장음표시 사용
131쪽
proelio ipsi modo eminus sauciabantur: neque comtra feriendi, aut conserendi manum copia erat. ante iam do ti ab Iugurtha equites, ubi Romanorum turma insequi coeperat, non confertim, neque in unum sese recipiebant, sied alius alio quam maxime diuersi. ita numero priores, se d persteque do hoctes deterrere nequiuerant , diectos ab temgo, aut lateribus circumuemebant: sin oportunior fuga collis, quam campi fuerant; ta uero consueti Numidarum equi facile inter uirgulta euadere; nostros aleritas , O insolentia loci retin bat . ceterum facies totius negotis uaria, incerta,
foeda, atque misierabilis. dis es E siuis, pars cede
re , alg insequi: neque signa, neque ordines obsie uare: ubi quenque periculum ceperat, ibi resistere , ac propulsare: arma, tela, equi, uiri, hostes, atque ciues permissi, nihil consilio, neque imp rio agi: fors omnia regere. itaque multum diei processerat, cum etiam tum euentus in incerto erat. denique omnibus labore, O aestu languidis, Metellus, ubi uidet Numidas minus instare, paullatim milites in unum conducit: ordines restituit, O cohortes legionarias quattuor aduersius pedites hostium collocat. eorum magna pars superioribus locis fessa consederat: simul orare, O hortari milites, ne deficerent, neu paterentur hostes fugientes uincerer neque illis castra esse, neque munimetum ullum, quum cedentes tenderent: in armis omnia sita . sed ne Iugurtha quidem interea quie-
132쪽
IUGURTHINVM. tus erat: circuire, hortari , renouare proelium, ipsie cum delictis tentare omnia: subuenire seris, hostibus dubijs instare: quos firmos cognouerat,eminus pugnando retinere. Eo modo interse duo imperatores summi uiri certabant. ipsi pares , ceterum opibus distaribus . nam Metello uirtus miliatum erat, locus aduersus : Iugurthae alia omnia, praeter milites , oportuna. denique Romani , ubi
intelligunt neque bi profugium esse , neque ab hope copiam pugnandi feri; ut iam diei uester aderat , aduerso colle secuti praeceptum fuerat , eu dunt. amisso loco Numidae fusi, fugatiq. pauci interiere: plerosique uelocitas, O regio hostibus
ignara tutata sunt. interea Bomilcar, qliem elephantis , O parti copiarum pedestrium praefecti. ab Iugurtha siupra diximus , ubi eu Rutilius praetergressius est, paullatim suos in aequum locum de ducit : ac , dum legatus ad flumen , quo praemissus erat , iesinans pergit , quietus uti res postulabat,
aciem exornat: neque remittit interim, quid ubique hostis ageret , explorare. postquam Lutilium confieisse iam, O animo uacuum accepit, simulq. ex Iugurthae proelio clamorem augeri , ueritusne legatus , cognita re , laborantibus suis auxilio foret , aciem , quem diffidens uirtuti militum arcte flatuerat , quo hostium itineri officeret, latius porrigit: eoq. modo ad Rutili castra procedit. Lomani ex improudo pulueris uim magna animaduertunt. nam prospectum ager arbustis consitus
133쪽
prohibebat. O primo rati humum aridam vento agitari; post ubi aequabilem manere, O, secuti acies mouebatur, magis magisq. appropinq re uident: cognita re properantes arma capiunt, ac pro castris, cuti imperabatur, consistunt. Deinde , ubi propius uentum est, utrinque magno clamore concurritur. umidae tantummodo remorati , dum in elephantis auxilium putant, postquam
eos impeditos ramis arborum, atque ita disiectos circumueniri uident, fugam faciunt: ac plerique, abiectis armis, collis, aut nostis, quae iam aderat, auxilio integri abeunt. elephanti quattuor capti, reliqui omnes x L numero interfecti. At Romani quanquam itinere, atque opere castrorum, O
proelio fessi, lassiq. erant: tamen, quod Metellus amplius opinione morabatur, instructi, intentiq. obuiamprocedunt. nam dolus Numidarum nihil languidi, neque remissi patiebatur. ac primo obscura nocte, postquam haud procul inter se erant, yrepitu, uelut hostes aduentaret, alteri apud a teros formidinem mul, o tumultum facere: Opaene imprudentia esset admissum facinus miserabile, ni utrinque praemissi equites rem explorauissent . igitur pro metu repente gaudium exortum est. Milites alius alium laeti appellant, acta edo cent , atque audiunt: sua quisque fortia facta ad caelum effert. Quippe res humanae ita sese habet: in uictoria uel ignauisgloriari licet: aduersae res etiam bonos detrectant. Metellusini Aem castris quatriduo
134쪽
ritos in proeliis more militiae donat, uniuersos in concione laudat, atque agit gratias: hortatur ad cetera, quae leuia sunt: parem animum gerant: pro uictoria satis iam pugnatum , reliquos labores pro praeda fore. tamen interim transfugas, O alios oportunos , Iugurtha ubi gentium, aut quid agitaret, cum paucis ne esset , an exercitum haberet, ut siese ut Iiss gereret, exploratum misit Atille sese in loca saltuosa, O natura munita receperat: ibiq. cogebat exercitum numero hominum
ampliorem, sed hebetem, infirmum , agri ac pecoris magis, quam belli, cultorem. id ea gratiaeueniebat, quod praeter regios equites nemo omnium 2Numidarum ex fuga regem sequitur: quo cui que animus fert, eo discedunt. neque id flagitium militis ducitur. itast mores habent. igitur Metellus, ubi uidet animum regis etiam tum ferocem esse: bellum renouari, quod nisi ex illius trubidine geri non posset: praeterea iniquum certamen sibi cum hostibus esse: minore detrimento illos uinci, quam suos uincere: statuit non proeljs, neque acie, sed alio more bellum gerundum . itaque in loca Numidiae opulentissima pergit: agros uastat: multa castella , O oppida temere munita, aut sine praesidio capit, incenditq.: puberes intemsci iubet, alia omnia militu esse praedam. ea formidine multi mortales Romanis dediti obsidessumentum, O alia , qua usui forent, agatim praebita:
135쪽
bita: ubicunque res postulabat , praesidium imposi
tum. Qua negotia multo magis, quam proelium male pugnatum ab suis, regem terrebant. quippe cuius stes omnis in fuga sita erat inequi cogebatur ; O qui sua loca defendere nequiuerat, in alienis bellum gerere. tamen ex inopia , quod optimum uidebatur , constitim capit: exercitum ple-γunque in isdem locis opperiri iubet: ipse cum d lectis equitibus Metellum sequitur: no Iurnis, alijs itineribus ignoratus, momanos palantes repente aggreditur. eorum plerique inermes caduci multi capiuntur: nemo omnium intactus profugit : TVumidae prius quam ex castrissubueniretur ,sicuti tu si erant , in proximos colles discedunInterim Romae gaudium ingens ortum cognitis rebus Metelli: ut est, ct exercitum more maiorum gereret: ut in aduersio loco uictor tamen uirtute fuisseti hostium agro potiretur: Iugurtham magnificum ex Auli focordia , spem salutis in solitudine, aut fuga coegibbet habere. itaque sinatus ob ea feliciter adta diis immortalibus pupplicia decernere : ciuitas trepida antea, olicita de belli ventu, laeta agere: de Metello fama praeclara esse . Igitur eo intentior ad uictoriam niti, omnibus modis festinarer cauere tamen necubi hosti oportunus fieret: meminisse post gloriam inuidiam sequi. ita quo clarior, eo magis anxius erat: neque poli insidias Iugurthae effuso exercitu praedari. ubi stumento, aut pabulo opus erat, cohortes cum omni
136쪽
IUGURTHIN v M. 36 equitatu praesidium agitabant: exercitus partem ipsie, reliquos Marius ducebat. sed igne magis, quam praeda, ager uastabatur. duobus locis haud longe inter sie cactra faciebant. ubi ui opus erat, cunnii aderant: ceterum quo fuga, atque formido latius cresceret, diuersi agebant. Eo tempore Iugurthaper colles stequi: tempus, aut locum pugnae quaerere: qua uenturum hostem audierat, pabulum, O aquarum fontes, quorum penuria Grat , corrumpere: modo se Metello, interdum Mario ostendere: postremos in agmine tentare,acstatim in colles regredi: rursus ali s , post alijs minitari: neque proelium facere, neque otium pati, tantummodo hostem ab incepto retinere. manus imperator ubi sie dolis fatigari uidet, neque ab hoste copiam pugnandi fieri; urbem magnam, O in ea parte, qua sita erat, arcem regnι, nomine Zamam, statuit oppugnare, ratus id, quod negotium poscebat , Iugurtham laborantibus suis auxilio uenturum, ibiq. proelium fore. At ille qus parabantur d perfugis edoctus, magnis itineribus
Metellum anteuenit: oppidanos hortatur, ut moenia defendant, additis auxilio perfugis: quod genus ex copi s regis, quod fallere nequibat, firmisymum erat . praeterea pollicetur in tempore siemet cum exercitu adfore. ita compositis rebus, in t ca quammaxime occulta discedit, acpaulo post cognosti Marium ex itinere si umentatum cumpaucis cohortibus Siccam missum. quod oppidum pri-
137쪽
mum omnium post malam pugnam ab rege defecerat. eo cum delectis equitibus noctu pergit, o iaegredientibus Romanis in porta pugnam facit: φ mul magna uoce Siccenstes hortatur, uti cohortes ab tergo circumueniant: fortunam illis praeclari facinoris casium dare ,si id fecerint: postea fese in regno, illos in libertate sine metu aetatem acturos. . Ac ni Marius signa inferre, atque euadere oppiado properauisset , profecto cuncti,aut magna pars Siccer sium sidem mutauissent. tanta mobilitates se Numidae gerunt. sed milites Iugurthini paulister a regesiustentati, postquam maiore ui hostes urgent, paucis amissis profugi discedunt. Marius ad Zamam peruenit. id oppidum in campo si tu ,
magis opere, quam natura munitum erat, nullius idoneae rei egens, armis uirisq. oplitentum. igitur Metellus pro tempore, atque loco paratis rebus, cuncta moenia exercitu circumuenit: legatis imperat, ubi quisique curaret: deinde gno da' to undique simul clamor ingens e ritur . neque ea res umidas terret :infensi, intentiq. sine tumultu manent: proelium incipitur. Romani pro ingenio quisique , pars eminus glande, aut lapidiabus pugnare : alij siuccedere, ac modo murum s - . . fodere, modosialis aggredi, cupereproelium manibus facere. Contra ea oppidani in proximos saxa uotuere ,sudes, pilai, praeterea picem sulphure , O taeda mistam ardenti mittere .sed ne illos quidem, qui proces mansierant, timor animi satis
138쪽
IUGURTHINVM. 3 muniuerat. nam plerosique iacula tormentis , aut manu emi Ia uulnerabant: pariq. periculo, sed fama impari, boni, atque ignaui erant. Dum apud Zamam sic certatur, Iugurtha ex improuiso castra hostium cum magna manu invadit: remissis, qui inpraesidio erant, O omnia magis, quam proelium, expediantibus, portam irrumpit. nostri repentino 'metu perculse, sebi quisque pro moribus consiliunt: alij fugere, alij arma capere: magna pars uulnerati, aut occis sunt. ceterum . ex omni multitudine non amplius X L. memores nominis mani, grege facto locum cepere,pau lo quam alij editiorem: neque inde maxima ut d pelli quiuerunt: sed tela eminus missa remittere, pauci in pluribus minus si ustrari: sin Numidae propius accesssent, ibi uero uirtutem ostendere , O eos maxima vi caedere, fundere, atque fugare. Interim Metellus, cum acerrime rem gereret, clamorem O tumultum hostilem 2 tergo accepit: d inde conuerso equo animaduertitfugam adst ne sumseri. qua res indicabat populares esse. igitur equitatum omnem ad castra propere misi, aUatim C. Marium cum cohortibus sociorum; eκmq. lacrymans per amicitiam, perq. remp. o crat, ne quam columeliam remanere in exercitu uictore, ne ue hostes inultos abire sinat . ille breui mandata escit . at Iugurtha munimento castrorum impeditus, cum alis super uallum praecipitarentur, ali3 in augustiis ipsi sibi properantes ic i
139쪽
rent, nullis amissis in loca munita se recipit. Me Φellus , infecto negotιο, postquam nox aderat, in castra cum exercitu reuertitur. Igitur possero die prius quam ad oppugnandum egrederetur , equitatum omnem In ea parte, qua regis aduentus Grat , pro castris agitare iubet: portas , O proxima loca tribunis di 'ertit: deinde ipsie pergit ad oppidum, atque, utisuperiore die , murum aggreditur . Interim Iugurtha ex occulto repente no-ctros invadit. qui in proximo locati fuerant, paulisper territi perturbantur: reliqui cito siubueniut. . neque diutius ' umidae resistere quiuissent , ni pedites cum equitibus permissi, magnam cladem cogresse facerent: quibus illi steti , non uti equori proelio solet ,sequi , deinde cedere ,sed aduersis equis concurrere , implicare , ac perturbare aciem. ita expeditis peditibus siuis , hostes paene uictos dare . Eodem tempore apud Zamam magna ui certabatur. ubi quisque legatus, aut tribunus curabat , eo acerrime niti , neque alius in alio magis , quam in se , spem habere: pariter q. oppidani agere , oppugnare, aut parare omnibus locis; auidius alteri alteros sauciare , quam semet tegere . clamor permixtus hortatione, laetitia , gemitur item Irepitus armorum ad caelum ferri: tela utrinque uolare . sied illi , qui moenia defensabant , ubi ho- fles paullulum modo pugnam remiserant, intenti proelium equestre prsectabant. eos , uti quaeque Iugurtha res erant, latos modo, modo pauidos
140쪽
animaduerterest ac sicuti a suis audiri aut cerni possent , monere alij, alij hortari, aut manu signiscare, aut niti corporibus : huc, O illuc quasi uitabundi, aut iacientes tela agitare. suod ubi Mario cognitum est nam is in ea parte curabat9 consulto lenius agere, ac dissidentiam rei simulare: pati Numidas sine tumultu, regis proelium uisiere. ita illisstudio suorum astrictis , repente magna ui murum aggreditur: et iam scalis aggressi milites, prope summa ceperant, cum oppidani concurrunt , lapidesq. , O ignem, praeterea alia tela ingerunt . nostri primo resistere: deinde ubi unae atque alterae scalae comminutae fiunt, qui superseterant af licti sunt: ceteri quoquo modo potuere, pauci integri , magna pars confecti uulneribus ,
abeunt. denique utrinque proelium nox diremit.
Metellus postquam uidet fiuctra inceptum , neque oppidum capi , neque Iugurtham niti nisi ex insi- dijs , aut de suo loco pugnam facere iam aestatem exactam esse, ab Zama discedit; ct in iis um- bibus , quae a rege defecerant ,satisq. munitae loco , aut moenibus erant , praesidia imponit. ceterum exercitum in prouincia,quae proxima est ri umidiae , hiemandi gratia collocat. neque id tempus ex aliorum more quieti, aut luxuriae concedit, sed, quoniam armis bellum parum procedebat , insidias regi per amicos tendere , O eorum perfidia pro armis uti parat . igitur Bomilcarem , qui Romae cum Iugurtha fuerat , O inde uadibus datis I et de