Jacobi Sadoleti Epistolae Familiares in Tres Partes Distributae

221쪽

ex mea sententia . Nos venimus CarpentOra iste ad v. Non. Majas, summa horum hominum gratulatione , quorum auxit laetitiam inopinatus noster adventus. Itaque quod semper optavimus , ex diuturnis fluctibus , videmur tandem portum esse consecuti: modo vo

isthic salvi, summique Pontificis res eum te- meant statum , quem maxime cupimus , nihil mihi ad spem beatae vitae non abunde videtura re. Nam S parvo sat contenti sumus; Sc lahoc honore pie sancteque administrando,quoad nobis datum divinitus fuerit, Deo ipsi eidem deservire contendemus : Sc in libris ac literis toti volutabimur: veteremque R diuturnam sitim optimarum artium, nostro tandem arbitrio , in ipsis sontibus explebimus. In hoc genere toto , quod pertinet ad artes honestas, ct ad nostra illa tibi non ignota studia , video te unum maximo esse mihi posse ad jumento . Nam S de tuae doctrinae ubertate hauriendum nobIs erit , ct bonorum librorum ex te copia. requirenda . Quorum alterum tute mihi recipisti cum adhuc essem Romae: alterum mihi

Dbsit Patavii anno M. n. xit. Ibique tu aede Antonianacunditus est , quum annos esset natus tres supra septuaginta. Laudavit eum lanebri oratione Hieronymua Niger Cononieus Patavinus , cuius extant inserius ad Sad letum litterae oppido quam elegantes . Bonam leum laudat ummopere Sadoletus in libro de liberis recte instituenis dis, aliaque illius aetatis viri eruditi . Seripsit plura cum soluta, tum vincta numeris oratione ς nil tameta dum viveret edere voluit . Post mortem publica sunt luceo nata aliquot eius earmina , & nonnullae Epistolae eumata lice tum Latine eon seriptae . Vid. Papadopl. Hist. ymnas. Patav. to m. I. lib. II. λε . II. cap. I. Pag 3 7 qu que de eo diximus in notit ad Sadolet. vit. P.

222쪽

semper patuisse intelligo. Sed de librIs peto a te magnopere , ut promissa mihi perficias : ea in re impensae parci nolo. Gratiam autem eam tibi referam , quae maxime & tua virtute Snostra amicitia erit digna . Ego ei nunc prae- erti volo curae, ut valetudini recuperandae sudeam , quam urbanum istud coelum non mediocriter labefactarat: ct spero me optati fore compotem . Te si rogem , ut pristinum tuum amorem erga me conserves, faciam Stibi profecto, & amicitiae nostrae injuriam, quod videar quasi constantiae tuae diffidere . Itaque non committa in ut de hac re iure me accusare possis . Tantum a te petam, ut Ubal- dinum , Sangam , Laelium, Pyrrhinum , Co- Iotium ca), caeterosque , partim amicos , partim etiam discipulos tuos , salvere iubeas meis verbis et nec patiaris hebescere in eis Igniculos benevolentiae qua erga me videbantur esse affecti. Imprimis vero amplissimis vixis Campegiis patronis tuis & patri & filio , quibus ego mirifice deditus sum , idque eorum merito, salutem dῖcas plurimam . Uale, mi Laetare suavissime , tibique persuadeas , te R

is Colotio inlatius redibit sermo .

223쪽

Secret . di N. S. Eius litteris rem det , quibus de Romanae Urbis direptione certior flebat , fua inque in ejus comino dis curaudis voluntatem Drη est.

gno , net gran dolore, che io ho ; milianno pur dato qualch e consolatione , per inten-

ri s dere

ca Ηie Florentiae natus optimisque litteris ae m inllibus liberaliter institutus , Clemente VII. Pont. Ma Romam venit . Ibi a Iae obo Sado Ieto tu contubernium Teceptus , tantos optimi illius viri disciplina in artibus humauioribus progressus secit , ut eum in conscribendia Toutificiis Epistolis adiutorem sibi Sadoletus adsciverit smi usque operam semper maximi secerit. Nam & ad Angelum Colotium scribens anu. rsas. Binum in utroq-ιingua enitentem appellxi, & saepe idem Sadoletus elua Iaudes celebrat in commendatiis .pro eodem litteris ad Cardinales Gonet agam , Bembum, aliosque, ac pr sertim Card. Tri vultio italich scribens an. II 3.άκυI.di Febraro, De eodem & Bembus in Epist. at Sadoletum. Quamvis autem de Bino nihil legatum apud Poeciantum in Scripto-1ibus Florentinis , ex inscriptione tamen sepulchri, quoapositum illi fuit in Templo S. Marias Maioria ceam legimus in Schradero sol. rso. non modo illum patriae Florentinum , set etiam 3, civem Romanum , & illius Basilieae Canonicum , &trium Pontificum Iulii Tertii m

Marcelli Secundi , Pauli Quarti , nee non Sacri C rdi-

224쪽

dere de miei amici ct servitori a Ie uno essee salvo . Ma di tu ita la ro vina ct calami ili chedebbo io scri vere λ Vor rei dir molio, e forEaem 'e dir poco ; per chὲ aogni modo an cor coramolio non posso in parte alcuna satis fare aldolore , ct allegger ire Passanno che sento della rovina d 'Italia , de' mali di Roma , ct deld anno di tanti amici , quanti voi sapete ; mas pra tui te te attre cose , deli' in degnissime

male fortune di N. S. mio unico padrone, alquale porto , ct iam pre portat tanto amore , quanto ho . Questa e la ferita che neti animomio e insanabile . Et io non neghero gia, ch'ioved eva te cosed riZZatea infortunato essito, percolpa d alcunt , che Pottima natura , ct mente cli N. S. torce vano at cune fiate, doue da se Non era volt a. Che io posso testificare innanZa

a Dio , ct tuiti gli liuomini , non haver maiconosciuio in Sua Santith , se non giustitia , amor di pace , & quel infinita clementia , cheognun sa. Ma it secolo corrotto, & i costumidella Corte hanno tirato si addo la si grande ira di Dio, la quale ha colto anco gli innocenti per ricompensargii di maggior bene . Et non mi dissido che N. S. haveth il modo di ri- Cuperare la obedienza , S la sua dignit , facendo que Ilo, che la sua bucina, ct religiosa natura gli deita, ct credendo a se me desimo , Et se Sua Santith andera in Ispagna, iO mi co- mincio a deliberar dyandario a trovae fin la ;

ualium senatus seeνeeaνitim extitisse eoiligimus . Quum autem in huius Epistolae titulo, appellet Binum sad Ietus Temerario di N. S. videtur hoc munus etiam mente VI l. Pulltisce Mart. oluisset .

225쪽

ct per quanto potro,operero quello che si a licinore di Sua Santith. Egli e heu vero , che leco se mi e son di sorte dissipate, Se rotte , cheio non saprei heu pigliar partito, pur faro Og ii SmrEo . L animo mi h fermato in vita , ct in morte servire a Dio nella Chiesa mia , ancorch o si a in degno servo, ct poco meriti la gratia sua ; pur tanto piu sono obbirgato, quanto conosco la maia sua onnipotente essere stata sopra di me , che chi sapesse i modi dei mio venire, ve deria chiara mente non esser stato caso . Et henchδ eos i sia sermo , ct deliberato, purda tui me desimo havero licentia per tre , o qua tiro me si, per andar a far questo ossicio per il mio terrestre padione , dat quale io non mi parti gramai per abban donario ς ma per trovarmi appresso I altro S. maggiore, at quale ancora mi conosceva pili obbligato. Di PIetro delPAspello , di M. Lagaros , hoi ha vuto gran consorio intendere, che io flava

S mi teneva certo , che si lasse trovato a Roma innangi it grave caso, te vostre Iettere inomano di no, vorrei, se n 'intendere te niente,

H si me

Larari Bonamici de quo vide nota a1 Epistian-

iscedentem. Pag. V 4.

cb3 Claurum sortasse Rangonium innuit, ad quennariant Sadoleti litterae datae xii Idus Ianuarit -

226쪽

ago IACOBI SADOLETI

me ne deste avulso, & anco di tui te i attre e se . Di voi, Bino mio , voi sapete che jure ve- sero pote te fare stima di me , ct di quel pocoche lio, chlio non si a per mancarvi mai ; mami confido , che torne se te a servitii di N. Signore, per chh ha bisogno di voi, ct mi eonfido, che sara havulo gran rispello a Sua Santita , ct rendo mi certo, che queste cose sono contro Ia volonta S mente deli Imperatore , Ovvero piu sede non e al mon do . Pur quando altra mente fuse , che Dio ne guardi, io scri-

ca Herculi nimirum Gongagae Cardinest. Nam acleum seripta est pro Ioanne Franeisco Binio sequens Epiis sola, di quidem xiv. Cal. Iulii an . II a'. ortus est auistem Gon Eaga Cardinalis Mantuae x. Kal. Decembris au no IIos. Patrem habuit Franeiscum Marchionem Mantuae , matrem I fabellam Estensem . optimis disciplinie Bononiae excultus , iuvenis adhue ex cessione Sigismundi Gonaagae Ecclesiae Mantuanae praeesse eoepit. Anno II a T. a Clemente VII. in Cardinalium Collegium relatus, tan tam apud omnes famam est consequutus , ut doctrina , prudentia , A singulari in rebus gerendis dexteritate eum praecipuis illius aetatis hominibus non immerito conser- Tetur . Hinc & apud summos Reges aut horitate & gratia multum valuit , & Pontifices Maximi in publicis Ecclesiae negotiis , eius potissimum opera usi sunt. Obiit dum sancto Tridentino Coneilio Pont. Max. nomin. Praesideret anno II 63. aetatis Lu III. Eius celebrat lavindes Sadoletus noster in aliis ad eum datis litteris a N x Is r. st anno Is o. Honorifica etiam de il- Iius cum pietate tum eruditione testimonia atque iud xia posteris reliquerunt P. Bembus in Epistolis , Iustiis vianus in Hist. Veneta , Stanislaus Rescius in vita Card. Eo fit , Henricus Spondanus in Annalib. & s sortia Pal

227쪽

& vi racco mando a Mon signor di Ravenna bib, massime essendo fatio Cardinale . Di cne diret haver gran placere , se Ia fortuna de' templnon mi privasse di tal vocabolo . ina partito non saria pronto , & bisogneria pentare , bea-chh c 'e ii Reverendiis. Salviati ' , che so ha- eria caro un par vostro, S ii Cardinat di Lo-rena c. , a chi singa dubbiosa reste grato. Et

in Ogni evento non havete a gettarvi tanto albasso , per chδ a voi non manchera ricapitobuo no , cosi non hau esse a mancare a tuiti glialtri. La donatione vi mando, comedonis n- date , satio prima consultaria qua , a che modo si a autentica , & buona . Io delle cose m te non a Itro assanno che dei libri , ne qualila fortuna m h pure stata sem pre tropPo crudele , Io ne havea fatio munitione di molli an

lichi Greci con grandissima spela . Pur se a Diocosi pia ce , cosi sita . Il danno dei attre cose

mi porto in pace , S piu dolor piglio dat male

de gli altri, che dei mio steno . Desidero i tender dei nostro Mon signor di Uerona, ii quale amo , come fratello S prego Dio , li diabuona sorte & riposo do po Ie sue tante fati-che . Cosi di mille altri che voi sapete , havroenicillo caro sentir novelle . At Sagnor Baroneri spondo, S a Nic colo Fabri. Le alligate, ma si me a mi a Madre S a Pietro , ve de te in qualche

,3 Est hie Benedictus Aetolius die a .Maii huius an-

vi Isa'. Cardinalis renunciatus,de quo saepe in aliis Epi-silis redibit sermo. bb Ioan. Salviatus Card. de quo infra .

cca Ioan . Lotharingus Caid. de quo inferius inalita Epistolis a

228쪽

che huon modo invia r fida tamente a). Io haveisua scritio una Epistola i gior ni passati a Mons. di verona b), la quale credo non sara an data hene . Sono acceso di gran volere di scriver dinuovo , & a Iut, ct a Nostro S ignore , ma notah possibile trovae principio , nb materia carevemniente . Aspetiero ad unque, & preghero tut-ta via Dio per loro, come faccio, & fo fare continuamente in tu ita la mi a Diocesi . Et per ora altro non vi scrivero , se nota che vi diate pace . Io, & que ili che vennero con mecΟ quat uiti si amo sani. In Carpen tras .. A XUIII. d

cba Matthaeo Giberto Epis. Uenonen. de quo suprae pag. I o. Est haec Epistola Lxv. data xv I. Calend. Iunis an, Id 27.

229쪽

IAC. SADO TUS EPIS C. CARPENTOR AC T. Herculi Gon Zagae S. R. E. Cardinali Us S. in D. Commendat Franciscuis Binum, eumque sum Gopere laudat.

Joannes Franciscus BInus qui tibi has I

teras reddidit,vir est eis virtutibus ornatus, quas cognovi semper & requiri a te ct amari. Nam cum in scribendo literarum venustate ac manu Omnibus, quos quidem ego adhuc viderim , facile aut ece Ilit et tum vero in dictandoect lucubrando tanta facundia est, ut idoneus fuerit habitus , qui mihi in eo munere succederet, quo, ut tu optime nosti, Romae non mediocri cum dignitate fungebar . Est enim meae disciplinae alumnus , deditque mihi aliquot

annos non mediocri mea cum utilitate operas:

tantumque ingenio & labore profecit, ut iapontificiis epistolis ac diplomatis , facilὲ lanx ejus scripta pro meis probarentur . Quodque paucis admodum contigit, in utraque lingua, ct latina, ct vernacula, ea videlicet, quae nunc est Italiae familiaris, pares progressus fecit .. Adjunxit porro ad has artes, quae ingenii &doctrinae sunt, illas quoque, quae sunt bono rum & virorum , ct morum: nam ct fide, S

230쪽

probitate, & omni diligentiae genere atqu e a L. siduitatis , & milii , di omnibus prorsus satisfecit . Is, ut dicebam, cum losum honorificum , apud summum Pontificem esset nactus e cvmque & testimonio meo,& suae virtutis commendatione Principis summam gratiami ac benevolentiam obtineret I ejusdem fortunae inj 3-ria, cujus iniquitate caetera ceciderunt, e summa spe & honore prillino deturbatus est: re familiari sua , quod durius etiam est , nec satis commodδ antea constituta , ct nunc penitas stirepta . Quod quidem fato quodam meo illi accidit: qui cum se & spes ac rationes omne is suas in meam fidem contulisset,vehementerque ego cuperem illius consulere fortunis , ct id saepius conatus essem ; non potu Iaamen assequi ut id ipse efficerem . Quod autem fuit proximum , id effeci, ut eum in eo loco constituerem , ubi & sperare uberiora , Stadipisci posset . Nunc Iae his urbis Romae ct

sotius Italiae ruinis, quae me S communis patriae & plurimorum amicorum ac necessariorum incommodis . S in. primis summi Pontificis , quem ego omnibus unum antepono , causa , vehementissime perturbant: cum ad humanitatem nihilominus pertinere arbitrer suscipera curam eorum, qaos ct judicio meo, ct benevolentia stim complexus: existimavi, si res Romanae ita cecidissent , ct collapsae essent , ut ex tanto , tamque acerbo naufragio , ne tenues quidem superessent reliquIae pristinae dignitatis: essetque ipsi Ioan . Francisco reditus ad suum obeundum munus penitus interclusus : neminem esse digniorem qui potiretur hanc gloriam , talio viro opitulandi:, quam te,

cujus: ego ct amylitudiat semper favi, ct virtutem