Consolatorium timoratae conscientiae venerabilis P. fratris Ioannis Nider S. Theologiae professoris de Ordine Praedicatorum

161쪽

tem solum in actum venialiter malum, est tantum. modo venialis loquendo de veniali ex genere suo, ut est verbum otiosum. Secunda regula. Non quilibet tenetur scire de is quolibet peccato mortali, an sit tale: licet expediat illud inquirere, scire, iuxta uniuicuius'. vires statum: 'lus ecclesiasticos,quam laico S.Et inter ecclesiasticos, praelati ex ossicio tenentur, quod snt parati omni poscenti reddere rationem de ea,

quq in eis, est fide spe .

Tertia regula est, quod comparatri peccatorum ad inuicem, secundum grauitatem maiorem minorem generaliter sum nequit, nisi compararentur in genere suo, taeteris paribus. Quoniam secu dum alias circunstantias particulares se habentilii

rimum, ut excedentiari e Xeest, D.

Quarta regula. Quantificatio peccatorum a posteriori, uinitur a peccata licet non lassicienter via quequaq;& a priori penes genus obiectivi intentu,nem finis: tibidinem,seu conatum voluntatis maiorem vel minorem,& causam motivam, tempus locum, penes damna inde sequentia, qua peccans praeuidebat aut praeuidere tenebatur. Qninta regula. Bonitas moralis sumitur ex obiecto, sed totalis bonitas moralis specialiter dependet ex circunstantijs finis: aliorum simul adunatis. Malitiam vero ex unius aliarum circunstantiarum carentia ponimus resultare. Caeterum bonitatem gratuitam & meritoriam, gratia gratum faciens ope

ratur.

sexta regula. Omnis actus, cuius finis intentus est peccatum mortale, mortalis est, siue intendatur actio, siue habitu quod scitur, si operans interrogatus,cur hoc facis vi aduertens tandem respodebit, ad hunc finem feci. Septima regula Actus, qui aliunde esset morta- .lis .m fit propter finem venialem vigetur esse soblia venialis, nisi forte praestituatur finis ille, ut vitiis

162쪽

mus 'nietans: non soluin ut incidens,& minus principalis actu vel halritu. . octava ragula. Nullum etiam desiderium rei il- uicitae factum tantummodo sub conditiove, actualia ter vel habitualiter adhibita inde per se inortale delictum: de per accidens tamen propter appetitus sensualis comotionem nimiam,qua scie0ter dimittitur inualescere, ex talis desiderij continuatione Iibera potet ipsum inter mortalia deputari . . Nuna regula. Siqus mouetur occasionaliter solue x peccato mortali ad aliquem actum faciendum , non opportet illum amam esse peccatum mortal Secus causa principalis huius actus esset peccatumstrale Deeima regula. Exponere se perieulis peceati mortalis est mortale peccatum: vel sic, agere incerrumi dimittere certu in materia morali et pecca . eum mortales si tale sit incertum, quod sit mortale, non solum per Coniecturas leues , at ex suspitione epida, scrupulosa, proueniente ex nimio timci. cadendi in via Dei. Sed intelligitur dum tale est vehementer&irobabiliter incertum. ataue sicut oppositum vel magis: tunc enim illud, quod agitur non carebit mortalI culpa: aliter non oportet, ut in ctum filii supra capitulo II MI DVndecima regula. Omnis agens contra conscientiam aedificat ad gehennam, vel mortaliter , si con scientiam sit fixa, quin triquod agitur, sit moriale, is enialitecsolum,quantum est ex parte uni civoanstantiae,me est facere contra conscientia: si conis sci entia, videlicet, solum illud esset veniale Duodeeima regula. Nullus est actus adeo mortavilis, quin ipse vel sibi similis sit non mortalis: fidi-iplicet, vel filio non placet tofensu perfecto &d Iiberato Similiter nullu peccatum est adeo veniale,

quinUsir vel fibissimile fiat mortale,du placet: hoc est dum ebnsensus additur et si tamen illud veni Hent actas mariis ea genere suo, ex eo, quod

163쪽

hon fiebat ex eonsensu libero de nersecto venialis

reddebatur . . . lTertiadecima regula multae genere mort inlla sunt,quorum similia possunt effici bona dum tra huntur extra rationem suam: quem cimodum dolemve deliberate de bono alterius,est mortale delicta. si vero hoc fiat pro zelo iustitiae boni communis, cui contratium est male bonum, iste dolor virtus eriti Plerumque etiam multa ex genere bonaesset, quae ex aliqua circumstantia peruerta fiunt mala, speciem mortalem imitantia. Nihil est adeo contalium in lege Euangelica quin in casu possit obligatorium euervi ita quilibet utens ratione, tenetur secundum praeparatio em animi ad quoalibet coiis filium, ut puta mari rium vel dimissionem omnium

suorumdi similium, si ibi necesilaas immineret hoe agendi obliga insuper quodlibetconsiliui ut non

Conteinnetur , tamquam non sit salubrior seruatio

eius quam oppositi Et tamen nullus ita conliliis seruandis astringitur, quin ab eo aut possit,aut debeat in tala eorum obseruatio verbali, quandoque prPtermitti, ut de no habendo suas tunicas: de prae bendo pallio tunicam auserenti.&similibus i , Quintadecima regula. Quia ars non deliberat,si ex virtute agit aliquis quandoque quasi subit,sit ex

pervella assuefactione vitiolus: quasi repente prPcipiatur. Et ita male habituatus in vitiis,ut inulrando, concupiscendo, odiendo, in iudicando, Imr-libus, fere demeretur continue,sicut virtuosei cran tinuo merces accrescit, ut veru fit qui in sordibus

est sordeleae adhuc: I iustus iustitiam faciat adhuc. Decimas timi regula . Est de permissionibus

peccator si,& relaxatione poenaru,videlicet, i quod pini sunt restringendat, sic quod abs istilitate rei ub vel eius, cui infliguntur, nec institui, nec imituri exequi deberent: in peccant oppositum fauLientes, vel eas cum instituerint non tollentes. In

164쪽

quae absque deteriori periculo, neque corrigi ne inque extirpari valerent Quindo autem illud est,aequando non,difficile est 5e saepe impossibile generaliter dimirer nisi prout circumstantijs particularibus inspectis, praelati superiores, sapientiore

deterimnabiit exemplum est de meretricibus, usin.

ris, similibus, quae quandoque permittuntur de ita de concubinaris pro loco, tempore staret serte esse facienda 34

meet quando aliquid sit preeatum in regulis re-ypeorum, e in aliis statutu humanis

quid sit conι emptus cap. XXV LSVne etiam aliae regulae de quibusdam merati

quae contingere possunt circa varios actus viis ηesie et, de scandalo signorantia, contemptu: de quibus sit haec prima regula Nullus agens bene secundum omnes reum Prima stantias,dici debet dare scandalum alteri,quantum regum eumque scandaliretur alius scandalum est dictum, l . vel factum minus rectum, praebens alteri occasionem ruinae. Nam in via omnino recta siquis cecid rit, non ex scandalo viae, sed ex proprio desectu prouenit solus aut ille scandalizat active qui aduertens,vel aduertere debens, alios proniores esse

ad pecoandum ex modo tuo agendi, quod sibi non est in praeceoto, nihilominus ipse operari non dea.stit. Secus in casibus hic exclusis, ubi malitia pro- ria est scandalum gratis acceptum. Vbi praeterea

non est aduertet ia, nec esse debet de scandalo est rius,& ubi quis ad illud operandum teneretur. Di e tur vero ille e malitia sua peccare,& scandalunt accipere non ex actu alterius uui informatus sussi.

cieter de bonitate huiusmodi actus nihilominus in ruinam vult cadere; ut si ex voto religionis emissor

parentes post lassicientem de religionis perfectio.

165쪽

ne informat lonem, se scandalirari conquerantur' Madalum est huiusmodi non pusillorum, sed phari storum,acceptum,scilicet, nsn datum.Vnde quhlibet ab omni actu, cui non est constrictus aliunde, tenetur desistere, quado timet vel timere debet secundum vehementem coniecturam scandalum pust sillorum:quousque de isto compescendo diligentia compleuerit; nisi forte pro communi utilitate, vn ctio Spiritus sancti doceat illud tunc agendum VeChristus fecit in publicatione veritatis.

secvn. secund regula est de ignorantia. Ignorantia iurda re iis diuini,si sit culpabilis,non cadit in facientem ita gula Gud,quod in se est;quia scilicet talem homine tine.

cessariis ad salutem mae vires suas excedui,docere immediate paratus est Deus. Ita etia ignorantia inuincibilis excusat in eis; praesertim qu sunt facti non autem crassa,vel supina,quet prouenit ex neglii gentia sciendi, Misciendi quod in se est . Dicitur aute inuincibilis,non quin vinci no possit,aut quoa necesse sit ex ea tunc operari;sed quia operans susficienter secundum casus euentum, diligentiam a posuit sciendi illud quod nescit De ignoratia veroe iuris humani suffcienter promuleati tenedum eiu quod no liberat subditos a poena in foro exterioris licet quo ad Deum freque ter excuset a culpa quos dam ignorates Insuper sciendia quod dans operam rei illicitet ad se no spectanti no excusatur per ignorantiam de peccato sequenti. praesertim quo ad poetias in foro exteriori de rigore soluendas; sed aput

Deum non imputatur ad nouum, vel ad maius peccatum,sicut interfectio hominis per ebrisi non tentem ratione,non habet culpam uiatorem,quam fuerit talis ebrietas. De adorate vero adoratione De Odebita a lute idolum; vel diabolo transfigurantem se in angelum lucis, seu Christi:dicendum quod talis a mortali crimine nequaquam excusatur;nec hic

ignorantia inuincibilis locum habet, sed probandi sunt spiritus si ex Deo sunt. Secus si sub condition

. . - ,

166쪽

implicita,vel explicita haec adoratio fieret,ubi probabilis coniectura de sic agendo cotingeret:quemadmodum hostiam non cosecratam; immo lapidem hostiae similem casus aliquis licite faceret adorare. Est de contemptu haec, videlicet, conremnens a Tertiactolitatem superioris, non ex passione: vel stagili-Yestulatate vel ignorantia sed ex contemptu qui est principalis causa, aut finis transgressionis suae; reus peccati mortalis existit, ut dum qius dicit superiorim eo, quod snperior Lego in despectium vestri hoc agam, quod inhibetis alias non acturus. Pro cuius verbi intellectit notat Antis in summa, quod con temptus tribus modis fieri poreth. Vno modo est appreciari rem minus iusto Alio modo est rem

neglige te, de ea non curare: ut cum peccans habet circumstantias retralentes, sed eas non curat adtiertere . claudit quoque oculos quodammodo,&vertit tergum ad ea, .Τertio modo est irasci rei tam vili, eam aspernari. Primum et malum; secum dum est peius . tertium pessimum. Dicamus igitur, quod in omni peccato etiam veniali committitur

contemptus Del. Primo modo vere,vel interpretatiue Secundus contemptus Interuenire potest tam

in mortali quam in solo veniali Tertius cotemptus

contra Deum praecipientem , contra praelatum uiuum inquantum praelatus est; non videtur numquam fieri cum deliberatione completa,absque peccato mortali, loc vocatur proprie contemptus Diligenter tamen a duertendum; quod refert plurimum,dicere aliquid fieri ex contemptu, Mal:quid esse cum contemptus sicut resert aliquid fieri ignoranter,& aliqtrici ex ignorantia.Dicitur quippe ah quid fieri ex contemptu quando contemptu est principalis causa talis actionisi sic quod illono existente non fieret actio. Ita quis operatur ex ignorantia Squando ista non existente, nullo modo ueret 1d, quod fit Prouenit aruem aditas nonnumqMani cum contemptu vere vel interpretatiue,non ras en

167쪽

e contemptus quia contemptus non est in causa a sed vel infirmitas, aut debilitas, aut ignorantia, auDaffectio aliqua vitiosa libidinosa dominatur . ii cui peceat aliquis quadoque ignoranter, ita tamen quod non minus operaretur, quod operatur, si Iud cognosceret scide palam est ignorantiam tunc

non esse causam arentem, sed circumstantem. Ex

his omnibus patet quod non videtur regula generabs posse sumi de diuinctione inter mortale Deones hoc, quod est esse vel non esse ex contemptu ἔquoniam si capiatur contemptus primo modo , nouest necessu omnem actum factum ex contemptu ecse mortale: dum,scilicet Deus, siue praelatus appreciatur minus iusto solum venialiter: ex contein ptu tali mentitur aliquis, aut ociose iocatum aut ente resistit primis mo ibus. Similiterox secundo

con emptu potest euenire,quamuis non ita te ulter, nec frequenter, sed actus si prouenit deliberate, exdebberatione completa ex tertio contemptu sem per est mortalis. Hoc enim fit quando peccans at tendit ad praecipientem,& ad praeceptum eius liciatum siue sit Deus, aut praelatus: propter vilipensionem, aut aspernationem praecipientis, suiq. praecepti affirgii effrenate ad talem actum faciendi,vel

omittendum: alioquin non facturus, vel non Olm iasurus hoc proprie est agere ex contemptu,tamquas dicat aliquis: ego in despectum vestri: quia

sic praecipitis,agam oppositum: non tamen omn

peccatum mortale tali vellitur circumitantia Aegidius vero quodli. 6. q. I ubi quatrit. An religio . sis frangens silentium, agat contra constitutiones, peccet mortaliter; disti. guit di. Ex contemptu peccat quis dupliciter. Primo, si hoc ipso,quia hoc religioso praecipi potest, ipse vult contrarium facere: ubi maxime apparet contemptus; sicut diceretur aliquis in contemptum de specitu. facere contra alia 'quem;quando videretur facere ea,quet sibi sunt co-traria.Secundo dicitur sacere in coiitemptu religio

168쪽

nis, quando non tenet se ad finem religionis:& religionem no reueretur, nisi quantum timeti vel propter aliam causam, cuius ratione nihil curat obseruare de statutis religionis iucut dicimus quod aliquis cognosces uxorem suam peccat mortaliter, si cognoscat eam mon quia uxor est,sed quia foemina. Ille autem cognoscit uxorem suam, buxori est quido nullo modo ali se vellet contingere. Ille autem ut feminam, qui coniungit se ei, non habens disserentiam cui se coniungat, an uxori, vel alteri Sic&multi in relistione vivunt: quia non possunt, vel quia verecundantur aluer vivere & si possem sine verecundiari libenter colla ab onere religionis excuderent. Tales ut plurimum, manente tali voluntate, reuerentiam, ad religionem no habent. Vnde tales prevata cantur religionis statuta ex conis temptu: quia religionem conteae nentes , nihil curant de religione obseruare, nisi quatenus nossent in religione tollerari si ergo sit frangitur u lenitu, quod rangens in pullo frenum religionis habens libenter in alijs contrairet: sicut coniugatus in nullo frenum coniugi j habens libenter alijs coniugi js commisceretur potest esse peccatum mort Ie . Sed siquis ex societate, vel aliter sine religionis contemptu frangat silentium: vel sit praeuaricator eorum, quae secundum se non sunt mala; sed sunt in religione vetita lotum propter obligationem ad poenam, S non ad culpam, non dicimus quod mortaliter peccet haec Aegydius. Satis cocordare vid

tu Cancellamus ubi supra , ubi sic dicit. Si religio-stis conbempserit regulam suam sui superioris auctoritatem etiam in iis, quq appellamus admonitiones, seu monitoria, seu ordinationes 4 pro quibus sola disciplina ordinis statuta, aut superioris etharbitrio derelicta, ille peccat grauiter quiadi monitu contemnitri remedium: utier. in de precepto.

ait. Itaq; passim de absque praetens qualislibet igno Iantiae, vel fragilitatis velo: sed sola libidine trans

169쪽

grediendi quae monita sunt religionis; effrenus est

ad omnia velut nus ex secularibus eat an est,quod contemnit praesertim si super his ipis addiderae pertinaciam, quae recusat disciplinam sit accipiendum reor illud beati Bernar. 4libramommunia ter dicentium t talia esse cri inalia, si contemnenturi vel si fiat ex cotemptu Carent autem hoc con temptu,qui ex fragilitate humana,vel quandam le-iui curialitate stangunt silentium,aut alia agunt opupost ijs, quae monita sunt, vel secundnm Bernar. factiva praecipue quia parati sunt ad dilciplinam ordinis,dum illa iuste requiritur ab eis conformiter ad regularem institutionem, &consuetudinem bonam in talibus obteruatam '

DOeet quando praeceptum diuinum se obligans ad

mortale peccatum, O quando non: T quam latumst medium virtutis secundum ψιurem usu a. cap. XXVII.

AD maiorem autem decla rationem, quae sine praecepta ad mortale obligantia: quae sola ad veniale pro finali conclusione huius tractatus: notandum est secundum praedimini Cacellariumξ quod quia Dei mandatum est latum nimis secundupsat. Ideo in praeceptis quibuslbet, atteditur quadruplex latitudo, videlicet, magna parua, minor, v - nquam parua secundum quas mortaliter venialiter peccare possumus Minor vero,ubi aliquid est consilium solum. Sed minima ubi iam est consumata iustitia,quae solum, habetur In patria.De

qua Augu dicit: quod praeceptum de dilection dei ex toto corde solum in patria perfecte ir prie impletur. Magna igitur Iatitudo est, infra quam consistit iustitia qualem a nobis requirit deus, sub poena

170쪽

neurrendi odium suum cum reatu mortis eternae . . Extra hanc latitudinem no stat rectitudo,quam qui transit, egreditur agendo,uel omittendo,ipse intortuositatem peccati mortalis semper labitur. . Haec latitudo magna, est medium virtuti quale posuit Aristot.esse indivisibile, tamquam signum ad. sagittam. Conformiter ad hoc loquitur Oratius.Est modus in rebus, sunt certi denique fines. Quos vltra citraque, nequit consistere rectum .

V Alia latitudo strictio , parua est , infra cuius limites consistit iustitia, seu rectitudor qualitate a

nobis requirit Deus mediare,vel immediate,si volumus vitare; non tantum odium suum cum reatu poen aeternae secundu legem, sed etiam offensam eius quamlibet,aut non retardari a vita aeterna,aut cor Poraliter non puniri. Exorbitatio ab liac latitudine, constituit aliauando tantummodo peccatum Veniale, dum, videlicet, deuiatio non est tanta, quod exeat primam latitudinem : nec ita parua quoa ma'neat infra secundam . Certum enim est quod in pueris' in Armis alijs non habentibus plenitudinem usus rationis saepe venialia sunt, quae apud Viros grandiores merita criminalia dicuntur. Sicut etiam quedam ex genere mortalia sunt venialia in alias hominibus ex desectu plenae deliberationis, consensus, ut sunt cogitationes illecebrosae, non morosae. Ex emphim de latitudine prefata duplici in praeceptis. Sit enita illud praeceptum honora Desi, parentes. Potest aliquis non honorare parenUs multipliciter.Vno modo,quia pro tempore, loco, quibus honorandi sunt ipse dum cogitat de eis, spernit eos consensu pleno & deliberato,aut scienter cum deliberatione perfecta ista tunc omittit, ani pertinent. Erit enim hec latitudo praeceptis explicabilis Honora Deum, parentes loco, tempore, quibus cogitabis de eis: sic quod consensu perfecto, du deliberato eos, nec malignanter in honores nec honore sito volun tarie