Consolatorium timoratae conscientiae venerabilis P. fratris Ioannis Nider S. Theologiae professoris de Ordine Praedicatorum

171쪽

qvis eaterit hoc medium,irtutis, eamq; latitudinem 3Ile profecto tenebitur reus deuiationis toris

mois, eriminesis . At vero quia contingit aliteris honorare Deu, marehies. Erit rursus alia latitudo praecepti sumpta per pikeyam ex alijs circuni famin. Potest itaque inhonoratio talis contingere, quat non erit notabilis malitiae in genere suo: vid uis gustus, aut risus, aut verbum octoinm , aut I nus sobrium in pressentia sanctor um, Dei,aut parenim suoru , etiam cum deliberatione. Et dum actu .

Ita ad ista habetur consideratior potest nihilominus inhonoratio reperiri,quae licet ex se sit notabilis,ca, et tamen consensu pleno moroso, deliberato: ob aetatem, infirmitatem, ignorantiam, surreptio . nem: non facientes primam inhonorationem: dum tamen absque scandalo fiat aliorum, quis auderet Culpae mortalis arguere Secundam similiter nurulas, opinor, mortalem accusabit: ita in omni sere Praecepto reperire est. Exhine etiam elicitur euidens necessitas virtutis illius; ouam Aristo Epike-yam appellat. Cuius est considerare ne dum praeceptum de se sed circustantias omnes piniculari ter ipsum vestientes: de quo dictum est cap. risuis pra.Ex his consequenter habentur modi concordandi rigorem iustitiae,atq; seueritatem disciplinae cum lenitate misericordiae, fauorabilis indulgentiquimi mo necesse est,ut in omni actu nostro,ut alterutrum Cantemus Deo misericordiam & iudicium. Alioquin aestitia in inquitatem, severitas in crudeliratem Conuerteretur. Quemadmodum siquis paruulum filium suum damnare vellet ad carcerem, quia pueriti ira motus matrem percussit. Ita de ebrio, a tuo, aut inaduerte, te,quis non cognoscit hanc poe nam esse iniustissimam, quam in alium grandaevum, sobrium & deliberatum liceret inserre .Quare con cludi ur, quod praeceptu si sub prima latitudine explicat a cogitetur, aliter obligat quam sub secunda. yri

172쪽

Prima latitudo proprie vocatur preceptum Secunda vero latitudo, vocatur mandatum,statutum, ordinatio, vel magis apte vocatur monitio, quodsbnat, ut ratio sit pervigil: ut nec venialibus detur-petur. Sic etiam patet, quod est quaedem lex inter praeceptum consilium: quaede plus ligat quani consilium: minus quam praeceptum tamquam si diceremus in omni policia illam legem dumtaxat esse praeceptum, cuius transgressio iacundum omnes circunstantias pensatas,extremo mortis supplicio plectenda centetur. Illi vero legi monitionis nomen appropriate dicemus,cuius transgressio circunstantijs omnibus ponderatis, veniam tabet,aut temporalem solam punitionem demeretur

simile iaeetae risis, Iuram is repraeepties munibus. Cap. XXVIII.

SEquitur ex praehabitis haec prima regula gen

ratis sicut in praeceptis, ita in votis salten communibus: in iuramentis, ac in obed lentia duplex iIIa latitudo praedicta, intelligenda est sic: quod omnis voti communis, aut iuramenti, vel alia transgressio est peccatun mortale Iurametum enim vota talia ita numqua proseruntur absolute,quiuinterpretationes, conditiones, glosas, aut ciuiles intelligentias suscipiant ut sapiens Epikes judic bit: hoc enim iam supra probatum est cap. a m Adadem sunt phara iura,ad ide est ratio ex sacra scriptura sumpta. Cum enim finis omnis legis sit Charitas ecundum Apostolum. r. Thi. r. Cum praetereaones, auctoritates praelatorum datae sint ad aedificationem corporis Christi mystici,non assu uersionem, illaqueationem fideliu se eis submitistentium:quis auderet dicere, aut cogitare quod sancti viri, facto spiritu pleni supra iugum Christi su vehia facilitatem legis suae,adiicere voluerint onus L a grande

173쪽

grande, tot talium constitutionum sub obligati ne pari ad pr cepta pure diuina hoc est sub reatin

poena damnationis aeternax Dictum est autem n voti, comunis notanteriquia secus est de particularibus votis: quia vota in communitatibus interpretanda sunt magis ad intentionem communem, quae illic habetur, aut haberi debete quam ad particularem intentione voventis. Vouens autem particulariter in re propria,sicut est actor voticita est suus tineterpretator ex intentione propriar quamuis Intentio si si palam erronea, aut stulta, peccettieerte neCod voti ligat impletionem, immo quod superiori

cinctoritati semper reseruetires habet uniuersalis

usus ecclesiae.

Secunda regula generalis. Sicut non omnis profitens Euangelicam regulam,vel legem,& ad obseeuationem sui se obligans quod fit in baptismo, peccet mortaliter in ofnni Cransgressione,cuiuscumque in eadem lege contenti:sic nec omnis profitens alicuius religionis regulam, vel iuras statuta alucurus commuiritatis peccat moi taliter,in omni transgresesione, sicut in veteri lege, sieri in noua sunt multae traditiones, quae quandoclite praecepta, quandoque mandata,quandoque institutiones,quadoque leges diuinet nominatur. Quarum tamen aliquae sunt prP .cepta tricto nomine, aliae monitiones, immo aliae consilia solum, iliae ivllitia consummata eodem modo est in regulis, sistaturis religionum . Est igitur tertia regula consolatoria haec: quod institutiones humanae non debent tales interpretationes aspernata, quales iuramenta, vota, s undum concordem doctorum senten'iani recipiunt e-itiam dum proferuntur absolute. Alioquin enim in laqueum, magnum salutis dis endium verterentur. Sed argueres sic omnis violans iuramentum aut votum peccat mortaliter; quia periurisi est mortiferum Sed Ioannes monachus iurat omnia serua- Te,quae sunt in regulamon enim fecit exceptionem

174쪽

menti,& obedientiari peccat mortaliter. Respondetur cocedendo maiore, legando minorem, videlicet, quod iurametum, votu cadat illo modo super omnia,quae in regula continentur. Sed quaerere.

Per quae cadui, super quae non Accipe de hoc regula generalem hac quod super sola prqcepta pro 'prie dicta, hoc est secundu primam latitudine considerata cadit hoc modo votum, iuramentii profitentis regula: quicquid regulet verba sonant, ta mea interpretatio talis habeda est 'tum per rectam ratione tum per superioris discretione; tum de usq;

per legem, quet maior est;lege inquam diuina de charitatis. Sed diceres multi simplices, immo& litterata fortassis,put adde vovisse, vel iurasse regulam aliestatutaseruare;&omnia,quae illic scripta sunt, sincomni conditione, aut exceptione. Respodetur; si humiles sunt, sicut esse debent,velia adhegent en sui suo, quin explicite vel implicite, aetii vel habhilip a

rati sint stare in talibus ad interpretatione Sraudi CitHniriidentiora Ita dicunus de olim ibiis stitutis collegioru, uniuersitatum,&capitulor .lm, cum dieitu alicui Tu ras eruare inuiolabiliter onnia 1tituta, iura,priuilestia, libertates, colaetudines laudabiles; nec ipsis quomodolibet cotraire, clam,vel occulte, directe vel indire die; diobed: es tali, vel tali superiori tuo in omnibus licitis & non esti, Dehinc particularia talia iuramenta interpretanda sunt civiliter; aut in illis modo supradicto, latuencla est latitudo magna, seu interpretatio pikeiae. Est autem interpretatio haec, versimilis; quod iuras seruabit ea sicut a legislatoribus ordinata sunt, aut ordinari debuerunt utpote pia cepta proprie di

cta; ut praecepta; molutiones,concilia scut concilia;

quod super obediat in omnibus licitis, inone stis superiori suo ierbi gratia; sit ille rector, obe diat inquam in eis, qliae ad officiu rectoris spectant;&quae pro utilitate manuella politiae cui praeel si-

175쪽

hi, piaecepit secundum institutiones, tonsueradiis ne laudabiles eiusdem polietae. Et nisi valeat legitima excusatione, vel exceptione se tueri, ut, quia plus alis gratis oneratur: ut quia ab alijs vrgentio oribus impeditur, quostsi non possit ita iurans doce re sufficienter de impedimento legitimo; ille quidem punietur per rectorem ciuiliter pro inobedientia Certum Deus, qui cor intuetur, eundem libe rabie. Et fie de regulis generalibus peccatorum pro eonscientiae directorio dixisse sufficiat. Nam de specialibus videantur summae doctorum,& tractatus modernorum specialia tamen peecata in multis cognosti possunt, si regulae pretiatae uniuersales, ut oportet, applicentur casibus particulari bus. Et de hoc vide tractatum, quem collegi de

lepra animae.

nocet quomodo in opinionibus de fide doctoribas

contraria tenentibus, scrupulosus se tine habere valeat. Cap. XXIX. PEnultimo nunc quaeritur. Vtrum doctoribus in materia fidei contrariantibus, qui possit sequi

nam opinionem, sine periculo peccati mortalis:ε cui multi diciat in eas simili de moralibus. Respendetur quod Beatus Augustinus lib. 1. de praedesti natione sanctorum . dicit . Interest in quantis, rein quibus rebus erretur,4 quam facile se quisquis Corrigat,vel quanta pertinacia suum defendere comnetur errorem: ideo multiplieialistinctione in his utendum est, & similibus. Una de materia, circa duam doctores variantur in opinionibus alia de ipsis doctoribus Tertia de ipsis auditoribus. Quarta de modo adhaerendi opinionibus ipsis, aut suorum auctori lius .Quinta de efficacia motivorum in auctoritate doctorunt, ratione, argumenti1. .

Quo ad primum. Notandum quod materiae, circa

quali

176쪽

I . 16ν quas var antur doctor uin opiniones , vel perit,ent ad fidem, vel bonos mores,aut non; sed pertinent. seu sunt circa materiani artium facultatem, puta , grammaticae,logicae philosophiae, medicinae,met physicae, α Si prinis modo adhuc distinguendum est:quia ea,quae ad fidem pertinent, aut expresie, aut manifeste habentur in sacra scriptura,vel ex auctoritate ecclesie manifeste fidelibus tamquam credenda sunt expositatas Aut talia, quorum nec testim nium manifestum lacra scripturae habetur, nec ex-

prern ecclesiae uniuersalis doctrina de eis aliquid explicite docet, quam ouam includantur in eis,quoru explicita fides necessaria est uniuersis fidelibus si de primis fiat sermo, adhuc est distinguedum. ut ponit s.Tho. quish.de e.9.videlicet,quod ad fi dem aliquid pertinet dupliciter,uno modo directe, principaliter; sicut sunt credibilia in articulo u

dei explicita Secundo modo indirecte fecundariae,sicut lunt ea quae in diuina Scriptura sunt reue lata sicut quod Abraham habuit duos filios. Secunda principalis cuinde distinetio est habenda dodiorum circa quos respieienda est qualitas. quantitas discreta, scilicet qualitas inquam, utpote, qui pro una parte sunt opinionis,aut uni litteras famosi, in facultate expertii, morum honestate cconscientia graues ne sibi quaerat aliquis ad sui adi etitus siue erroris colorationem, prurientes auri us. De quibus prophetavit Apostolus a Tim. 4. Erit quidem tempus cum sanam doctrinam non suis stinebuntis cetera glo qui ea doceant, quae volui. Tale enim quirere veritatis synceritatem, sed desiderare metis cecitatemi propriam assectionem.

Qiiamobrem videndi sunt doctores hi potius , qui sanctorum doctrinis patrum inherent. Amplius 1ecundum illud Ecclei. s. Ne despicias narrationem praesbyterorum, id est doctrinam sapientium doctorum s in prouerbijs eorum conuersare, idest seis edudum corum doctrinam viue . Ab ipsis enim di-

177쪽

credibilia; doctrina intellessiis,videlicet,dei ribus,quibus opera vestimenta sunt. Videnda jnsint per est do torum quantitas discretae quot videlicci sint doctores pro opinione una, quot pro alia zouia probabile est magis 'eritatem cominere diactum multo u ceteris paribus, quam dictum unius , vel paucorum. Ideo EccleL 6 dicitur an multitudine presbyterorum prudentium ita, sapientiae illorum ex corde coniungere Tertia distinctio est attendenda ex parte audito rum,siue opiniones prosequentium, qui quidam sunt simplices,qui non obligantur scire multa expivcite: quae tenentur, alij quidam scire,quibus ex officio vel aliunde,incumbit rationis vomere terram scindere sacrae Scripturae: quatenns inde simplices

pasci possint illud Iobo. Boues arabanem asini pascebantur iuxta illos. Unde etiam quibusdam magis

incumbit studio intendere: examen doctrinae vaeriarum opinionum audire,quam incumbat alijs, qui non ita dono maioris industriae, cilluminationis intelligentiae, vel altioris gradus dignitate in Dei Ecclesia sunt sublimati. Quarta distinctio est capienda circa modum adhaerendi opinionibus , quia aliqtiis adhaeret,ni,aut pertinaciter, aut non , sed animo paratus est corrigi Veritate sibi ostensa De pertinaciter inhaerente, dicit August. ponitur et , q. . cap. Qui in Eccle

sia Christi morbidum aliquid prauumq. sapiunt, ii correcti, danum rectumq aliquid sapiant: resistunt nihilominus contumaciter, suaq. pestifera cmortifera dogmata emendare nolunt sed defensis re persistunt,haeretici sunt. De non pertinaciter adhaerentibus dicit idem Augustinus, ponitur ibidei capitulo dicit Apostolus. Qui sententiam suam quamuis sal am, peruersam, nulla pertinaci animositate defendunt, prael ertim quam nouaudacia

sua praesumptionis pepererunt, sed a seductici o

178쪽

errorem lapsis parentibus acceperunt: qinerunt tanta solicitudine veritatem , corrigi parati cum inuenerint nequaquam sunt inter haereticos com putandi.

Quinta distinctio est accipienda ex parte rationum, motiuorvin diuersarum opinionum: Sune enim a quibusdam quibus hoc competit exami

nandae rationes: Virtus est argumentorum P en

sanda quia in rebus dubiis, non de facili est prstalidus assensus; quinimmo, ut dicit Beatus Augustinus lib. 3. de doctrina Chrilliana Consulere debet quἱ regulam fidei, quam de scripturarum pia

nioribus locis, ecclesiae auctoritate percep. ideo Iob. u. Causam,quam nesciebam,diligentissime inuestigabam. Scriptura insuper dicit. Qui cito credit, leuis est corde, Prouerbiorum.a . innocens. plo idest stultus credit omni verbo Beatus quo aue Ambro libro de paradiso dicit. Nemo debet se alteri facile credere nisi cuius virtutem probaue rit. His praemissis distinctionibns ad quaesitum respondetur per quinque conclusiones. Prima , . In priinis materiis ad fidem 4 bonos mores non pertinentibus, sed ad facultates artium,

vel naturalium, potest quis sequi absque perieulo

peccati, quantum est ex parte obiecti,feu materiae, opinionem unius, reiecta opinione aberius patet, uia nullum periculum sequitur ibi: cum nec ad fi-em nec ad mores pertineant: secundum quoruax habitus vel carentias solum peccatores, aut boni adeo iudicamur. Dicitur autem notanter quantum est ex parte materia opinione, quia quantum est ex parte intelionis,qvis ibi peccare posset, vel ex inordinationes affectus: ut si ex inuidia, odio, amore pretio, vel inordinata voluntate potius sequere lux unam opinionem quam ab amo Secunda conclusio . Circa ea, quae sunt ad fidem pertinentia primo modo nullus rationi scin

Pax excusatur a labe peccati,inhaerendo alicui opinnioni

179쪽

nioni erroneae, eontra ea, ridelicet, quae directe, &principaliter ad fidem pertinent: propter opinio nem contrariam cuiuscumque magistri: quia tene

tur ad credendum explicite quilibet fidelis talia. Cum Apostolus dicat ad Hebrios et r. sine fide immpossibile est placere Deo. Alias, ut sanctus Tho. dicit. Quodli. 3. ignorantia excusasset eos, qui se cuti sunt errores Arrij, Nestorii, similium Nesius enim potest ab erroris vitio excusari, qui assentit opinioni alicuius magistri ivt ibi concludendo dicit Duictus Tho contra manifestum scriptum te stimonium, siue etiam contra id, quod publice, netur secui dum Ecclesiet auctoritatem ubi currit illud Chrasti verbum Euangeli3. Si caecus ceco da catum prestat , ambo in foveam cadunt. Tertia conci usio. Quis potest opinari contrarium eorum, quq pertinent ad fidem indirecte,& secun darie absque periculo peccati, licet expressa eo

trarium habeatur in textu veteris, aut noui Testamenti: sicut, quod Dauid non fuerit filius sal, &similia patet quia talia non tenetur quilibet explicite credere,sed solum implicite,vel in pretparatione animi, inquantum paratus est, Messe debet qui- Iibet credere quicquid in diuina scriptura cotin tura sed tunc solum homo tenetur huiusmodi ex. plicite credere,quando hoc ei constiterit in doctrina fidei contineri, interim quod non constat, nec scire obligatur; potest aliquis sine pertinacia tar

men contrariam opinionem tenere .

Quarta conclusio. Aliquis potest absque peric lo peccati tenere opinione alicuius magistri etiam contrariam veritati fidei in ijs, quae ad fidem pertinenta secundo modo principalis distinctionis,scilicet quorum veritas nec scripturet testimonio, nec ecclesiae uniuersalis determinatione habetur expresIi dum tamen facta determinatione, absque presumptionis cuiuscumque tumore illicito, intellectum suu tu humiliet determinationi viuuersalis

180쪽

eeclesiae Patet, quia nullus peccat illo tempore non credendo id, quod non tenetur credere pro illo tempore sed quae expresse non continentur in sacra Scriptura, nec per ecclesiam sunt determinata, nec sunt alicui reuelata, neque ratione euidenti ostensa pertinere debere ad fidei veritatem, nullus tenetur credere explicite cum fides sit exauditu. ad Rom. . ergo concluso veratas. Vnde sanctius Tho secunda secundae. o. et artic. 6 dicit . quod fisimplices iiijs, quae ad ndei subtilitatem pertinet, non inueniantur pertinacius inhaerere, si in talibus ex simplicitate deficiant non eis imputatur Circa maiores ero varie opinantes, quos interdum discipuli in varias opiniones partiti sequutur. Dicit ibidem unum notabile verbum. Cum inquit minores non habeant fidem triplicitam in fide maiorum; nisi quatenus maiores adhaerent doctrinae diuinae, secundum illud Apostoli primi Corint. . Imitatores mei estote, sicut Mego Christi. Cum humana cognitio non est regula fidei: sed veritas diuina; qua si aliqui maiorum deficiant,non praeiudicat fidei simplicium; qui eos rectam fidem habere credunt, nisi

pertinaciter eorum erroribus in particulari adhaereant contra uniuersalis ecclesiae fidem , quae nos potest deficere dicente Domino Luc. 2 Ego pro te rogaui Petre, ut non deficiat fides tua. Hac rati ne inulti tenentes plura errone ea rationum multitudine defendentes, quia tamen ecclesiae uniuersalis determinationi colla submiseriit, Se nihil contra fidem explicitati pertinaciter attentaverunt: id o haeretici non fuerunt ut Abbas Ioacluniar, de

multi aliI. Quinta conclusio, sequitur ex praemissis, quod

stat aliquem circa ea, quae sunt fidei errare, Qtamen non Peccare, sicut iam praeostensum est supra secunda parte cap. s.