장음표시 사용
161쪽
bilitatis ad hoc, aut aliud tale negotium mittatis hominem ueteris prosapiae , ac multarum imagi
num , O nullius stipendij, scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet festinet, sumat alique ex populo monitorem sui ossicis. ita plerunque euenit , ut quem uos imperare ius is, is sibi imperatorem alium quaerat . at ego jsicio Quirites , qui postquam consules fa Issunt, acta maiorum, O
Graecornm militaria praecepta legere coeperint, praeposteri homines. nam tegere, quamberi,tempore posterius ,re, atqMe Uu prius es. comparate nunc Quirites me hominem nouum cum illorusuperbia. quae illi audire, O legere solent, eorum partem uidi, alia egomet Itis, quae illi litteris, ea ego didici militando. nunc uos existimate, facta , an dicta plurissent. contemnunt nouitatem mea, ego illorum ignauiam: mihi fortuna, illis probra
obiectantur. quanquam ego naturam unam , O
communem omnium existimo , sed fortissimum quenque generosum esse. ac si iam ex patribus bini, aut Bestiae quaeri posset , mene, an illos ex se gigni maluerint: quid responsiuros creditis ἐ nisi sese liberos quamoptimos uoluisse ψ a Fodsi iure despiciunt me, faciant idem maioribus sevis, qu
bus , ut mihi, ex uirtute nobilitas coepit. iis dent honori meo: ergo inuideant labori, o innocentia , periculis etiam meis: quoniam per haec illum cepi. uerum homines corrupti superbia , ita aetatem agunt. quasi vestros honores contem-
162쪽
nant: ita bos petunt, quasi honeste vixerint . nailli false sunt, qui diuersissimas res pariter expotant , ignauia uoluptatem, O praemia uirtutis. atque etiam cum apud uos , aut in senatu uerba ficiunt, pleraque oratione maiores suos extollunt , eorum fortia DIIa memorando clariores sese putant: quod contra est. nam quanto uita illorum
praeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. σprofecto ita se res habet. Maiorum gloria poI
ris quasi lumen est, neque bona eorum, neque mala in occulto patitur. Huiusce rei ego inopiam patior Quirites. uerum id, quod multo praeclarius est, Meamet facta mihi dicere licet. nunc uidete quam iniqui sint . quod ex aliena uirtute sibi a rogant , id mihi ex mea non concedunt: scilicet quia imagines non habeo, ct quia mihi noua nobilitas est; quam certe peperisse, quam acceptam corrupiste, melius est. equidem ego non ignoro, si Iam mihi retondere uelint, abunde illis facu dam , ct compositam orationem fore. hed in maximo uestro beneficio, cu omnibus locis me, noSq. maledictis lacerent, non placuit reticere: ne quis modestiam in conscientiam duceret . nam me quiadem exanimi mei sententia laedere nulla oratio potest. quippe vera necesse est bene praedicet: falsam
uita moresq. mei superant. sed quoniam uestra consilia accusantur, qui mihi summum bonorem, O maximum negotium imposivistis: etiam atque etiam reputate, num eorum paenitendum sit .
163쪽
Non possum, fidei causa, imagines, neque triu-phos, aut consulatus maiorum meorum ostent re rat , si res postulet , hastas, uexillum, phal ras , alia militaria dona ,praeterea cicatrices aduerso corpore. hae seunt meae imagines, haec mea
nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis , sed quae ego plurimis meis laboribus, et periculis quaesiui. non hunt composita uerba mea: parui id facio : ipsa sie uirtus satis ostendit. illis artificio opus est , ut turpia facta oratione tegant. neque litis . ras Graecas didici. parum placebat eas discere , quippe quae ad uirtutem do toribus nihil profusrunt . at illa musto optima resp. doctus sium , b siem ferire, prisdia agitare, nihil metuere, nisi turpem famam: biemem, O aestatem iuxta pati,
humi requiescere, eodem tempore inopiam , laborem tolerare . his ego praeceptis milites horta bor: neque illos ar de colam, me opulenter , --que gloriam meam laborem illorum faciam. hoc est utile, hoc ciuile imperium. nanque cum tu per mollitiem agas, exercitum supplicio cogere , id est dominum, non imperatorem esse. haec , atque alia maiores uestri faciendo ,seq., O rem' celebrauere . quis nobilitas steta, ipsa dissmilis moribus , nos illorum aemulos contemnit: ct omnes honores , non ex merito, sed quasi debitos a uobis repetit. ceterum homines seperbissimi procul emrant . Maiores eorum omnia, quae licebat, illis reliquere , diuitias, imagines, memoriam fui praeclaram:
164쪽
IUGURTHINVM. I. claram: virtutem non reliquere, neque poterant:
ea sola neque datur dono, neque accipitur. ford dum me , O incultis moribus aiunt , quia parum scite conuiuium exorno; neque hirionem ullum, neque pluris pretii coquum, quam iussicum, habeo. quae mihi libet confiteri, Quirites. nam Oex parente meo , ex aliis sanctis uiris ita accepi , munditias mulieribus, uiris laborem conuenire: omnibus q. bonis oportere plus gloriae, quam diuitiarum esse: arma, non supelle Iilem, cori esse. Quin ergo,quod iuuat,quod carum aestimant,id semper faciant ament, potent: ubiadolescentia habuere, ibi senectutem agant, in conuiu s, dediti uentri, O turpissmae parti corporis: siudorem ,
, puluerem, to alia talia relinquant nobis, quibus illa epulis iucundiora sunt. uerum non es ita. na,
ubi sie omnibus flagitiis dedecorauere turpissimi mri, bonorum praemia ereptum eunt. ita iniustiss- me luxuria , O ignauia, pessimae artes, illis , qui coluere eas, nihil officiat, reip. innoxiae cladisunt.
nunc, quoniam illis, quantum mores mei, non illarum flagitia poscebant, res ondi:pauca de re' loquar, primum omnium de Numidia bonum habetote animum, Quirites . nam, quae ad hoc tempus Iugurtham tutata sunt, omnia remouisis, auaritiam, imperitiam, atque superbiam. dein- ' de exercitus ibi est, locorum sciens, sed mehercule magis strenuus, qua m felix. nam magna pars eius auaritia, aut temeritate ducum attrita est .
165쪽
quamobrem uos; quibus militaris est aetas, ata timini mecum, est capeste remp. neque quenqua ex calamitate aliorum, aut imperatorum sive bia metus ceperit. Egomet in agmine atque iuproelio cor ultor idem, O socius periculi uobisicia adero, me, uosq. in omnibus rebus iuxta geram. O profecto, diis iuuantibus, omnia matura sunt,nistoria , praeda, laus: quae si dubia, aut procul elyent, tamen omnes bonos rei' subuenire dec bat. etenim nemo ignauia immortalis factus est r Pe quisquam parens liberis, uti aeterni forent, optavit; magis, uti boni, honestiq. uitam exigerent . plura dicerem Quirites, si timidis uirtutem uerba adderent . nam si renuis abunde dictum p to . huiuscemodi oratione habita, Marius postquaplebis animos arrectos uidet, propere commeatu,sipendio, armis, at sq. utilibus naves onerat: cum his A. Manlium legatum proficisti iubet. ipse interea milites scribere non more maiorum, ne
que ex classibus, fed uti cuiusque libido erat, capitecessos plerosique . id factum alii inopia bon
rum, alis per ambitionem consulis memorabant; quod ab eo genere celebratus, auctusq. erat; Ohomini potentiam quaerenti egentilymus quisque oportunissmus; cui neque sua cara, quippe quα nulla sunt, O omnia cum pretio honesta uidentur. igitur Marius cum aliquanto maiore numero , quam decretum erat, in Africam profectus , paucis diebus Vticam aduehitur. exercitus ei tra
166쪽
diturὰ P. Rutilio legato. nam Metellus conste tum Marii fugerat, ne uideret ea, quae audita animus tolerare nequiuerat .sed consul expletis legionibus, cohortibusq. auxiliariis, in agrum fertilem, O praeda onustum proficisicitur. Omnia ibi capta militibus donat: deinde castella , O oppida natura, O viris parum munita aggreditur: praelia multa, ceterum alia leuia aliis locis facere . interim nqui milites sine metu pugnae adesse: uidere fugientes capi, aut occidi; Ibrii spinium quenque tuti simum: armis libertatem, patriam, parentesq., ct alia omnia tegi,gloriam, atque diu tias quaeri. sic breui spatio noui, ueteresq. ma luere , ct uirtus omnium aequalis facta. at reges
ubi de aduentu Marii cognouerunt, diuersi in locos difficiles abeunt. ita Iugurthae placuerat, sy ranti, mox effusos hostes inuadi posse: Romanos, secuti plerosque, remoto metu laxius, licentius se
futuros. Metellus interea Romam profectus, contra spem suam talissimis animis accipitur, plebi,
patribusq. postquam inuidia decesserat, iuxta carus. sed Marius impigre, prudenterq. suorum , O hostium res pariter attendere, cognoscere quid boni utrisque aut contra esset: explorare itinera regum, consilia, ct insidias eorum anteuenire.nihil apud se rem Fum, neqVe apud illos tutum pati . itaque oe Getulos, O Iugurtham, ex nostris
sociis praedas agentes , spe aggressus in itinere fuderat , ipsumi. regem haud procul ab oppido Cir
167쪽
tha armis exuerat. Quae postquamgloriosa modo, neque belli patrandi copiam cognouit , statuit urbes ,-mris , aut loco pro hostibus, O adue sum se oportunissima erant , singulas circumuenire, ita ratus Iugurtham aut praesidiis nudatum iri ,si ea pateretur , aut proelio certaturum . nam Bocchus nuntios sepe ad eum miserat, uelle populi R. amicitiam: ne quid ab st hostile timeret . idymulauerit ne, quo improuisus grauior. acced ret , an mobilitate ingenij pacem, atque bellum mutare solitus ,parum exploratum es. sed consul, uti statuerat, oppida, castellaq. munita adire : partim ui, alia metu , aut praemia ostenta do, auertere ab hostibus. ac primo mediocria gerebat , existimans Iugurtham ob seuos tutandos in manus uenturum .sed ubi illum procul abesse, O alijs negotiis intentum accepit, majora, O magis sera aggredi tempus uisum est. erat inter ingentes solitudines oppidum magnum, atque ual
dum nomine Capsa: cuius conditor Hercules LM0s memorabatur. eius ciues apud Iugurtham immunes, leni imperio , ob ea fidelissimi habebani tur: muniti aduersum hostes , non moenibus modo, O armis, atque uiris, uerum etiam multo magis locorum asteritate . nam praeter oppido loca propinqua, alia omnia vasta, inculta, egentia sequae, infesta serpentibus: quarum uis , sicuti omnium ferarum , inopia cibi acrior; ad hoc natura
serpentium ipsa perniciosa ,siti magis quam alia
168쪽
re accenditur . eius oppidi potiundi Marium maxima cupido inuaserat, cum propter usum belli, tum quia res aspera uidebatur: O Metellus oppidum Thalam magna gloria ceperat, haud dissimiliter situm, munitumq.: nisi quod apud Thalam non longe d moenibus aliquot fontes erant. Capsenses una modo , atque ea intra oppidum iugi aqua , cete pluuia utebantur. idq. ibi, ct in omnistica, quae procul d mare incultius agebat , eo facilius tolerabatur, quia Numida plerunque la-dite, O ferina uescebantur, neque salem, neque alia gula irritamenta quaerebant. cibus illis a uersusfamem, atque tim, non libidini, neque luxuriae erat . igitur consul, omnibus exploratis , credo dijs stetus, nam contra tantas di cultates consilio satis prouidere non poterat 9 quippe etia menti inopia tentabatur, quod Numidae pabulo pecoris magis , quam aruo student, O quo cunque natum fuerat , iussu regis in loca munita contulerant: ager autem aridus, O stugum uacuus ea tempestate: nam aestatis extremis eratὰ tamen pro rei copia satis prouidenter exornat: pecus omne, quod superioribus diebus praedae fuerat , equitibus auxiliarse agendum attribuit. A. Manlium tegatum cum cohortibus expeditis, ad oppidum Laris, ubi stipendium, O commeatum locauerat, ire iubet: dicit q. se praedabundum post paucos dies eodem uenturum. sic incepto sevo o cultato, pergit ad flumen Thanam. ceterum in
169쪽
itinere quotidie pecus exercitui per centurias , ite per turmas aequaliter distribuerat ex coriis utres uti ferent, curabat, simul O inopiam Ir menti lenire, O ignaris omnibus parare , quae mox usui forent. denique siexto die, cum ad flumen uentum est, maxima uis utrium essecta . ibi castris leui munimento positis, milites cibum c pere, atqκe, uti simul cum occasu solis egred rentur, paratos esse iubet, omnibus sarcinis abiectis, aqua modo Jeq. , O iumenta onerare. d in ,postquam tempus uisium, castris egreditur noctemq. totam itinere sancto consedit. idem prox ma facit. deinde tertia multo ante lucis adue tum, peruenit in locum tumulosum, a Cana non amplius duum millium interuallo: ibi q. quam occulti sime potest, cum omnibus copiis opperitur.
sed ubi dies coepit, O Numidae nihil hostile me tuentes , multi oppido egressi, repente omnem Gquitatum cum his uelocissimos pedites cursu tendere ad Capsam, O portas obsidere iubet: d inde ipse intentus propere siqui , neque milites
praedari mere. quae postquam oppidani cognou re: res trepida, metus ingens, malum improu sum, ad hoc pars ciuium extra moenia in hostium potestate coegere, uti deditionem facerent. cetexum oppidum incensium: Numidaepuberes intemfecti: alis omnes uenundati: praeda militibus d uis. id facinus contra iis belli non auaritia , n
que Aesere consulis admissum ; sed quia locus I
170쪽
gurthae oportunus, nobis aditu difficilis; genus hominum mobile, infidum, ante neque beneficio , neque metu coercitum. postquam tantam rem peregit Marius sine usso suorum incommodo, magnus, O clarus antea, maior, atque clarior haberi coepit: omnia non bene consulta in uirtutem .trahebantur. milites modeste imperio habiti, δε- mul O locupletes, ad caelum ferre: Numidae magis, quam ultum mortalem, timere epostremo omnes focis, atque hostes credere , illi aut mentem diuinam esse, aut deorum nutu cuncta portendi. Sed consul, ubi ea res bene euenit, ad alia oppida pergit, pauca repugnantibus Numidis capit ipluma deferta propter Capsensum miserias igni cor- rumpit: iunctu, atque caede omnia complentur. denique multis locis potitus, ac plerisque exercitu incruento , aliam rem aggreditur, non eadem aleritate, qua Capsensium , ceterum haud secus dissicilem. nanque haud longe a pumine Mulucha, . quod Iugurtha , Bocchiq. regnum diuidebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus, mediocri castello, satis patens, in immensum editus, uno perangusto aditu relicto: nam omnis natura, u lut opere, atque consulto, praeceps erat . quem locum Marius, quod ibi regis thesauri erant, β ma ui capere intendit: sed ea res forte, qudin conflio, meliusgesta. nam castello uirorum, atque armorum satis magna uis erat O Irumenti, o fons aquae: aggeri bus, turribusp, O alijs machina-L tio-