Iter per mundum Cartesii

301쪽

quandam manum protrudere haculum magna vi contra illam manum. Supponamus denique, tertium quendam , haculum medium tenentem, conatum adhibere ad eum emanu caeci auferendum , illumque conais planε aequalem esse illi , quem adhiber s Cunda manus , ad eum protrudendum. Hoc in casu baculum nec progredietur, nec retrocedet, nulla aecisset pressio in manu caeci . & per consequbns juxta primam suppositionis partem, illud non sentiet. Adpl icemus haec nostro subjecto, imaginemur nobis lineam quandam materiae coelestis extensam ab oculo ad usque circums sentiam Vorticist Solaris. Conjunctio immediata istius lineae cum oculo non lassicit

302쪽

CARTESIL PARS IV. 1 V,

excitandae sensationi lucis , nisi aliud quid adjungamus. Quod igitur adjungendum est conatus S pressio quaedam istius lineae

eontra oculum quae illum ad videndum est determinatura, atque est haec doctrina D

Cartesii: Iam unde orietur illa pressio in hypothesi, de qua agitur Non planε ab iliata linea materiae coelestis, quandoquidem iula e diverso adhibet conatum ad recedendum ab oculo ver ins circumferentiam Vorticis. Nequit igitur illae venire nisi a linea Vorticis vicinae stellae quae hanc versus oculum repellitι Vertim haec cum eundem adhibeat conatum ad recedendum ab oculo, quem alia aera adhibed ad illam versiis oculum repellendam: sequitur illum conatum vel impulsionem non pervenire usque ad oculum, non magis quam conatus manus , quae baculum protrudit, ad usque caeci manum non per

venit ; ac oculum non recipere a materia

coelesti, illum tangente , pressionem , quae requiritur ad sensationem visus: sicuti manus. caeci non recipit a baculo prelsionem , quae requiritur ad sensum tactus, vel ad sentienis

dum baculum, ae per consequens, oeulum collocatum in Sole . non videre magis stellam . quam baculum sentiat caecus. Verum qub haec omnia confirmentur , in mentem revocandum est,. in principiis Camresii, non tantum quidsuid infringit illum c natum illamque pressionem verum etiam quidquid imminuit alterutrum , consequenter impedire essectum objecti lucidi in nostrum oculum; atque ea ratione Philosophus iste explicat maculas Solis , FeI illa lucis. via. tia,

303쪽

tia, quae percipimus in nonnullis locis distitistius Astri. Quippe , Juxta ipsum , partes tertii Elementi sibi invicem illigatae in superficie Solis impedimento sunt materiar pri-

.mi Elementi qua Sol componitur , ne materiam coelestem verssis meum propellat oculum omnibus cum viribas . , quibus antea

ipsam pellebat': quod in caussa est , cur li-

meae materiae coelestis. quae oculum meu m at-xingunt, quasque concipimus extendi usque ad illam materiam tertii Elementi. collactam tin corpore Solis, mi hi non amplius sint radii lucis . qui me illum locum bolis lucidum exhibent, aequε ac alia. Ita ut lumen quod Percipio in omni reliquo co ore Solis miti, exhibeat in illa parte vitium luminis quod macula solet adpellari. Jam vero liquidio co stat , illam portionem materiar tertii Elemem ei, quae fluctuatur tantummodo insuperficie foliis , infringere min is conatum , quo ma teria Solis propellit. materiam coelestem ver-Mis: meum Omlum , quam fi vis quaedam qualis illi materiae Solis 'ltam tepet fereti. Φremoraretur o sicuti hac accidit, tibi materia Vorticis Solaris opponit se conatui stellae, Sper consequens imperiit ne se oculo det sentiendum meo. vertim in Cartesius hic digladietur licet , & conetur Lectorem suum alio dedncere ope explicationis reseactionum, quae accidunt radiis Stellarum s ubi illae in Morticem Solis transeunt. Nihil hic aliud a- Cit, quam ut quaestioni movas obfundat tenditam , iquarum adminiculo se videtur velle eripere. Dicat Nobis Tantummodo , quid in

stelligat per radius Stellae , qui usque ad ter-

304쪽

ram veniunt per medium Vorticem Solarem. Id autem quod explicuimus ostendit , nihil posse ipsum ea de re dicere , quod ferri

queat.

Quod si non possumus concipere comm nicationem conatus & impulsionis alicujus stellae, cujus Vortex immediatε attingit illum Solis, quid aliis fet de Stellis, quarum Vortices sunt infinitε remotiores ab illo Solis, S quarum imprx ssio non posset se sentiendam nostro exhibere oculo, nisi per medios pluri mos Vortices alios, quorum materia movetur adeo diversi modε, qaique tot quasi sunt obstacula istius communicationis a Certh, si Omnia illa, quae modb diximus, non forent demonstrativa citra Stellas Soli prorimas, essent sine dubio circi omnes reliquas , atque

adeo

305쪽

YT, ITER PER MUNDUM

adeli loco infinitarum Stellarum, quas noctu micantes'in Coelo conspicimus , non dete. gesemus centum eκ iis ope optimorum tela.

Verum quid si adjungeremus nos ne visuros quidem Solem Probatur id tamen ex iisdem principiis: etenim ad id sussicit, Tertam habere peculiarem suum Vorticem , cu jus motus sit aequalis Ac oppositus illi materiae coelestis . quam Sol propellit versus oculos lnostros. Iam haec omnia secundum Cartesium vera sunt: docet enim conceptis verbis, Terram habere Vorticem sibi peculiarem, cujus

. materia conatum adhibet aduecedendum ' a Centro: Iste conatus adversatur conatui materiae vorticis Solaris ab ea parte, qua Terra a Sole illustratur. Ille conatus aequalis est illi materiae Solis: etenim, absque hoc si foret, iste

Vortex Terrae non conservaretur. Igitur impressio Solis nequit usque ad nostrum Geulum

pervenire. ε

Quid dicemus de Planetis & Cometis, quo non videmus, nisi auxilio radiorum Solis reflexorum, qui per consequens minlis sunt validi, quam ii directi essent. Si Vorteκ Terrae ratiocinio formato juxta, Principia Cartesii, debet hos morari, quanto potioi i ratione d heret illos morari, & impedimento nobis esse, ne omnia isthaec astra v ideremus Haec cuncta dissicilia nobis visa; & antequam Cartesianismo imbuamur , perfectε ea volum.s edoceri. Verlim restat adhuc al, quid , fortean optimum, se per illo pecu Eari Vortice Telluris, quod tertiam nobis di

ficultatem creat.

306쪽

L CARTESII. PARS IV. ari TERTIUM ARGUMENTUM.. Z

Tertia hare difficultas adeli fundata est in. Principiis D. Cartesiit & tantis gaudet sequetis adversum systema Mundi ipsius, ut, licZenmnes aliae nullius forent momenti. , illa

sola videatur omnia subvertere , quae in eo adparent optim E stabilita. Supponit Terram habere proprium suum S peculiarem Vorticem in magno Vortice Solari. Hancque praerogativam etiam Iovi largitur, nec ea Luna fruitur. Εκplicat istam suppositionem modo pernaturali & admodum simplici, exemplo istorum magnorum aquae Vorticum, quos nonnumquam in fluviis est videre. In medio magnorum illorum Vorticum exigui formania 'tur, qui motui magni obsequuntur, & circa lipsius in gyrum aguntur centrum, faciendo eodem tempore solia & paleas circa suum pro cprium ut circumagantur. Nihil tam industrihexcogitatum ad intelligendum, qua ratione Terra &Iupiter rotati circa Solem a materia magni Vorticis solaris, eodem tempore cirCase rotati faciant alias Planetas: quomodo Luna circa Terram, rapiatur , & quatuor exigui Planetae circa Iovem. Vertim infortunio quodam ubi examinamus illam suppositionem juxta principia nostrae Philosophiae videtua illa. Omnino impossibilis.

307쪽

α84 ITER PER MUNDUM

Demonstratio. . ' ἰVel Vorim peculiaris , qui adsignatur Telluri, idem est quens habebat, ubi illa erat adhuc stella, vel est novus quispiam, qui factus, postquam alter est subversus. Contendimus neutrum posse esse. Igitur illa neqait vorticem habere. Non potest esse idem cum eo, quem Olim habebat Quippe juxta D. Cartesium stella. non evadit Planeta vel Cometa , nisi es stum perdit Vorticem. Juxta ipsum Vortex aliquis non conservatur, nisi quia materia ejus tantum motus habet & virium , quantum materia illorum , qui ipsum cingunt , & ipsus materia illam perdit aequalitatem virium S

308쪽

D. Cait ius revera hoc eligit, ut euplicet Gam mentem, hanc figuram delineat, quae

SIEM. T. Terra. ABC D. exiguus Terrae arrex. N AC T. magmis.orbis, in quo Terra circumsigitur circa Solom.

CARTESII. PARS IV.

motas , simul ac Stella, quae in centro exsistit, cum ipso nequit tantum communicare. Propter maculas illam contegentes. Iam Terra non tantum est Stella ninculis obducta, verum editam p imis magnis crustis immensae prosum ditaris Nequivit itaque illa suum consservare Vorticem, debuitque omnino destructa esse&absorpta cui utar Cartesii vel bo ab Vomtice Solis. Restat igitur ut videamus , an Terra sibi novum potuerit Vorticem forma re, postquam illa Solemi versiis descenderit.

309쪽

resert Vorticem Solis, cujus. centrum S. est Sol. Parvus circulus vel ellipsis notatus C. B. A. D. exhibet exiguum illum ellipticum Vorticem Terrae , quae Lunam facit circa Terram T. ' rotari. Circulus N Z.

est ille, quem describit Terra in inmo annuo circa Solem. Circulus B. &. D. minimam terminant diametrum Vorticis elliptici Terrae. Supponit praeterea , licit Planetae ει Terra circumagantur circa Solem a materia coelesti , illam tamen materiam nihilominlis celeritis moveri, quam Planetas, pari ratione ac aqua alicujus fluvii celetidsfertur, quam naves ipsius cursui obsequen

Εx hae suppositione concludit, materiam coeli non tantiim debere Planetas circa Soleta

Circumagere , vertim etiam circa proprium suum centrum, ac illam debere componere exiguos coelos circa ipsas, quae eadem, qua

maximum, moventur ratione.

Secundo concludit, qubcssi occurrant duae

Planetae eodem in circulo , quorum ima sit altera minor, S per consequens juxta ipsum citilis progrediatur, quam alia, minima ver-ssis aliam delata majorem se debet jungere exiguo coelo , quod erit circa maximam , & aeternsim cum eo circumagi. Atque hoc, ait, accidit Lunae ratione habita TelluriS.

Quandoquidem ab illo peculiari Vortice Terrae dependet o is fere Phy sica D. Cartesii, & ille fit, ut ita dicam, praecipua TO ta omnis ipsius machinae, debuit illum stabilire modo quodam, qui rem nulli contectationi

310쪽

CARTESII PARS IV. χην

tioni obnoxiam reddat, nec hic aliquid sup

ponere, quod cum ratione in dubium vocari posset, quodque nequiret defendere cum omisiti postibili soliditate k videamus quomodores se habeat. Explicat primam suam suppositionem, cui reliqua omnia innituntur ; scilicet materiam coelestem, quae Planetam circa Solem rapit, Planeta celerilis ciccum serri. Explicat, inquam hanc suppositionem comparatione ali cujus navis, quae descendit aliquo fluvio, quaeque lentilis fertur aqua fluvii: comparatione speciosa, quae vero lolidi nihil habet .

quandoquidem ratio, ob quam navis non ita cito sertur, quam aqua eam secum rapiens, son reperitur in Planeta, quae natat in media materia coelesti. Illa rati est , quia pars na-Vis , quae eXtra aquam est, offendit resistentiam in aere, qui non eundem cum aqua cursum

habet, & qui per consequens resistit motui, quem aqua navi imprimit:& qud major est illa

resistentia, sicuti clim ventus est adversus, elimotus navis est lentior, comparatus cum illo aquae. Atque qub minor est illa resistentia, scuti Am ventus est secundus, eb cele-rjor est navis motus: vertim hoc non acci

dit in Planeta, quae est immersa mediae materiae coelesti: nihil illa habet, quod se oppo-not omni motui, quem illa materia ipsi debet imprimere. Praeterquam quod ex se ipsa cum sit indifferens ad motum, & ad quietem, ad hunc , vel ad illum gradum motus, nullam adhibeat illa resistentiam, sicuti loquitur D. Captesius ipsemet , materiae coelesti. Ad