장음표시 사용
491쪽
1 0mne peccatum actio est. actio autem omnis voluntaria est tam honesia quam turpis: ergo Voluntarium est omne pee- calum. Τollite excusationes: nemo peccat invitus.
I Educalio et disciplina moros faciunt et unusquisque sapit et vivitJ, quod didicit. itaque bona consuetudo excutero debel , quod mala instruxit. - Bene docet loqui qui bene docet sacere.J3 Nihil interest, quo animo facias, quod fecisse vitiosum 4 est, quia incla cernuntur, animus fueroJ non videtur. nulla autem laus est non sacere, quod sacere non pOSSis. 5 Quid est homini inimicissimum salteri homo. 6 Libenter seras, quod necesse est. dolor patientia vincitur. 7 Expetas, quod le numquam poeniteat. 8 Non quam mullis placeas, sed qualibus, stude. 9 In hoc tantum ineumbe, ut libentius audias quam loquaris.10 Multos vitam disserentes mors incerta praevenit: itaque omnis dies velut ultimus iudicandus est. 1l Τristitiam, si potes, non admiseris, si minuS, non ostenderis.12 Amicum finJ secreto mone, palam lauda. 13 Verba rebus, non personis aestimanda Sunt. 14 0ratorem te puta, si tibi Lipsil ante omnes quod oportet
15 Ut licentiosa mancipia animi imperio coerceas linguam, venirem, libidinem. 16 9uod laetium esse velis, nomini dixeris. si tibi fipsiJ non imperasti, quomodo ab aliis silentium speras 17 Ridiculum est aliquem odio nocentis innocentiam fsuamJ
I 8 Monstro similis est avarilia senilis. quid enim stultius est, quod dici solei, quam via deficiente augere viali eum.
492쪽
0mnes insantes terra nudos exeipiti non te pudet sordi- 19 dius vivere quam nasci 3 faP. sortius nasci quam vivere J0uid dulcius quam habere amicum, cum quo audeas ut 20 tecum omnia loqui 3 servandus ergo est omni diligentia raro
inventus amicus. est enim alter ego.JQuid sis interest, non quid habearis. 21 Magnarum virium est negligere laedentem. 22Nondum es felix, si nondum te turba dimiserit. 23 Si vis beatus esse, cogita hoc primum contemnere con- 24 lemni ab eisdem . Priusquam promittas, deliberes, et cum promiseris, facias. 25
Id agas, fusi ne quis merito tuo lo oderit, et si nullos ini- 26micos tibi saeiat iniuria, mullos flamenJ facit invidia.
Solitudinem quaerat, qui vult cum innocentibus vivere. 270psimus ergo animus et pulcherrimus dei cultor est. 28
Abstinebis fabJ alieno matrimonio. 29 Praestabis parentibus pietatem, cognatis indulgentiam, 30 amicis fidem,J omnibus aequilalem. Devitabis crudelitatem et ministram crudelitatis iram. 3INon vives aliter in solitudine fess aliter in foro. 32 Nil pelas, quod negaturus suisti: nihil negabis, quod pe- 33lilurus suisti.
Pacem habebis eum hominibus, eum vitiis bellum. 34 Hoc habet omnis adlaetus, ut in id quod ipse insanii, 35 in idemJ pulet celeros furere.
Maximum in eo vitium est, qui non vult melioribus pla-36cere sed pluribus. Vis omnibus esse notus 3 prius effice ut neminem no- 37
Bonum est non laudari velle, sed praestantius est lauda- 38bilem esse. fal'. Bonum est non laudari et esse laudabilem.JMorieris: stultum est limere quod vilare non possis. 39Male de te opinantur homines: sed mali. malis autem Udisplicere est laudari. Malo de te loquuntur hominesi bene autem loqui nesciunt. 4Isaeiunt non quod mereor ego sed quod solent ipsi. Homines de te male loquuntur: si merito, non quod lo-42quuntur molestum suil, sed quod non mentiuntur. si immerito,
493쪽
innocentia mea nunc maxime gaudeo. apparet enim illos obiecturos Vera, si possent.
43 Non es in patriar patria est ubicumque bene est. illud enim, per quod bene est, non in loco sed in homine est. M Nihil magnum est in rebus humanis, nisi magno animo despicias. 45 Quae sunt magnae divitiae 3 non desiderare divitias. 46 uuis plurimum habet 8 qui minimum cupit.
M uuid est dare beneficium IdeoJ deum imitari.
48 Honestius est cum iudicaveris amare quam cum amaveris, iudicare. 49 Dissensio ab alio incipiat, a to autem reconciliatio. 50 Succurre paupertati amicorum, immo occurre. 5I Amicos secundae res parant, adversae certissime probant. 62 Peiora sunt tecta odia quam aperta. itaque te minus Io-quax inimicus offendit quam tacitus. 53 Mira ratio est, quae non vult praedieari, quod gaudet intelligi.54 Agnosci amat, qui quod agit, ostenditi 5b Eleemosyna non tam accipientibus quam dantibus prodest. 56 et spes praemii solatium sit laboris.
57 uuae est maxima egestas avaritia. 58 Pecuniae imperare oportet, non Servire. 59 Nullum conscium peccatorum tuorum magis timueris quam temet ipsum: alium potes effugere, te autem numquam.
60 uuis est pauper qui sibi videtur.
61 0ui a multis timetur, multos timet. 62 Infelicitatem erige, submille felicitatem. 63 Vera felicitas innocentia est. 64 Nequitia ipsa sui poena est. 65 Mala conscientia saepe tula est, secura numquam. 66 Libidinis initia continebit, qui exitum cogitabit. 67 Beneficii accepti numquam oportet oblivisci, dati protinus. 68 Inhonesta victoria est Suos Vincere. 69 Satis est poenarum poluisse puniri. 70 4nimicitias tarde suscipe, famicitiasJ exerce moderate. 'ri Simul lates depone.
494쪽
0ualis vir, talis oratio. 73Magna res est vocis et silentii tempora nosse. 7 Pui aequo animo malis immiscetur, malus est. 7bΝominem laudaveris Rim, neminem cito accusaveris: 76 semper pula te coram diis testimonium dicere. Vitium est omnia credere, vitium nihil eredere. 77 Utendum est divitiis, non abutendum. 78 Nullum putaveris locum sine teste. 79
Excusationem quaerere vitium. f sed omnia delinque ad Mdominum. JFortior est qui cupiditatem vincit quam qui hostem subicit. 8 IEst difficillimum sρ ipsum vincere. 82Ιnique irascitur, qui guis irascitur. 83
Amare sic incipe tamquam non liceat desinere. MMagnarum rerum etiamsi successus non fuerit, honestus 8best ipse conatuS.
Nobilitas animi est generosilas sensus. Υ6 Nobilitas corporis generosus animus. 87Honestior est quem senectus ad otium retulit quam quem Min otio invenit. 'et lune incipiat laborare. Τurpe Spectaculum praebet animus aeger. 89 Numquam sit tristis facies tibi in commodo alterius. 90ΗOmo sum: quomodo devitabo secundarum rerum in 91
vidiam 8Si felicitatem iactaveris . cum multis dives eris. 920uomodo optime potentiam tuebor impotentia occasionis. 93Locum tenet innocentiae proximum consessior ubi eon- 9 sessio, ibi remissio irae. Severitas in vitio est. 95Boni iudicis est dispensare non tantum quid damnandum 96Sii, sed quatenus. Proximus iustitiae modus severitas. 970uiolissimam vitam agerent homines in terris, si haee 98 duo verba e natura somniumJ rerum tollerent: meum et
lui pauperialem timet, timendus est. 99Viros tuas amici magis sentiant beneficiis quam iniuriis. 100
Pecunia non satiat avaritiam sed irritat. ideo semper in- 101 SENECA PHIL. III. 30
495쪽
102diget. pecunia scit cum eius moribus convenire. fat'. Pecunia si tibi est: cui ius usura morbi.J103 Mihi crede, non potes dives esse et felix. 104 Auribus frequentius quam lingua utere.
105 Puidquid dicturus es. ante quam aliis dixerisJ, dieito tibi.
106 Nihil interest inter iratum et insanum nisi unus dies: alter semper irascitur, alter semper insanit. 107 Facillime bonis frueris, si ea Vitaveris, quae vituperaveris. 108 Cum ali ρnJos timueris, te ipSum Verere. nam Saepe Sim aliis esse potes, Sine te numquam. 109 Si bene te instruxeris, pudeat deteriora sacere. 110 9uod persuaseris, erit diuturnum, quod coegeris, erit
111 Alteri semper ignoscito, libi ipsi numquam. 112 Tantum ad virtutem adicies, quantum ex voluptate abstraxeri S.
II 3 Stullum est somno delectari et quasi mortem moliri, cum somnus assidua sit mortis imitatio. 1l4 Bonis noeel qui malis parcit. 1I5 Multi cum aliis maledicunt, sibi ipsis convicia faciunt.1l6 Nihil turpius quam qui obicit alteri squo di sibi obiciendum.117 Ut licentiosa mancipia animi imperio rege linguam, libidinem, ventremJ cupiditalem quel comprimer Si non poles,
paululum remitte. II 8 Saepe ea, quae sanari ratione non poterant, sanata sunt tempore.
1l9 0ui propter pecuniae amorem et libidinum moritur, ostendit so numquam sui causa Vixisse. 120 Τurpia ne dixeris. paulatim enim pudor per verba discutitur. I 2I Sic habita, ut potius laudetur dominus quam domu S. 122 consuetudinaria res est innocentia. 123 Non damnatio, sed causa hominem turpem facit. 124 Merito damnari poena damnati est, damnatio immori ladamnantis est calamitas. 125 Si aliquid cogitaveris, cito apparebit eonversantibus. I 26 Videri vis ab omnibus numquam bonae honestatis Simulatio longa est. 127 0uod de alienis tractas, ex tuis iudices.
496쪽
Mulli sunt obligandi, pauci offendendi. nam memoria I 28 beneficiorum facilis .est, iniuriarum tenax. Obiurgationi semper aliquid blandi ad misee. facilius enim I 29penetrant verba, quae molli vadunt via quam lauari aspera. nemo enim se mutat, qui mulari se desperat. Quotiens scribes aliquid I OH edisurus es, scito morum 130 tuorum te hominibus chirographum dare. 0ui in servos irascitur et crudelis est, satis ostendit po-131lesialem adversus alienos sibi Uuisse. Suh defuisse. lui nescit tacere, nescit et loqui. I 32Facilius est pauperi contemplum effugere quam diviti in-I33vidiam. Bonus fruitur bona conscientia. I 34 InJ malis hominibus tutissimum est cito sugere. 135 Nulla pusilla domus, quae mullos amicos capit. 136 Seire uti pauperiale maxima felicitas. I 37 Aeuit intentio InimiaJ, frangit animum remissio. IMNumquam scelus scelere vincendum est. 139Bonus vir est, qui eo perduxit fad sceluJ animum, ut non 140 tantum peccare non velit, sed etiam non possit. Regnantibus peius multo periculum quam his, qui iudi-141 carituri hi enim singulos liment, illi universos. Numquid sortis sortem se gloriabitur, quem corporis aegri 1 2 ludo efficit infirmum y Numquid dives finJ opibus suis gloriabitur, cuius spem fur vel lyrannus abrupit Numquid nobilitas gloriabitur, emeta nonnumquam indignis et miserabilibus serviens yDiabolus aliquando se gloriabatur interfectorem luae mise-I43ricordiae, nunc intergemiscit socios tuae beatitudinis. Fugienda sunt omnibus modis et abscindenda igni ac sorro I totoque artificio separanda languor a corpore, imperilia ab animo, luxuria a mente, a eivitate seditio, a domo discordia,
a cunctis rebus intemperantia. Dixit quidam amicorum omnia esse communia et amicum 145 se ipsum esse alterum. duorum temporum maxime habendam curam, et eorum, quae acturi Sumus, ei eorum, quae gessimus. post deum veritatem colendam, quae Sola hominus diis proximos facit. - 30
497쪽
DE θ UITIOR VIRTUTIBUS CARDINALIBUM LIBER.
I. GLORIOSISSIMO Ac T NOBILLissIMO ET INSIGNI CATHOLICAE FIDEI PRAEDITO PIETATE MIRONI REGI MARTINUS HUMILIS EPISCOPUS.
Non ignoro, elementissime rex, flagrantissimam animi tui sitim sapientiae insatiabiliter poculis inhiare eaque te ardenter, quibus moralis scientiae rivuli manant, fluenta requirere, et ob hoc humilitatem meam tuis saepius litteris admones, ut dignationi tuae crebro aliquid per epistolam scribens aut consolationis aut exhortationis alicuius et qualiacumque sint dicta ose seram. Sed quamvis hoc a me exigat laudabile tuae pietatis studium, scito tamen tenuitali meae insolentem continuo a cautis impingi proterviam, si regalis reverentiae pietatem aut assiduis aut vilibus, ut libet, dictis adiungam. et ideo ne aut ego licentia piae invitationis abuterer loquendo aut vestro magis desiderio obsisterem relicendo, libellum hunc nulla sophis malum ostentatione politum sed planitie purae simplicitatis excerptum capacibus fidenter auribus obtuli recitandum. quem non Vestrae spocialiter instituo potestati, cui naturalis sapientiae sagacitas praesto est, sed generaliter his conscripsi, quos ministeriis tuis adstantes. haec convenit legere, intelligere et tenere. Τitulus autem libelli est poRΜULA VITAE HONESTAE , quem idcirco tali volui vocabulo superscribi, quia non illa ardua et persecta, quae a paucis et peregregiis deicolis patrantur, in- Slituit, sed ea magis commonet, quae et sine divinarum Scripturarum praeceptis naturali tantum humanae intelligentiae lege etiam a laicis recte honesteque viventibus valeant adimpleri.
498쪽
0ualuor virlulum species mullorum sapientum sententiis definitae sunt, quibus animus humanus componi ad honestatem vitae possit: harum prima est prudentia, Secunda magnanimitas, tertia continentia, quarta iustitia. Singulae igitur his officiis, quae sublus annexa sunt, honestum ae bene moratum virum efficiunLII. Do prudentia. Puisquis igitur prudentiam sequi desideras, tune per ra- 1tionem recte vives, si omnia prius aestimes et perpenses et dignitalem rebus non ex opinione multorum Sed ex earum natura constituas. nam scire debes, quia sunt quaedam, quae non videntur bona esse et sunt, et quaedam, quae videntur bona esse et non sunt. Puaecunque autem eX rebus transito- uriis possides, non mireris nec magni aestimes iureciiJ, quod
caducum est, nee apud te quae habes, tamquam aliena servabis, sed pro te tamquam tua dispenses et utaris. Si pru-3dentiam amplecteris, ubique idem eris, et prout rerum mO-dus ae temporis varietas exigit, ita te accommodes tempori nec te in aliquibus mutes sed potius aples, Sicut manus, quae semper eadem est ei cum in palmam extenditur et cum in pugnum restringitur. Prudentis proprium est examinare eo n- qsilia et non cito facili creduli late ad salsa prolabi. De dubiis
non definias sed suspensam tene fasJ sententiam. nihil inexpertum affirmes, quia non omne, quod verisimile est, statim Verum est, Sicut et saepius quod primum incredibile videtur, non continuo salsum est. crebro siquidem faciem mendacii veritas retinet, fess crebro mendacium specie veritatis occulitur. nam sicut aliquando tristem frontem amicus et blandam
adulator ostendit, sic verisimit filudinio coloratur fuerit J et
ut saltat vel surripiat conatur. Si prudens esse cupis, in su-Stura prospectum intende et quae possunt contingere, animo tuo cuncta propone. nihil tibi subitum sit sed totum anto pro- Spicias. nam qui prudens est, non dicit: onon putavi hoc fieri, quia non dubiol sed exspectat, non suspicatur Sed Cavet. Cuiuscumque facti causam requirer eum initia invene-6ris, exitus cogitabis. Scito in quibusdam te debere perse verare, quia coepisti: quaedam vero nec incipere, in quibus PerseVerare Sit noxium. Prudens sallere non vult, salii non
499쪽
poterit. Boni est viri etiam in morte neminem sallere.J7 Opiniones tuae iudicia sint. cogitationes vagas fet inutiles etJvelut somnio similes non recipies, quibus si animum tuum oblectaveris, cum omnia disposueris, tristis remanebis. Sed cogitalio tua stabilis sit et rectar sive deliberet sive contem-8 pletur Sive quaerat, a vero non recedat. Sermo quoque tuus non sit inanis, sed aut suadeat aut moneat aut consoletur aut
praeeipiati Lauda parce, vitupera parcius . nam similiter est reprehensibilis nimia laudatio ut immoderata vituperatio; illa siquidem adulatione, ista malignitate suspecta habetur. Testimonium veritali, non amicitiae reddas. Cum considerationes pro mille, plenius quam promiseris, praesta. Si prudens suerit animus tuus, tribus temporibus dispenseturi praesentia ordina, sutura praevide, praeterita recordare. nam qui praesentia non Ordinat, obliviosus et saluus appellatur, qui nil de praelerito cogitat, perdit vitam, qui nil de suturo praemeditatur, in omnia incautus incidit. Propone animo tuo et mala 10 et bona sutura, ut illa sustinero valeas, ista moderari. Nec semper in actu sis, sed interdum animo tuo requiem dato, et requies ipsa sit sapientiae studiis et cogitationibus bonis plena.
nam prudens numquam marcet otio. aliquando animum remissum habet, numquam solutum. accelerat tarda, perpleXa expedit, dura mollit, aspera leniat, ardua exaequat. Scit enim, quid qua via aggredi debeat et cito singula ac distincte videi. Consilium peritorum.J ex apertis Obscura aestimat, ex par-II vulis magna, ex proximis remota, ex partibus lota. Non te moveat dicentis auctoritas, nec quis, sed quid dicat intendito.
nec quam multis sed qu allibus placeas, cogita. Id quaere, quod potest inveniri, id disco, quod potest sciri, id opta,
quod potest optari coram bonis . nec alliori rei te imponas, in 12 qua tibi stanti tremendum, descendenti cadendum sit. Tunc consilia tibi salutaria advoca, cum libi alludit vitae prosperitas. tunc te velut in lubrico reli nobis ae sistes nee tibi dabis impetus liberos, sed circumspicias, quo eundum sit et
III. De magnanimitate. 1 Magnanimitas vero, quae set sortitudo dicitur, si insit animo tuo, cum magna fiducia vives, liber, intrepidus, alali
500쪽
eer. Magnum bonum humani animi est non timere, sed constare sibi et finem vitae intrepidus exspcelare. ΓΝil aliud inagnum in rebus humanis nisi animus magna despiciens.JSi magnanimus fueris . numquam iudicabis contumeliam tibi 2 fieri. De inimico dieest non nocuit mihi sed animum nocendi habuit. et cum illum in potes late tua videbis, vindictam putabis potuisse vindicarer scito enim magnum et itanestum vindictae genus esse ignoscere. Neminem susurro appetas, ne- 3minem suffodias: palam aggredere. non geres connielum nisi indixeris: nam fraus et dolus imbecillem decent. Eris ma- 4gnanimus, si pericula non appetas, ut temerarius, nec sormides, ut timidus. nam nil timidum facit animum nisi reprehensibilis vitae conscientia. Mensura ergo magnanimitatis est nec timidum esse hominem nec audaeem.JIV. De conlinentia. Continentiam vero si diligis, circumcide superflua et in Iarium desideria tua constringe. Considera tecum, quantum natura poscat et non quantum cupiditas expetal. Si continens 2 sueris, usque eo pervenies, ut te ipso contentus sis. nam qui
sibi ipsi salis est, cum divitiis natus est. ISi ad naturam vivas, numquam eris pauper. Si alicui sua non videntur amplissima, si totius mundi dominus sit, miser est. 9ui paupertati concordat, dives est. Nulli potest secura vita contingere, qui de re exigua nimis cogitat.J Impone concupiscentiae fluael lae- 3
num fel modumJ. omniaque blandimenta, quae occulta voluptate animum trahunt, reico. Ede citra cruditatem, bibe citra ebrietatem. observa, ne in convivio nec in qualibet vitae communitate quos non imitaberis, damnare videaris. Nec praesentibus deliciis inhaerebis nec desiderabis absentes. Victus tibi ex facili sit, nec ad voluptatem sed ad cibum accede. palatum tuum fames excitet, non sapores. Desideria tua parvo redime, quia hoc tantum curare debes, ut desinani. atque ita quasi ad exemplum divinum compositus a corpore ad spiritum , quantum poles, festina te adducere. Si conlinentiae bstudeas, habita non amoene sed salubriter . nec dominum velis esse notum a domo, sed domum a domino. Non tibi aseribas quod non eris snec quod esJ, nee maior quam es, videri Velis. hoc magis observa, ne qua paupertas tibi immunda sit