, immateriali & materiali, simplici S composito. hinc fit ut non semper iciem delectet, sed hoc animo illud corpori arrideari proque diversa constitutione idem nunc placeat, nunc displiceat. Sic litterarum v. g. studia,grata animo , molesta CO Pori, gulae contra & ventris voluptates,grν 'rae corpori, molestae animo. Sic, quos sanos in divitiis arcem voluptatis collocare videas, eosdem aegros factos praeferre voluptatem, quae eκ sanitate ei, quae eκ divitiis. Quo loco notandum, si partes hominis sint eκaequatae, hoc est, cum homo secundum utramque natutam,animam,inquam,2 corpus, aeque agit, runc nec voluptate,

459쪽

Ethicam. Lib. I. Cap. XIIX. 449

nec dolore eum perfundi. Etenim quan- Ium unaquaeque pars eκ sua voluptate gaudet, tantum eκ diversa rursus dolet, ita ut neque vere doleat, neque vere gaudeat homo, utraque ejus parte aequabiliter agente, hoc est, gaudente vel dolente. U. g. Sint duo, alter alterum laeseri tu me, ego te: Quia tu me laesisti, ego dolorem capio , quia ego te laesi, capio ego volupi rem. Ita est quasi aequilibrium quoddam.& homo nec verὰ dolet,nec vere gaudet in illo rerum aviculo. Cum enim animus gaudet, & corpus dolore assicixur, tunc

plane homo nec proprie dicitur gaudere. nec dolere, v. g. Posidonius Philosophus , qui ratione animi gaudet, quando disputat, ratione corporis dolet, quia laborat aristiculari morbo, qui cum, sicut en disputa tione voluptatem , ita eκ morbo dolorem capiat, neque dicendus, quod proprie gaudeat, sed nec quod doleat. Usque adeo nihil ab omni parte & semper jucundum tDenique, cur tantopere delectent nova, non minos quaestionis es. Causa ejus rei est de . nuo homo, qui cum constet eκ duabus partibus diversis, uti dictum, quibus non semper eadem grata ac jucunda, non potest non exinde novitatis studio capi,& re mectu animae, & respectu corporis. Re spectu animae. Mens siquidem, quam primum quippiam nobile ac praestans se os fert

460쪽

so Insilui: S Exercit.

fert contemplandum, acriter atque attente .

ipsum intuetur, eoque cognito de studio Sardore remittit, quod ubi sit, voluptas condesinit ac condeficit , quoniam ut inmniti rerum sua est satietas, v. g, somnΤ, amoris, Musices, saltationis , ita etiam voluptatis : Verum si priori oboecto quid aliud recens supponatur, nae tunc denuo mens intelligentia sua contendit,voluptasque postliminio redit, atque hoc pacto novis rebus noviter delectatur mens. Scili cet oli estire aliqua nova trahitur quavmens & provocatur ad intense operandum, hoc est, ad rem talem percipiendam

Vehementer, magnoque adeo cum ardore ac Contentione,quam vehementiam vehemens sequitur voluptas , annena tali Ope ration l. sed postea re illa cognita remissior . fit operatio, de quia remittitur operatio, ex Consequenti ipsa quoque remittitur voluptas, nec ante intenditur, quam praeintendatur mens , praesentante se novo objecto alio atque alio. Respectu corporis. Hoc quippe constat ex quatuor elementis, totidemque humoribus, quorum Contrariae sunt qualitates, quarum qualitatum prae dominium facit, ut febus diversis assicia.' tur Corpus,neque eadem specie semper appetat, quod corpus sic affectum assicit animum. sibi familia iter junctum, etiam hac parte. Sed & ideo nova delectant, quia .