장음표시 사용
81쪽
Buno NEs, qui nunc Leodiensis a pellantur , gente ct numero Germanos fuisse testatur Casar. Quapropter vel τηa cn Tungris e Germania, respostmodum Tungroru exemplo, quὸd illis emia
grationem feliciter cessisse animaduer heiarent,ad Uosam armis bi quasi se sedes certum est, latismosque fines occupasse,utpote ab Aduaticis, ct extremitate Arduenna sylva, vsique ad Rheni ct Mosa confluentem,a
I reueris item usique ad Oceanum, o fere quantum nunc est Leodiensis dioecesis, tanta potetia, ut Tungrorum nomeu aliquandiu o curauerint, nihilominus tamen quo tutiores in aliena terra degerent patrocinium Tre erorum,qui Gallorum omnium bellic siimi habebantur, volantes agnosecebant. Quomodo a tem germanice appellaIi fuerint, coniectura hanc adducere, visium est non absisrom. E Germania in has terras irrupisse Eburon 's, iam dixi; fui se autem
rusticam plebem opinor ex nomine.. B u r emim rusticum, Bureia pluraliter rullicos, Vermanus dicit. FLit aute olimos circa insphalia gens ct terra vetus hodie Comitatus titulo adhuc in senis, Germanice die Gy siue si ep. Ex hac inqua terra rustici profecti Eybore bant vocati, quasi Eyorum rustici, deinde expuncto y Eburen, or a Roma nis Eburones, quorum nonnulli in ea parte Arduennae θlua consederunt, qua Eyfelt, id est E iorum campus nuncupaturi longo post tempore i dem Ey ue Hey,qVum Sueui, Hesii, Franci, Cherusci superiorem Germaniam occuparent, agrum quem hodie Hegau siue Egau vocant obtinuerunt. Haec de Eburonum nominis origine mihi est con rectura. In horum atque Condrusorum ues, Cn. Pompeio o M.
82쪽
o M. Crasso conpulibiis, hoc est,anno ab ri be con Ata DCC. ante autem natum Christum circiter quinquaginta tres annos, Vsipetes Germani, ct item Tenchteri magna cum multitudine hominum, nempe CCCC xxx. milium exagitati a Suetus peruenerunt: hos miser, qui tum in Vallia ag bat, non procul a con uente Rheni ct Mose adgresus deuicit. Deinde conbecto Britannico bello, legiones in bernaini sit in Morinos quorum caput est oppidam Teratiana, C. Fabium legatum; in Ner mos, qui nunc Tornacenses sicutitur, et Miceronem; in Esuos, qui circa oppidum Aethabitant,ctpacati, ni Gallorum erant, L. Rositum in Rheniis ct confinio Treverorum,T. Labienani in Belgio, M. Cras sim quas rem, L. Munatium Plancum ct C. Trebonium legatos: Q utem Titurium Sabinum,ct L. Aurunculeiuni Cottam in Eburonibus apud castellum Tarucam cum una legione, ct quinq; cohortibus, quas proxime Transtadam conscripsierat, bremat 3 iussit. hi autem Taruca etianinam hodie eius nominis castellum haud amplius medio miliari .ilii per iam germanico ab urbe Leodio distans, in me ijs Eburonum si ' μῆ-N mbiu,tusiumma planicie , ut ex hoc longe late, pro pectussi, hoc vetustate corruptum , O graui beJo, quod eius D nassa circa annum nostra alutis milgesimum tricentesimum aduersus Aventicos gesserunt, fere demolitum. intra paucos annos,vir clarus Raso a Caruca siua familitaritimus restituit, turrim habet elegantem, o Picum proximum aquis, pro castrorum nec itatibus Oatis uberem, quem Al-
horam vocant. Commentaria tamen Caesaris communiter, ,
sed perperam ct fulsio pro Taruca Vitucam habena; qua
res causa fuit. ut Caruca diu ab antiquitatis amatoribus qVa ta n qua reperiri potuerit, donec nuper ego in volu-
mea manu scriptum incidi, alias quidem corrupti inium; in hoc duntaxat stile, qabd Varuca nomen integitam in- F corruptum
83쪽
8: DE TVNGRI scorruptumqueseruauerit. Est prater ea mihi liber eorundὸm comentariorum ante triginta sim annos impressus, qui Ta-rucum non Catucam etiam habet,ut ostendi nuper viro doctissimo D. Iacobo Spiegello,cilin ab H degrega ad Haganoam reditum pararet,ct me ut valediceret,inuisieret. Haec modo annotasse de ruca satu visum, postmodum de ea latissime dicturus.
Dr a n v s circiter quindecim, quibus in hyberna remtum erat , initium repentini tumultus ac defectionis Ambi .iii. ortum est ab Ambiorige ct Catiuulco Eburonum regulis Ambiorigis Leodiorum annales etiam mentionem faciunt, o vulgari voce Hambrim, siemariice Enaricli nuncupant, o illam regem Tungrorum dicere malunt, pagum ab eo excultum ac denominatum haud procul a ramo ct Mambrou urbe Leodio Hambrou ostentanti Catiuulcum verὸ subti-ξ'. ' cent. Hi duo reguli cum ad fines regni sui Sabino Cottas prasto sitissent, frumentums in byberna comportavissent, Induciomari Treverorum principis nuntiu impusi, siuos in Romanos concitauerunt, subitossi oppresiis lignatoribus,
magna manu ad castra oppugnanda venerunt: cum celeriter Romani arma cepissent,valdimque astendissent, atque una ex partς equitibus emissis Hi panis,equestri praeliosiverioresfuissent,dellerata re, Eburones suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamauerunt, uti aliqui ex Romanis ad colloquium prodirent, habere sese qua de re communi dicere vellent, quibus controuersias minui possesterarent. Mittitur ad eos colloquendi causa C. Carpineius eques Romanus amissaris uditurij, ct unlim ex Hi
84쪽
stania quidam, qui iam ante mi su Caesaris ad ambiorigem Ambio is,
ventitare consueuerat,apud quos Ambiorix in hunc modum' '
locutus est: Sest pro Caesaris in se benefici,s plurimum et . confiteri debere , quὸd eius opera Ilipendio uberatus eset, quod Aduaticis fultimis sui pendere consuesset, quo 1 ei
ct filius ct fratris filius ab Caesare remisit sent, quos Aduatici obsidum numero missos apud se in seruitute ct catenis tenuissent , neque id quod fecerat de oppugnatione ca-nrorum, aut iudicio, aut voluntate sua fecisse, sed coacturivitatis, suas esse ei modi imperia, ut non minus haberet in se iuris multitudo,quam ipse in multitudinem. Eirati porro hanc fuisse belli causam, quod repentina Gallorum coniurationi re si tere non potuerit, id se facile ex hu- . . . manitate flua probare posse, qu d non adeo sit imperitus rerum, ut suis copise populum Romanum se superare posse confidat ed esse Gallia commune consilium,omnibus hybernis Caesaris oppugnandis, hunc e se dictum diem ,ne qua legio alteri legioni subsidio venire postset, non facile Gallis
si ros negare potui se, praesertim cum ei de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere se nunc rationemoscii pro beneficiys Caesaris monere, orare Titurium pro hostilio ut sua ac militum saluti consulat, magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse, hanc a fore biduo ipsiorum esse consilium, velint ne prius,quam finitimi
sentiant,eductos ex hybernis milites,aut ad Giceronem,aut tu i ad Labienum deducere quorum alter milia passuum circi
ter L. alter paulo amplius ab his abest et illud se polliceri ct iureiurando confirmare,tutum sese iter per sines suos daturum quod cum faciat, ct clusitati sest consulere, quod hy- , bernis leuetur, ct Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Curpineius θ Iu F a nius qlis
85쪽
8s DE TVNGRIsnius qua audierant ad legatos deserunt. Issi repentina reperturbati, o si ab hoste ea dicebantur, non tamen negli . genda existimabant. Maxime hac re permovebantur,quὸ triuitatem ignobilem, atque humilem Eburonsin sua oonte pophis Romano bellum facere ausam, vix erat crede dum. Libet hic paululum digredi ct expatiari, verbas C saris expen rire, ubi ait: ciuitatem Eburonum humilem fuisse d est pilam ct abiectum ide tota gente intectigendum
est, nihilominus tamen secundo commentario idem auctor est, Condrusos, Eburones, Caresos, Penianos,qui omnes rvo nomine Germani appellabatur, antea in ι ovium Gazorum concilio pollicitos, contra Romanos quadraginta hominrem
missa se mi lsuros. Oppidum vero Eburonum, ct Ambiorigis τά- regia eo loco erat,vbi nunc ess victu Eburra, Germanico miliari ab urbe Leodio distans obscurus is ignotus diu sed nuper repertis ab terram sacris quibusda,rt vocant, talidi j s, O hominum notitia redditus, ct actus venerabilis est:cau sum autem inibi tunc cosituti oppidi fuisse reor,quod inters tuas loco tuto erat,o ines Eburonum, Caresiorum, Con crusorum, Pemanorum, ct Tungrorum, quibus imperita-C0Πd si bum Ambiorix ct Catiuulcus, attingeret. Condrusi autem
d. .c βμ' nomen adhuc retinent i Caeres Pero ij siunt,qui nunc Ripen ses appellatur,rbi arx Cautum dest, Cerey quam Cardinatis a Marsia nuper restituit, o ab interitu vindicauit te .cuitu regione ultra Mosam vicus amaensemus est, ct ad- i,..uta ' modum amplus Iemenia. Amani erant Arduentia si laeincolae, rbi nunc vicum Paemoni esse adsierunt. Porri non σε - - , , ess qVρ γ pati s uram murorum reliquias requirat,ves. ἡ IV 'doquidem non muro lapideo, sed concisis luis ut au-mani deo, ctor est Caesar, oppidum muniebatur: nec GaIi olim, ct non muri,. multo minus Germani. qui non oppida, sita vicos inhabita--44 24 bant, lapide mento stas ciaitates cingebant, sed trabes irecta
86쪽
ses directa perpetua in longitudinem paribus lateruastis dinantes inter se binos pedes insolo collocabantur , reuinci bantur extrorsus, ct multo aggere vestiebantur: ea autem quae diximus interualla ,grandibus in fronte saxis effarciebantur. His collocatis o coagmentatis, alius insuper ordo ad ciebatur, ut idem illud interuallum seruaretur, neque inter se contingerent trabes , fled paribus intermissastutiis sngula fugulis saxis interiectis, arcte continerentur: cdeinde omne opus contexebatur, dum iusta altitudo mari' expleretur. Qui quidem muri in hunc modum compositi, s ea tempestate .eformes non erant, ct ad utilitatem defensionein urbium siummam haberent opportunitatem, quod oe ab incendio lapis, ct ab ariete materia defenderet, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerunque in trorsus reuincta, neque perrumpi neque distrahi po et,noutamen perpetuis durabilis erat; pluuia etenim ct vetustate corrumpebatur, O temporis tractu carios saepe concidebat. Inde non mirum Ebura nulla superesse murorum indicia, quae Oppidum illic fuisse comprobent. Est autem ct Buren oppidum in Brabantis nimirum ab Eburonibus δε-
Sed nunc ad Tarucam redeamus, ubi Romani Ambiori sis ait se se oratione territi,qua a legatis audierant,ad con cilium deserunt, magnal ex his tot causis inter eos controuersia orta est: L. Aurunculeius compluresse Tribuni militum o primorum militum Centuriones , nihil temere agendum, neque ex hybernis iniussu Caesaris discedendum
existimabant, quanta uis magnas copias etiam Germanorum siustineri posse munitis hibernis docebant. Rem esserenimonio , qsiod primum hostium impetum multis vltro vulneribus istatis fortisiime sustinuerint, re frumeraria noupremi, interea ct ex proximis hybernis, ct a Caesare con-IS 3 uentura
87쪽
uentura sub diu. Postremo quid esset serius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere confisum. Contra ea Titurius stro facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis conuenissent,aut cum aliquid calamitatis in proximis hybernis esset acceptum, breuem esse consulendi occasionem, Caesarem arbitrari profectum in Italiam,nec aliter Carnutes interficiendi Tadetii consilium fuisse capturos, neque Eburones,s ille adeset,
ranta cum comtemptione Timanorum ad castra venturos
6se, non hoJem auctore sed rems'ectare. ubesse Rhenum, magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem, o veriores Romanorum victorias , ardere Galliam tot contumelise acceptissub populi Romani imperium redactam, uperiori gloria rei militaris extincta. Postremo quis hocsibi persuadeas te certa re Ambiorigem ad elusenodi cocilium descendisse. Suam sententiam in utrunque partem esse tutam, nisi durius, nulla cum periculo ad proximam legionem peruenturos. Si Gallia ominis cum Germanis consentiat, unum esse in celeritate postam salutem. cotta autem, atq; eorum qui dissentirent conflium quem haberet exitum. In quo si non prae ens periculum, at certe longa obsidionefames esset pertimescenda. Huc in utranque partem habita distu- ratione, cum a Cotta primis, ordinibus acriter refisteretur,Vincite nquit ita vultis.Subinus, O id clariore voce, ut magna pars militis exaudiret, Neque is sum,inquit,qui grauissime ex vobis mortis periculo terrear.Hi sapient,ctsi grauius quid acciderit, abs te rationem reposcent, quisperre liceat, perendino die cum proximis 'bernis coniuncti, communem cum reliquis belli caseum flustineant , ne reiectio relegati, longe ab caeteris aut ferro, aut fame intereant. Consiurgitur ex concilio, comprehendunt utrunque, ct
orant, sua dissenione ct pertinacia rem in Ammum periculum
88쪽
riculum deducant,facilem esse rem,seu maneant eu proficiscantur si modo unum omnes sentiant,ac probent. Contra in dissensione nullam se salutem persticere. Res distulatione ad meriam noctem perducitur, tandem dat Cotta permotus manus overat flententia Sabini, pronunciatur prima luce ituros , consumitur vigilijs reliqua pars noctu, cum sua quisique miles circumsticeret, quit secum portare posset,quid ex in trumento bybernarum res inquere coger rur. Omnia excogitantur,quare nec ne periculo manea
tur, o languore misitum, ct vigilijs periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum,no ab hostesed homine amicissimo Ambiorige con- suum datum longissimo agmine magni se impedsimentis.
loco ubi nunc est urbs Leodium. Ρο s τα V A M ex nocturno fremitu, vigilisessi de is
sonis ex castris profectione senserunt Eburones,collocatis insidjs,bipartito in s luis opportuno atque occulto loco a Varuca milibus passuum cπciter duobus , ubi Antium Antium pagus nunc est Legia uuiolus ortum habet, Romano- L' tarum aduentum expectabant. Et cum se maior pars agmia 'RR 'φμ vis in magnum convallem demississet, ex utraqueparte eius vallis sese subito ostenderunt, nouisimosque premere, O primos prohibere ascensu, atqueiniquisiimo Romanis loco, praelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, vii qui nihil antea prouidisset, trepidare ct concursare,cohorreii distonere. hac tamen ipsa timide, atque ut eum omnia deficere viderentur, quod plerunque his accidere consueuit, qui tu ipse negotio consuum capere coguntur. At F cotta
89쪽
88 D E T v Non is . Cotta qui cogitasset hac posse in itinere accidere, atque obcam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi deerat saluti, o in appellandis cohortandis militibus Imperatoris, ct in pugna militis ossicia praestabat. Cum h propter longitudinem agminis minin facile per se
omnia obire,ct quid quoquo loco faciendu esset,prouidere possent, iusserum pronunciari, ut impedimenta relinque Tent,atque in orbem confii sterent: quod con sitim obitu eiusmos casu reprehendendum non est,tamen incommode
accidit: nam ct Romanis militibus istem minuit, ct hostes ad pugnandum alacriores essecit; quod non fine summo timore,ct desteratione id factum videbatur. Praeterea accidit,quod feri necese erat ut rubo milites absignis di cede-rtat, quat quisque eorum chari finia haberet, ab imp
dimentis petere, atque arripere properaret, o clamore ac fletu omnia complerentur. At Eburonibus conflium non δε- fuit; nam duces eorum tota acie pronunciare iusserunt,ne
quis ab loco discederet, illoru esse praedant,ais illis reserua- ira, qtiscunt Romani rebquissent, proinde omnia in ricto ria posita existimarent. Erant 2 virtute ct numero pares
pugnandi Romani, tametsi a duce ct a fortuna deserebantur ; tamen omnem stem salutis in virtute ponebant, ct
quoties quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus h Ilium numerus cadebat. V Ea re animaduerse Ambiorix, pronunciari iubet, ut procul tela coniiciant, ne propius accedant quam in partem Romani impetum fecerint, cedant leuitate armorum , ct quotidiana exercitatione nihil ab his nocereposse, rursus sie adsigna recipientes, iusiquau tur. Qu'praecepto ab his diligentisime obseruato,cum quapiam cohors ex orbe excesserat, atque impetum secerat,bo fles veloci me refugiebant. Interim ea parte nutari nec ei crat ab tiro re aperto tela recipi. Rursus cum in eum lo-
90쪽
cum unde erant egres reuerti c erant,ct ab his qui cesserant, ct ab his qui proximi steterant, circumueniebantur.
Sin aurem locum tenere vellent, neque virtuti locus reum . quebatur, neque a tanta mutritudine coniecta tela a consertis vitari poterant. Tamen tam multis incomoris cous ciati , multis vulneribus acceptis resistebant, o magna parte diei consumpta, cilin a prima luce ad horam octauam pugnaretur Ahil quod e sset ipsis indignum, committcbant. Tum T. Balventio qui superiore anno primum pilum duxe 'rat,viro forti, ct magna auctoritatis, vir uinque semur tragula trajcitur. Ab hoc puto summitatem montis Petrosiij nomen siortitam, i sunt ades nunc divae Balbinae. Vaucanius eiusdem ordinis fortissme pugnans uni circumuento suo sibi enit,interficitur. L. Cotta legatus,omnes cohortes, ordines h adhortans, tu aduersum os funda vulneratur. His rebus Aermotus Q. Titurius cum procul Ambiorigem
suos cohortantem cellexisset, interpretem uum V. Pompeium ad eum mittit, rogatum ut sibi, militibus1 parcat. Ille appellatus retondit, Si velit secum colloqui, licere iste rure a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat, io pero nihil nocitum iri, ini eam rem se suamque idem interponere. Iste cum Cotta saucio commv-1ncat si rideatur pagua vi excedant, ct ctim Ambiorige una colloquantur, θerare se ab eo suam ac militum sali item impetrare pose. Cotta se ad armatum hostem iturum negat,atque in eo perseuerat. Sabiaim quos inpraesentia tribunos militum circum se habebat, ct primorum ordinum Centuriones, e sequi iubet, ct cum propius Ambiorigem accessipet,iussus arma abjcere, imperata suisque, ut idem faciant, imperat . Interim dum de coditionibus inter se aguut, , si , Ioviorriti consulto ab Ambiori e instituitar strino, paula- intςxixu .nm circumuentu interscitur, in via, quae ab ipso Sabinia V.