장음표시 사용
131쪽
alte descendit praeterit magis terribile esse.Idem quoque secit in secundo illa irum sententia tu,quas aphorismos vocavit,quum inqui x fini fauces aegrotant aut pustulae in corpore nascuntur, intueri deiectiones oportet: nam, si biliosa fuerint, corpus una aegrotae . si Vero similes sanis tuto nutritur J qui perfecte sententiam uniuersam persequeretur, ita scriberet. si deiectione; biliosae fue rint,corpus aegrotat,neq; tuto nutritur: si Vero sanis similes, corpus no aegro
lata tuto nutritur. Rima igitur,quae alte descendit, metu terret,& sectionem postulat eum sub huiusmodi imi verisimile sit saniem super cerebri meb a na colligi quae non nisi detracto osse ei jci potest. qua ratione os vel serra, vel scalpris vel terebra detrahatur,in fine operis demostrabimus, ad quem locum ioinstrumetorum formam distulimus: ubi rima scalpro finditur, res leuior est qui purgandam esse cerebri membranam credendum sit, atque idcirco sectio nem non postulat: quod supra etiam narrauimus, quum in sede teli altius non descendit: ostendimus os minime secandum esse. Quid quod leuiori curatio ne etiam eget, & emplastra, quae cephalica dicuntur ut ait Galenus in secuti do de compqstione medicamentorum generatim ad morbos attinentium ad has fracturas pertinet, quae usque ad summum os inter medium & imum perta ueniunt Quod autem inquit,fissiim os, collisum quoque fuisse, etiam,si rima scalpro dematur,clarum est, quum Vt in prioribus narrauit quo telo os finditur,eodem collidi necessarium sit. a. o Eetione autem adhibita caetera iacienda sunt,quq ulceris curatio postulat,
,, O cauendumque,ne os a carne,quae minus recte curata fuerit, aliquo malo a
- siciatur. Os enim,quod & sectum est, & quod alioquin nudatum,aut integruinia est,aut quamuis a telo violatum sit,integru apparet, ubi caro, quae ip sum cin-- git,male curetur,inflametur comprimatur, magis periclitatur, ne purulenia tum fiat,licet alioquin futurum non esset. igneum enim os ipsum redditur,at ,, que admodum inflammatur,ut quod ob superiectam carnem calefiat inflam- ,, metur,motu pulsuque tentetur,&in omnia mala incidat,quibus caro ipsa veri Xatur, quae,quum ita se habeant,purulentum efficitur.
Persequitur curationem,quae, cum duo mala sint, ad utrunque spectat, ad 3 o fracturam, in qua,si res exigere videatur, adhiberi sectione iussit, & ad ulcus, de quo nunc agit. eos enim,qui uni consul ut alterum negligentes in opere defracturis reprehendit,ubi membro fracto simul & ulcerato consilium partim ad fracturam dirigendum esse, partim ad ulcus demostrat. Nunc igitur commonet,vi,qui secuit in cςteris ulceri medeatur,id est,ea prςcepta observet,quς in libro de ulceribus traauntur: nam,ubi caro collisa est,in pus verti debet,ubi increscere hanc oporteat,siccantibus modice, & detergetibus plaga nutrienda est, hoc multo magis necessastum est osse nudato, atque adeo secto, quod mox subi j ciet. Galenus a principio ad finem in aridis cephalicis perseuerat:
haec enim carnem producunt, sed in alijs inebris sicca nimis essent,cum minus o siccis ea immiscet: in capite osse nudato,cum siccioribus opus sit,nulla re vim eorum frangit. Facienda ergo sunt,quq ulceris curatio postulat, hoc est, danda sunt sicca, quae ossis causa validiora sint. Curandum itaque ulcus est, ut caro
sanescat, sed multo mafiis, ne purulentum os fiat, quod sibi voluit propositis
verbis. Asscitur autem a carne os, quod secatur,id scilicet, a quo fragmentum detrahitur atque illud etiam,quod quamuis non secetur, nudatum est,siue in
tegrum sit, siue laesum, sed integrum videatur. de eo autem, quod non solum
132쪽
, violatum est,sed etiam videtur,nihil loquitur. Costat enim, ubi a carne vitietur os quod integrum est,& quod laesum,sed integrii apparet multδ magis id
assici quod ita grauiter laesum e vi noxa oculis exponatur. os itaq; pus contrahit,cum caro inquit male curetur, infametur,& coprimatur, quibus vocabulis tria licet accipere. Nam quod ait male curetur ad medicam eta pertinet,
per quς si collisa caro est, si celerrime pus mouendu deinde siccandu alioquin statim ab initio siccadu, ut proxime indicabit, ubi humida sit, si madefacietia
superdetur, caro male curatur. quod subdit inflametur ad multitudine resertur eoru,quae superinlici utur, cuiusmodi sunt panni,fasciae ac lintea. haec enimio in assecta sede calorem mouent,& inflamationem: quocirca in libro de ossicina medici, ut hanc noxa vitet,edicit,ut panni & fasciae tenues ac leues iniiciatur: in opere etiam de fracturis,cum inflamationem timet cauet a multitudine linteorum & fasciaru: expectat autem, dum inflamatio soluatur, antequa haee adhibeat si alioquin necessaria sunt: quoniam calorem auget, onere infestant,& expirationem prohibet. quamuis non modo hac de causa inflammetur, sed etiam, si ea praecepta negligatur,quibus docemur corpus eXinanire,materiam fluentem auertere ac dolore leuare. Quod postremo ponit comprimatur vincula significat, 'uae coarctatur,sicq; dolorem excitat,& inflammatione.quare in locis proxime adductis cum inflamationis suspicio est: res tamen vinculumio postulat, ipso utitur laxiori. Ulcus igitur, quum ab inflamatione defendedum sit non solum adstringi non debet, sed ne alligari quide, nisi ut orae ad glutinationem iungatur, vel ut cataplasma contineatur. ubi ulcus simplex sit, cataplasma alienu est, quare & vinculu quoque,ut in libro de ulceribus indicauit. quod si necesse sit medicamentu tenere, eatenus vinculu adstringedum est,ut contineat,non tame comprimat,quod abunde in libro de officina medici declarauit. Caro itaque, ubi minus recte curetur,inflametur,& comprimatur, os purulentum efficit,quum hoc pacto saniem contrahat,quae subiectu os asscit. quod latius in opere de fracturis aperuit,quum vinculo minus recte iniecto os corrumpi ait,sanie a carne ad ipsum defluente . nunc vero scribit reddi os pu-3O rulentum,quoniam igneum fit,atq; ad modu infamatur. Quod nos vertimus
igneum id est valde calidum,graecus codex habet mis rit, quod febricitas significat,& in libro de fracturis similiter usurpatur. Verum apud Hippocrate idem est in corpore nostro igneu atque febricitans: nam & πυρετος, quae latine febris dicitur graece deducitur ο- τοῦ νς, id est,ab igne: in libro etia de vita ceribus,& in eo, qui de fracturis est, idem notare volens, dixit πυρῶδου, id est, igneum,pro et τῶδες, quod febricitans significat. Quod subdit atque admo dum inflammatur idem exprimit,nisi hoc ad qualitate & materiam, igneum
vero ad solam qualitatem referatur. Cur vero os igneum fiat & inflammetur, causatur carnem, ob quam incalescit,inflammatur, motu pulsuque tentatur, & o omnia mala contrahit,quae carne habent.Incalescere aute os & instamari tum a sanie, quam admittit,tum ab infamata carne, qua tegitur euidentis sinu est. sed qui fieri potest,ut pulsu tetetur, quum non sentiat nam Galeno auctore pulsus apud priscos motu venarum cum dolore significat. caro enim insania-ta,idcirco dicitur pulsare,quia ob angustiam loci venarum motum sentit ante enim libere mouebantur, quum nulla re insueta comprimere tuta quamobrem motus earu,neq; cu dolore,neque sine hoc a carne percipiebatur, quae, Vbi materia inflamationis distringitur pulsum iam sentit: nam & venae dii mouentur
133쪽
ipsam urgent & ab eadem comprimutur. In osse,quum sensus expers sit, pulia isus esse nullus potest, nisi forte,si dixeris, aut pro Imam membranam huius modi pulsum sentire,aut venas,quae per Os ipsum procedui &,quum mouen tur, compressς dolent ut apertὸ colligitur ex fine libri de ossicina mediet) Vbi H1ppocratem usurpasse pulsum pro causa pulsus, quum dolorem accipere pro doloris causa consueuerit,atque hoc pacto os pulsu letabitur,id est, causa pul sus,insanimatione videlicet. Adscribit aute Hippocrates duo pulsum & mo tum quae fere idem significant. quod nos motum conuertimus, graece legitur αράδε , quo verbo motum significat & perturbationem, ut bis ex libro de ratatione viistus in morbis acutis. colligitur, Vbi apsoli usurpat ad significandam ioperturbationom siue motum,qui de cibis diuersarum facultatum in ventricu lo oritur. Haec quum ossi superueniunt, pus cotrahi necesse est. Vide,obsecro quantum distet curatio quae a recetioribus scribitur,& a nostri temporis chi rurgicis frequetatur, ab ea,quam Hippocrates ipsa rerum natura edoctus me moriae prodidit: mitto medicamenta. quod ad tegendam plagam & alligantadam pertinet, quonam spectant quid animaduertunt quem delectum linteo rum habent' in primis ulcera omnia vinciunt, etiam, si a vinculo abhorreant. inflammatas partes adstringunt,caput velant, & linteorum multitudine one rant. Dicent protegendam a frigore plagam esse. At non adeo, ut ipsa & reli
quum caput ita cotegatur,ut oneretur & calefiat,quod s*penumerὁ videmus, io quum fascias abunde superinij citit. non solum autem ulcus in capite comprimendum non est, sed ne alligandum quidem, nisi fuerit in fronte, quod Hippocrates optime in superioribus exposuit. - λ η Alum aute in vicere carne humida esse, hebete & diuturniori tempore - l V 1 purgari. dada vero opera est,ut ulcus si celerrime suppuret.hoc enim pa-- cto,quae iuxta sunt,inflamari no poterunt, ipsumq; purum si celerrime essicie-
, tur: necesse enim est lacerata collisamq; a telo carnem in pus versam tabescere. - Postquam purgata erit,siccari ulcus debet: na sic mature admodu sanescet, &caro no humida,sed siccabiducetur: sic etia in vicere caro minime supercrescet. Vniuersa ulceru curatio ut antea dictu est siccatibus cotinetur, quaobrem 3 osmplex ulcus non aliud a principio ad finem requirit, si quod siccadi facultatem habeat. Perniciosum itaq; in vicere carne humidam atq; hebete esse: nam
ut in libro de ulceribus docuit quod siccu est, sano simile est quod humidu a sano plurimum recedit. ubi ulceri affectus quispia iugatur, qui humida & madefaeietia desideret,qualia sunt,quae pus mouent,is,si celerrime idoneis praesidi j; tollendus,deinde ad ea siccantia transeundu,quae capiti conueniant, cuiusmodi est medicamentia ex succo uuae acerbς,quod in libro de ulceribus dixit ad vulnera capitis pertinere. Caro quide,cum lacerata est & collisa, no patitur ulcus sanescere, nisi tota in pus vertatur & purgetur, cuius rei causam insuperioribus indicauimus, ubi de retuso & graui telo agens eande sententiam Oproposuit. Ergo quum collisa caro debeat in pus verti ac tabescere, malu est,si
diuturniori tempore purgetur. festinare enim conuenit ad pus mouendum, quum,quo citius suppuret,eo, quae iuxta sunt,minus inflammentur. nam carne in pus iam versa, dolor cessat & calor,quibus inflamatio solet in proximas partes cocitari. huc accedit,quod si cito suppurat,vicus quod purgari ante car- .nis suppurationem nequit, cito etiam purum essicitur. Ulcus iam purum sicca tibus nutriendum est: nanque hoc pacto cito sanescet,quum caro non humida
134쪽
, alatur sed sicca&firma, quod summopere ad viceris curationem confert. hac item via caro super alia in non excrescet, ut in libro etiam de ulceribus prodidit. solet enim quum h umida est,adeo increscere, ut coercenda sit & exedenda, quod faciunt medi camenta vehementer siccantia,quae materiam eius ab . sumendo,produci ipsam plus iusto non sinut. Ad id nunc a chirurgis adhibetur alumen Vstum, veteres utebantur chalcitide, mys, vel aerugine, & modo hoc modo illo,prout natura sicca magis vel minus esset. I Dem quoque respondet in membrana, quae cerebrum tegit: nam, si os pro . 1 tinus & secetur,& patefacta mebrana detrahatur,haec quam celerrime puro ganda est & siccanda, ne diutius madens hebes fiat & attollatur,quq qudin ka , accidunt, periculum est,ne putrescat. Cerebrum sub caluaria duabus cingitur membranis, altera molliori, quae proxime ipsum amplectitur, altera duriore, quam caluaria proxime contegit, Hippocrates ut aperte declarant eius Verba, de hac loquitur, quam fulWγὶα,id est,membranam supra etiam vocavit, quum in secanda plaga praecepit, ut de 'traheretur caro iuncta ossi & membranae . Hoc itaqu*,quum patefacta est, secto ac detracto osse,in eodem periculo reuoluitur,atque caro, si diutius made scalciatque idcirco,sicut in carne imperauit, ut, ubi coll1sa esset, mature ad suppurationem perducta purgaretur,ita nunc in membrana,cuius eadem esse ra-Lo tionem dicit. nam, si inuiolata sit siccatibus nutrienda est sed si laesa eo spicia tur eo,scilicet modo,quo laedi membrana cerebri potest: non enim colliditur, quum nihil durum oppositum habeat, quod Galenus ait requiri,ad hoc,ut aliquid collidatur lenientia superdari debent,& quae dolorem finiat, quum non facile ita violetur, ut instar carnis ad suppurationem perducenda sit: deinde,
quae ipsam puram efficiant atque exiccent,ne,si longiori tempore madeat,hebes, id est humida fiat,& minus firma,atque in tumorem a gal,quadoquidem sanie contracta inflammatur, intumetque,& tandem putris efficitur. magis autem cauendum hoc est in membrana quam in carne, quo siccior est, &idcirco madefacta magis laeditur, quo ite cerebro propior,ne putresces ipsum 3o assiciat. Repurganda 1gitur membrana, & detrahendus sanguis effusus,& per ipsa collectus,vel sanies, in qua hic conuersus fuerit. Qu3 vero proprie co- ueniant membranae praesidia osse detracto,Hippocrates non posuit: Galenus in sexto de ratione curandi, duas curationes tradidit maxime inter se contrarias: altera enim mitis est qua tunc Romae frequentatam dixit: altera maxime sicca est, qualem laudauit Meges Sidonius. hanc Eudemus adhibebat, qui nudatς membrans protinus superinducebat emplastru, quod Isis vocatur,& extrinsecus oxymel qua curatione Galenus testatur plures seruatos esse quam leniente: ad ij citq; illa se usurum fuisse, si in Asia mansissiet, sed cum Romae de
geret,se urbis morem sequutium ζsse. magis itaque subscribit Eudemi curatio O ni,tum auris exemplum assert,cuius foramen non modo ad cerebri membra nam,sed etiam ad ipsum cerebru tertinet, & nihilominus tolerat medicameta vehementer sicca cuiusmodi est Andronis pastillus videtur aute huius sententis, quavis rem non ita explicet,ut antequam inflamatio superueniat, super membrana vehemeter siccatia inducatur. nam in uniuersa curatione arida cephalica inspergit: ubi inflamatio occupauit,lenietia superdetur. id quod voluit
Hippocrates, quum eandem esse rationem posuit membranae atque carius. Caro
utem siccis presidiis eget,atq;,ubi lacerata sit & inflamata,lenientia postulat,
135쪽
a etiam,cum lacerata non est,aut collisa,hoe, neq; dolor,siccari protinus debet,alioquin sunt,tum siccatia & detergetia. Constat au arana, non modo inflamatione urgente, sed ederi, cum in secudo libro de compositione medicamentorsi ad singulas particulas attinentita, ubi Apollon1j medicameli persequitur ad capitis dolore ex ictu,detracto osse tepida rosam infundi super cerebri membrana voluerit:eiusdem meminit,qua de sanguine colubino, qui iugulata coluba, vel vena secta in ala, statim calidus utiliter super cerebri me-brana in lucitur: magis tamen a Galeno probatur rosa tepefacta sic,ut colum bini sanguinis calore ςquet. Ergo iuxta Hippocratis & Galeni sentetiam,vbi, nec dolor sit nec inflamatio, valde siccantia membranς inspergenda sunt: dolore vel inflamatione infestante ad lenientia confugi edum. laudat aute Gale nus ad leniendu,in primis rosam,deinde sanguinem columbinu, ad siccadum emplastra,quae cephalica diculur Idem comprobat Cornelius Celsus, qui,nisi inflamatio oriatur, a principio ad finem in siccatibus perseuerat. Exciso enim osse primo mebranam acri aceto respergit, ut, siue aliquid sanguinis ex ea co-ssuit,prohibeatur, siue intus concretus cruor remanet, discutiatur: tum aliquod emplastrum adhibet, ex iis,quae caluariae causa componuntur,ex aceto molli tum, & cotidie vulnus curat, bis etia aestate. 2 si membrana per inflammationem intumeat,infundit rosam tepidam: si usque eo tumeat,ut super ossa quo que emineat,coercet eam bene trita lenticula, vel vitis folijs contritis, & cum receti vel butyro, vel adipe anserino mixtis. ubi minus pura membrana videtur, parem modu miscet eius emplastri ac mellis idque superinfundit,eiusque continendi causa unum vel alteru linamentu ini j cit,& super linteolo,cui emplastrum illitum sit,contegit: ubi plus pura me brana est, eadem ratione adi j citemplastro ceratum,ut carnem producat. Eandem fere Paulus curationem ad hibet: in eo tamen differt, quod ubique initio rosa utitur. linteolu enim superimponit ex rosa madefactum, deinde lanam similiter madefacta, & haec Vsq; ad tertium diem ita dimittit,interim nepe rosam superinfundens,cum timeat quatum coni j cio dolorem,quemadmodu & nostri taculi chirurgi qui inter initia perpetuo ad rosam confugiunt. a tertio die Paulus mebranam siccanti bus nutrit,qualia sunt,quae protinus cruentis vulneribus ini jciuntur. Quod si insanimetur,sic, ut 1ntumeat,eam fouet rosa calefacta,& aqua 1n qua foenum g r cum, semen lint,althea,anthemis,atque huius generis,alia decocta fuerint,& cataplasma ex farina hordei superimponit, vel ex lini semine & aqua lxime posita. sed iam logius labimur,dum,quq prassidia mebranae proprie aptetur, ostendimus: ad verba itaq; Hippocratis reuertamur,illud ante in memoriam reuocantes,cerebri membranam,ubi vulnerata est, nepetae succo & fatina hordei sicca optime Flutinari, quod Galenus ab Apollonio acceptu recenset: ubi sanguine copiose effundat,utilisssime id medicamentu adhiberi, quod duas partes aloes accipit,& unam thuris,ubi utendum est, oui albo dilutas, &leporinis pilis exceptas, protinus enim sanguinem sistit. hoc Galenus no semper eodem modo temperatum composuit: nam interdu plus thuris, interdum minus adiecit pro natura hominis sicciori vel madentiori. S autem,quod capite vulnerato abstemurum est ab alio osse siue ita incisum sit,ut ostendat,qua telu insederit,sive alioquin plurimum nudatum,
deinde siccati a. Quare membranest,quum neq; inflammatio urget primo lenientia superimponendatem Galenu patefacta cerebri mel
136쪽
i is abscedit, cum exangue admodu fit. Exhauritur aute sanguis in osse tempore, . & maxima parte medicamentorum: celerrime vero abscedet, si quis ulcus e
. terrime puru praestet,deinde & irum,& os siccet,idq; & plus & minus: nam,
- quod celerrime arescit,attenuaturque, eade causa potissimum abscedit ab alio. osse, quod quidem sanguinem habet & vivit, quia redditum exangue, ac sic-- cum,ab eo,quod sanguinem habet & vivit, valde recedit. Vulnerato capite,cito purum ulcus exhibet,& siccat. quod non modo carni prodest,& cerebri mebranae: sed ossi etia eo nomine, quod non patitur ipsum fieri puruleium,quod iam supra expositum est: sed,quum apertum os,ab aere io alienetur, squamam necessario remittit,quae priusquam resoluatur non potestos cotegi neque ulcus impleri:& idcirco expedit,eiusmodi squamam cito recedere,ad quam rem superior quoque curatio conducit,quod propositis verbis exequitur. no sollim autem squama ab osse consueuit asscedere, sed interdum testa etia.quod abunde in opere de fracturis exposuit, quum eius fracturae curationem Jocuit, cui testa, quae ab osse recedat.
osse fragmenta separari, qNunc igitur ait,si os exangue fiat,abscedere ab alio osse: fit autem exangue,&' per se processii temporis,& ope medicamentorum,quae plurima admouenturio siccandi vim habentia,qua sanguinem exhauriunt,cuiusmodi sunt cephalica, qui ut Galenus docuit in sexto de compositione medicamentoru generatim ad morbos attinetium ossis squama remittunt. Si quis autem recedere os ma ture velit, festinare debet ad purgandum & siccandum ulcus, atque ipsum os: hoc quidem,ut exhaustu sine sanguine relinquatur : ulcus, ne si aliter curetur, os humidum essiciatur. addit f& plus,& minus quum non omnibus aeque sicca medicamenta conueniant, sed sicciora, quibus natura quoque siccior est. Sic autem conficit, celerrime os siccantibus medicamentis abscedere. statuit ab alio osse,quod vivit, 3c sanguinem habet, os ea de causa recedere,quia sanguis siccatur,quod si ita habet, costat id citius abscedere, quod citius siccaturi 3O exangue enim redditum atque emortuum, ab alio, quod vivit,& sanguinem habet, admodu abscedit.In septimo etiam libro sentetiarum,quas aphorismos vocavit,dixit os abscedere,vbi corrumpaturi quam rem id confirmat, quod in arboribus videmus. decidunt enim folia,quonia succus, per que surculo inhaerent exiccatur,eoq; fit,ut ipsa iam emortua a viridi ac uiuo surculo resoluatur. Idem quoque euenire carni & cuti verisimile est. crusta enim ut ostensum est
in libro de ulceribus multo celerius resoluetur, si locus siccioribus praesidijs,
quam si madefacientibus nutriatur. - Vodcunque etiam os a suo statu recedens desidit, vel quod perruptum - sit vel quod late omnino praecisum, minus periculosum est mebrana in- o uiolata quod item pluribus rimis & latioribus fractum est, minus adhuc peri-- culosum est,& facilius euellitur,neq; huiusmodi quidpiam secare oportet, autis periculose conari,priusquam sponte sequatur detrahere, quod tunc fieri par in est,quum primum subeunte carne relaxatur. subit autem ab ea sede, qua partes duplicis ossis inter se connectuntur: & ab eo, quod sanum est, si luterior
xi tantum pars ossis corrumpatur. Hac utique via & caro quam celerrime sub πι crescet,ac producetur,& ossa remittentur,si quis in vicere ad pus mouendum' & purgandum festinet. quod si totum os desidat, sic,ut utraque parte tam incariris quoque Vulnus acceuit, & in qua expectatur proxime autem proferet carne subcrescete a reliquo
uod similiter sus eadem curatione citius procedet.
137쪽
i seriori,quam superiori intro ad membrana secedat, ubi eadem curatio adsi in beatur,celerrime & ulcus consanescet;& ossa desidentia remittentur. Saepius euenit, ut mala, quae corpori nostro incidunt, quamuis grauia sint leuia videatur: & rursus nullius sint momenti, quae grauia cessentur. ac, ne lon
gius a proposita ossium materia discedamus,iugulu,quum transuersum fiantagitur, curatu longe difficilius videtur, quam,quum in logitudinem: res tamen contra se habet, nanque hoc valde medicum fatigat, illud paruo negocio con feruescit. Spina, si cocutiatur,grauiora mala afferre solet,quam si peruertatur, quanquam minus credibile existimetur. Costa fracta minus periculosa est, &facilius sanitatem recipit,quam collisa,& si metu magis terreat,quae fracta est. io
haec omnia Hippocrates alibi latius explicauit. Nihil ergo mirum, si ut nune ait ossa capitis,qub magis praecisa & magis abrupta sunt,ac fissa eo miniis periculosa sunt,quanquam secus intuentibus videatur. Adiecit autem membratana inuiolata quoniam,vbi h c laedatur malu maxime perniciosum est,quemadmodum in fractura costae, si,qua cingitur membrana, abrumpatur: malum, quod per se leue esset, grauissimum emcitur. Causa autem, cur offa capitis,quo magis abrupta sunt,eo magis periculo vacet in eo c5sistit,quod, ut exitus detur saniet,quae in membrana cerebri collecta est, non oportet os secare,neque
periculose terebra caput concuteremam satis spacii praestat fractura ad saniem extrahendam. atque idcirco supra,vbi tractauit de fracturae modis qui sectio- Σοnem postulat,hos excepit. Demitur quoque per fracturam sanguis,qui in ore interdit nimis abundat,quemadmoduin pueris, atque idcirco solet purulenta os facere. Illud etia periculo subtrahit, quod res magis in aperto est, nec quod lateat,& non attendatur,homine interimit: quod ut infra ostendet euenit infracturis,quae non apparent. tum,quod fragmenta,quq expellenda sunt, sponte sequuntur,neq; vulsella, magna vi educi debet. huius rei causam ponit carnem,quae subit inter integram atque emortuam partem,& quod abscessit fragmentum expellit: hoc ipsum autem modo a superiori parte ossis,modo a se periori & inferiori simul abscedit. Caluaria enim sui Hippocrates narrauit media duplex est, atq; idcirco nonnunqua tota laeditur, nonnunqua sola parte 3 o superiori. Expellitur ergo fragmentua carne subcrescente, siue id a superiori parte recedat, siue ab utraque. subcrescit aut e caro ab ea sede,qua duplicis ossis partes inter se connectuncur i bali nominat) & ab osse integro.mediu quide duplicis ossis, spongiae simile est, & suis cauis carunculas continet, unde caro producitur,sed ab ea sede duntaxat,qua integru est. quare, ubi testa latum sv perior abscedit,expellitur a carne,quae ab inferiori parte increscit: ubi utraque, caro tuc undiq; a lateribus producitur in integra sede,qua similiter partes duplicis ossis inter se connectuntur, non tamen ab inferiori parte,quum non amplius integra sit. At quorsum hςc TractauitHippocrates de curatione,sus quamature pus mouetur,& ulcus purgatur: dixitq sub ea carnem celerrime sane- oscere,os minime puruletum fieri,&celerrime 1 quamam remittere: nunc subdit
fragmenta, quae abscessura sunt, siue superioris partis sint, siue totius ossis cito abscedere. quod saluberrimum esse euidentius est, g ut lumen requirat,quum aliter fanari plaga non possit.Inseruit autem nonnulla de fracturae periculo,ac
de fragmentis,cur abscedant: omnia tamen eo pertinent, ut ostendat ob pro positam medendi viam, ossis testas cito recedere, quum a subcrescente carne expellantur: haec autem eo citius alitur,quo maturius ulcus purgatur. Contra
138쪽
DE VULNERIBUS CAP. ID, nunc chirurgici non expectant, ut os a natura resoluatur, sed ante ferramentis
ipsum distutiunt. Paulus AEgineta sorfice id praecidit. Galenus scalpro, qui in imo lenticulae imaginem refert, de quo infra loquemur: hoc,ubi os ita perruptum lix,ut sine ulla vi educi queat,reijci non potest. ID Verorum oti a tenuiora sunt & molliora, quoniam plus sanguinis habent,
. Ι & caua sunt, non dura,non densa, no firma: atque,ubi a telo pari vel etiam, imbecilliori, aequaliter, aut etiam leuius vulneretur tenerioris pueri os, magis is ac citius iurulentum euadit,quam robiamoris. Quod si vulnus alioquin mor- . tiferum sit,citius decedit tener,quam robustus annis. io Qua ratione mederi conueniat capiti vulnerato hactenus magna ex parte demonstrauit caues inirimis, ne os putrestat. sed, quum quaedam ossa magis eiusmodi noxae exponatur,atque idcirco propriam animaduersionem requirant,ut hanc quoque exequatur, docet quoru ossa magis ac celerius putrescat. quod,ut in aperto sit, in memoriam reuecandum est calore una cum humore in causa esse, cur quidpiam putrescat. quanto igitur os calidius fuerit & humidius pus lato citius, ac magis contrahit. patet autem pueroru corpora calidiora esse &.humidiora,ac propterea ossa etiam quae,quum summa magnitudine non impleuerint, tenuiora sunt & humoris copia molliora. citius ergo putre
stunt & facilius. Hoc videtur cum his pugnare, quae supra de hyeme protulit, quum ait bomine diutius vivere hyςme,quam aestate,ubi alioquin ex vulnere interiturus st: quod propter naturalem calorem fieri diximus, qui hyeme potentior est: atque idcirco,si soluere morbum non potest, certae vitae spactu extrahitmeque enim naturalis est is calor, qui corrumpit,sed praeter natura. Puerorum ergo salor, quo pacto sinet ossa magis corrumpi, & homine citius interire quum idem sit in causa cur partes nostri corporis seruentur incorruptς,& vitae sp acium porrigat man eo h c fient,quia humor maius pondus habeat in corrumpendo, quam in conseruando calor, qui ex ictu atque inflammatione praeter naturam iam efficitur hoc no potest ad hyemem transferri, in quo naturalis calor, quum potetior sit,efficit,ut pus,vel nullo modo,vel diuturnio-3o re tempore contrahatur,nisi ubi sit humoris redundantia, quemadmodum in pueris. in his etiam magis abundat sanguis, quadoquidem in uniuerso eorum corpore copiosus est, quum eos calidiores reddit & humidiores. ossa etiam
caua habent, quibus sanguinis abundantiam admittant: aetate autem procedente, quum,quod cauis ossium continebatur, siccum euaserit, cauum duriori materia obstruituta quo fit, ut os, quod in pueris molle erat & cauum,desum magis ac firmum & durum reddatur. quare minus purulentu efficitur,& longiori tepore. Contra euenit in osse puerili,atqi ideo,ubi aequali telo, aut etiam debiliori, ictu simili aut leuiori percussum fuerit, magis ac citius putrestit, ex
quo sequitur, ut,Vbi e X vulnere, non quidem propter aetate, sed osiensem gra- o uiore, intereudum sit citius intereat tener, quam robustus. Os enim,ubi purulentum est cerebri membranam ascit,& cerebrum ipsum, atque homine interimit. Ergo,quod citius,& magis purulentum efiicitur, haec mala citius actfert. Videtur autem vulnerato capite, ubi stilicςt,homo statim ex ictu non moriatur,praecipuam causam mortis ponere os purulentum . quod fecit etiam In
principio huius libri quum ubi res mortifera sit, diutius trahi homine dixit, qui posteriori parte capitis vulneratus est, quoniam os ibi crassius est, & longiori tempore pus contrahit,& ad cerebrum transfundit.
139쪽
VErum oportet, ubi os nudatum sit, id opera dare, Ut cognoscamus, quod iconspectui non sub1jcitur,intelligamusque num os fissum sit & collisum
is vel collisum tantum, vel non ita incisum,ut ostendat, qua telum insederit, &is praeter id collisum aut fissum,vel utroque modo risum sit: atque,ubi aliquo ex is his modis violetur, detrahere sanguinem oportet osse perexiguam terebramis perserato. subinde autem os consideradum est . tenuius enim & minus altum
- est tenera aetate,'uam firma.
Animaduersionem ponit proprie in osse puerili, quod magis periclitetur,
ne purulentu fiat ob sanguinis copiamrin eo autem cosistit,quod oportet sanguinem demere exigua terebra adacta,Vt,qui in mebrana cerebri receptus est, i oeuadat,& minuatur qui in cauis ossium continetur. hoc autem praeceptum ad eos tantum fracturae modos pertinet qui sectionem postulat, scilicet, quum o,
colliditur, vel finditur & colliditur simul, siue haec per se fiant, si me os praeterea ita incidatur, vi in eo teli sedes appareat. in alijs aute fracturae malis, cum os vel desidit: vel ita incisum est, ut ostendat, qua telu insederit, modo neque collisum sit neq; fissum ex osse haud oportet sanguine detrahere. satis enim per se proquit,satis etia ille exitu habet,qui cerebri membrana distringit. Contra, si fractura ex earum numero est, quae latere solet de quibus abunde in prioribus tractauit ut sanguis euadat, exigua terebra perforadum os est.Itaque,ubios nudatum sit,diligenter intueri oportet, num fissum aut collisum sit dunta- soxat, siue praeter haec ita incisum,ut teli vestigium retineat, atque,ubi horu aliquid sit,perforandum est exigua terebra admota, cum amplior & grauior Osi1
tenero aliena sit. Subinde autem attollenda manus est, considerandaque seraminis altitudo,ne terebra membranam violet:os siquidem puerile tenuius est,& summum magis,neque ita crassum atque altum,sicut aetate iam firma.In fine etiam huius libri,quum pro serra adhiberi posse terebra dixit,cauit, ne usq;
ad cerebri membranam penetret.
- 1 IBicunque autem ex vulnere intereundu sit, neq; possit homo sanitate re ., V cipere neque seruari, ex his notis intelligere conuenit morituru, & quod ., futurum est, praesignificare. haec enim aegrotanti accidunt,quum quis fractum 3 o- esse os percepit, siue fissum sit,siue collisum,sive quouis modo ruptum, nequeri id radat, neque secet, quasi non egeat & inuiolatu sit. Hyeme plaerunque ante ., quartumdecimu diem,aestate post septimum febris accedit: quae,quum superuenit,vulnus reddit,non sui coloris,& saniem modicam effundit,quodque exi, ipso inflammatum est, emoritur, glutinosum efficitur, & carnem sale condi istam repr sentat,rutam, subliuidu, tuncq; corrumpi os incipit, & nigrum fit, . tque existens, tande subpallidum te ostendi vel albidum. At ubi iam puruletum est,pustulae in litigua nascuntur, & laborans mente non constante consu- ,. mitur. Plaeri'; etiam nemorum distentio in altera parte corporis supernascitur,siquidem vulnus in sinistra parte capitis fuerit,nervoru distentio dextram oM corporis occupat: si1 dextra capitis vulnerata sit, nerui in sinistra corporis di D,, tenduntur. sulit & qui attoniti fiunt. sicq; aestate ante septimum diem, hyemeis ante quartumdecimum pereunt. Idem vero significant haec indicia vetusto
In libro prognosticorum,ut facilius prognosticationem declararet,vus curationem inheruit, contra nunc,Vt melius curatio percipiatur prognosticationem interponit,&signa mortis. Res autem sic habet: propositum est docere, qua ratione
140쪽
, qua ratione caput fractum curetur,sed,cum febris nonnunquam interueniat,
quam sequuntur postea mala complura,vt oste dat quid in eo casu medico sit agendu ante indicat, ubi res lethalis sit,ptimo febrem,deinde alia mala super uenire,monetque,ut ex illis quid futurum sit, non modo intelligat, sed etiam praedscat. consulit enim medico ut supra etiam monstrauimus & ubique eo spectare ipsum iubet,ut auctoritatem tibi & dignitatem comparet,ac tueatur. Sequuntur autem huiusmodi mala ubi os fractum est,neque a medico secatur aut raditur,sed quasi integru sit,relinquitur: tunc enim praeter insamationem viceris,sanies quoque in membrana cerebri collecta est, &,quum exitum nonio habeat,mala infert,quq ab ipso adscribuntur. In oratione Hippocratis legitur quum quis fractum os esse perceperi quod potius legedum negatione adie -cta censemus non perceperit ita,ut mens verborum sit, medicum non intelli gere os fractum esse, & idcirco neque radere, neque secare,sed ipsum dimittere,quasi non egeat,& sanu sit. movemur autem,quod magis verisimile est debitam curatione a medico praetermitti, quum fractu esse non intelligit, quam,
quom id fractum cognoscit: eam sententiam comprobant, quae ab ipso subij-ciuntur Auasi non egeat,& inuiolatum sitJ nam si intelligeret os laesum, non dimitteret quasi integrum: magis enim credibile est id laquam integrum dimitti,quod nullo modo violatu videtur. Adde,quod modi fracturae,quorum
Lo meminit,ex eorum numero sunt,quos supra latere posuit,scilicet,quum os vel
fissum est,uel collisum,quamuis adijciat vel quouis modo i lvj id potest re ferri ad os,quod ita inciditur,ut ostendat qua telum insederit,& simul etia vel finditur,vel colliditur,vel utroq; modo laeditur. Solet enim inciso osse,& fissa& collisi,quae iuxta sunt,latere: atque hi modi sunt,quos antea dixit,praecipue sectionem requirere. Sed nolim tibi persuadeas fracturam, quae oculis subiicitur, periculo vacaremam & ipsa quoq; sedis causa est,multisq; affectibus iungitur: tamen, si cum latente c5seratur,plaerunq; minus periculosa est,ut 4bunde in prioribus expositum fuit. Quamobrem,ubi os fractum sit,medicus vero
noxam non deprehendat, ac propterea neque ipsum radat,neque secet, super-3 o ueniunt mala indicia,quae proponutur, cumque vel omnia,vel plaeraque concurrunt, certum mortis indicium faciunt. Febris primu aestate post septimum diem,hyeme ante quartumdecimu accedit: accedit haec interdum etia a principio,sed non ita terret,sicut,quae procedente tempore supernascitur: a principio enim & doloris causa & loci,qui inflammari coepit,febricitare tapenurnero aegrotatem videmus: quae post septimu diem oritur,quo tempore ut ex libro de fracturis colligitur cessasse inflammatio solet, malu indicium existimaturi signiscat enim inflammationis grauitate cerebrum, vel eius membranam assici, cum materia ibi collecta exitu non habeat: putrescit enim, & febre excitat: citius aute hoc accidit state, quam hyeme ob eande causam,ob quam o supra dictum fuit,ubi intereundu ex vulnere sit,diutius trah1 homine hyeme, . aestate, nam humor calore praeter natura aestate magis putrescit, quod Galenus exposuit in tertio de ratione curadi. magis enim tunc viget: seruatur auto a calore naturali,qui potentior est hyeme,neq; ita cito vincitur, aut ipsum patitur in saniem verti. Ita aute obseruatum est,ut ςstate non nisi post septimum
diem, hyeme ante quartudecimu febris inuadat, temporibus, quς inter hyemem sunt & aestatem medio spacio inter septimu quartumdecimum,hanc supernasci verisimile est, citius autem vel tardius prout ad aestate magis vel ad