장음표시 사용
431쪽
contraria illa usus sit. Sordestus item Mantuanus qui dum it .vatorem Eccellini Tyranni Patauini sorore , celebris apud no nullos Principes extitit, quo tempore singulare certamen magni ab omnibus nationibus habebatur, ipse viginti tres famosissimos pu natores, publicis concertationibus superauit, & quidem tres eadem die in Gallia, cu 1 Ludovico Rege in eam accitus suisset, teste Baptista Putina,qui Sordeis vitam eleganter expressit ilia, historia Mantuae Gonaiacaeque Familiae,quam ex Bibliotheca Dominici Molini elegati charactere descriptam, nec ad huc Typis excussam, commodauit mihi vir amoenissimi ingenii, & multae in literis industriae Iacobus Philippus Thomasinus: Uerun
quis unquam audiuit,vel Boutetit um,cunas memoria gestorum omnium recens astano estόvel Sordesium,qui tam accurate delineatus fuit , Platina, tot victorias felicesque.di adationes, aut Hippomani aut superstitioso & vanissimo alicui earmini acceptas mulisse. Sed quo magis pateat,quiduis aliud plus posse in rebus bellicis, quam peri apta omnesque, ineptissim sngrvbas, ex duobus alijs exemplis istud confirmo, quae si recosideren-
. .. tur, Pudorem omnibus incutere posIint, qui mulia breuibus de ic Abed armatis absque ratione tribuunt, quaeremere potius aut visu facita videri possint. Mornaciam comitatus Uenesimi OppI-
dum, turbantibus in Gallia Sectariis, Baro Ardretius qui multu apud ipsos auctoritate valuit, vi Catholicis eripuerat, atque Vierat animo laroci valde, &.truculento,omnes ad ducen Os ferme quilii eius castra reperti sunt, ex altiori turr altu praecipites dari iussit,insubi scias rupes: illudque dum a suis impigre,& omni genere saeuatiae pristarctur, unus inter alios dei ob prae-Z a cipitatosque, ramum arboris quem sors illi cadenti forte obtulerat, tam constanter retinuit, ut ex illo diutissisne penderet quod videntes haeretici, destinatis sciopeiorum infinitis ictibus, cun ex superiori loco petiuere, mox etiam saxis, & omni alio telorum genere, in eius caput vibratis, quantum viribus, & industria D tuere,tantum in eius perniciem conati sunt sed frustra nitentibus illis, Ardretius ei tandem parcendum censibit, quem casus tam-li 4 pu ςο diu S contra tot conivratos hostes defenderat: eaque res tam insolens postea & mirabilis omnibus visa est , ut Catharina Medico Franciae Regina , & Cestet udus qui totam historiam
432쪽
nam scriptis suis consignauit,cum hac iter haberent locum sibi designare,&ostendi voluerint, in quom ser ille, qui adhue in pago non ita dissito vivebat, an euidenti casus.miraculo, certum vitae periculum euasisset: at nulla hic VPapba, nullum Breue , nihil occultum aut superstitiosum, cui bienni illi,de stolidi homunes, dum nihil sincere dijudicant adhaerere possint Aliud vero exemplum quod vanitatem eiusmodr omnem fundi tusconuenit, tale est. Paris' sub annum MDLXXXVII. v. Kalend. Octob. Rotae supplicio, quod Paula ante a Germanis acceptum, iudices nostri velut extremae saeuitiae tormentum, in publicos grassatores decernebant; excruciatus fuit ad mortem Normanus quutam nomine Cantapediust o quod alteri nobili MilianoDallegere, capsulam miserat, quam ille dum in remotiori, & angusto con claui fraudiς insci us aperiret, en subito duae & septuaginta glandes plumbeae, ex triginta sex minoribus fistulis,quae in illa quomo versum disposit certisque rotularum circumuesutionibus ignem conceperan tanquam ex Tartari taucibus uctantur in perniciem suam , de serui cuiusdam a pedibus, qui tunc Eli adstabat: quid igitur ex illis tactum fuisse cogitas, nihil minus opinor quam ut instar cribri, perforari ambo debuerintὸ sed Grian obfuerunt carmina quae gestabant Θ Apage tale auxilium ,casus ita tulit,ud Alagria prorsus inuiolato mitellus ille Sosia vixi pedibus laborarit, quo transcuntesar not globuli delibarant i Et erit adhuc aliquis adeo proiectie temeritatis, ct audaciae, qui ea quae mera sorte fiamr, in vanae cuiusdam securitatis optinionem velit conuertere Sane tam inepta est haec hallucinatio, ut non maior olim Romanorum fuerit , dum sibi persuadebant, vinem sua eo anno a pestile nil contagio sere immunemΘ quo Plauti como dia cui argumemo est A m ireti probe in ea ac decenter recit in fuerat. Sed ita est vulgi natura, vi prae ignoratione rerum ubrataplusinistis quae quotidie eueniunt pro veris causis habeat, quarum nullaescum esseeiu conuenientia ; de ex aduerse varia non consideret, quae prorsus cum illo consentiunt: atque ubi vellauissimae superstitioni locus est. innata credulitate statim ad illam rapiaturivi ante aliquot annos, cum primum Suecus ita Germaniam moueret accidim, Uris enim tune rumorem sparsum non audiuit de tenebris, quas Platandi milites damnaus artibua
433쪽
in expugnatione cuiusdam arcis munitissimae concitaram ego sane videram illum disseminari Parisijs, ct quosdam amicorum tubsannaram , quod auctoritate Oles magni, quasi dare pondas idanea tumo, abuterentur; nesciebam tamen quonaa
fundamento mendacium illud niteretur ,donec perlecta hic P
tri Baptistae Burgi eleganti historia de bello Suecto,didici fabulae
huic occasionem eiusmodi fuiste , quod Brandeshaga Rugia a Sueco obleua oneraria biduo post in conspectum se dedit,quam
dum Sueci myoparones continua tormentorum displosionera prohibere vellent, ne commeatum in terram eXponeret, contrMrijs vero ictibus illam tutarentur,qui in praesidio erant,factu ex mest, ut crassiora fumi volumina prospectum omnem Imperiali bus ademerint, animumque Suecis attulerint arcem hanc improuis is irruptione expugnandi: atque ita fumus ille Bombard
rum, creclusis hominibus imposuit, ut innata sua stoliditate, comsestim disseminarent magicum illum suio, & 1 Finiandis excita tum, probe istarum artium peritis .ci At ipsi non tamen sibi desunt, sed auctores propemodum infi- sinitos laudant, quibus fidem non habere in ijs quae de amulet
rum characterum sigillorum, verborum , herbularumque virtute obseruata fuisse narrant,non, temeritati modo ita piaculo scotiis proximum esse existimant; sed cur no item grande nefas erit, omnia temere ac inconsulto,& inexplorato scribentibus credere ὸ quasi vero ulla sit fabula tam absurda, prodigium adeo immane monstrum ita horrendum, quod contra sensum omnem , ac rationem suos fautores,& laudatores non habuerit, quorum , maxima pars eo iam dementiae prouecta est, ut non amplius cura
illi sit de veritate, sed tantummodo de mirabilitate historiarum, qua potissimum allicere sibi,& deuincire posse lectorum animos, qui talibus nugis sponte capiuntur, existimat. Quinimo certos nominare possem, qui pertinaciter contendunt, Apuleio, ct Lmeiano dum se fabulas narraturos spondent, minime credendum esse, quoniam haec omnia quae reserunt de Magorum praestigijs, tam vera esse persuasum habent,ut quae apud Sagram gesta sunt a Veriora esse non potuerint, sed illos arbitrantur,quo facilius peccatis suis noctem. obiicerent, quae vere praestiterant, ea iabula
434쪽
oeapita Autlyrae Decis euranda meracis iquid aliud reliquum est vobis ad insaniam,&furorem, nisi ut ideasseratis de primo illo,& antiquissimo sabulatore Aesopo,& Oue
cum fratre suo Lupo, aut Quercum cum Platano sermones inuicem miscuisse de Rerum publicarum conuersionibus, aut Principum interitu credatis-equidem facilius quiduis sero quam similes ineptias,& citius ad latomias damnari vellem, quam assensum
praebere Callistheni, scriptori illi Graeco mi nugaci, & imperito, qui passim in Bibliothecis manu tantum exaratus seruatur, ubi Alexandrum inquit, si quando hostes in eum irruerent, non ipsum plialanges suas instruxisse, sed pelue posita Leon mantiam secisse: hic tamen quid facias inter tot ingenia vulgaria, plebeia, parua, deiecta,quae in angustas damnara cogitationes nihil alti concipiunt, nihil praeclari, ac ne veri quidem cogitant, &in quibus ut de Anaximene dicebat Theocritus, verborum sumen est,mentis gutta, imo vix dum salis ca: equidem suis ut moribus relinquantur tutius esse existimo, quandoquidem si coelum terrae miscueris, vix obtineas, ut ab illis vel transuersum Vnguem discedant. Verumtamen quo se viris sapientibus derisui este in , telligant, indeque si mens illis non laeuasit, rationem secum ineant,sanius in posterum de rebus iudicandi, volo huc asserre ingeniosum commentum, ex oraculorum libro, quem Coelius Calcagninus in hoc potissimum edidit, ut vota hominum trad ceret tam inepta, ridicula, insima, ut Apollo ipse quem oracula illa dedisse singit, persce indignetur, quod ad eum tam impudentia , & ridicula m 3rtales rei erant. Hic igitur inter alios qui quaesitum veniunt, sciscitatumque Apollinis numen, magnunt militum tribunum introducit, robustissimi virum corporis ut videbatur, sed hebetisti mi animi, qui proiecturus in bellum, rogat
in primis numen, ut vitam illi seruet incolumem: quin et gladi tor quidam primi nominis,rogatum Apollinem venit, vi quo asetificio inuicta sibi arma parare posset,ei retegere non dedignarintur his usus precibus: Apollo qui aereo curru aereum caelum quatis ,
inuictum bominem inuiciis υiribus miris I digna arma comparare
Iudeo mihi: quid ad hanc rem opus sit, Apollo expetinacque vi Vul
σψvs armis utipossim quae neque tragula, neque catapultaperfora
435쪽
nes decem fortes viros tibi immotabo. me Machaeropborus pollice tur. Apollini vero ad haec ita respondere visum est, hominum que immolationem, utiliori elargitione commutare Non remese, Chabbumque ferax tibi terra petenda es, Sed mons ἀυe bis qui longe di ius oris Inter areno sorte a tigia tollit,
Hic leo eo oluit estpaeo genus omne triuesper, stuom mi ero ab misero vellet uecurrerefratri. At tu nodosas uti tu sanguine trage GDquel isaeque cutemsuppone cruentam , Nec mihi dulce putes hominiam dare corpora letho. Da potius totidem totidem eum matνibus hedos .
Secretum igitur in istis versibus habent, ct quod ab Appolline
putandum cst, verissimum, impenetrabilitatis armorum ', modo istud expiscisi recto imposterum sapiendo posti nci, interim caeteris qui bonae mentis possessione nondum excideruntConsulo, ut dφη- η quemadmodum inquit Tullius nihiliam temer,ium esse intellia gant, nihilque adeo indignum pientisgrauitate er eonBantia, qua aut falsum entire, atit quod nonsatis explorauperspectum sit c gnitum e vlla dubitatione defendere: propterea enim ἱdem cum Titum fomponium Atticum laudaret, quem pro sapientissimo Romanorum posteri omnes suspiciunt, admiranturque, satis habuit dicere mendacium hunc , nec dicere titum, nupati tuisse et sorsan quia ut prouerbiorum decimo quarto habetur innocens credit omni verbo, illic enim Hebraei pro innocente nimis pl rem legunt, &Chaldaei in pientem; atque ita ipsimet Theologi eo deueniunt ut fateantur, verissimum esse, ac utilissimum Epirucharmi Poetae Siculi P ythagorei celebre, & peruagatum dictum Sit άm ιν νευρα τι - ο φρενα . quod Cicero in libello de petitione costalatus his verbis reddidit quam rem Disba mium illud teneto,neruos atque artus apientiae esse non temere credore, ac per consequens demenda est tot scriptoribus fides , qui de schediasmatum, de perlaptorum essicacia horrendas canunt ambages ,&iacta infectaque reserunt; non magis interdum vere, aut apposite, quam si Merlini Caledonis vaticinia nobis recitarent , dc militum sors, qui nugas eiusmodi sectantur, commiseratione pO
436쪽
gicae arti attribuunt. Quae cuncta de schediasmatum, & am ut elorum vanitate,lubenter in eorum antecessum attuli,quae castigatae vir facundiae, & m ultum in literis diligenti labore commendatus Ga par de Simeonibus, in sua Thaumatalogia non excutienda modo rationum momentis, & praeclaris summorum Virorum auctoritatibus munienda, sed quasi vcstitu quodam verborum elegantium ornanda,ex plicandaque recepit. Superestet nunc ut rationibus agerem aduersus characterum, & verborum superstitiosas obseruationes , quibus ipsa amuleta plerumque componi tur : Uerum quoniam hae non minus frequenter usurpantur in is proiana, & neianda vulnerum curatione, quae ut antiquitus semper varijs modis, sic istis presertim temporibus, noua quadam ,& hactenus inaudita unguenti armarii coniectione innotuit ratius erit propterea,vicum de ista mihi in praesentia tractandum sit, ea omnia insequentem discursum reiiciam,quae hic de illis dicendasserent,quo una eadem que fidelia, qucd prouerbio dicitur duos parietes dealbare possim. XXXIII
Hoc vero prius quam aggrediar nolim quisquam eXistimet, i. s. ti,dum me qui de praeseruatione vulnerum superstitiosa tam prolixe tra- P o auerctaui,idem etiam facturum esse de eorundem curationet,quoniam minis, asis
non leo libenter in aliorum vestigijs pedem figere, & aratas ab
alijs glebas rursum calamo meo occare, vel repastinare: de hac autem tam multi dixerunt, quam de priori illa pauci, aut verius nulli;neque enim ullum hacienus vidi,qui librum ex professo aliquem, sed ne dum caput, aut sectionem remediis illis plagarum ouraruncis, aut nouaepa pliae Bur grauianae, vel damnandis,quoniam impia sint ; vel talia conuincendis, eo quod vana prorsus, ct ridicula, dicarit: cum e contrario infinitae habeantur sanctiones Ecclesiae,& Conciliorum decret innumerae etiam Patrum ., ct Scriptorum omnis generis auctoritates aduersus amulata moria umb& quod magis incassum aliorum laborem reddit,circa censuram magneticae curationis; multi iam praeclari, & omni testificatione supcriores viri, illam absoluerint, ac inter caeteros Ioannes Roberti Societatis Iesu presbyter, pluribus, ac iteratis, &cruditis voluminibus: A Mas Libauius unico quidem, sed vali-
437쪽
dissimis etiam rationibus instructo:Sennertus toto capite decimo partis quartae libri quinti practicae medicinae , & quem silentio praeterire nefas essci, Dominus Renatus Moraeus Facultatis medicae Pariliensis doctor, & in eadem urbe professor Regius, qui prae excellenti iudicio, subtili ingenio, docti ina recondita, dicti neque tersa, di accurata quibus se, suaque Omnia illustrare, & expolire solitus est, ita tractationem hanc de superstitiosa, & m,gnetica pr sertim vulnerum curatione,in institutionibus chirudigicis , quas nunc publico bono cudit, tam varie, diligenterque complexus est, utqui deinceps subtilius,aut ornatius in hac quaestione versari possit,non facile si meo iudicio alium inuenire . Quamobrem paululum ut dixi breuior ero in hac materia, nisi me sorsan indignatio ulterius prouehat quam ipse Vellem, aut rationes mihi sub acumen calami incidant, quas nullius auctoris praeiudicio, qui illas ante me excogitarit, pollim in mediu asterre. Ac primum via nomine incipiam, multi quicquid in morborum profligatione praeter rationalem methodum, quae sola vera, ac legitima est, tentatur, Homerica curationis nomine compraehendunt, unde Alexander Trallianus Galeni librum Homericae curationis titulo editum laudat, iure an iniuria non hic inquiro:& Augerius Ferrerius, alij que ab eo hanc appellationem, quae oa sis. ib. passim nunc per scholas diuagata est, retinuerunt; forsan quia apud Homerum Autholici filij, Vidisse ab apro vulnerato , υulnus eius gloriosi, ct diuini colligarunt pienter, incatatione aute am' . guinem nigrum represse runt. ἐπαοι η δ οὐμ μ λοινον ἐχεων quem , locum respiciens Apuleius ita de eo pronunciauit, veteres medici etiam carmina remedia vulnerum norant, er omnis vetusatis remtissimus auctor Homerus docet,quifacit Vstsside vulner anguinem presuentem Hi cantamine: eumdemque imitatus auctor Aethiopicae historiae, anguinem Omondatis carmine, S incantationibus restrictu fuisse narrat, quin etia hanc eande sanguinis certaverborii virtute sistendi coluetudine, Froisiardus suo saeculo in usu suis. se refert,ut non immerito antiquus Homeri Scholiastes,qui vulgo Didimus esse censetur, addiderit ex Diocle Medico in latione esse consolationem, quia anguinem tit,cum υulnerati piritus a tentus es quasi a co olate appensus. Atque ut hic, Homerus in catationes laudat,sic alibi amulatorum vim cognouisse visus est, adeo-
438쪽
que mines aliquando aberiuirunt in remediorum delectu, vinon haec modo a vate posita, & laudata viseparent, sed eius
praeterea tersum quendam pronuciatum a ibriticos dolores miti
pare librum ro Iliados quartum capiti suppositum, quare ebrem depellere arbitrarentur; variisque aliis modis quos apud Brodaeum videre est, circa eiusdem auctoris carmina desi' m seel ε lib. rarerem qui ctinnin concinne videntur mihi fecisse,qui vanil- cap xo. simis omnibus illis oblertiationibus, quarum toties in Homero,
aut ex Homero mentio fit,Homerisa curationis nomen indidersit
Hai autem ab Aesculapio in illum defluxisse , rationi vald in h. ... 4.
consentaneum est, quandoquidem Pindari testimonio quosdam di isod, ...j mollibus incantationibus tractabat, quosdam vero leuia mens, aut membrii circum in undique νε ca,qusam etiamsinonibus icioli iobrufecit rems , ecque modo initium a verbis fuisse existimo supersti- i. tiose curationi nam Pytagoras etiam referente Porphyrio in eius vita πι-- η ab ταςωμ unis animi corpori ue afectus , rytb- metit caramussurique, O ιncautationibus Maniabat. Et valde quidentia. c ueniem est arbitrari, Aegyptios, aliosqueantiquiores populos. , quibus ob morbi uchum nriam , aut diuturnitatem , longum acidissicile vivebatur iterad sanitatem,per usitata remedia;rrimum quidem virba magis innoxia minusquefieua experiri uoluisse e deinde vero cum nihil plus in illis auxilii inuenirem, res alias diuertisse, quas una cum praedictis carminibus usurparent; arde meminit Pausaniasolenti liymnos Vetustissimos id inbesari in Deso cantatos fuisse,dum cinis qui erat supra sepulchrumopas, in agrotosa cerdotibus spargebatur. Verum cum neque ista . sciscerent. ct humana vis debilior videretur, quam ut tot calx mitatibus mederi potat , diuina autem non :emper vinet nefariis ac immerentibus opitulari; corpus illud qu interiecim
vimquc videbatur, tandem adierunt,futuru rati,quod si vim eius defluam conssringere postent in aliqua conuenienti materia,non mimis ad morbos abigendos valeret, quam ipsa quotidie ad varios alios usus de praehendebatur esse utilis, ct commoda. Atque ab hac opinione characteres sigilla , laminae uno latibus literis lite- rara, caeteraquccius di vanitatis instraunenta originem habue ritur,adeoque ex omnium postea confusione , di vocum cum characteribus,horum cum certa materia combinatione, horri-
439쪽
bilis ista superstitionu cogeries paulatim accreuit,quae interChristianos ita libere vagatur, ut etiam nouas vires acquirat, & pietati, pi aetextu, sensun se per insolentes ritus magis in dies effundat.
Notum enim est in Dalia quid nebulones nonnulli artem sancti Amelmi se habere profitentes, inepti, aut potius impie com. entur, in vulneribus etiam atrocissimis solo amatu, osculo, auti deuoti nudi cuiusdam lintei impositione, sanandis, notum in Hupania quid Em lmadores se alutatores, partim faliua, partim obmurmurationibus,in morsis a cane rabido, vel infectis tixico, aut telisae corpore duccndis , non turbent aduersus Gale-
. num , & Hippocratem : quid etiam eo icci non recipiant se se,cturos impostores quidam giroua , certis preculis , ct orati nibus, quas, Simo uinto impudenter comminiscuntur, transmissas fosse Ioanni ab Austria , tunc cum ad Echinadas contra Turcarum classem pugnaturus erat, ut illis m litum suorum vulneribus medicinam faceret: notum denique quid heic in Italia publice circunferatur , de oratione quadami,. in papilionibus Carali Octavii reperta, cum in pugna ad Tarum, impedimenta eius omnia ab Epirotis militibus direpta iussim ut omittam eius generis infinita alia, quae passim apud scriptores parum nasutos vel ambitiose colles a , vel temere asserta videre est. Et quod Fundiam i Galamitas est , qui madmodum clim imienti sunt. viri sapientissimi, qyi tales nugas , & quisquilias sita auctoritate
. , Vel e Xemplo confirmarunt, Ni Plato qui in Charmide incantati nem cum medicamento coniungendam esse scribit;& alibi non . .detemb. modo pharmac ustiones, incisioiu's aliaque adhibenda consulit ad morbos cu rados,sed incantationes insuperiquarum etia studio Socratem ita addictum fuisse refert,visacramento cuidam Thraci fidem suam obstrinexerit,non aliter usurum se medicina, quam ut iubebat Zam xis, qui similium vanitatum doctor erat,& fautor apud antiquos celeberrimus : ita non desunt hoc staculo candi. dae quedam,dealbae nimis doctorum hominum animae, quae dum omnia eiusmodi veteratorum commenta , quasi pietatis ossicijs hi terentur, aequi bonique considunt, vitio paulatim licentiam concedunt, ut sese facilius in rcliquorum animos insinuet, & Ia- . nuam stiperstitioni reserant, quam postea cum maxime vellent non pollini o ludere.
440쪽
Sed num credas melius esse Gomanis ab hoc tricarum, & asa' marum cotagioΘsane magis adhuc de bona mente apud illos con clamatum est, quid ita Lucianus petulcus ille sannio,pro aperto cur mim. mendacio habebat in suo Philopseude pharmaco aliquo absente, absentem curari passe: at vero ridete nunc quiquid est domi cachinorum, istud apud Germanorum nonnullos tenebriones, S -- dic stros tam verum est , quam illud idem falsum semper habe '' bitur , ab iis omnibus , quorum cor est extra melopepo nes, Scaput extra cucurbitam. Sed omnes illi mirum quana egregia,& hactenus inaudita secreta a Paracelso suo acceperint atque
inter caetera unguentum habent tam vari1 nominis quam incertae dest riptionis,cum ab utendi modo,quia arma eo illiinuntur, arma rium dictum sit; &ab operatione quae illi cum magnete comunis est Magneticum ac sympathesitum audiat. Hoc vero ex virtute,& energia spiritus balsamici propri , ct necessitudine qua mundano i ungitur, ea facultate praeditum dicunt, ut si telum,aut aliud instrumentum quo vulnus inflictum sit, eo aliquis perlinat, ab acie tergum versus si caesim, aut1 cuspide ad capulum sipunetim adactum suerit ὁ &. aeger interim , quem non refert praesellatem adesse, aut plurium miliarium interuallo decumbere,vulnus suum quotidie urina sua ; aqua puta , vel vino eluat depuret , &linteo mundo diligenter tegat ; non minus ille perfecte conualescet, quam si chirurgus qui fractum crus obligauit Aesculapio, eius curationi praestat, & remediis omnibus initia uteretur, quaevnqtiam ab ipso met Paracelso , in chirugia sua minori excogitata sunt . Verum quoniam istud remedium eo praesertim nomine ridiculum videri poterat, quod non ita facile sit hostium gladios obtinere, quibus medicina illa fieret ex libertate mentiendi , ct confv:gendi quaelibet suo modo, huic incommodo remedium esse dixerunt, si horum loco, serrum aliud quodcumque per vulnus ducatur, aut ramus salignus in apertura cruenta madefiat,torus quidem si quousque serrum in corpus penetraue rit ignoretur , secus adnotamusque sanguinis in eo relicti. Tandemquem sicilitaris Oegotium se reduxit ut vestis sanguine aegri intincta κ aut indusium eodem maculatum , satis idonea sint remedij istius suscipiendi, ac sistitiendi instrumenta. Praeterea ne