Doctissimi viri Nicolai Gruchii Rotomagensis, De comitiis Romanorum libri tres. His accessit rerum et verborum in his memorabilium copiosissima et accuratissima diligentia conquisitus index

91쪽

gg DE DOMITIIS ROM. P Ille mihi uidetur igitur uere augurari. Nam nostri quideria magistratus auspiciis utuntur coactis. Necesse enim est ossa obiecta cadere frustum eta pulli ore eu m pascitur. Quod autem scriptum habetis tripudium fieri, si eta ea quid in solidum ceciderit, hoc quoque, quod dixi, coactum tripudium solisti .mum dicitis. Et libro secundo de Diuinat. Tum ille,dicito si pascuntur: Dascuntur. Quae aues, aut ubi Attulit, inquit, in cavea pullos is, qui ex eo ipso nominatur pullarius. Hae sunt igitur aues internunciae Iouis: quae pascantur, necne, quid reseri G Nihil ad auspicia. Sed quia cum pascuntur, necesse est aliquid eta Ore cadere.& terram pauire, terri paulum primo, post terripudia ductum est: hoc quidem iam tripudium dicitur. cum igitur osta cecidit ex ore pulli, tum auspicanti tripudium solissimum nunciatur. Ergo hoc auspicium diuini quicquam habere potest , quod tam fit coactum &expressum Quo antiquissimos augures non esse usos argumento est , quod decretum collegii uetus habemus,omnem auem tripudium sacerc polle. Tum igitur esset auspicium, si modo esset ei liberum se ostendisse: tum It auis illa uideri posset interpres & satelles lovis . Nunc uero in clusa in cavea, & fame enecta,s in offam pultis invadit,& si aliquid eX eius ore cecidit, hoc tu auspicium, aut hoc modo Romulum auspicari solitum putas Secundum genus auspiciorum erat in seruando de coelo. Erat autem seruare de coelo,attentius circunspiciendo obseruare,num qua parte coeli aliquid se ostenderet, unde diuinationem accipere posset. Huius eXemplum

est apud Dionysium libro secundo ubi ita scribit: Ad ea Romulus gratum sibi esse respondit, quod hominum iudicio di. 1 gnus habitus esset, qui Romae reX esset: eum tamen hono/Iem se non ante recepturum,quam deorum numini idem place

re faustis auspiciis demonstratum esset. Consentibus cumnis diem indixit, qua captaret auspicia. Quae ubi uenit prima lu- se domo exiens, in loco puro sub dio stetit, saetos legitimo sacrificio precatus est Iouem regem,caetero deos, quod prae fides suae coloniae secerat, ut soregem esse uellent, prospera de coelo fgna darent. Finita oratione fulgur se ostendit a finistra ad dextram procedens. Erat autem Romanis fulgur sinistrum R m optimis auspiciis. Hactenus Dionysius. Aliud exemplum est apud Livium libro primo de Numa. Accitus, scut Romulus augurato in urbe condenda regnum adeptus est, de se quoque consuli iussit. Inde ab augur cui deinde honoris gra/

92쪽

. LIBER PRIMUS. 89tia ,publicum id, perpetuum s sacerdotium fuit. deductus In ara Acem, in lapide ad meridiem uersus consedit. Augur ad laruam eius capite uelato sedem cepit, dextra manu baculum sine nodo aduncum tenens, quem lituum appellauerunt. Inde ubi prospectu in urbem agrumis capto deos precatus regiones ab oriente ad occasum determinauit: dextras ad meridie partes, laeuas, ad septentrionem esse diκit: signum contra quoad longissime con spectum oculi serebant,animo finiuit: tum lituo in laeuam manum translato, dextra in capite Numae imposita, precatus est ita dupiter pater,si est lis hunc Numam Pompilium, cuius ego Bι aput ictaeo, regem Romae esse. ut tua signa nobis certa ac clara sint inter eos fines quos seci. Tum peregit uerbis auspicia quae mitti uellet. Quibus missis declaratus reX Numa de templo de scendit.Hactenus Liuius. Ego uero ex obserunione an liquitatis collegi,non modo in urbe, sed etiam in agris augures templa fi nire potuisse ad auspicandum. Erant enim templa auguribus re/giones aut agri certo carmine ab auguro lituo finiti & notati cosecrati l , unde in omnes coeli partes ad augurium captandum liber erat aspectus: adeoq; liberum quoquo uersus aspectum esse Coportebat, ut interdum augures ea quorum altitudo auspiciis ossiceret demoliri iuberent. Unde in historiis reperitur C. Marius aedem honoris summissiorem aliis secisse,ne s sorte obesset auspiciis publicis augures eam demoliri iuberent Diuidebantur aulem partes caeli ab auguribus ab ter quam ab Hetruscis.Nam ut Cicero et . de Diu in . scribit, Hetrusci in sedecim partes coelum diuiserunt: augures in quatuor. Et hi quidem ut ex loco Livii apparet dextras ad meridiem , sinistras ad septentrionem laciebant. Quare necesse , ut antica pars iis est et ad orientem , po- sica ad occidentem: quemadmodum etiam testatur Diony sus Ibro secundo ubi ait augures spectare orientem solitos dum auspicabantur :& Plutarchus in Proble. Nec repugnat quod ait Liuius, Numam ita sedem cepisse, ut ad meridiem uersus spectaret. Neque enim oportet,ut augur eam coeli par/tem spe fiet quam is cui in auspicio erat: neque eandem immo tamq; sedem tribuit auguri sicut N umae. Hetrusci uero sing Ias harum quatuor rursus in quatuor diuidebant:itaque sedecim partes effici cbant: anticas ab exortu quatuor, posiicas ab occasu Stotidem. dextras ad meridiem quatuor,snistras ad septen trione quatuor.Est aut Sc illud obiter animadueruert edit,ad Hetruscos

qui erant aruspices ea signa de coelo pertinuisse, quae prodigio sum

93쪽

so DE COMITIIS ROM. F sum aliquid ostentosumq; habere uiderentur,ut si quae aedes coelo percussor,si repente & inopinato quispiam fulmine ictus concidisset,aut si qua alia signa inusitata in caelo apparuissent. Augures uero ita de caelo seruabant,ut si intonuisset,si sulgurasset, ne inque in iis simul aliquid inusitatum accidisset,spectarent.Itaque signa modo usitata, & nil prodigii habetia ad collegi u augurum pertinebant. Nec alia suisse signa,unde diuinationem acciperent augures seruando de caelo,reperio,* si tonuisset aut sulgurasset. Cicero secundo de Diuiuat. Itaque in nostris commentariis scris plum habemus, Ioue tonante sulgurante comitia pupuli habere

nefas. Hoc sortasse Rei p. causa constitutuna est. Comitiorum enim non habendorum causas esse uoluerunt. Itaque comitio/rum soli1m uitium est fulmen, quod idem in omnibus rebus opptimum auspicium habemus, si sinistrum suit. Vnde apud Cice- ,ronem l . de Divin. Darii bus intonuit coeli pater ipse sinistris.Et lib. 2. cum tonuit laeuum bene tempestate serena. Ergo qui a

gurium captabant de coelo,omnibus quidem in rebus praeter vin comitiis,si sulgurasset, aut tonuisset a laeua,honum auspicium H interpretabatur.Vnde fit, ut finistrum auspicium diceret Romani pro bono auspicio: ut Cicero inquit. Σ.de Divin. Quanquam haud ignoro quae bona sint, sinistra nos dicere etiamsi deXtra sint. cuius rei rationem reddere conatur Plutar. in Probl.dices sinistrum a sinendo dictum esse: quae ergo auspicia sineret, rem peragi ob quam dii consulebantur, ea sinistra quasi sinentia appellata esse. At si a dextra alterum horum euenisset, in seu stum semper auspicium interpretabantur. Tertium genus au. spiciorum erat eX terrenis animalibus. Scribit Plin.libro octa/I cap. quinquagesimoseptimo Solicum occentu dirimi auspicia annales resertos habemus. Et Valerius Maximus libro primo cap.primo. Occentus soricis auditus Fabio Maκ. dictaturam,CFlaminio magisterium equitum deponendi causam praebuit. Ex quibus apparet auspiciu ex soricibus capi . Verum ego eXio stimo haec α quadrupedibus auspicia potius capi, quam capta xi solita. Quod idem etiam existimo dicendum de iis auspiciis , quae ex uarias casibus hominum capiebantur : qualia sunt quae Tib.Graccho& caesari accidisse leguntur, antequam occiderenx tur. Vnum erat proprie ad comitia perlinens, N homine sum ptum auspicium, quo dirimendis tantum auspiciis utebantur. Nam si ipsis comitiis morbo Herculeo correptus quisquam re pente concidisset, dissoluenda erant comitia, nec ivlla eo die ha/

besi

94쪽

II AER PRIMVI. Othiri poterantiunde etiam illi morbo nomen est eomitialis, ut docet Serenus his uersibus: Est subiti species, morbi cui nomen ab illo,Quod fieri nobis Iuli ragia iusta recusat. Saepe etenim me bris acri langore caducis concilium populi labes horrenda di.

remit. Quartum genus auspiciorum crat eta diris. Nam diras Diste inter auspicia Cicero primo de Divin. ostendit his uerbis iEtenim ditae sicut & caetera auspicia. ut omina,ut spira,no ea uinsas asserunt cur quid eueniatsed nunciant euentura nil a provide ris. De dirarum obnunciatione erat historia M. Crassi aduersus Parthos prosciscentis apud Appianum & Plutarchum . Pro. Plerea enim iudicatum est, Crassum. bellum aduersus Darthos infaustis auspiciis gessisse , quod Ateio I tib .pleb.diras obnun cianti parere noluit. Ac de generibus quidem auspiciorum satis superi ductum est. Nunc ea quae propius attingunt, comitia tractemus. In quo illud primum animaduertendum est,quod scri/bit Dionysius libro secundo : Exinde mos inualuit apud poste/TOS, ut regnum alium ve magistratum nemo acciperet diis inco.

sultis . Ac per multas quidem aetate ii genter obseruata est a Romanis legitima ratio auspiciorum, non modo sub regibus, sed etiam in Consulum Praetorum, aliorum s naagistratuu creatione. At nostra aetate desiit obseruari: nisi quod eius modo species quaedam & similitudo superest , ne pars haec religionis Plane neglecta uideatur. Qui enim nragistratuum accepturi sunt, prima luce loco aperto expositi diis supplicant. Tum eπauguribus publicis qui adsunt, nonnulli nunciant illis fulgur finistrum, quod omnino non factum sit. Illi augurium ex uoce accipientes abeunt magistratum accepturi:alii quidem satis esse cxistimantes nulla sibi aduersa auspicia suisse:alii uero etiam re, pugnantibus diis. Hic Dionysius sere ad uerbum .ex quibus apparet posterioribus temporibus Romanos religionis auspiciorum parum fuisse obseruantes. Quod Cicero etiam lib. de Legibus secundo scribit: Sed dubium non est. quin haec disciplina de ars augurum evanuerit iam & uetustate & negligentia. Ita noque illi assentior, qui hanc scientiam negat unquam in nostro collegio fuisse neque illi qui ei iam nunc putat. Et lib. 2.de Diuinat. Errabat mullis in rebus antiquitas. quam uel usu iam,vel doctrina, uel uetustate immutatam videmus. Retinetur autem.& ad opinionem uulgi,& ad magnas utilitates Reipub.mos religio,disciplina,ius augurum,collegii auctoritas. Et paulo post: Etenim ut sint auspicia, quae nulla sunt, haec certe quibus uti

95쪽

o2 DE COMITIIS ROM.t mur siue tripudio siue de caelosimulacra sunt auspiciorum auspicia nullo modo.QJabi te mihi in auspicio esse uolo respondet, audivi. Hic apud maiores adhibebatur peritus,nunc quilibet. Peritum autem esse necesse est eum, qui silentium quid sit itelligat . Id enim silentium diXimus in auspiciis,quod omni uitio caret ἀHoc intelligere perseeti auguris estalli autem , qui in auspiciuna adhibetur,cum ita imperauit is qui auspicatur: dicito, si lenitum esse uidetur, nec suspicit nec circunspicit: statim respondet silentia esse uideri . Ex iis Dionysi ac Ciceronis locis intelligi potest ad G usurpationem modo uetustatis, auspicia Romae posterioribus temporibus ritenta suis e.Qui igitur comitia Centuriata erat habiturus,ut auspicato habere comitia uideretur, priusquam in ca Pum ueniret,ia arce aut alio quodam,sed intra pomoerium loco

auspicabatur, ibis augurem quem sibi in auspicio esse iusserat,

non tam consulere deos iubebat,quam bona esse auspicia pronuciare. itaque ex uoce auguris uerius quam ex ullo signo ex aui

bus,aut eX caelo sumpto auspicabantur. Quod autem dixi intra pom rium primum auspicari solitos magistratus oste ii di poseli se uidetur ex eo, quod legitur Tib. Gracchus iterum Consul ta. bernaculum uiuo ccpisse,quod oblitus esset auspicari priusquam

pomoerium transgressus esset. Ea historia sic narratur a Cicerone secundo de Nat.deor. Tyberius e prouincia lueras ad collegium misit,se cum legeret libros, recordatum esse uilio sibi tabernacuolum capium suisse in hortos Scipionis , quod cum pomoerium postea intrat ut habendi Senatus causa, in redeundo cum idem pomoerium transiret, auspicari esset oblitus . Ac tabernacu/li quidem hic mentio est, quia Centuriatis comitiis haben. I dis imperari exercitum oportebat quem intra urbem imperari fas non erat. Ac primis quidem temporibus Omnes ciues arma' ios sub signis in suis quemque Centuriis conuenire oportebat, ut multis in locis scribit Dionysius. Post uero non omnes ciues armati in campum ueniebant,ut uel inde apparet, quod probabile non est undique ex Italia armis onustos tempore pacis ciues Romam ad comitia uenisse: sed tantum praesidia causa,ut ait Gel Iius, paucoru hominu eXercitus imperabatur. Nihilominus ta, . men semper Colai, quasi ad usurpatione uetustatis,extra pomoe T rium tabernaculum habere dicebatur, die comitioru, uelut dux exercitus In quo capiendo tabernaculo uitium comittebatur, stprivss pomoeriit transgrederetur,auspicia aut non consuluisset,

aut aduersa apparuissent: latumq; tribuebatur his auspiciis tabernaculi

96쪽

ZIBER PRIMUS. 97naculi capiendi,ut si hic peccatum esset, ota amo uitiosa & inauspicata ceseretur.Vnde Liuius lib.4. i. Dec. Tertio mense quam magistratum inierant, auguru decreto perinde ac uitio creati honore abiere: quod CCuriatius, qui comitiis eorum praefuerat, parum recte tabernaculta cepi siet. Et Conlales P. Scipio & C. Figulus e prouincia reuocati maz stratu deposuerunt: quia iudica ti sunt uitio creati a Tib Graccho. Ergo primum auspicia cola tenda erat in capiendo tabcrnaculo: idq; antequam quis pom inritam egressus citct. Quin uero etiam extra pomoerium , priusq; comitia habcre inciperct,rursus auspicarentur, nc gari no potest, ut ego ex eo colligo quod scribit Liuius lib. . Dec. 4. Q. Fabiucx itinere praeter urbem in campum deseenditia. & comitia ha buisse. Nisi enim eAtra pomoeri u auspicatum suisse Q. Fabiu di, camus, oportebit haec comitia nullis captatis auspiciis habita fuisse: quandoquidem ingressus pomoerium non sit Fabius . Et Plutarch. in uita Marcelli sci ibit,ideo solitos magistratus cape.

re tabernaculu, ut in eo sederet pro capiadis auspiciis. Ac s no dum ratis auspiciis aliqua eos causa i urbem retraheret, primum tabernaculum relinquere oportebat, dc alterum capere eX quo

denuo captarentur auspicia. Porro aute huiusmodi auspicia prima luce captari solebat, quemadmodii intelligi potest ex eo qypaulo ante citaui eta Dionysio: tu uero eκ eo quod scribui Μa crob.lib. r . Satur. c 3.& A. Gell. lib. 7. cap. 2. Na magistratus quuno die iis auspicandum , & id agendii super quo processit auspicium, post mediam noctem auspicantur& post solem exortuna agunt. EX i s etiam quae ex Ciceronis secud de Divin. paulo ante adscripst, perspicitur illa sua aetate duo genera auspiciorum ust/tata suisse,ir pudio & de coelo. Ac tripudio quide ita utebantur, quemadmodum supra exposui.Vnde lib. t o. epist. Fa. ad L. Plancu ita scribit: Recitatis literis . oblata religio Cornuto est pulla/rioru admonitu no satis diligenter eu auspiciis opera dedissst: id a nostro collegio coprobatum est. Haec autem auspicia cornuatus Draetor consulerat Senatum habiturus. De caelo autem sed uando a ueteri ratione discesserant, ut Cicero secun d. de Divin. ostendit his uerbis: Iam de caelo seruare non ipsos censes solitos qui auspicabantur Nunc imperant pullario, ille renuciat. Vetus igitur ratio seruandi de caelo erat,ut magistratus adhibito augu. 1e seruaret ipse de caelo, non omnia alteri crederet. At Cicero,nis aetate pullario omnia credibat ipse, non auspicabatur. Et

quoniam haec duo ginera au icorum reliqua erapi: tripudio

autem

97쪽

T autem magis alibi uterentur quam in comitiis e restat ut comi liorum habendorum auspicia tota pene fuerint in seruando de coelo. Itaque in hoc auspiciorum genere etaplicando paulo diu tius immorandum est. In quo illud primum animaduertendum est, quod apud Ciceronem,& in omni historia frequenter reperitur, Iove fulgente tonante,agi cum populo lis non esse. Hoc est quo die aut Ligur apparuerit,aut tonitru auditum sit, nefas esse populi comitia habere. Neque uero satis erat eum ipsum, qui comitia erat habiturus,nihil tale aut uidisse aut audiuisse, sed etias si quis alius, qui aut magistratus esset aut augur seruasset de coe io,idi rei renunciasset qui uocare populum uel ict, nefas erat coinmitia habere. Itaque non modo auspiciis parere, sed etiam obnuciationi magistratum oportebat. Hoc enim erat obnunciare, magistratui seruatum esse de coelo renunciarcii deos ne eo die love prohibente comitia haberet,uetare.Vt autem pareretur obnun

ciationi , legibus cautum erat iam inde ab anno urbis sit 8. quo anno consules Seta. Aelius & D. Furius legem de ea re tulerunt Aeliam de Furiam uel Susiam, de qua tam frequens est mentio H apud Ciceronem .Hoc etiam Io loco ascribendum est, quod scribit Cicero 2. Phili p. Sed cum Caesar ita dixisset,lum hic bo/nus augur eo se sacerdotio praeditum esse dixit, ut comitia a

spiciis uel impedire uel uitiare posset: id ν se lacturum esse asse uerauit. In quo primum ineredibilem stupiditatem hominis cognoscite.Quid enim istuc, quod te sacerdotii iure facere posse dita isti,si augur non esses,& Consul esses, minus facere potuisses

Vide etiam ne facilius. Nos enim nuciationem solum habemust

consules & reliqui magistratus etiam spectionem. Esto hoc imi perite, nec enim ab homine nunquam sobrio postulanda prudelia. Sed uidete impudentiam . Multis ante mensibus in Senatu dixit Dolabellae comitia aut prohibiturum auspiciis, aut id facturum quod secit. Quisquam ne diuinare potest,quid uitii iii auspiciis futurum sit,nisi a de coelo seruare constituit quod ne licet comitiis per leges: & si quis seruauit non habitis comitiis, sed priusquam habeantur, debet nunciare. in iis Ciceronis vcrbis multa possunt ad id quod agimus pertinentia obseruari. Primuenim ex eo quos illa duo coniunxit, uel impedire uel uitiare auspiciis comitia intelligimus si non haberentur comitia, quia ob/nunciatum esset, hoc fuisse impedire ausp:ciis comitia, & prohi/bere ne haberentur.Sin haberentur, obnunciatione ipsa dicebantur uitiari, quas contra auspicia habita, ut ratum esse nil posset quod

98쪽

. . . LIBZR PRIMVs. o quod iis comitiis actum esset. In sequentibus paulo post uerbis cicit augures nunciationem auspicioru tri habuisse, magistratus uero& i pectione, &nuciatione. Vnde intelligi pol peds mazi

stratus sui ste auspicia, ita ut ne auguribus quidem fas esset consulere auspicia,nisi a magistratibus iussi essent. Id enim est quod ait Cicero magistratus tantum,non etiam auoures, habuisse spectionem auspiciorum. Nec repugnat id quod est apud Cicero nena 2. de Legib.& apud Livium lib.6.Dec. i. auspicia penes patricios suisseud vim se intelligi debet, cum in Rep. nullus erat patricius magis ratus, tum ad patricios redire auspicia. Cicero in Ipiit. s. ad Brutii ita scribit: Nunc per auspicia longa mora uideo Uu. n. unus erat patricius magistratus, auspicia ad patres redire non ponunt. EX eo opinor loco satis apparet quod diximus, no aliter fuisse penes patricios auspicia, quam si nullus esset ma 'giltratus patricius,ut interrex prodendus esset uel quia etaitu anni subrogati non essent noui magistratus, uel quia a Senatu i cicatum ellet renovanda esse auspicia. Liuius lib. s. i . Dec. con. Iulibus morbo implicitis placuit per Interregnum renouari au/lpicia. itaque cum ex S.C. Cosules agistratu se abdicassent, Interrex creatur M. Furius Camillus. Erant igitur adeo penes magistratus auspicia, ut rebus publicis agendis nemo auspicari pos' , g ζrei: Pontifices excipio, qui Calatis

comitiis habendis ius habebant auspiciorum opostquam autem ce coelo seruatum erat,obnunciandi ius erat no modo mazistratui, sed etiam auguri, ut ex eodem illo Ciceronis, loco apAret. nrant autem solennia & uelut concepta uerba obnuciantis, Alio

. Σμ' g at in alium diem differri debere comitia. Ci

cero z. Philip. Cosecto negocio,bonus augur Laelium diceres. Linlio die,iliquit.Et paulo post:Si nihil est cum austur his uerbi Inunciat, quibus nunciastuconfitere te cum, Alio die diκeris Ἀγα li de Leg. Maximum autem & praestantillimum in Rep. ius est augurum, &cum auctoritate coniun/ctum, di que uero quia sum ipse augur ita sentio, sed quia sic exi

stimare nos est Quid enim maius est, si de iure qu

mus, quam posse a summis imperiis,& summis potestatibus comitiatus,& cocilia uel instituta dimittere,uel habita rescindere

uid grauius quam rem susceptam dirimi, si unus augur, Aliotyti rit, postrenus item illis Ciceronis uerbis, haec duo A ii o i V . H s Oceronis uerbis, haec duo

intelligimus, Seruare de coelo dum haberentur ipsa comitia nolicuisse per leges, sed ante coalitia incepta id fieti debuisse: tum uero

99쪽

P uero si quis seruasset, ante peracta comitia obnunciare debuisse, non post ea peracta. Neque tamen negari potest, quin coeptis

comitiis si superuenisset tonitru , dirimerentur comitia. Vnde Pompeius cum Praetoriis comitiis uideret Catonem Praetore fieri, finxit se tonitru audiuisse ,eas ratione dirempta sunt eo die comitia .Et Liuius lib. io Deccl. Praetorii tribus creatis, comi/tia tempestas diremit illud quoque hoc loco obserua dum est de

ob nuciatione, licet augur aut magistratus obnuciando emeti ius

suis et auspicia hoc est renuciasset se aliquid seruado de coelo vi in G disse aut audiuisse, quod nec uidisset nec audiuillet, nihilominus tamen parendum fuisse talioqui obstrictum religione se existia i mabat populus Rom. Id quod ex Philippicis Ciceronis apparet. Nam ementitum auspicia dicit Antonium, cum obnunciainuit comitiis Dolabella:& tamen ob illam obnunciationem dicit populum Rom.religione obstri illum,uitiosum CNisulim appaellatDolabella.Verba eius eX s. Phili haec sunt: Quid quod cum eo collega tulit, quem ipse secit sua nunciatione uitiosum cnihil ne ad auspicia bonus augur arbitrator pertinere Id autem

H ut ita fieret, legibus cautu erauea ratione, q, ut ait Cic. 2 dc Log. auspicia magis retenta erant, ut ad Rei p. tempus accommoda rentur, quam quod quicquam ad agendi consilium pertinc rentultaque ut multos inutiles comitiatus probabiles impediret mo-- rx legibus ac publicis institutis cauebatur, ut auspicia struareno tu auguri pararetur. Vnde fit,ut Antonius mulio ante praedi/Nerit se auspiciis impediturum comitia Dolabullae. Et Ciccto libro i .epist.ad Lentulum, scribit prouisum satis e sse, ut ne quid a populum agi posset de reductione regis Ptolemaei. aluis auspi I eiis: quod scilicet prouisum erat,ut es&t qui obnunciaret, si quid ad populum de ea re ferretur Ex quibus pei spicitur,eo tempore uerius sibi finxisse auspicia, quam obseruasse: parendum in erat uel ementitis auspicus,alioqui uitiosa aetio censebatur. Illud etiaexcutiendu nobis est , quod ex Messala scribit A. Gell. lib. ic. l4. Patri liorum auspicia in duas sunt potestates divisa. Maxima sunt consulum, Praelorum, Censorum : reliquorum magi/stratuum minora sunt auspicia. Maiora autem auspicia dicuntur habere,quia eorum auspicia magis rata sunt, quam aliorum. ENC iis uerbis apparet auspicia in maiora & minora diuisa fuisse: ae maiora quidem maiorum magistratuum , minora minoru suis. se. Quibus uerbis intelligere oportet suisse Romanis diagistra/tibus maioribui a minoribus auspicandi potestatem,sedi amen

100쪽

non aeque firma & rata omnibus suisse auspicia: se s penes malo. res magistratus fuisse magis rata & firma auspicia, penes mino

res minus rata: ita ut quae auspiciis maioru magistratuum seret, Ut erant ea quae maXimi in Rep. momenti erant ita magis iusta ac legitima censerentur. qua quae minorum ausp:ciis gereretur. Porro autem comitia Centuriata habere maiorum tantum ma/gistratuum erat: quo fit, ut auspicia maiora iis comitiis accom

data essent: ideoq; comitiis centuriatis serti solebat si quid maxime firmum ac sanctum esse Romani uellet. itaq; Centuriata comitia,cum habere uellet aliquis eκ maioribus magistratibus. ad ea impedienda non aliis de caelo seruandi ius erat, cii maioribus ii e magistratibus. Id quod ex eo colligo, quod eode loco scribit Nessala deo ne ν Consules aut Praetorcs Censoribus, ne* Censores Cosulibus aut Praetoribus turbant aut retinet auspicia. At Censores inter se, rursus Praetores Consul est inter se & uitianto obtinent. Ex iis uerbis apertum est turbandi uitiandive auspicia, maiora maioribus tantum magistralibus ius suisse: neque id omnibus,sed collegis tantum inter se.Turbare autem aut uitiare auspicia,est cum de csto seruaueris obnunciatione cssiccre.ne possit auspicato peragere quod statuerat magistratus, cui obnunciatur. Ergo ad impediendas Censoris a stioncs per auspicia collega solus auspicandi eius habebat. Nec locu habebat alterius cuiuis obnunciatio in ea re, qi uel Censoris, uel auguris qui ei in auspi cio suerit. Qui enim augur adest magistratui auspicanti ei dicit rauspicio esse. Cicero a.de Divin. in Fabi te mihi in auspicio esse uolo.Et Messala augur apud Gellium: Nos his temporibus Pritores, Praetore creante,ueterum auel oritatem sumus secuti, ne

iis comitiis in auspicio sumus. Ad impediendas uero Consulis

actiones, seruandi de caelo ius erat, non modo alteri Consuli, sed etiam omnibus Praetoribus. Nam & Praetores Collegae erant Consulum .Itaque Praetorum obnunciatio tantundem efiiciebat atque Consulum. At censoribus.quanuis maiores essent magi stratus, uitiare consulum aut Praetorum auspicia non licebat:aa

inquit Gellius Collegae non sunt Censores Consulum aut Prae torum .Hinc fit,ut impedi edis a stionibus Caesaris in primo C sulatu,reperiamus M. Bibului collegam quotidie de caelo serua

N:sed quoniam coram ob nunciare non auderet, per edicta ob/nunciabat,inquit Suet in Caesare. Quod uero dixi maiores mo do magistratus seruandi de coelo ius habuisse ad impediendas actiones maiorum magistratuu,eta eo etiam apertius intelligi po . r G test,