장음표시 사용
91쪽
eSt, modo exequitur: exinde sequitur, quod totam actionem corporis prius mente complectamur.
Quod aetio θil idea mentis in corγore ministeris Oxyanorum reγrω8enlata; proinde quod totum corγu8 ad imuinemoserationum mensis 8il confabricatum.
Α multis retro saeculis sollicite inquisitum est, quae inter mentem et corpus intercedat et constabilita sit harmonia; singulis enim momentis eXperimur, quod eX praegressa idea meΠtis Corpus organicum in similes actus ruat, adeo ut id quod non corporeum aut non materiale est, tantam molem, in quotcunque lubet actus et impetus excitet. Hoc non Soli correspondentiae potest adscribi; absque enim vi activa, quae actualiter imprimitur, nusquam potest actio et motus eXistere. Ex praemissis
patet, quod nulla cogitatio absque mutatione status detur; et quod mutatio ista status in glandula corticali, unde fibrae derivantur, fiat; et quod ipsa glandula corticalis actualiter euandenda et constringenda sit, ut spiritus animalis in fibram cerebri, et ab hac in fibram motricem corporis pellatur; quod musculus actualiter dilatetur et constringatur, et sic tori medio tendine
moveantur, id dictante experientia constans est veritas. Inde apparet, quod Singula in corpore ita confabricata sint, ut ad arbitrium suae mentis prorsus agant, id eSt, quod corpus Sit operationum ejus imago; adeo ut anima dum corpus Suum ab ovo inchoat formare aut creare, in Se aut Suis id eis intueatur singulas istas operationes tanquam jamdum actu in corpore eXistentes, scilicet quod tanquam jamdum Videat, audiat, gustet, loquatur, ambulet, moveat brachia et digitos, tum etiam viscera, ut cor, ventriculum, intestina; exinde similis organisatio, sicuti notatio corpusculi embryonis ab imaginatione matris, Sequitur; natura enim, quae est CauSa inStrumentaliS, ita comparata est, ut in omnibus Obsequium essentiae spirituali praestet; uti etiam postea in ipsis actionibus, dum corpus integre formatum est. Ergo in anima est potentia quicquid in corpore est actu; ipsum corpuS quovis momento declarat, quod Sit imago operationum
92쪽
OPUSCULA PHILOSOPHICA. CAP. XVIII.
Quod actio con8ueta a 8ola vi a mente in rema cum lota Sua forma qua8i Fonte recurrat, vim aliter ac actio naturalis. Uti apparet ex loquela; ipsa enim lingua, labia, guttur,
trRCl1OR, Se ad Omnem vocem aut sonum articulandum illico plicant et volvunt; recurrunt enim in actus a consuetudine
tractos, Sed actus prius imbuendi sunt; similiter etiam in cantu; ita Oculus quasi ex se ad objecta flectitur; digiti quoque dum
citharae aut lyrae chordas percurrunt; tum etiam pedes et plantae dum ambulant, ingressi enim viam absque ulteriore idea pergunt : ut taceam gestus et actus saltatorum, pantomimorum, histrionum, et reliquos; sed usque nullus eorum nisi prius acquisitus ita continuatur; tunc ipsa consuetudo quasi naturam induit. At quomodo id essectum consequitur, ab anatome cerebri, medullae oblongatae et spinalis docemur; nam S Sinutia corticalis cerebri innumeras fibras in utram que illam medullam demittit, seque associat fibris illarum propriis; ita medulla
oblongata et spinalis ad nutum cerebri seu mentis in cerebro agere tenetur; et quando per frequentem usum harmonia ista constabilita est, tunc substantiae cineritiae istarum medullarum, a primo signo a cerebro dato in similes actus ruunt, tanquam cerebrum singulos imperaret: sed quo id fiat organismo in Transactionibus de Cerebro videatur.
Quod detur actio interna et aerio eiterna, infer qua8 acluesis con*tabilita rat Iarmonia.
Actio interna est cogitatio seu mentis, Retio Vero OXternaeSt Corporis: actio interna seu cogitatio peragitur in intimis cerebri seu in substantiis purissimis organicis seu corticalibus, Retio Vero externa in extimis seu in musculis corporis. Actio est mutatio status, similis etiam est cogitatio, haec enim absque mutatione status glandulae corticulis non dabilis est; ita nec Retio corporis, quae est mutatio status musculorum, et proinde fibrarum motricium in musculis. Inter has actiones constabilita
93쪽
est harmonia per fibras, quae inchoant in dictis glandulis, et terminantur in musculis, ita illa actualis est. At quomodo tenuissimn fibra cum cedentissimo spiritu tantos et tam graves effectus queat producere, id quoque intelligitur, quando consideramus, quod in toto musculo nihil substantiale sit praeterquam fibra, haec quavis expansionis vice expellit sanguinem qui graVis eSt, et quavis constrictionis illum admittit; hoc quum in infinitis minimis punctis fibrae motricis, et sic in singulis musculi peragitur, necessum est ut in toto museulo seu totus musculus agatur, CompOSitum enim omnem suam vim a substantiis et viribus simplicibus trahit : quam minimum sit, et tanquam nullum in idea noStrae mentis apparens, quod integra eorpora IOCO SUO CmOVet, a Singulis naturae effectibus concludi, imo etiam calculo demonstrari poteSt.
Quod nulla vis detur ab*que actione, nulla actis ab8que mutatione δωfu8, nulla mutatio 8fatu' ab*que idea motu8 id quod inde r ullat vocatur esse tu8.
Communis est regula, posita vi ponitur actio ; posita actione ponitur mutatio status, et posita mutatione status ponitur fluxio, quae absque idea motus concipi nequit; et posito motu ponitur effectus; ita in vi activa, ut in causa efficiente, continetur ratio suffciens actualitatis effectus. Anima seu mens nostra intellectualis est suprema sui regni vis, haec absque cogitatione, quae actio interna vocatur, non datur: cogitatio seu actio haec interna ponit mutationem status glandulae corticalis; ipsa mutatio Status non concipi potest absque mutatione determinationum essentialium seu formae, proinde non absque variatione Situs et nexus fibrarum simplicium caeterarumque substantiarum indictis glandulis, proinde non absque idea motus: quod autem exinde resultat vocatur effectus ut et phaenomenon; idcirco effectus actionis internae est actio externa; et effectus actionis externae est id quod per actionem producitur, et a mente intenditur, ita finis concurrit cum effectu. Sed dico quod nulla mutatio status detur absque idea motus, dari quidem potest ab8que motu, ut enim motus sit, erit etiam centrum, peripheria, plaga, SurSum, deorsum, locus, haec de formis simplicissimis
94쪽
praedicari nequeunt, proinde nec motus, tametsi idea motus, sed quae intellectus gratia fixa sit in iis, quae sensus nostri BgnOS-cunt mOVeri: unumquodvis enim ens a forma sua habet, ut tale sit, quale est, proinde etiam quod dicendum sit motus expers vel particepS.
Quatenu8 actio rat mutatio δωfu8 8eu coemistentium, datur actio pure naturalis, datur actio animalis, et datur actio rationalis, quoe δ ilicet ei inte eois prosciscitur.
Actio pure naturalis in se est absque fine et intellectu, VO-catur etiam actio mortua et caeca, quia non apparet, quod ab aliqua intelligentia sit determinata, uti actio venti in vela navis, undae in scopulum, luminis in oculum, et plura similia: in numerum actionum pure naturalium etiam referenda est actio gravitatis. At vero actio animalis vocatur instinctus, qui etiam in nobis deprehenditur; haec actio quidem ab intelligente seu ab anima proficiscitur, Sed quia actio illa ex quadam necessitate fluit, et mens ejus conscia non redditur, Vocatur pure RnimaliS. Actio vero rationalis est adjuncta cuidam fini, qui praevidetur et intenditur, proinde fit praeviso et consulto, et vocatur actio proderetica, Seu quod finem priusquam effectum, seu finem ita effectui conjunctum videamus, ut effectus tanquam nullus absque sine respiciatur.
Quod actio rationalis δit, in cyga snis intenditur et simul proPvidetur, et pure rat libera, et 8io prorδνδ ideam mentis
reprae8entat. Ex actione rationali non fluit effectus, nisi ut in effectu sit finis, seu ut actio sit propter finem: vera intelligentia, quae spiritualis est, respicit unice finem, propter quem: ita regnum animale et Systema corporeum formatum est, ut non sit propter Solam actionem, aut propter actionis effectum, sed finem; ipsa enim anima est in intuitione et statu finium, ejus vero corpus in repraesentatione es eluum, in quibus Sint fines, quos anima
95쪽
intuetur; effectus enim est physicus et corporeus et cum motu, finis autem est spiritualis et absque motu. Ut itaque sit finis, qui actione producendus est, utque actio Sit rationalis, neceS- Sum est, ut electio finis sit libera; absque electione et libertatularet necessitas, unde actio animalis vel pure naturalis, ut scilicet subjectum ita non aliter agere tenentur, quod non rationale et voluntarium est. Interim quando actio est finalis seu propter finem, finis ita in actione regnat, ut sere nesciatur physicum illud, quod finem promovet; ita etiam formati sumus, ut alte ignoremus, quomodo idea mentis et voluntas in actionem fluit, scilicet ut nihil sit quod intuitiones finium, quin actuales fiant, impediat. Ex his sequitur, quod actiones humanae considerandae sint ut spirituales, non autem ut Corporeae.
ma actionis coincidit. Actio interna est glandulae corticalis ejusque fibrarum, ita
est substantiae; actio externa est musculi ejusque fibrarum, proinde est substantiae. Sive substantia simplex Sit, sive compoSita, cui tribuitur actio, concipienda est tanquam ex infinitis individuis sive substantiis simplicioribus, quae per suam fluxionem aliquam formam repraesentant, ConStet; nam in rerum natura non datur substantia absque forma, nec forma absque idea suX-ionis, proinde qualis est substantia, talis forma, et forma Substantialis cum forma actionis coincidit; quae est ratio, quod ex forma actionis judicari queat, qualis sit forma substantiae, et Vice VerSa: musculus non aliter potest quam Suae formae con-Venienter agere, id est, secundum fibrarum Suarum motricium, Ventris, tendinis, membranarum neXum, Si tum, qualitatem. Sed ut forma actionis persecta sit, et mentis ideae conVenienS, imperari posse debent fibrae unius musculi, et simul aliquot alterius, et Sic plurium, ex quibus excitatis resultat actio Composita, quae novam actionis formam repraeSentat.
96쪽
OPUSCULA PHILOSOPHICA. CAP. XXIV.
Ipsa sormatio corporis animalis manifeste indicat, quae sormae actionis produci queant; nam creatur corpus organicum unice in finem, ut corpus operationibus mentis conformiter agendo vivat, et Vivendo agat: pulmoneS Ob CauSam Sunt, ut reSpirent, elementa atmosphaerae hauriant, cuicunque actioni Senecommodent: cor Ob illam, ut sanguinem in circulum pellat. Ideo brachia, pedes, digiti, scapulae et caetera, ut incolas terrae agamus; in caeteris similiter; ex Omnibus et singulis apparet, quod substantiae prius formentur, et quidem OmneS Rd HSum, quem mens praevidet et intendit; anima enim actiones ut fines, Seu eX quibus fines, respicit, et substantias ut causas instrumentales conVenienter OrdiDat, ut tales notiones arbitrio Suo obsequiose fluant: Ita corpus quoad actiones Spectatum, eSt genuina imago operationum Suae menti S.
Quod actio perfectiu8 rationalis 8it, quo ,8a men8 8ui corporis actione8 et actionum es olu8 queat Furiu8 revicere
Vere rationale est, nihil nisi propter finem agere; nam SO-lius intelligentis est respicere, et per actiones intendere et promovere fines; Sumus enim tam Spirituales, quam corporei Seu materiales, Spiritus nude respicit fines, quos dum reSpicit, esseC-tuS Sponte ConSequuntur, natura enim ita comparata QSt, ut intelligenti pro causa instrumentali inserviat; sed est natura famula essentiae spiritualis seu intelligentiae, nam inferior forma subest formae superiori, et illa ub hac producitur, ut sibi obsequium praestet, ita ab anima corpus. Quando spirituale dominatur, id quod in actione datur, etiam est spirituale; ita etiam vicissim. Sed probe distinguendum est inter fines rationales et fines naturales, fines vere rationales sunt, qui respiciunt Salu-
97쪽
tem et felicitatem animae, fines autem naturales, qui reSpiciunt delitias et commoda corporis : in illis nulli effectus praevidentur nisi idea terrenis infixa, et nisi fide; in his autem praevidentur, quia ipsis corporis sensibus externis adblandiuntur.
Quod actio perfectiu8 rationalis δit, quo men8 Fluxe8 sn6δmedio8 ad ultimum convir ira intueatur et con rehendat, utque δin quDδ ita disponat et ordiriet, ut ultimum
nece ario con8equatur. ΗΟe Vocatur prudentia: sunt enim qui paucissimos fines Simul intuentur, et fines medios arripiunt ut ultimos; et Sunt qui nullum finem in universa natura respiciunt ut ultimum, Sed ut medium ad quendam ultimum extra naturam; hi Sunt perfectius rationales, proinde etiam eorum actioneS. Comprehendere autem, Seu Simul intueri plures fines, qui in natura deSinunt, est intelligentis, ast comprehendere fines spirituales seu fines finium, est sapientis; illud est humanum, hoc autem divinum; nam hoc Deo acceptum ferendum est; eX nobis enim
intelligentes Sumus, non Rutem SRpientOS.
Quod nulla detur actio pure rationa 8, quam quod 8vienti imo δeu ei Deo, eju8que providentia prosciscitur
Actio non magis de Deo potest praedicari, quam motus de anima; Deus enim est supra omnem actionem, ut absque illo nulla datur actio; nulla enim actio est sine mutatione StatuS, et status non sine forma, in Deo non datur forma, StatuS, mi-ΠUS mutatio; sunt enim Omnia haec praedicamenta longe infra essentiam divinam: concipere nequimus in anima aetionem Seu mutationem status absque idea fluxionis partium, et absque iden motus, cum tamen sit absque partibuS, et absque motu; quomodo tune concipere et eXprimere possumus essentiam divinam, quae tantum distat a praedicatis actionis, quantum actio mentis a praedientis motus. Sed quia Deus est ipsa Sapientia,
98쪽
et quia est ipse finis, a quo Omnia, per quem Omnia, et ad quem Omnia, et universum est mundus effectuum ejus proVidentiae, hinc sequitur, quod nulla detur actio etiam naturalis, quae non ex illo descendat, nam in Deo vivimus, mOVemur et Sum IS. Ita actio pure rationalis est, quae ex sapientissimo HuSque providentia proficiscitur.
uod plureδ actione8 8imulat ne 8int, nec idem mentis conform I 8ed quod u8que per plurium actionum in δρ δε tarum formam ab intelliqen e emplorari ponit, quae in il men' latet.
Plures dantur mentis ideae tam successivae quam Simultaneae, plures etiam voluntati inseruntur, sed in actum non determinantur nisi illae, quae sunt media ad finem praevisum et praeStitutum ; caeterae non prodeunt, quia respiciuntur ut fini contrariae ; ideo quamvis mens aliud cogitet, et corpore aliud agat, non usque desinit actio esse idea suae mentis, tametsi diversa ab illa, quae fini proxima est. Proditur tamen si actiones Sue OS- sive rite perlustrentur, aut si in speciem alicujus sequationis redigantur, et exinde idea idearum analytice evolvatur; quod modo intelligentis et sagaciS QSt.
Intellectus noster non est purus, proinde nec Voluntas, quae est clausula idestrum intellectualium seu cogitationum ; percipi muS enim ViX aliud, quam quod menti per sensuum eXternorum fores inSinuatur et communicatur, et desideramus ViX niSi ea, quam quae Sensibus et corpori adblandiuntur, haec terrestria sunt et naturalia; et quia desideramus fines nati pies, unde cupiditates animi, ipsa desideria finium mentis non poSSunt non eSSe impura. Ipsum Spirituale, quod intellectui inest, vix nisi per Solam contemplationem se praesens declarat, sed ita ideis mate-
99쪽
rialibus involvitur, ut sere nusquam sit id desiderium, quod voluntatem determinat. Quando talis est in eadem mente mis- Cela, Voluntas Seu actio nostra, nequaquam dici poteSi pura. Id etiam a statu nostri corporis experimur; nam isSa noStra voluntas seu ejus vires, desideria nimirum et cupiditates corpus ejusque oeconomiam destruunt, inque morbOS, Senectutem et mortem praecipitant, Solum spirituale est, quod lapsa restituit.
Quod cogitationis menti8 in quadam voluntate concentrentur,qum illiuδ idea8 eon lectitur, et cui action OrPoris
cor revondent. lentis nostrae rationalis ejusque operationum talis est series, quod imagines sensuum primum percipiamus; dein quod illas in omnem partem versemus et Vol Vamus, id est, cogitemus; tum etiam ex supellectili memoriae plures ideas similes depromamuS; mOX Sparsas lias cogitationum ideas componimus, et in formam quandam redigimus, quod dicitur judicium; dein concludimus, quod ideae mentis in judicio concentratae in actum determinandae, Vel per actiones repraesentandae sint, hoc dicitur conclusum, huic adjicitur aliqua vis ut in actum erumpat, hoc Conclusum Vocatur Voluntas; quapropter voluntati insunt omnia quasi concentrata, quae cogitationi et judicio inerant, et praeterea vis quae continuo agit, ut in actum determinetur.
Quod volunta8 commarari pueat cum conatu, quando actis
cum motu . Actio, quae non ex Voluntate fluit, seu cui nulla voluntas inest, non est aliqua actio rationalis, sed est actio animalis, aut actio naturalis, ideo voluntas est perpetua in actione rationali, tanquam est conatus in motu; nam CeSSante Voluntate, CeSSntactio, Seu qualis Voluntas, taliS actio, perinde ac in conatu et motu; haec etiam est ratio, quod actio nusquam Secundum sormam physice Spectetur, Sed Secundum Voluntatem, id eSt, Secundum ideas cogitationis et intentionem seu finem. Actio
100쪽
duorum simillima, non tamen est similis, si non voluntas actioni similiter correspondent. Ergo qualis est conatus respective ad motum, talis est voluntas respective ad actionem.
Quod voluntati ut conatui in*int tam directionis quam veDeitatis actionis ut motu8 vecta P.
Experientia id declarat, nam praevia voluntate RetioneS ΠOS-tras ad quodcunque Objectum et ad quemcunque effectum et finem possumus dirigere, similiter quacunque lubet celeritate determinare; ut enim perfecta actionum forma resultet, hos et simul illos musculos, aut has et simul illas musculorum fibras possumus excire; in loquela id manifestum est, vocem enim possumus intendere et remittere, accelerare et Sistere gradum: ita etiam in caeteris actionibus.
Quod volunta8 in Uerlam actionem, uti conatu8 in vertum motum erummat, nisi illi r istatur.
Conatus correspondet voluntati, et motus actioni, ita etiam resistentia impossibilitati: vis enim consistit in continuo agendi Conntu, et eX Vi constanter sequitur actio, nisi eidem resistatur; impossibilitates, quarum gradus prout resiStentiarum dantur, Sunt reSi Stentiae, quae voluntatem refraenant et limitant.
Quod ab univer*i Conditore ita provisum δit, ut licet δinyuloesuri vi proedi e conentur vere, u8que iis r istatur nevant nisi naturiae ordini convenienter. Ita etiam in
mundo animali. UnaquaeVis pars aeris et aetheris sua vi praedita est, Sed a sociis et vicinis resistitur, ut non nisi naturae ordini conVenienter agat; inde Omnium in universo naturae datur aequilibrium.