Institutiones minoris Dialecticae quas summulas vocant

141쪽

Ia araber tertius

cessarium consequens debet esse necessariti, nec sufficit esseveria. Probatur,quonia alias Posset dari antecedens υerti &consequens falsum. Nam si antecedens est necessariu semper est veru: si vero consequens non est necessai tu , poterit aliquando esse fallum ac proinde tunc dabitur antecedens veru S consequens falsum. Quarta regula. In bona consequentia si antecedens est possibile consequens non potest e se unpossibile Probatur quia cose eris impossibile lam per erat falsum:& cum antecedens sit possibile. poterit aliquSdo esse verum ergo tunc dabitur antecedens verum S conseqnens falsum. Quinta regula. In bona consequentia si consequens est contingens, antecedens no potest esse necessarium. Haec Patet, quia antecedens necessariu semper en verum : conla-quens autem contingens , poterit esse falsum ergo in bona Consequentia poterit dari antecedens verum S consequens falsum Sexta regula, si antecedens est contingens cole quesnon potest esse impossibi bile. Probatur nam contingens dicimus quod indifferens est ad verum vel falsum: igitur cCα- tingens poterit esse verum, dc tunc consequens erit falsum,

elim sit i inpossibile. Septima regula. Quidquid se uultu L ad

Consequens bonae consequentiae sequitur ad eius antecedes, V. g. haec est bona consequentia. Petrus disputat,ergo loquitur. Rursus haec est bona ue Petrus loquitur ergo mouet linguam. Igitur de primo antecedente ad ultimia conseques. bona erit consequentia. Haec regola demonstratur deducendo ad impossibile. Nadetur oppositum quod B. bene sequatur eX. A.&eκ B. sequatur C. Sc nihilominus. C. non squatur e X. A. tunc sic argumentor. C non sequitur eκ. A.ergo. A, Poterit esse verum S.C. falsum si quidem in mala consequetia Dossibile est dari antecedens verum S consequens falsum; Tuc ultra sic prosequor. A. est verum ergo. B. est veru quod Concedebatur bene sequi eκ. A. deinceps. B. est verum ergo C. erit Verum quod concedebatur sequi ex B. Ac tandem habeo intentum C. esse verum & falsum. Octaua regula. Quidquid repugnat consequenti bonae conse Uerlidae TC- Pugnat antecedenti. Probatur, nam alias si non repugnae an ecedent poterii esse verum cum illo, repugnat autem

142쪽

Tra. II. p. III L de Locis. Ia

consequenti ergo tunc consequens erit salsum antecedente existente Vero. Haec tegula sub alijs verbis potest constitui. In bona consequentia eX opposito consequentis sequitur oppositum antecedentis: quae eadem ratione demonstratur, quoniam alias in bona consequentia daretur antecedenS verum S consequens falsum. Quod sic ostendo Nam si oppositum consequentis non infert Oppositum antecedenti S , ergo poterit stare in veritate cum antee edente. Sed tunc consequens erit falsum, existente suo contradictorio vero, ergo, Sc. Non a regula. X impossibili sequitur quodlibet , vide-Lcet, verum, falsum ae cessarium, im Dossibile, contin eras.

Decima regula. Necessarium sequitur ex quolibet, scilIcet,eX impossibiILex necessario, e X contingenti, eX falso, eκVero. Inae duae regulae simul explicandae sunt. Possunt enim dupliciter intelligi, praesupposita bonitate consequentiae, VHO modo Permissiue . Nimirum quod ex impossibili possit sequi omnis differentia enuntiationis non tamen qUod quaelibet enuntiatio necessario consequatur ex impossibili. Et similiter intelligatur decima regula. Non Ut quodlim bet neces Larium sequatur ex qualibet disserentia enuntia dixtionis cuiuslibet: sed quia possibile est eκ qualibet differentia enuntiationis sequi necessari ira. Atqui haec intellioentia harii regularu planissima est meptis. V. g. bene seqvitur omnis equus est rationalis omnis lapis est equus, ergo omnis lapis est rationalis ecce ubi ex impossibili sequitu Iimpossibile. Ite haec est bona cosequentia, omne vivens est plata osci

Tris aroor est vives ergo omnis arbor est plata. Ecce necessariu sequitur eκ iiDpol sibili. Ite bene seqvitur, omne ΓS ne cessario currit, Petrus est ens ergo Petrus currit. Ecce ubi cotingens 1 equitur eκ impossibili. Et multa alia ex epla PQterit

preceptor aiscipulis Proponere ad intelligetia utriusqi regulae. Altera intelligentia nonae & decim eregule est huiusmodi ut eo ipso quo antecedes est impossibile, naim quaelibet enutiatio bene sequatur eX illo, ut si dicas Petrus est equ' ergo lapis est leo, ergo equuso hinni bilis, ergo Petrus currit. Et similiter propositio necessaria quaelibet eN quolibetia Atece acti beneinferri. Ratio sic opinantiu est quia Putant

omnem

143쪽

omnem bonitatem consequentiae in hoc consistere, si nor fuerit possibile in ipsa dari antecedens verum S conseqites falsum .Ft.omnem malitiam consequentiae in hoc aiunt consistere si imita possit dari antecedens verum & consequens falsum. Sic igitur probant duas praedictas regulas . Si antecedens est impossibile non poterit dari antecedens verum Scon sequens falsum. Rursus si consequens e st neeesfrium, nopoterit dari consequens falsum & antecedens verum. Nihilominus haec sentetia ab alijs merito non Probatur. quorum ratio melio videtur. Quia bonitas consequentiae non consistit in pura negatione: sed in aliqua conne Aione inter significatum consequentis & antecedentis, ita ut intellectas conuincatur eX antecedente concesso,etiam alias impossibili , concedere consequens. At vero in hoc discursu equus est lapis, ergo homo est aquila, nulla intelIectui repre

sentatur connexio,ut etiamsi antecedens concesserit, tenea

tnt illud consequens concedere. Deinde consequentiae malitia non sollim ostenditur quando in proprijs terminis da-,tur antecedens verum & consequens falsum: sed etiam decla atur quando in alia consequentia sint Ilis formae datur antecedens verum & consequens falsum.Assignabo itaque hac consequentiam similis formae. Equus est; animal ergo homo est aquila: ubi antecedens est: verum Sc consequens falsum ergra altera consequentia mala erat. Probo autem esse similitudinem formae inter illas consequentias. Non enim im- 'edit similitudinem formae si antecedens unius sit in materia remota & alterius in materia naturali: dum modo seruetur eaderri qualitas & quantitas in enuntiationibus, eadeque logicalis proprietas. Neque tamen destruitur aliquis formalis modus argumentandi in Dialectica designatus, qui etiam debet teruari in similitudine formae. Igitur illae duae consequentiae sunt similis formae. Nisi forte vellis dicere locum argumentandi legitimum esse ab antecedenti impossibilla quem nullus Philoibphorum commemoravit. Ad ra tione aute Contrarix sentetia vis responsum est , ad malitia

ebsequetiae sufficere quod in si mili scirma detur antecedens veru Sc c5seques fali iam. V bi obserua susticere quide ad malitiam

144쪽

Iitiam consequentiae,si possit dari antecedens verum S COR sequens falsum, non autem sufficere ad bonitatem, si no pos sit daci antecedens verum S consequens falsum in particulsi i materia. Porro ad maiorem intelligentiam praedictorum est mihi unum argumentum in fauore in oppositae sententiae asserentis .eκ impol sibili semper effici bonam consequen tiam. Sic argumentor. EX omni impossibiIi sequutur duae c5 tradid oria saltem implicite sedeκ duabus contradictorijs per bonam consequentiam 5 formalem sequitur qualibet enuntiatio ergo eA impossibili sequitur qualibet propositio. Haec consequentia patet e X septima regula. Nam quid quid sequitur ad consequens bonae consequentiae sequitur ad eius antecedens. Maior probatur e X diffinitione ampoisibilis. Nihil enim est impol sibile nisi contradictionem salteimplicite contineat;alias posset a Deo fieri,cuius omni 'O

tentia ad omnia quae non implicant contradictionem se e X tendit. Minor vero probatur. Et assumo has duas contradi et oriasi Petrus currit de Petrus non currit: Sc volo inferre ex illis hanc propositionem, equus est leo. Sic argumentor. Pe trus currit & Petrus non currit,ergo ritrus currit, a copul ritiua ad partem. Rursus Petrus currit ergo Petrus currit vel

equus est leo, a parte discindit uae ad totam . Tandem ab hac disiunctiva cum destructione prioris partis iniero positionem alterius, sic procedens. Detrus currit vel equus est leo, sed Petrus non currit ut concessum erat in primo antecedet ergo equus est leo. Et proportionabiliter poteris inferre quamlibet aliam propositionem ad libitum Ubi proposita, si processeris per tres illas consequentias , quarum qualibet

formalis est & necessaria Hoc argumentum non est Vulgare. Et facie tenus videtur intentum suum probare. Nihilominu&,13 quis attente irat rospeXerit solubile est. Id quod ego sic Ostendo. Quanuis enim prima illa consequentia, a copulatiua ad partem formalis consequentia sit,&ctiam secunda cosequentia, a parte disiunctivae ad totam sit formalis ; tame in tertia consequentia, in qua argumentamur a disrunctiva cudestructione unius Oartis ad positionem alterius, inuenitur ipsa destructio unius partis non sequi forna aliter eta ante Ceἡciaribus. Etenim per accidens est ad formalitatem conseque, tiae

145쪽

Liber tertius

tiae a copulativa ad partem, quod ipsa copulativa contineat duas contradictorias. Est etiam multo magis per accidens, quod dum argumentamur a P arte disiunctivae ad totam, ib-la pars disiunctivae fuerit de inreta eX una Copulativa quae constabat eκ duabus contradictorijs. Ac pro indi quando in vitiara consequentia repente emergit destructio, alterius partis disiunctivae, illa destructio non consecuta est forna liter per consequentiam formalem inquantum de strumo est partis dis iunctivae, sed materialiter contigit, quot in priania copulativa altera pars alterius fuerit destruditu a. Quocirca hie discursus erit similis formae cum illo. Petrus curiarit & Paulus non disputat, ergo Perrus currit. Rursus Petrus currit, ergo Petrus surrid vel equus est leo .Deinceps in tertia consequentia inuenies deesse destructionem alterius partis disiunchivae, quae non sequitur e X antecedenti. bus. Non enim poteris dicere, sed Petrus non currit, ergo equus est leo. Nam in prima copulativa altara Pars non destruebat priorem. Quod autem iste secundus discursus sit similis formae cum priore, probatur: quia prima hypothetica copulativa est similis formae cum copulativa secundi discursus . utraque enim continet duas partes eiusdem quanti.

talis dc qualitatis. Neque in illis est differentia aliqua in

proprietate logicali. Secunda etiam consequentia similis Lorme est, ut patret. Tertia denique consequentia si ponas destructionern alterius partis , bona est & similis formae, sed minor erit salsia si dicas , sed Petrus non currit, non enim habes unde formaliter deducatur illa destructio. A.

temur tamen si quis concederet duas contradictorias, conuinceretur concedere Usque ad ultimam illam cosequentia: sed conuinceretur non e X formalitate consequentiarum:sed e X materiali concessione duaria contradis hortaru in illis terminis,ubi copulativa continet duas conti ad ictoi ias. Atqui hoc pacto nos etia fatemur eX duabus contradictorijs concessis, posse materialiter cocludi qualibet enuntiationC, non tamen formaliter v t oste sum est.Altera argumentu principale fieri potest contra tertiam regula in qua dicitur. In bona consequentia si antecedens est necessarium consequens debet esse necessarium. Sti arguinentiar. Haec est bona conse

146쪽

quentia. Deus di Ait Petrum negaturum,ergo Petrus est ne-,gaturus. Antecedens est necessarium & tamcn consequens lnon erat necessarium, ergo regula fallit. Maior ab omnibus conceditur quia illa conlequentia fundatur in infallibilitate ldiuinae praescientiae de Veracstate dicetis, qui metiri non potest. Quod aute antecedes sit necessariu, probat quia erat propositio de praeterito & ad praeteritu non est potentia. Que- ad modii, Adam fuit,dicitur modo necessaria. Deniq- conseia ques non sui me necessariu, probatum quia quantulit, et Deus praediΚerit Petrum negaturum nihilominus Petrus libere negauit Christu, alias non peccasset. Hoc argiam etiam maiorem difficultatem tangit quam quae nouitijs possit omnino lexplicari. De qua re late diMimus in nostris Commentarijst supra Primam partem quaest. sq. t. r 3 .dub. a.ad 3. Nunc aut tein sufficiet asserere illam regestam debere intellisi tum de bona consequentia formali, tum etiam de antecedente necessiario simpliciter S e X proprijs terminis N&sic nullam instantiam habebit. At vero consequentia proposita non es formalis,multa enim praesupponit non necessaria simpliciter, ex quibus materialem tantum boniratem habet. Nunc enim in illa consequentia antecedens esti verum, Deus dixit Petro, ter me negabis, S consequens est falsum , dum infertur, ergo ter est negaturus. Iam enim Petrus non est negaturus Christ uni. Si autem fuisset formalis Consequentia, quotiescunqu e daretur antecedens Verum, daretur etiam Consequens verum. Igitur Illa consequentia tantumluit bona pro

tunc, supposito quod Deus diAit S supposito quod Petrus

non dia negauerat: quae ciuo non sunt simpliciter Decessaria

Possibile enim fuit Deu no dixisse& Petru 145 esse ne aturum. Unde ad argumentum in forma dupliciter potcsI Dia Iecticus respondere. Primo quide negando colatequentiam esse formalem am consequentia formalis qure semel es, bona semper est bona. Secundo negando antecedens esse sim Pliciter necessarium , sed tantum ex suppositione nonnece aria simpliciter. Sicut haec Propositio , Adam fuit , norae Olmpili iter necessaria, nam alias esset aeternar veritatis,

q- tamen erat falsa ante quam Adam fieret. Deinde si aliquam bonitatem habe tilla consequentia etiam consequens cst

147쪽

I a ir Liber tertius

test necessarium ex suppositione non simpliciter. Id quodl D.Th omas ubi se pra ad a.argumentum ditati, Consequensi est necessarium,ut subest antecedenti,& non in se simplici- ter. Quemadmodum Aristotelas diri it libro i . Periher. cap. 6. Omne quod est, quando est,necesse est esse. Est enim ac silceret,imoossibile est aliquid est e dc non est e & necesse est esse si est n quo modo loquendi necessitas co sequentiae m.

Isinuatur non autem necessitas absoluta ipsius enuntiati. Eadem explicatio adhibenda est quintae regulae. In qua dictu est, si consequens est contingens,antecedens non potes fisse necessariumantelligenda est enim de simpliciter necessario,& non de necessario eX suppositione Alia dissicultas est quae nam sit ratio quare eK vero non possit sequi nisi verum:& tamen eκ falso possit sequi veru . Ratio dubitandi est: quia no minus opponitur falsum vero, quam verum falso,ergo si falsum non potest contineri in vero, neque ex ilIo inferri,pari ratione verum non poterit contineri in falso neque ex istio inferri. Respondetur rationem is disserentiae duplicem esse. Prior est, quia verum Consurgit undique eX integra causa: habet enim rationem boni.Falsum autem habet rationem mali & eX particulari defectu consuro it. Etenim una propositio Copulatiua cuius una pars eis falpa & altera vera,simpliciter dicitur tota falsa:quia talem modum habet significandi,ut non solum dicat vel repraesentet

illam veritatem quam continet:sed etiam importet utramque simul esse veram , ac propterea tota copulativa dicitur

falsa. Nahi Iominus si illa pars quae vera est separetur ab altera,erit vera absolute dc simpliciter. Hinc est, ut ex antecedeti simpIiciter falso possit inferri consequens simplicite e Verum ut patet in Consequentia, a copulativa ad partem. Dein de etiam si antecedens nihil veri contineat, poterἱt aliquan do eX illo inferri consequens verum. v. g. bene sequitur,om nis lapis es c vivus 3c omnis homo est lapis ergo omnis no mo est Vivus. Continet enim antecedes,quod simpliciter falsum est,bonitatem syllogisticam Sc consequentiam necessa riam. Et haec est secunda ratio. Non enim necesse est ut ver tas consequentis Causetur ex falsitate antecedentis: sed sufficit quod assensus antecedentis si concederetur , esset causει assen-

148쪽

Tra. II de Dis initione loci Iov

as ensus consequentis quantum ad substantiam ipsius assensus, non quantum ad verit azem contentam in consequc mi. Bonitas enim consequentiae Iolia neniatur ex veritate istius conditionalis, si omnis lapis est vivus dc omnis homo est lapis, omnis homo est V auus. Quae propositio vera est. Nihil enim aliud affirmat neque pon t inesse, cruciat quod si antecedens concedatur clebet concedi consequens propter in

trinsecam conneXionem me dij cum eX tremitatibUS qua co

nexio immediate regulatur per principium syllogismorum regulatiuunt,de quo suo loco dicemus.

Capitulum quintum .

E I N C EP S ordo huius tractatus postu Iat

ut praefatas regulas in Jocis argumentandi di, lecticis e XercearDUs. In 'rimis necesse est definire quid sit locus dialecticus. Cuius diffiniti a Cicerone in suis topicis ea est. Locus est argumentandi sedes. Vt enim ea rom rerum quae abscondita sunt, demonstrato Sc notato loco, facilis est in lentio: sic cuper uestigare argumentum volumus , locos iam se debemus. Haec Cicero. Ac si diceret, locus est ubi inuenitur radix defundamentum argumentandi. Aristoteles etiam in Iibro a. Rhetoricorum cap. vlturio vocat lo Cu, elemetUm, propterea quod simple X cum sit multorum tamen est origo S initium argumentoruati sicut elementum naturale intrat in compositionem multarum rerum. Item Boetius libro i. dedisse retia Topicorum, locus inquit est , id unde ad Propositam quaestionem conueniens trahitur argumentum. Nos vero hic ad Dertimus , quod locus dialecticus aliquando accipitur pro simplici sede line elemento siue initio 'unde arvin entu Drocedit. Aliquando accipitur Pro tota argumentatione quae includit tamquam partem initium seu fundamentum Sc sedem V de proceditur. Quemadmodum in superioribus diximus quoa diffinitio,aliquando accipitur Dro oratione qUae Con stat eta genere dc differentia , aliquando pro enuntiatione

149쪽

qiuar constat ex diiunito Si diiunitione, ut homo est animal

rationale. Ita etiam nunc cum quosdam lCCOS ar 2 mentan

di enarrabimus, utemur indifferenter nomine - loci. Solent Rh et ores multipliciter huiusmodi locos inuidere. In primis diuidunt locum in locum qui Oicit r. M ima S in locum qui dicitu': Differentia maximae , ut liuida Boetius libro a Topicorum. Locus MaXima , dicitur propos o pe se nota fidem aliis subministrans. Vocant propositione per se Dotam; quamcunque quae cognitis terminis ab omnibus approbatur, etiam is no sit in se intria sece necessaria r. v. g. In qualibet arte id quod maxima pars artificii dicit pro vero habendum es id autem quod dicitur fidem alijs lubministrans, nihil aliud es quam continere in se vir tot cm probancti aliqUid a Lud. Deinde locus, Differentia maximae est rece Piaculum plurium ma Ni mariam, quatis est locu , di iunitio-TIS, locus auro ratis. Nam ex loco dissinitionis Plui es Numae solent deduci quem adii odiam etiam eκ loco aut Oritatis. rro pro Iequiario huius tractatus, de locis argia men-Handi aliter a Dialectico aliter a Rhetorico ordinanda es Quam ob rein nos qoi ad Dialeci icoriam utilitatem haec rudimenta scr ibimus eos tantum I Ocos coni memorabimUS, vi in schola frequetiores dc utiliores sunt. No en 111i Diis Iectuuam Philosoplua aut Theolceum decet de locis Da ad Per- mouendos a medius valent, sed de illis qui ad commacendurn intellectu ordinantur, disse rei e . Legi atque perlegi libros octo topicorum S duos elera horum Aristotelis in quibus inlini sum fere 1 merum locoru argumentandi a. te do sophistice inueni. Na in solis Topico tum libris coriosi inter-Pretes duodecim supra tercentu locos a reum et adi znDU orarint. Alij qui re dialectica Dimis rhetoric e tradi poer Uni ad Plures qua viginti argum et acii locos reduxeror. Nobis tameocto capita siue fundam et a varie argum etandi sufficere vi

tur dialectico qui ad Theologia siue Philosophio proPer i. Primus locus di Aecticis S Rhetoribus com D Dis est e cdiffinitione & appellatur ab eis Iocus diffinitionis. Sitae ar- Ioeus est Dis gum etatio quae e X dii finitione derivatur. Ominia enim do finitio. bia emergetia circa una Quaque rem e X diffinitione sol Dendapsunt, ut habemus eta Aristotele. Hic locus argumetandiri d-

150쪽

nis ad negationem definiti & vice verta efficaciter concluditur. Item a diffinitione ad definitum cum eodem acidito &viceversa, bona erit consequentia. v. g. est homo albus ergo est animal rationale album. Amplius, A negatione unius partis diffinitionis ad negationem diffiniti certa consequentia est, si enim una pars dimnitioni; negatur de aliquo non poterit ei tota conueniΡe ac proinde nec dissi nituita. Veria vice

Versa a negatione diffiniti ad negationem cuiussi bet partis diffinitionis, non erit bona consequentia,Vt si arguas n5 est homo ergo non est animal sed a negatione diffiniti ad negationem differentiae adaequatae. quae est ici diffinitione bona

erit consequentia Sc vice versa. v. g. Non est homo ergo noest rationale. Denique a diffinitione ad propria passionem diffinisi dc vice versa bona sit conseouutio ut est animal ra/tionale,ergo est risibile. Haec uniuersalia documenta intelligeda sunt,ressi forte committatur aliquis defeetus logicalis,

visi Siliet . Quae conlequenti multis modis Variantur. In pri- ne. Ps i diuiso ad ipsam diuisionem , quae disiunctina continet partes diuidentes,& vice versia bona fit consequetia. v. g. est animal ergo est rationale vel irrationale. Deinde a negatione diuisi ad negatione diuisionis sub eadem forma. r. g Non est animal ergo non est rationale vel irrationale. Verum a negatione unius partis diuisionis ad negationem diuisi non est bona consequentia;quanuis vice versa bona sit. Ratio est quia singula membra diuisionis sunt inferiora respectu diuisi. Haec duo capita argumentandi frequentissima sunt & in

promptu habenda; non solum in Dialectica sed in omni superitari disciplina. Tertium caput arguendi sit e K qualitate propositionis Tertias I

affirmativae vel nesarmae, Vnde is P e sumitur argumen- eas.

tum: & hoc dupliciter vel ab affirmativa ad negat tuom

Iet a negatiua adi affirmativam , quibusdam praescriptis Ab Ere a- legatius. Sit igitur Prima regula. Ab affirmativa ad negativam prae litiam. I a dicato