장음표시 사용
471쪽
possim afferre iverum tame instas supra modii,ut per reliquorum etiam, qui Imperatores toto orbe celeberrimisierunt, vitia vi tutesque,& optimorum quoque auctorum praeceptiones discumrendo, opus istud eadem prorsus ratione absoluam, qua & illud iam ad umbilicum perduxi., Pareo igitur lubens, sed priusquam de Imperatore dicendo vi. Enr,..issa, terius progrediar, obex quidam amoliendus est ex voce illa tam Imperatoris quam Ducis; accidit enim,cum utraque non unius oso I., L. ac dignitatis nomen sit, ut qui proprietati verborum insertim mi ρυρνώ re student, nulla de re frequentius querantur , quam qui priscis scriptoribus in promptu,&tanquam ex quotidiano loquendi usu facillimi erant modi loquendi, eos ob tactam rerum ferme omniuhisce temporibus mutationem, seruari amplius non posse; quod Blondus Flauius non alio quam earum vocum exemplo, de quili, i.decad.3. bus nunc agitur, demonstrandum sibi putauit: τι enim inquit, pauca de multis dicam, eum qui omnibus in bello praees ueproprium, inue alienum mercenarius administrat exercitum appellaturus, imore vetusto Imperatorem dixero, in aequi cum incido illius, quem caesaris loco habemus, O ut Capit eum dicens ipsum ab Hirs coham tum Ductoribus, Urbium, O GIIellorumprae dis Praefectis, quieo nunc a pellantur nomine parem, addi generalem necessitas coget. βitem dixero eum Ducem,rihiumfacio an quempiam intelligi velint ὸ multis, quos habet aetas nostra Prouinciarum Vrbiumque Principes.& eadem forsan ratione Liplius,non obscure Bembum insimulatricctatae cuiusdam imitatiunculae, fractique, ct languidi prauae eloquentiae studi ., eo quod res multum a priscis immutatas, Vetvistis tamen nominibus appellet,ac inter caetera Duces,& Presectos. militiae nona net Reges, ct Imperatores: quasi non minori flagitio istud cominiserit quam dum prudentem illum Senatum Venetum ad Iulium Pontificem Maximum scripssse refert, uti MDiis immortalibus quorum υicem gerit in terris , aut cum Deos peros, manesque bomini placare , pro eo quod est peccata morbturis remittere usurpauit. Quare ut vocibus illis tam libere quam antiqui omnes secerunt , deinceps uti possimus ; sciendum estillas non modo Latinis, sed penes Graeco etiam, nunquam non dubia sigirificatione suisse usurpatas nam licet vani os eum grae
ce significet qui militibus praes, atque ut Suetonii voce utar, qui
472쪽
carum habet, quia πατος exercitus,est & αγω duco: nihilominus tamen dicebantur etiam in municipijs civiles, & urbani Magistratus ; unde Posidonius apud Athenaeum, loquens de
Athenione, qui bello Mithidatico Atheniensem Rempublicam
occupauit, dicit eum fuisse πα γν επι τ Orassis tegum suprearma, ut hac additione distingueretur ab alijs,qui ius in praefecturis urbanis dicebant ; & quorum exemplo,etiam num hodie urbis Mesanae gubernator appellatur Stradigo, aut quemadmo dum vulgaris Italorum eloquentiae princeps Boccacius enunci, uit adico, quasi nam . Neque vox latina rata gus eiusdem variationis immunis est, nisi Plautum cum in Sticho dicit rategum te facio huic conuiuis non proprie lacutum, sed eleganti metaph ria usum dicamus, ut eum designaret qui vulgo magis' conuiuν, Varroni modi erator, Horatio , P lauto ipsi metalibi diactator, e G raecis dicebatur. Sic diuinae litterae γιρον pro copiarumpraefecto usurpant quippe interpraeteDiuo Hieronymo in libro Hebraicarum traditionum in Gen sim occidera est: secit nihilominus ambiguitas vocis huius occi rei, ut dictio illas qua usi sunt leptuaginta interpraetes in historia Ioseph,non uno modo,sed trifariam latine redderetur: etenim occiserti, vel homines in bellis necant, quemadmodum militibus usu venit, & ab hac significatione vulgatus interpraes
. Iagistria militum reddidit: vel iunt publicae iustitiae administri
qui morte iacinoroses plectunt, quam interpriaetationem secuti sunt Hebraei omnes: vel tandem de lanus & coquis curam macelli instruendi habentibus vox illa intelligi potest,cui expositi ni P hilo, Iosephus, D. Ambrosius S patres alij nonnulli subscri-lbunt. Porro quod ad latinas voces spectat, duas tantum habe- imus, tuae sola, Sabsque alterius additamento, munus istud de is quo dicere hoc in libro instituimus, commode satis exprimere posiciat, Ducis nimirum S Imperatoris: sed hae. rursus in tot alias significationes distrahuntur, ut nisi materia res ipsas per se denotet, circuitione verborum sceptus uti necelle sit. Quis enim ignorat , praeter varias acceptiones istius vocis Dux quas Blondus asssignat, innumeras adhuc alias reperiri apud auetores lati nos ξ & Ciceronem Romanae facundiae parentem,non modo dixisIe clasini aut exercitus Ducem, sed praeterea sententiae in senatu sei endae
473쪽
principem, & impietatis suasorem, viarumque praemonstrama etiam in coelum, Duces appellasse. Eodemque modo Imper toris nomen quod olim copiarum praefecti re bene gesta,atque ut inquit Appianus decem millibus hominum occμ, summa cum ii
noris testificatione consequebantur eo nunc angustiarum redo
ctum est, ut si absolute proferatur, summum Germanici Imperii
moderatorem designet, eique tantum principi competat,quem Tertullianus recte suo tempore appellare potuit, hominem ἀ Deo secundum , solo Deo minorem, ct hoc nomine omnibus maiore .
Sed nunquid propterea minus latine scire videbitur,qui praesenti tempore ijsdem vocibus utetur, si copiarum duces aut militiae praefectos designare velit nihil equidem minus; imo vero sapieter hi, & prisco Romanorum more iacere mihi videbuntur, qui eadem libertate & copia dicendi qua Romani varijs de rebus ijsdem verbis loquuti sunt, sic voces has Ducis ct Imperatoris suum insensum sponte radentes, nec adeo scrupulose pensitatas usu pabunt. Quamquam si anxie inquirere in illas vellent,non posisent tamen absque iniuria dubitare, quin is proprie & latine loquendo Imperator dici debeat, ad quem rei militaris summa pertinet, unde & nomen illi inditum est, teste Quintiliano, quod exercitui quae facto opus sunt imperat: atque ut Ennius scriptoranti quminus illius aeui, quo iam tum ex infantia, lingua Latina adoleuit,illud suis in carminibus occupauerat, ut ex istis patet
Inseque Musa manu Romanorum induperator,
auod qui ue in bellogessit cum Rege philippo.
sic Tullius eo constantissime semper usus est, ut illum significaret, cui belli gerendi cura, summo cum imperio demandata fue- a. de Orat: rat: S ab imperatoriae seu militaris scientiae partibus, ipsum imperatorem hoc modo definiuit: namsiritu quaereretur quae esset ars imperatoris, consituendum putarem principio, quis esset imperator, qui cum esset consit usus adminis ator quidem belli gerendi umadiungeremus de exercitu, de coris, de gnorum collationibus, de oppidorum oppugnationibus, de commeatu, de in dis faciendis a que υitandi , de reliquis rebus, quae essentpropriae belli ad mini an-dio quarum qui essent animo, ct scientia compotes, eos esse impermiores dicerem, υtererque exemplis Africanorum , O Maximorum Epaminondam, o Annibalem atque eius generis homines nomina-
474쪽
rem ex quo patet euidentissime quid Tullius de hac Imperatoris voce censuerit, illamque usurpatam ab omni memoria fuisse, pro eo, cui comitiis curiatis summa auctoritas belli in prouincia aliqua administrandi concedebatur, imperium enim Romani appellabant exercitum cogendi , gerendique belli potestarem, fine qua nihil eorum a magistratibus fieri potuit, ut ex Tullij oratione quinta in M.Antonium patet, demus inquit imperium Caesari, e quo res militaris administrari non potest, teneri exercitus , he iam geri non ies r hincque Camillus apud Liuium, comitiis cu- libro s. riatis rem militarem contineri dixit, nempe quia simul atque S natus , pr incias Consulibus decreuerat, populo curiatim in f rum conuocato ex de Imperio illis permittendo serebatur, de qua Tullius propterea dixit Consuli in legem curiatam non habet, ,. attingere rem militarem non licet. Quod vero ijdem imperatores a populo delecti, ali que duces, modo decem hostium millia iusto praelio 1 udissent, eodem in castris nomine a militibus salutabantur, istud ex gaudio, & impetu victoris exercitus fiebat, non lege aliqua,quae Veram, S legitimam dignitatem significaret, unde Tyberius id quoque Blaeso tribuit ut 1 legionibus Imperator salu- Tacitus lib. tareturi& Cicero ita de se scribit magnum numerum hostium ceci- .dimus, castella munitissima cepimus, incendimus, Imperatores a pellati sumus; prisco stili terga duces honore, qui bene gesta Republica hanc quoque, inter alias victoris exercitus gratulatione S, appellationem referebant ,quae postea siue ab usu illo castre-
si, siue ex imperio quod populus Romanus copiarum praesectis
lexe illa curiata concedebat, caeteris postea ducibus, velut in co- rmunem tittuum cessit, quo scriptores passim in eorum munere designando uterentur. Neque enim aliter loquutus est Velleius Paterculus qui Cassium,& Brutum imperatores passim appellat; non aliter Seneca qui imperatorem spiritum vitalem esse dicit quem tot millia trahunt; non aliter Quintilianus,Liuius,Curtius, &vno verbo omnes auctores,quicumque disertissimi unquam existiniati sunt. Quamobrem si Iulius Caesar usurpata perpetua diciatura,quae cateris in libera Republica,ad sex tantummodo meses permitti consueuerar, nomen imperatoris cum principatu tyrannice retinuit, quia illud in castris sciebat esse militibus gratissimini; ct omnes ab eo in eadom digni late successores, ne Regis
475쪽
titulum ominosum alioqui & summopere populo exosimi reno uarent, Imperatores dici Voluerunt: an idcirco exauctoranda statim erit prior illa, & vera eius vocis significatio Θ equidem tam tum abest ut istud censeam, quod nulla alia vox mihi occurrat, aeque sincera, ct bene latina, vel qua considenti us uti mallem, in designando supremo bellorum administratore; nisi me taedium aliquando lectori parere existimarem, si ea tantum appellatione
contentus, reliquas quae non minu, sermonem ornare, variare autem multo plus pollunt, superstitiose nimis, ac ieiune coim
Quare ut hac verborum libertate quam mihi dari postulo, filum orationis prosequar, redeo ad illud quod antea postulabas Ludovice Comes, nimirum ut praeter domestica laudum incentiva, externis quoque praeclarissimorum virorum exemplis tecuagerem, quo similis ipsorum esse quandoque possis, S in spe ct tum bello, fortissimumque ducem euadere. Hoc vero lubentius faciam, quod exempla ex vetere memoria, & monimentis , ac literis plena dignitatis, plena antiquitatis, baec pluri musolent, ut inquit Cicero ct auctoritatis habere ad proba dum, ct iucunditatis ad audiendum: & hac ratione Claudianus Honorium suum ad illa
crebro euoluenda his verilibus impellit, adhortaturque Interea M usis animus dum mollior in Bet. Et quae mox imitere legas. nec de nat unquam Tecum Grata loqui tecum Romana vetu Lias Antiquos euolue Duces ac ipsemet Tullius cum Romanos ad antiquae frugalitatis, & modestiae carceres reducere Vellet,non tam istud praeceptis, quam exemplorum breui ct expedita ratione putauit sibi esse faciendu; imitemur,inquit, nostros Brutos, amillos, Halas, c urios, Fabricios, Maximos, Decios , Scipiones, Lentulos, ct Aemilios, quos in Deorum immortalium coetu, ac numero repono: quin imo Barbaras gentes C Ollos, non lituo,tubaue, aut tym p ano in considiu usos esse,ad animos militum excitandos, sed tortium virorum laudibus,commemorat Valerius Flaccin his versibus .
Proelia nec rauco curant Incendere cornu,
Indigenas ,sed rite Duces, ct prasa artim Facta canunt, veterumque viris hortamina laudes.
476쪽
' quod & multo ante Horatius scripsit a T)rtaeo factum suisse, Ad risene,
drtaeusque mares animos in Martia bella Versibus exacuit.
unde quid de eo Poeta sentiret, interrogatus quodam non Cleo. menes ut Britanicus perperam asseruit,sed venis Leonidas si Plutarcho credimus,lta respondisse iritur, bonum eum sibi adiuuenum animos incitandos videri: cum letis illius carminibus,quas furore aliquo correpti,nulla pericula timentes,in pugna ruerent:& eunde,propterea hunc in modum alloquutur iam Atheniensis hospes qiam Gnosius apud Platone. O T)νto diuini me Poeta, s Ita 1.ῆe leg. piens enim nobis,probus , esse videris Clinias Guo tis,ct ego admodutibi assentiri videmur. Nec alia ratione Bardi Gallorum Sacerdote fortia, Vt inquit Ammianus, virorum Mus/ium facta heriacis '' '
composita versibus,cum dulcibus lyrae modulis cantitarunt quaquam Lucanus magis expresse determinat quosliam illustres vis ros celebrarent,dum inquit libro. I. Vos quoque qui fortes animas belloque peremptas Laudibus in longum vates demittitis aeuum
Plurima securi visis carmina Bardi. nempe dum aliquid clementer,strenue,fortiter, ambitiose, sapi ter factum aut legimus,aut audimus,tanto studio incendimur non modo in gestis rebus, sed etiam in fictis, ut eos cepe quos nunquavi simus diligamus,nihilque prius, aut antiquius nobis sit, quam
totiuς vinae nostrae rationem ad eorum, quos tantopere miramur imitationem componere, unde prudenter Valerius Flaccus Vbiaclum suis Argonautis comitem esse voluit, non iam operum i , partem, monitur ,sed tradat ut acres, Magnorumque viros qui laudibus urat auorum
euenit enim ferme semper in bellatorum animis cum illi rem quidem ad decus, ct praeclaras actiones com positi sunt, quod in auaris fieri soler, qui nunquam se cum tenuioribus conserunt,ne cum alios a se viderint iam copiis superatos, rei exaggerendae, &lificandae modum laciant, sed cum ditioribus, ut ita semper congerere pergant, eodem serme modo quo in ludis Olympicis i. sibi. i.
Cum carceribus missos rapit ungulacurrus
lasat equis auriga est vincentibus, illum
477쪽
Praeteritum temnens extremos inter euntem.
Quamobrem solebant antiqui spolia ex deuitas hostibus suspendere in postibus aedium,non tam propriae gloriae monumenta , et Mneid, quam ut essent posteris incitamenta virtutum . Multaque aeterea, inquit Virgiliu acris inpositas a captiui pendent currus Quaequesecures, ma, . Eι crinae capitum, O portarum ingentia claus Spiculaque, clypeique, ereptaque rostra carinis. Nec modo spolia in atriis defigebant antiquiores Romani, sed ea quoque maiorum suorum imaginibus,quorum preclara in Rempublicam extitere merita honestari, decorarique voluerunt unde vidisses in illis veterum decora alta parentum, fumosas imagines, e sanies in curribus Aemilianos, de quibus dicebat Plinius non sine quadam indignatione apud maiores in atriis imagines bae erantici 3s p quae pectarentur, nonsigna externorum artificum,nec aera, aut ma
mora: damnat nempe luxum sui temporis, qui ut transmarinas . tabulas, & signa,Graecorumque opera in columnarum interst,tiis solius impensae gratia statueret, virtutis antiquae decora illa , ct exempla ab hominum oculis sustulerat. Certe quantam vinia, iis c ipsa in hominum animos obtineant,suo exemplo docuit Le nardus Aretinus scriptor non ita vulgaris, S plebeius, quin renascentes literae, quas mirum in modum fouit,& promouit, multum
ei debeant; sic enim ille in historia sui temporis, ego quoque licet
puer , ab alia manu exulum captus, in castellum auaratae abductus sum, O quia puer eram,non cum alijs captiuis sed honestiore quodam carcere, cubiculo asservabar, erat in eo cubiculo picta Francisci ει tibi es iiii πψrchin imago q*am ego quotidie aspiciens, incredibiti ardoresisi sui '' ' rum eius incendebar. Nec alia mens erat Ephesiorum quorum legem filisse scribit Antoninus Imperator, quae iuberet συνεός --μνησκε i τ -υιών Πνύν τ αρε ni , idest, recordari quotidie . . alicuius veterum qui bone Im vixisset.
, ..... Atque bis de causis factum existimo, ut Homeri fictiones de bello Graecorum in Troianos, quae praeclare in se imaginem roserunt pisci illius temporis,quod thicon nominatum fuit 1 Va
rone, eo quod multa in eo fabulosa reseruntur, tandiu apud omnes in existimatione fuerint, & Alexandri etiam animum adeo gloriar, & laudis cupidum reddiderint, ut quod de nemine alio M.q ynquam
478쪽
vnquam auditum est, illud de A lexandro Satyricus dixerit
nec alio pariter referendum est, quod statim ab imperio Ludovici Pis,ct Caroli Calvi,quo tempore fabulatores nostri,multa de R tolando , H duodecim Franciae Paribus, aliisque Paladinis, seu boc est, bellicosis viris spargere primum in v vigiis coeperunt , cum omnia de priori illo finxissent supra eorum ridem , quae possunt humanitus in sortissimo bellatore desiderari: horum postea libri, non per Europam modo, scd inter remotissimas Asiae gentes, S penitus a nobis dissitas, huius Herois famam, non minori quam apud nos celebritate distuderint; eodem prorsus modo, quo Dio Chrysostomus reieri,Indorum populos, oratione sa.& alias quasdam barbaras nationes, seu admiratione Homeri d ctas. ex quo tam multa sparsa per orbem audiuerant, seu dulcedine eius carminum commotas, seu etiam optimarum rerum exispositione impulsas, scripta eius in suam linguam transtulisse . Quod equidem ne de Rotolando gratis dixisse videar , Bus quium laudo testem maxime idoneum , qui se ad Suleimani in epist dein portam, oratoris vices pro Imperatore sustinente, Dadianum. ς xv ς Colchisum Regem Constantinopolimvenisse scribit, a quo dum multa rogaret de patrijs moribus, & institutis,illud inter caetera accepit, quod otiosi illius regionis homines, in longam perticam siue allerem fides intendunt, easque baculo ad numeros percutiunt, ad quem strepitum cantant suas amicas, A laudesfortium virorum,multa etiam Rotandi nostri faeta commemoratione, de quo,inquit Busbequius,multa narrant prodigiosa magis, &ridiacula, quam nostri talium fabularum architecti unquam protulerint . Est autem Colchorum regio ad Phasim suuium in sinu maris Euxini, haud procul a monte Caucaso, inquam unde famosum illud Resandi nomen delatum fuerit, non facile coniicio, nisi forsan quis transmare illud cum Gothofrido Bullionio, migrasse asseruerit. Iam vero cum idem etiam de Arthino Britannico existimandum sit,quem Ioannes Lelandus in eius vit per uniuersam Europam noti limum fuisse refert, fama rerum gestarum seu cinmentitia, ut ille& prudentes viri existimant; seu vera quemas modum Stephanus Forcatulus Merlini Caledouij somminijs tra-suersum aliquoties actus, perperam opinari visus est: & nulla se
479쪽
me natio non. sibi propri6s qu Lini herbas finxerit. mirabilibus S pene αδοξοιι facinoribus illast re, quales inter Gothos fuisse resert Iomandes , Ethe amaram, Hanatam, Fridigernum, Vuidiculamo alios,quorum etiam facia mCdulationibus,cytharisque canebanta, multaque, haud ab limitia narret Saxo Grammaticus de Starctarero. gigante, S lierint inter Danos fortissimo, qui tria vi- ait foecula, cicialiquando pro Virgine chara in suo mel
Signum est prouicto, talibus virtutum exemplis, mirum in m dum homines delectari, di quid ni dixerim ad virtutem etiam, & praeclara quaeque facinora incitari I quum non decus atque lectio auepitud tuum irritamentum istiuuenibus, in eandem turpitudinem; lic iustitiae, sortitudinis, magnanimitatis, caeterarumque
virturum inspectio, quae in eiusmodi: libris tanquam in speculos eosdem inflammare possit ad virtutis . per se dissicilis,& arduae caluim tanto promptius, S ardentius superandum . Maxime m nulla sit cuiusque factitam honesta ratio, quae ex seipsas exemplo careat, sic satis probare,situmque ius obtinere possit;&iuuenes vehementer assicii certissmum iit, earum historiarum
narratione, quae in ebrum animos qivam altassinia se dimittunt, culiari quadam fabularum venustate S privstantia Unde Alosesius Pulcius nobilis Poeta Florentinus, cui Lucretia Tornabona sumptus necessarios suppeditabat, cum grati in eam animi signualiquod edere vellet,nullum accommodatius censuit, quam Morigantis tabulosi herois vires admirandas; hetrusco, ac immortali carni e celebrare, quo filius eius Laurentium, ac lulianum Me, dicens delectae iuuentutis principes oblectare iucundissimis narrationibusia posset, eosdemque simul informare, de iis rebus
quae gcneros solent, ac magnanim is homines ei licere. Certe Perdinandii Piscariae Marchioncm,aiunt,sua in adolescentia,multum xt istius. M Boiardi, Ariosi es A reliquorum poetarum fictis, persanatisque Heroibus euoluendis deleetarum fuisse, quorum , facinora sic memoriter tenebat,ut iii aequalisi coctu,suspensos omnes detineret , micti rum,S suauissima narratione . Sed addunt insuper, tanto illum gloriae oestro, ex hac lectione percitum fuisse ut ab eo tempore, semper adsuminam belli glaesam aspirarit,
nee prius qiaeuerit, quam ipsam eispi allecutus; scilicet Poetae iu
480쪽
riis orianeis, de is sis Iugientibuι, o mobilibus oppidi ficto versentur,irinumento, minio uus ih minitae uiuenumam
Vtilitate vero tantum illos superaue,quaurum & vcrit ite attameni με cum liorum hiiloriae phopter Vaa icis eueniux, orationes , duc unisus , parecbases,vi conquisitam operosu styli, vel sententiam h ussores, non cuiuis aetati, vel Jtori ununi generi conueniann inde est,quod sicut pri uectiores logo rerum Vsi Edom,Veris narrae istionibus magis de antur,ita rudes ac commentitia adolescoeserus magis detineant, de quibus,q aoniam uicisti monet ii mi instia inimus, qui iam reta e prbuecta , ct tyrocinio suo iseiuncta: ni lites, ad.Ducis. officium loc secundu libro informandos,suscept tmus, proptere cveriores. illas nobis reuertendum est, dor hi sedato animo inquirendum, quinam ex tot Dacibus, quos, no , strae,i vel antiquorum aetas tulit, in omni genere virtutum pro stantisti os illis ad imitandum proponcndi sinc, no trainquam tempestate,non antiqua modo; quianiam valde stultiunesset exi.
. ., s.fu Visimus emunis Ciro nex A palensis uni t i iquem tamen Eusessius, inrale Diomedem appellat; ita Iulius infitiem libCaesar postremus Ducam extiterit,quasi post eius, ct Roman aetatem se linermiatuat orent semana virtutum, d iratura ei cisiet nos in haec siecim, aquam lasciuinam aliorum imis equesem pe tinaciter sibili pila arascutitur,qqi tam sinistre de temporibus suis:iudicant, cum iwn degenerarman hominibus martias calor,. Inec defectae sint terrae, quae Lacedemonem'quae Athenienses , iquae Marses quae Samnite' quae Pelignos , quaeipses Ronianos sprogenuere atque VPhi suos olim Cadmi s.Piablicolas urios,