장음표시 사용
111쪽
neratum sit, capillos intueamur: nanq; ubi vulnus sit capitis parte imbecilliori; i& capilli ὶ telo inei si in i pia plaga c5tineantur verisimile est os nudatum esse,
at ue ubi nudatum sit,fuisse a telo violatum. id enim telum,quod capillos in cissit, incidit etiam membranam quae sub cute caluaria complectituta idemque ob partis infirmitatem os dit. H c,quum Oculis pateat,intelligi possunt,antequam manus homini ini j ciatur. monet autem,ut non modo intelligatur, sed etiam pr dicantur. hoc aute fieri Voluit,antequam ipsum hom1ne attingamus, quia non solum qgrotantibus consulit, sed medico etiam, clivus voluit auctoritatem maxima est apud aegrotates. Quocirca in opere de articulis,siqu1 mortabi graues appareant,revera sint leues,imperat medico, Vt hos libenter curados ibsus piat contra eos fugiat, qui grauissimi sunt,&s nullius momenti habeantatur. iubet item, ut in tempore summum periculum,quod impendet, denuciet. Quin & in prognosticis ea etiam,quae praeterita essent,iussit a medico praedici odq; non languentis,sed sui ipsius causa. quod tande non alio spectat,quam ut teger medico magis fidem habens, magis obsequatur atque inde secundam valetudinem recipiat. Huius gloriae videtur auidior fuisse Galenus,quum tam mira clauconi,& Siculo illi medico praediceret.Iubet igitur hoc loco Hippo crates, ut medicus ea de vulnere capitis praedicat, quo magis admiratione dignus sit,& prope diuinus videatur. , T 1 ostquam iniecta est,danda opera est, ut an os nudatum sit,aperte intelli- Lois 1 gamus,& an in conspectum veniat nudatum specillo enim consideradum ,, est,ubi oculis ipsis non pateat. Quod si nudatum os inueniatura telo violatu, A primo malum,quod in osse est,Videre oportet,dignoscereque quantum sit,&,, quam operam exigat.Requirendum praeterea de homine, qualiter vulneratus ri fuerit,& quo modo.
Id quod prius dignosci ac praedici iussit, nunc,ubi manus iniecta est, aperte
intelligendum censet,stilicet,nunquid os patefactum sit,& discussa carne nudum appareat, siue ipsis oculis, siue, ubi id non liceat, specillo nudatum esse significetur. At quum eiusmodi os sub telo interdum lassum interdum inuiolatum appareat, de eo,quod violatum non apparet, proxime tractabit: nunc 3 ode eo quod laesum se ostendit, inquit,videndum dignoscendumque quantum
mali sit & quam operam requirat,verbi cauti,num terebra necessaria sit,num sine hac mederi liceat. At vulneratur interdum sola cutis, osse neque nudato, neque laeseunterdum etiam integra cute os frangitur ita, ut minime nudetur,
sed tactu valde perruptu sentiatur,quod euenit,ubi desidit,vel attollitur: alio quin si findatur, aut collidatur,solum coniectura percipitur. Quid ergo Hippocrates adijcit, si nudatum os videatur a telo violatum,videndum esse quid mesi sit & quam operam requirat: nonne,& ubi nudatum non est,ide faciendum Equidem arbitror, si cutis non collidatur, sed tantum incidatur, ubi os no patefiat,neque etiam perrumpi, quod infra ex ipso Hippocrate colligitur, oquum inquit sub telis,quae a latere feriunt,os minus finditur,colliditur,ac desidit: quibusdam enim vulneribus ita illatis, ne nudatur quidem videtur enim velle incisa cute os,quod finditur etiam nudari nam, si leuior sit ictus,qualis a latere est,ait, non modo non findi, sed ne nudari quidem: quasi dieat si finderetur,nudaretur,sed non nudatur,atque idcirco no finditur. Huiusmodi ergo vulnera quum non differant ab alijs, quae in reliquo corpore sunt, non tra ctantur in hoc libro,sed in eo,qui de ulceribus est: hic autem Hippocrates ta-
112쪽
1 tum de illis agit,ubi os nudatum est,quemadmodum in sequentibus demonstrabimus. Verum ubi integra cute caluaria perfringatur, nonne incideda est, ut malu appareat,& si opus videatur secari os possit,& dari exitus cerebri me-branam laedentibus Hippocrates infra, quum dilatandam esse plagam ait,ut ossis vitium appareat,adijcit nudato oste quo videtur innuere, Ubi nec os nudatum sit, nec vulnerata cutis incidendum non esse. Iacobus Perusinus Roma celeberrimus, atque optimus nostri saeculi chirurgus mihi refert se longo usu obseruasse magis seruari eos, qui citra scalpelli operam partim lenietibus,par tim siccantibus curantur, quam quibus cutis luciditur, & os aperitur. At dum t o requiro quo pacto sanies a mebrana cerebri detrahatur,nisi os patefiat, & ipsa me brana, dumque insto nudati ossis exemptu asseres, quod, quum fissum vel collisum est,necessario secari debet,ut humor euadat,qui in mebrana cerebri
collectus est neq; ibi subfstens putrescat,& cerebru assiciat. L5ge inquit ille hi casus inter se distant,quum os apertum est, si absque sectione dimittatur,liu
mor,qui super membrana cerebri receptus est, a calore, quum expirat, discuti non potest:quocirca putrescens homine consumit,neque tutu est citra sectionem ossis experiri emplastra,quae, cum caluariae causa componantur cephalica dicuntur,quauis & haec docetur a Cornelio Celso, & nunc a nonullis chirurgis adhibeantur, sed ea medendi ratio fallacissima est. Vbi integra cute osvo perrumpitur,calor non expirat,& per se digerere sanie potest,& ossa solidare,
quod in membrorum fracturis aperte videmus: fragmenta enim,quum nuda ta non sunt solidantur: ubi patefacta sunt, nequeut amplius cum alio osse glutinari,atque idcirco euelli debent. naturalis enim calor in nobis omnia efficit.
nuquid oblitus es illius iuuenis, qui tribus abhinc annis in abdomine vulnus. accepit,ita,ut telum a priori parte aὰ posteriorem in altero illum penetraret, vulnusq; peruiu esset. is quum minus recte curatus fuisset,& plaga iam vetusta, atque oris obcallescentibus deiectionem alui per plagam magna ex parte redderet,nos ambos accersivit,quumq; vereremur,ne quod ratio dictabat si plagam aperiremus,& ulcerati intestini oras, quas verisimile erat iam callum
3 o contraxisse,scalpro exasperaremus,ut una postea glutinaretur,homine ad interitum praecipitaremus,satius iudicauimus plagam exasperare, ut cruor inde effunderetur, tum carne producetibus ipsam nutrire, & postremo cicatricem inducere atque ita naturae intestinum apertum dimittere. res autem adeo recte processit,ut ille prster omni u opinionem ex toto liberaretur,& nunc bene valeat : nonne vides quantam vim habeat naturalis calor, siue ipsa natura haec enim teste Hippocrate morbos exoluit,& ad omnia sufficit,quae animali necessaria sunt,haec item,quum valida fuerit,semper viam inuenit materis, qua- uis crassa sit, debeatque per angusta foramina penetrare. nonne fracto osse &callo glutinato per integram cutem sanguis euadit ita ut lintea insciat quid
η o ergo mirum est,si integra cute natura,quum potentior sit,humorem in membrana cerebri collectum discutiat haec ille. quibus mihi persuasit eam omnino esse menteni Hippocratis,ut quum os nudatum no est, quamuis fractu, neque aperiatur, neque secetur, & si hoc Celsi & Pauli praeceptis aduersetur . At si perrupto capite,neque os nudatum sit, neque fractura intelligatur, sed superi leniant febris & mala indicia, quae infra indicabit id mihi seruandum videtur quod ab ipso prccipitur,ut os scilicet, protinus secetur,& a membrana detrahatur,etiam si nudatum non sit. Quod postremo addit fRequiredum prae-
113쪽
terea de homine qualiter vulneratus fuerit,& quomod graecus codex habet. i
quae nos vertimus qualiter & quomodo: videntur aute ident sibi velle utraque verba adeb,ut abunde sit alterum duntaxat adscribere. illud tamen non praetermittemus,quod instἱ, ubi de ijs tractat,quae ab aegrotate re quiruntur duo praecipue i 'dicat,ictum & telum, pro quorum Varietate varieos laeditur: possumus ergo alterum verbu ad telum referre, alterum ad ictum.
Quod igitur ad Hippocratis sententiam attinet, non solum sensu inuestigari voluit mali modum,& quam operam requirat, sed ratione etia intelligi ex ijs, suae aeger res,od et de telo atque ictu,ut infra demostrabimus. Tradidit enim in libro de ossicina medici,er ceptum illud quod ad omnium morborum co- Iόgnitionem spectat: nepe ut intueamur sani, ne simile sit,an dissimile id, quod tractamus,atque ut hanc rem ex maximis facillimis,& quibustunque quomodocunque cognitis colligamus. Primo itaque considerari voluit indicia fra cturae subiecta sensui, quae maxima sunt & cognitu facillima,deinde ea, quae ger respondςt,quq minus essicacia sunt & cognitu dissiciliora, & mente non
sensu comprehenduntur: huiusmodi sunt, quae Galenus κατ' ενδMisi vocat, id est ex natura rei collecta atque indicata, quum alia sensibus exponantur, nec ratione indigeant. SEd,si manifestum non est, violatu nec ne os sit,inulto adhuc magis interrogandu est nudato osse, qualiter vulneratus fuit,& quo modo. nam quod Lo , ad offa pertinet,quae collisa esse solent,& fissa, non tamen apparere, ex ijs,quae is homo respondet primo eniti debemus ad cognoscendu,teneatur ne os aliquai, tali noxa deinde rem citra specillam ratione & opera explorare. specillo enim. non deprehenditur, ullam ne os talem senserit noxam,vio latumque sit, an in-- uiolatum semetiarti sed id mali ubi os vel ita inciditur, ut teli vestigiu retineat, vel a suo statu recedens desidit, aut vehementer rumpitur, quae siquis intuea . - xur,ipsis quoque oculis comprehendet. Vbi os quod nudatum est,sensu violatum percipitur interrogari offensum praecepi ut ex his,quae responderet, offensae modus & curatio intelligeretur. Ax,quum nudatum os inuiolatum conspicitur multδ magis requiredum cen- 3 oset qualiter homo percussus suerit, & quomodo. quum non sollim mali modus& curatio, sed quod dissicilius est) ipsum quoque malu inde intelligi debeat:
hoc enim,si minus sensui exponatur,coni j ciendu est, ex ijs, quae homo refert de teli genere & grauitate ictus,& ex ijs,quae superuent ut: nam exempli gram xia,sub retuso telo, atque ictu graui, findi os aut collidi credibile est, si homo concidit,si sine sensu quasi dormiens iacet,si oculi obcaecatur, aeque verisimile fit os laesum eme. Duo autem sunt inter genera fracturae, quae possunt sensuino appareret quum os finditur aut colliditur,quia,quum inciditur,sic ut in eo teli vestigium relinquatur,aut quum fractum desidat a naturali statu recedens xx ipse inquit oculis deprehenditur, eo casu excepto quum os ad suturam in ociditur: ubi non satis constat teli ne sedes an sutura sit quod cospicitur, ut ipse infra explanabit. Ergo,ubi nudatum os i sum non apparet, primo danda ope xa est ex iis, quae aeger respondet, Ut intelligamus, num collisum fissisimve ossit: dein ratione atque opera citra specillum rem exploremus. Causam vero,
quamobrem hic specilli usum reiiciat, ipse euidenter ostendit. At,quo pacto ratione exploranda res est,postquam collecta est,ex ijs,quae homo respondet nne & hsc ad rationem pertinent,quum sensui non subi jciatur,sed ratiocinantibus
114쪽
i nantibus nobis ossis noxam denunci et Dicendum est,uel Hippocratem noluisse comprehendere sub ijs quae aegrotans tespondet, illa, quae superueni ut,
sed solu requiri de homine iussisse, cuiusmodi ictu percussus fuerit, & quo telo atque inde colligi violatu ne os sit, deinde ratione ex his,que superueniunt, rem explorari. Idem cofirmat Galenus iti quarto de ratione curandi,cum causas euidentes indicare imorbum ait, ubi nec sensu nec ratione deprehendatur: quasi aliud sit per rationem inquirere morbii, aliud per causas euIdenteS, qua uis quq aeger respondet, ad rationem referantur: Hippocrati tamen placuit ita loqui. cum ut Galenus testatur interdum exquisitam orationis formam conio temnat. optime autem dubitat1onem tollet, qui affrinabit Hippocratem imperasse mon ut ex ijs,quq homo respodet, intelligamus laesum ne os sit, sed ut, quum id scire volumus:primo interrogemus hominem, & ex a js quae respo det,dein ratione noxa aestimemus: sicque,quum ait ratione nihil noui intelligemus praeterea, quae aeger respondet de telo ictu & ijs, quae superueniunt.
Quid sibi velit quum ait operelinfra demonstrat,vbi scalpro & nigro medicamento imposito deprehendi ossis noxam conscribit. Hinc aute patet causas euidentes atque eXternas, quanquam nihil de curatione indicant: id tamen efficere ut malum ipsum innotescat.b Inditur aute os rimis & latentibus & conspicuis, colliditurque, sic ut collisum non appareat. & a suo statu recedens desidit, ubi alter alterum de in-ώ dustria vulneret,magis quam ubi inuitus: cumque a superiori loco telu vel ia- ciat,vel manu tenens percutiat utrunt ibet eueniat magis quam, quum ab ae- is quati: magis item,quum robustus imbecilliorem vulnerat. Inter eos quibus in is decidendo vulnerantur,quq iuxta os sunt,& etiam os ipsium,quicunque a locoia maxime sublimi super durissimum quidpiam, & valde hebes cadit, periclita-ώ tur ne sibi os findatur,collidatur,aut a suo statu recedens desidat. ei vero quiis a loco aequali super quidpia mollius decidit, os eiusmodi noxas vel nullo mo- ., do,vel certe minus sentit. E telis aute,que super caput cadentia vulnerant,quae uxta os sunt atq; etiam os ipsum,quod a loco maxime sublimi & minime aeta- quali incidit, quodque grauissimum, hebes admodum,& durissimum est,hoe 3 o findere os & collidere potest . at minime, quod ab aequali loco, minime quod
M leuti minime item,quod acutum & molle. praecipue autem periclitatur os, neia his modis laedatur,quum ita vulneratur,vi e regione ad lineam telo occurrat, . siue hoc manu teneatur, siue iaciatur, siue quid super os incidat, siue homo ip- ,, se cadens vulneretur, seu quomodocunque percutiatur,osse e regione ad linea is telo ipsi occurrente. Sub telis vero, quae a latere feriunt os minus finditur, col -- liditur,ae desidit. quamuis nudetur: quibusdam enim vulneribus ita illatis,neis nudatur quidem.
Quum os & findi & collidi possit,ita, ut malum non appareat, cumque id intelligi dixerit ex ijs, quae homo respondet, iamiam persequitur, quo pacto
o haec latentem ossis offensam denuncient. Ea quae aeger respondet, semotis ijs, quae superueniunt,vel ad ijstu reseruntur, vel ad telum: haec autem pro sua varietate vario os laedunt, sicut & caeteras partes, quae vel secantur, vel colliduntur, vel abrumpuntur. Secant Galeno auctore 1n quinto de ratione curandi tela,quae acuta sunt: collidunt,quae grauia duraque: abrumpunt omnia, quum
vehemens ictus fuerit: idem facit casus ab alto vel graue quidpiam durumque incidens.omnia liqc ab Hippocrate accepta sunt,& ab osse ad alias partes tran
115쪽
lata. Proposita igitur oratio uniuersa ad ictum pertinet,& ad ea, quς vulnerat 1 alterutro modo scilicet, siue super caput incidentia, siue quod homo super ipsi cadat,quae nuc proprie non comprehendit nomine teli: tela enim videtur vo care quibus alter alterum vulnerat, quae proximz exponet. Indicat igitur cu iusmodi ictu findatur os & collidatur, sic , Ut malum non appareat. at,quum
idem ictus possit & findere os & collidere, sic,Vt malum in aperto sit, & prae terea ita perrumpere, ut a suo statu recedens desidat, non modo tractat de la tentibus noxis,quarum gratia de ictu loquitur, sed de alijs, qui sub eodem ictu consuerunt euenire. Ictum igitur triplicem proponit,quum alter alterum vulta nerat quum homo ipse cadit,quum aliquid super caput incidit. Commune est roomnium os findere,collidere,& ita perrumpere,ut desidat quum ictus, a loco
sublimi fuerit, siue ille, qui vulnus inferi,siue homo, qui decidit, siue id, quod
super caput cadit superiori loco maneat, magis quam cia aequali,atque ite cum os eregione ad lineam telo occurrat,seu illi, quo quis ab altero vulneretur, seu
illi quod super caput cadit, seu illi super quod homo cadit,magis quam cum a
latere. Proprie autem,quum alter alterum vulnerat, siue telum manu teneat, siue iaciat, os finditur, colliditur x desidit: si de industria, magis quam si imprudenter,vulnus inferat: ac si robustus infirmiorem, magis quam si infirmus validiorem percutiat. Proprium item eius ictus,quum homo cadit est collide re os & findere,atque ita perrumpere, ut desidat,quum super durissimsi quid- iopiam & hebes cadit: nam ubi super rem mollem decidit, vel nullo modo haec sentit,vel certe quam minimum. At si ictus ex eo genere fuerit quum quid super caput cadit,proprie,quod grauissimum durissimumque est, & admodum Lebes, maxime solet eiusmodi noxas afferre: minime autem, quod leue,acutu,& molle. Quanquam, quod super caput cadit, videtur habere eandem condicionem,atque id, super quod homo decidit,scilicet ut sit hebes & durum: ad ijcit tamen grauissimum in eo, quod super caput incidit. atque haec possunt referri ad telum, quamuis ut diximus non dicatur telu, nisi quo alter ab altero vulneratur. Addit in fine siue quomodocunque vulnereturi quasi praeter tria genera ictus aliud reperiatur,quod tamen difficile est mente cocipere,nisi sor- 3 ote si di eas ubi homo cadit ab alio impulsus, aliud esse genus, quam,quum per se cadit.quod tamen sui opinor)secus habet. idem enim videtur genus ictus, siue homo per se cadat, sue ab altero cosatur: quocirca illud potius sentienduvidetur, quod Hippocrates hoc adiecerit, ut omnem tollat difficultate ac dubitationem eorum,qui velint alia esse ictus genera.Tale quid videmus in libro
de offieina medici, ubi de sensibus & mente loquutus subijcit Quae item omnibus, quibus cognoscimus intelligi possunt quasi aliae praeter has potentiae sint, quibus cognoscimus quum tamen nullae sint.. V X ulis aurem id potissimum os findit rimis & latentibus S cospicuis,eol-- lidit,&ita perrumpit,vi desidat,quod teres est, orbiculatum,planum, re- o- lusum, graue,& durum idem quoque carnem collidit,maturat & lacerat. vul-- nera praeterea sub huiusmodi telis a lateribus,& in orbem caua fiunt purulen- ista magis,atque luimida,&longiori tempore purgantur. Necesse enim est col-- hsam carnem deicitamque in pus versam tabescere. tela vero obloga ad mul- istam partem tenuia, acuta & leuia, carnem ita incidunt, & os similiter, ut peris totum penetrent,magis e collidant. telum autem sic incidens in osse relinquitis indem,e1usmodi aute noxa & sedes idem est. Verum haec tela non admodum os collidunt,
116쪽
i is os collidunt, aut findunt, aut ita perrumpunt, ut a suo statu recedens de - sidat. Qu*cunque ad ictum pertinent, late indicauit, restabAt telum, quo, scilicet, alter alterum vulnerat, de quo nunc agit. Ponit autem duo genera teli: unum, quod collidit, findit, & ita os perrumpit, ut desidat: alterum, quod incidit:sunt autem uniuscuiusque generis species complures,quas, ut via cum ratione colligamus, scire conuenit duo potissimum in telis ab Hippocrate consderari, pondus & figuram: nam durities,quam tribuit priori generi telorum, est communis etiam alterius: nequit enim incidere, quod molle est.
io Quod igitur ad pondus spectat, telum aliud graue est, aliud leue: quod gra ue est, sub priori genere est, quod leue, sub altero. At figura, eius, scilicet partis, qua ferit, vel insignis latitudinis est, vel nullam fere latitudinem ha
bet. id telum, quod latum est, ad genus prius positum refertur, reliquum ad alterum. Pbrro, quod latum est, vel teres est, vel orbiculatum, vel planum: fere enim ad haec tria pertinent alia omnia: haec autem qualiacunque sint,retusa esse necesse est. Quod insigni latitudine caret, oblongum est, ut, quod caesim ferit, vel ad multam partem tenue , ut quod punctim: haec autem si
ue ob aciem, siue ob mucronem necessario sunt acuta. Acuto telo carnem &os incidi, retuso collidi sensui apparet, quam rem Hippocrates, non solumio hic sed in opere de ulceribus aperte demonstrauit. Vt summatim igitur rem omnem habeamus, telum graue ac retusum, siue orbiculatum, siue teres, siue planum, collidit os, findit, & ita perrumpit, ut desidat oblogum, vel ad multam partem tenue incidit, & hoc acutum est ac leve.nam quod graue est,non modo incidere solet, sea etiam collidere. atque hoc pacto licet ex teli specie, cuiusmodi fractura sit, inuestigare, quod fuit Hippocratis propositum. Mutuatur autem vocabulum αρσιπμα, quod nos splanum vertimus: αι mi enim ut Galenus docuit idem sibi videtur, quod rαρ ra: απαρτι autem integre significat, ut patet ex libro de articulis, qua de naso, & ex eo praecepto Hippocratis , ubi ait, Quae iudicantur, & iudicata sunt integreq&quae sequun-3otur. verbum enim integre vel perfecte, ab Hippocrate dicitur απαρ ri. Porro ei, quod integrum est,& perfectum,nihil deficit,tale est planum telum qu imaequaliter procedat, nec quidquam habeat, quod caeteras partes superet, quibus aliquid deesse videatur: vel, si magis placet, dicemus αρσων graece signiscare aequale, sicque eadem erit sententia, ut, scilicet, telum sit, quod aequalitatem habet,quod spiculis caret, quod tandem planum est: nam
πιια, quod os significat, eatenus ad telum quatenus ad plagam refertur,cum quale telum sit, tale oporteat esse os plagae : telum aequale, aequale item plagae os ess1cit. Quod autem voluit, sub quo telo os violatur, carnem quoque vulnerari manifestum est, quum telum primo carni occurrat,deinde ossi qua- o re in libro quoque de fracturis tradidit, non admodum os frangi, nisi caro quoque vulneretur. Eius vero, quod subdit La telis, quae carnem lacerant,col lidunt maturant necesse est vulnera fieri caua, purulenta atque humida,&diuturniori tempore purgari, ipsemet rationem subi jcit, quum inquit, ne 'cesse est collisam laceratamque carnem in pus versam tabescere: nam,Vbi caro, quae ad plagam est, in pus verti debeat ac tabescere, ulcera primo caua erunt, vel in orbem, vel a lateribus, pro specie teli, quod carnem a lateribus, vel in orbem detriuit, qua absumpta ulcus cauum redditur, eadem de causa
117쪽
81. HIPPOCRATE setiam purulenta fient & humida, qudmcaro in pus conuertatur, quod hu- imidum vicus efficit: adde,quod ea,quae superant ex sanguine,qui verti incar nem debet ulcus itumidum similiter & sordidum reddunt, eademque diuturniori tempore purgantur,quum non prIus eX toto pura se ostendant,quam caro collisa pen1tus tabescat, quod tempore accidit. hoc autem latius tracta uit in opere de ulceribus, Vbi Ostendit, qua Vulnera protinus glutinari pos sint ' quae pus mouentibus egeant, quibus annumerat, quae carnem collisam
detritamque habent: huiusmodi enim caro,praeterquam, quod ita affecta est, vi restitui non possit: sansuinem etiam continet, e venis fusum, quum sub 1ctu, venulae, quae per ipsam discurrunt,abrumpantur: sanguis autem,qui extra iovenas est, corrumpitur, simulque caro, qua continetur, n ecesse est corrumpatur. quod tamen sine Vulnere collisum est,medicamentis restituitur, quum catalor in unum magis coactus potentior sit, & medicamenta efficiendi socia ha beat i in sequentibus patebit. Caetera in hac oratione clara sunt. id tantum a
nimaduertere oportet, quod postremo posuit de teli genere, quod incidit, inquit igitur sub eiusnodi telis non admodum collidi os,aut findi non tamen negat id euenire posse, quandoquidem euenit ut ipse infra demonstrabit ait
enim de plaga ad suturas facta,ob loci infirmitatem interdu euenire vi,quum inciditur os, etiam findatur. Sed raro incidit , quod sibi voluit,quum ait non admodum . ., τψ Mnia vero haec,praeter id,quod in osse oculis compreheditur, requiren-- da sunt: grauioris enim, vel leuioris plagς indicia sunt: ad haec si offensus - sine sensu, quasi dormiens iacuerit, si oculi obcaecati fuerint,si vertigo ipsumis Occupauerit, si conciderit. Cum in osse nudato nullum apparet malum, interrogari homine iussit cuiusmodi telo atque ictu vulneratus fia erit, ut inde intelligerentur fracturae illae, quae, quamuis lateant, interdum os tenent. Haec igitur omnia,scilicet, quq spe- stant ad ictum ac telum, grauioris plagar,vel letitoris notae sunt, quibus subij-cit ea, tuae vulnerato homini superuen1unt: solet enim sine sensu quasi dormiens iacere,vertigine prehendi, c5cidere,solent oculi obcaecari. Haec ubi noni sosint,leuius malu indicant: ubi sint, grauioris noxae faciut opinionem: quae fuit
mens Hippocratis,quum inquit fad haec si ossensus sine.sensu quasi aormiens iacuerit, & quae sequuntur . Inter haec indicia, quae superuenire ait, grauissimum est quum homo sine sensu quasi dormiess iacuerit,quod ipse dicit καρ a: nobis enim placuit sequi interpretatione Cornelij Celsi,quq Galeni sententi jς
maxime cossentanea est: in primo enim libro praedictionu, quum exponit κάρος vocabulum usurpatum ab Hippocrate, nihil aliud significare ait,quam inexpugnabilem dormiendi necessitatem. Alibi item stpius scribit,quum κανς est, nec moueri hominem,nec sentire, non secus atque ubi dormit. Eiusmodi stuporem Hippocrates alio loco etia multis indiciis annumerauit: est enim ma- onifestum indicium cerebri violati. Reliqua indicia, quum oculi obcaecantur,
quum vertigo hominem occupat,quum concidit, ad inordinatum motu humorum in cerebro tanquam ad causam referuntur: unum tamen leuius est,
alterum grauius. Primo enim est οτος, hoc est, obcaecantur oculi ut inquit Celsus tenebris suffusiladeinde sequitur vertigo,postea homo concid1t, quum res intenditur. Sed hic vomitum praetexijt, quem posuit in 1llis sententi js,quosaphorismos vocavit mam vomitus biliosus super haec indicia, vel cerebri, vel
118쪽
, eius membranae offensam ob ictus grauitatem significat. ,, A Tubi os a telo nudetur plaga ad suturas existente, dissicile est afferere de .. I x teli sede, relicuim ne sit eius vestigiu in osse, ubi 14 in ipsa sutura accidat,ia quod in alio osse manifestu est: sutura enim una cum ipso conspicitur, reliquo ,, osse asperior meque costat, teli ne sedes sit,an sutura, nisi sedes late admodum , pateat . adijcitur etiam sedi rima, piae runque, ubi sedes ipsis suturis acciὰit, is cumque os finditur, fissum affirmare dissicilius est: propterea quod rima si ac - cidit, plaerunq; suturas occupet . prompte enim hac parte os finditur & resol-- uitur, eo quod natura tenuius sit,ac magis rarum, quodq; sutura facile finda.
o tur, ac resoluatur. alia vero offa,quibus sutura continetur,non finduntur,quo-- niam hac firmiora sunt. At rima ad suturam, suturae quoq; resolutio est, quam is non facile est asserere meque ubi a teli sede in sutura proficiscatur, cum findi a tur & resoluitur meque ubi sutura finditur & resoluitur, propterea,t os &ca- ro collidatur. Verum difficilius adhuc est asserere,num fissum os sit propterea, . quod collisum. quandoquidem suturae,quae rimae speciem referunt, & reliquoia osse asperiores sunt, medici animum atque oculos fallunt, nisi os vehementeria resoluatur,atq; incidatur,ut telum per totum penetret: huiusmodi enim maialum & sedes idem est. Oportet autem, si vulnus ad suturas fuerit, & telum ossi insederit,diligenter animum aduertere, Vt inuestigemuS,qua noxa os tenea , o tur quum a simili telo eiusdemque magnitudinis,aut etiam minori, ictu aeque
is graui,vel etiam leuiori, multo magis homo laedatur, si telum suturas attingit, is quam si alias partes. Fracturae species, quς nudato osse latent, duas posuit, fissum & collisum indicans qua via deprehedi debeant,nunc tertiam addit nempe sedem,quae nudato osse ut inquit interdum non apparet, nimirum,ubi in suturis si,quamuis in alio osse manifesta esset: supra enim dixit oculis patere quum os inciditur, sic ut appareat, qua telum insederit: nunc autem sutura obstat,cur non appareat: non enim patet id,quod conspicitur, teli ne sedes sit an sutura nisi ubi
se)es magna fuerit: cum se e enim teli una suturam intuemur,reliquo osse as-3o periorem. At quum suturae mentionem faciat,& accidat, ut rima in ipsa sutu in fiat dissicilius adhuc putat diiudicatu,rima ne sit an sutura:quum liqc asperitatem habeat,& rimae speciem rei r sentet. Finditur autem sutura,vel quum inciditur, vel, quum colliditur: quum inciditur, quia non una tantum suturae
pars inciaitur, sed alia plaerunque finditur & resoluitur, hoc est, diuiditur &dehiscit,tum quia os ibi infirmius est, tum quia sutura paruo negocio finditur& resoluitur. quamuis autem non soleat,sub eodem telo ictuque findi os atque resolui, quum supra demonstratum sit alio ictu ac telo os findi, alio ineidi, id
tamen potest ob loci naturam accidere, quemadmodum nuc ob sutura: quod patet cum aliud os quod iuxta est,integrum seruetur: Iam vero quum collidi o tur,facile sutura findi & resolui nemo dubitat. Ergo in eiusmodi casibus me dici non sollini aspectu sed mete etiam falluntur,nisi, si teli sedes ac rima amplior fuerit . quare monet ut dili Senter animaduertant: non enim satis est te lum atque ictu spectasse: saepe enim ictus mitior ac telum leuius,quam ut aliud os laederet, suturis eiusmodi noxas infert: atque idcirco spectare quoque sedis naturam debemus,ut intelligamus,teneatur ne os aliqua ex illis fracturis,quas deprehendi magno negocio testatur.
119쪽
Orum quoque magna pars sectionem postulata secare autem ipsas siuiti iras non expedit,sea ab illis recedere,atqi, Vbi secto necessaria sit, proxi M mum os secare. De curatione vulnerum capitis,deoe ratione,qua deprehendi. debeant mala ossis,quae non apparent i ix sentim β' . . .
In superioribus,quum tractatui de sectione ad fracturas adhibeda,dixit ri mas tam latentes si manifestas,& sedem interdum sectionem requirere: quod nunc etia repetitudcirco quia de illis noxis proprie loquitur, quatenus sutura aecidunt. Quod igitur ad sectione pertinet, nihil mouedum est ex ijs,quae sit pia dicta simi tantii sutura relinquenda est sine sectione, & proximii os secantadum eius rei causa manifesta est. diximus enim per futuras & venas trasire & ibligamenta que ferro attingi malu est. supra quoq; suturas posuit imbecilliore, ad resistendu,quamobre periculose etia secantur: facile enim serra ad cerebrupenetraret. Quid quod secta sutura, cu callus incresceret expiratio prohibere tur Sed cum de parte tractemus quae secari non debet, operaeprecium videtur
adducere,qua potissimu os secadum sit. Scire autem conuenit, cum os secetur, ut detur exitus intus laedentibus,ubi liceat perpetuo ea parte secandu esse, qua decliuius est: sed hoc interdu prohibent,vel suturς quas Hippocrates edicit,ne attingatur, vel crassitudo ossis, quod, cum no nisi magno negocio dii cutiatur, efficit, ut cerebru agitetur, vel nervi,qui inde ori utur,ubi secandu sit. Quocirca Galenus ubi eum curauit, cui fractum os inter frontem & vertice erat, sic,ut L sfractura etia ad os temporis pertineret,non teporis os,quod decliuius erat,sed, quod inter frotem & vertice est,excidit. His aduersantur, quae Hippocrates in fine libri recenset,ubi in excidendo osse,qua crassissimum est,ferramentu inita
primiti qua ambiguitate suo loco diluemus. Hec inseruisse voluimus, ut quod polliciti sumus quae ab Hippocrate praetermittuntur, aliunde petita suo loco adiiciamus. Sed iamiam verborum ipsius expositionem aggrediamur.inquit igitur Horu magna pars sectione postula posuerat sede,& rimam duplicem proueniente,scilicet,ex eo,quod os incisum est, vel ex eo,quod collisu duo posteriora sectionem postulant,quod in superioribus etia ostendit. id,quod prius posuit,scilicet,sedes quum os inciditur dutaxat, secari non debet. atq; hoc si- 3 militer in prioribus dictum est. Quod postremo addit de curatione vulnerum eapitis,& quae sequunturi pertinere videtur ad superiora,quum & de sectione
tractauerit,& de indici js, quibus latentes fracturae deprehenduntur aptius tamen ad sequentia refertur,ad quam rem facit etiam modus loquendi,& quod infra addit de curatione viceris, deque via deprehendendi latentes fracturas,
per scalprum & atramentum. in L cus in capite neq; vino, neq; alia re madefacere oportet, aut certe quam minimum.
Ad curatione aggreditur ulceru capitis,non quidem omniu, sed solumodo eoru in quibus os nudatu est: horu enim curatio ab ea differt,qua exigui vice- ora aliarum corporis partiu. nam Galeno auctore in commetariis in l1brum de articulis) Hippocrates sicciore curatione tradit in libro de vulneribus capitis, si in eo qui de ulceribus est: ea vero Ulcera capitis,quq usq; ad os no penetrant,
sub ijs de prcsidijs, atq; aliaru partium sanescunt: colligitur enim ex eo de Ga
leno in sexto de copositione medicamentoru generat1m ad morbos pertinen tium, sicciora medicamenta vulnerato capiti eatenus idonea esse, quatenus os apertum est: quoniam capitis ulcera,vbi os nudatu non est,nihil proprium requirunt,
120쪽
i quirunt,magis si in alia corporis parte,ubi semper spectanda est natura affectet
sedis:quocirca in opere de ulceribus coprehenduntur. Ergo solummodo eum casum exequitur in uniuerso hoc opere,ubi os nudatum est,cuius hic saepenu
mero mentione facit:naq; ubi intueri nos voluit, quid mali os senserit, & qua opem requirat,adiecit nudato osseJ in sequentibus item nudato ossie interro gandum inquit homine esse, qualiter vulneratus fuerit: similiter,quum fractu
ram,quae ad suturas est, cognitu difficile ponit, & quum incidi plagam iubet,
vi mdum ossis appareat nudato ossi adiungit.Illud tamen animaduertedusia est,s si telum membranam attigerit, quae sub cute caluariam tegit, eade ratior o est,atque,Vbi os nudatu est. quum propter dolorem incidenda tuc membrana .s1t,quo facto os nudatum relinquitur,ut Galenus docuit secundo de compos tione medicamentoru sigillatim ad morbos attinentium. Inquit igitur ulcera capitis madefacere non oporte Madefacietia non modo in ulceribus capiti;
sed in alijs omnibus vitanda sunt, quum non prius quam siccetur, ulcus ad sanitatem perducatur,quonia ut docuit in libro de ulceribus id,quod fanu est, ad siccum accedit,& siccu sano magis simile est. Sed quid est,st, ibi vinu acei pit,quamuis' alia madefacientia repudiet: hic vino etiam interdicit nonne &capiti vulnerato vinum ad repellendum, vel ad glutinandum aptatur aeque ac caeteris partibus Profecto nihil absolute respoderi posse existimo nisi distin
Lo guatur, cum Vulnere ne os apertu sit, an mebrana inuiolata tegatur. vulnerato
enim capite, ubi os nudatu non sit,eade mededi ratio idonea est,atque in alijsi artibus: nam seu vino, seu alijs medicamelis vulnus glutinandu, ac sicut Gaia no placuit,qua de dolore capitis ex ictu ubi opus sit orae fibula inter se iuniagendiq.quod O eauum sit, carne producetibus nutriendu est,deinde ad cicatricem perducendum: caro collisa in pus vertenda:ubi sine ulcere collidatur,primo repellentia & digerentia dein tantum digerentia admouenda sunt:quum timetur inflamatio repelledum est vel vino, vel alio eiusde facultatis medi ea mento, & in summa nullu discrimeli est in curado hoc ulcere,atq; eo, quod in alijs partibus corporis incidit. Contra si os nudatum sit,aliud consiliu est et in , o alijs ulceribus,& idcirco vino interdicit, quod in libro de ulceribus probaue
rat: simul autem a vino cauens, indicat no esse in vicere capitis osse nudato id propositu,quod in alijs.Duabus aute de causs prςcipue conitat vinuetdulce ra pertinere,& quia glutinat,& quia repellit, neutru opus est in vicere capitis osse nudat'. siquide glutinatio desperatur,quum contracta mesrana quae caluariam tegit, orae vehemeter inter se recedui, Vt monet Galenus cum ea Hippocratis sentetiam explanat,ubi ait cum praecisum fuerit os,aut cartilago,vel neruus,& quae sequutu . Ergo cum glutinari plaga nequeat,no opus est vino, sed medicamelo,quod carne producat. hoc,si os nudatu est Galeno auctore siccius esse debet,& magis detergere, quam,ubi patefactu non est, quum non o modo siccare,sicut in alijs ulceribus, & deterger gi nem oporteat, sed quicquid in osse pingue est detrahere, ut caro quae increscit,haerere illi possit. Veteres ea medicamenta excogitarunt, quae quum fere fracto ome superdantur catagmatica dicuntur ustiusmodi est emplastrum nigrum sub Arista auctore,& id quod ad Moschionem refertur. Inter haec, quae robustiora sunt, a casite
cephalica nuncupantur, quamuis non tantum cap t mnum partibus aptentur: eius generis sunt,Isis emplastrum,uiride cephalicum, & quod Deileontem auctorem habet. Haec igitur medicamenta tam cephalica, quam