장음표시 사용
141쪽
de Massiuae nece clam iudicium fugerat, quod ei
per maximam amicitiam maxima copia fallendi erat, multis pollicitationibus aggreditur: ac primo escit , uti adsie couloquendi gratia occultus u niat ; deinde ,side data ,si Iugurtham uiuum, aut necatum sibi tradidissiet, fore, ut illi sienatus impunitatem , Osua omnia concederet, facile midae persuadet, cum ingenio insido, tum metueti, ne, si pax cum Romanis fieret , ipse per conditiones ad supplicium traderetur. is , ubi primum oportunum fuit, Iugurtham anxium ac miseera tem fortunas suas accedit: monet, atque tacΠ-mans obtestatur, uti aliquando sibi, liberisq. , O genti Numidarum optime meritae prouideat: Omnibus procli s sese uictos, agrum uastatum, mutitos mortales captos, occisios, regni opes comminutas esse: satis sepe iam ct uirtutem militum Ofortunam tentatam : caueat, ne illo cundiante
Numidae sibi constulant. his, atque talibus aliis ad deditionem animum regis impellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum dicerent, ac sine ulla pactione sese , regnumq.suum in illius fide tradere. Metellus propere cunctos sienatorii ordinis ex hibernis accerseri iubet i eorum oe aliorum,quos idoneos ducebat, consilium habet . ita more maiorum, ex consilii decreto, per legatos Iugurthae imperat, argenti pondo ducenta millia, elephantos omnes, equorum , O armorum aliquantulum. Quae postquam
142쪽
sne mora facta sunt , iubet omnes perfugas uinctos adduci . eorum magna pars uti iussum erat, addu Ii: pauci , cum primum deditio coepit, ad regem Bocchum in Mauritaniam abierant. igitur Iugurtha ubi armis , uirisq. , O pecunia stoliatus est, dum ipsie ad imperandum Tisdrum uocaretur, rursus coepit se tere animum suum, O ex mala conscientia digna timere. denique multis diebus per dubitationem consumptis, cum modo tue-dio rerum aduersarum omnia bello potiora duceret ; interdum ipse secum reputaret, quam gratiis casus in struitium ex regno foret: multis, magnisq. praesidijs nequicquam perditis, deintegro resumit bellum. Romae senatus de proiiinciis
consultus, Numidiam Metello decreuerat. Peridem tempus Vticae forte C. Mario per hostias diis supplicanti, magna, atque mirabilia portendi aruspex dixerat: proinde, quae animo agitabat, fretus diis ageret: fortunam qua saepissme experiretur: cundia prospere euentura . . et illum iam antea consulatus ingens cupido exagitabat: ad quem capiendum , praeter uetustatem familiae, alia omnia abunde erant: industria, probitas,militiae magna scientia, animus belli ingens, domi modicus, libidinis, O diuitiarum uictor, tam tummodo gloriae auidus . scd is natus , per omnem pueritiam Arpini alitus , ubi primum aetas
militiae patiens fuit, stipendiis faciundis, non Graca facundia,neque urbanis mundisiis sese excrcuit:
143쪽
ita inter bonas artes integrum ingenium breQadoleuit. ergo ubi primum tribunatum militum a populo petit sterisque faciem eius ignorantibus facile notus per omnes tribus declaratur. deinde
ab eo magiratu alium post alium sti peperit:
semperq. in potestatibus eo modo agitabat, ut ampliore, quam gerebat, dignus haberetur. tamenis ad id locorum talis uir cram postea ambitione praeceps datus em consulatum appetere non audebat. etiam tum alios magis tus plebs, consul tum nobilitas inter se per manus tradebat. nsuus nemo tam clarus, neque tam egregius fanctis erat, quin is indignus illo bonore, O quasipossi tus haberetur. igitur ubi Marius arus icis dicta eodem intendere uidet , quo cupido animi hortabatur , ab Metello petendi gratia missionem ro- gat: cui quanquam uiram, gloria, atque alia optanda bonis superabant, tamen inerat contemptor animus, O superbia, commune nobilitatis malum. itaque primum commotus insolita re, mirari eius consilium, O quasi per amicitiam monere, ne tam praua inciperet, neu super fortunam
animum gereret: non omnia omnibus cupienda esse: debere illi res siuas satis placere: postremo caueret id petere d populo R. quod illi iure negaretur . postquam haec, atque alia talia dixit, neque animus Maris flectitur: restondit, obi primum potuit bet per negotia publica, facturum sese, quae peteret . ac postea sepius eadem poclulanti fertur
144쪽
dixisse, ne festinaret abire : satis mature illum cum filio suo consulatum petiturum, is eo tempore in contubernio patris ibidem militabat. annos natus circiter X X. quae res Marium cum pro honore , quem assectabat, tum contra Metellum uehementer accenderat . ita cupidine , atque ira,
pesmis consultoribus , grassari: neque fa Io ullo, neque dicto ab inere , quod modo ambitiosum foret e milites, quibus in hibernis praeerat , laxiore
imperio, quam antea , habere: apud negotiatores , quorum magna multitudo Vticae erat , criminose simul O magnifice de bello loqui: dimidia
pars exercitus si 1 bi permitteretur , paucis diebus Iugurtham in catenis habiturum rab imperatore consiuito bellum trahi, quod homo inanis , O regiae superbiae , imperio nimis PMderet . quae Omnia illis eo firmiora uidebantur , quia diuturn late belli res familiares corruperant: O animo cupienti nihil satis festinatur . erat praeterea in exercitu noctro et tumida quidam , nomine Gauda , Manactabatis filius , Masani e nepos , quem M cipsa testamento fecundum heredem scripserat , morbis confedius , ob eam caussam mente paullulum immutata. cui Metellus petenti regum more , ut sellam iuxta poneret, item postea custodiae
caussa turmam equitum Romanorum , utrisque negauerat: honorem, quod eorum modo foret,
quos populus R. reges appellauisset: praesidium, quod contumebosum in eos foret , s equites R*I A mani,
145쪽
mani,satellites P umida traderentur. hunc Marius anxium aggressitur, atque hortatur , ut comtumeliarum in imperatorem cum suo auxilio pα-nas petat: hominem ob morbos animo parum ualido fecunda oratione extollit: illum regem, inge
tem uirum, Massani e nepotem esse: si Iugurtha captus , aut occisus foret, imperium Numidiae ne mora habiturum: id adeo mature posse euen re, si ipse consiui ad id bellum missus foret. itaque O illum, O equites Ruemanos, milites, O negotiatores , alios ipsie , plerosique spes pacis impellit, uti Romam ad suos necessarios aspere in Metellum de bello sicribant, Marium imperatorem pincant. Sic a multis illi mortalibus bonesi sim sistragatione consulatus petebatur: simul ea tempestate plebs nobilitate sust, per legem Mamiliam nouos
extollebat , ita Mario cundia procedere. interim Iugurtha postquam omissa deditione bellum inc pit, cum magna cura parare omnia ,festinare, cogere exercitum: ciuitates, quae ab ste defecerant, formidine, aut Uentando praemia asse lare: communire suos locos: arma, tela, aliaq. quae si e pacis amisierat, reficere, aut commercari: seruitia Romanorum allicere, O eos ipsos, qui in praesidiis erant, pecunia tentare: prorsus nihil intaLIO, neque quietum pati: cunnita agitare. igitur Vaecesses, quo Metellus initio, Iugurtha, pacifican
te , praesidia imposuerat, fatigati regis seuppliciis,
neque antea voluntate alienati, principes ciuita-
146쪽
tili intersi coniurant f nam uulgus, uti plerunque flet, O maxime P umidarum, ingenio mobili seditiosum , atque discordiosum erat, cupidum nouarum rerum, quieti oe otio aduersum 9 deinde composetis interst rebus, in diem tertium constituunt , qMod is festus, celebratusq. per omnem Africam ludum O liniuram magis quam formiadinem ostentabat, sed ubi tempus fuit, centurio nes , tribunosq. militares, ipsum praefectum oppidi T. Turpilium Silanum , alius alium domos suos inuitant: eos omnes, prater Turpilium, inter epulas obtruncant: postea milites palantes, inermes, quippe in tali die, O sine imperio aggrediuntur. idem plebs facit, pars edocti a nobilitate , ali studio talium rerum incitati, quis acta, consilis q. ignorantibus tumultus ipse, es res nouasatis placebant. Romani milites perculsi improuise metu, incerti ignari. quidpoti mumfacerent, trepidare. arcem oppidi, ubi signa, O suta erant, praesidium hostium, O portae ante clause fugam probibebant. Ad hoc mulieres, pueriq. pro tectis aedificiorum saxa, alia, qua
locus praebebat, certatim mittere . ita neque caveri anceps malum, neque a fortissimis infirmissiamogeneri resecti posse: iuxta boni, maliq. , Ir nui , ct imbecilles multi obtruncari. in ea tanta steritat eui imis Numidis, O oppido undiaque clavso , Turpilius praesectus unus ex omnibus
Italicis proli git intactus. id misericordia ne hosti
147쪽
tis , an pactione , an casiu ita evenerit, parum comperimus: nisi, quod illi in tanto malo turpis vita integra fama potior fuit, improbus intestabilisq. videtur. Metellus postquam de rebus Vaccae actis comperit , pauli Jer maestus e cons e tu abhi: deinde , ubi ira , ct aegritudo permissa sunt, cum maxima cura ultum ire iniurias festinat. legionem
cum qua hiemabat, O quam plurimos potes 2 umidas equites pariter cum occasu siolis expeditos educit : postera die circiter horam tertiam pem uenit in quandam planitiem, locis paullo superioribus circumuentam. ibi milites fessos itineris magnitudine, O iam abnuentes omnia , edocet oppidum Vaccam non amplius mille passuum abesse: decere illos reliquum laborem aequo animo pati, dum pro ciuibus suis uirisfortissimis , atque miserrimis premas caperent: praeterea praedam benigne ostentat . sic animis eorum arre Iis, equites in primo latere, pedites quamarctissime pergere, O signa occultare iubet. Vaccesses ubi animaduertere ad se uorsum exercitum pergere, primo, uti reserat, Metellum esse rati portas claustrer deinde , tibi nequ e agros isastari, O eos, qui primi aderat, Numidas equites uident; rursum Iugurtham ambit rati, cum magno gaudio obuij procedunt. equites peditesq. repente signo dato , alis uulgum effusum oppido cadere : alij ad portas fe inare , posturres capere , ira , atque stes praedae amplius,
quam lassitudo posse. ita Vaccenses biduum modo
148쪽
ex perfidia utati , ciuitas magna, atque opulenta paenae cuncta, aut praedae fuit . Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus profugi esupra ostendimus , iussus 2 Metello caussam dicere ,
postquam siese parum expurgat, condemnatus,verberatusq. paenas capite soluit. nam is ciuis ex Latio erat . per idem tempus Bomilcar , cuius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, imceperat ,sus e tus regi, O Ust eum sulpiciens, nouas res cupere: ad perniciem eius dolum quaerere: diu noctuq. fatigare animum. denique omnia tentando, socium ybiadiungit Nabdalsam, hominem nobilem, magnis opibus clarum, acceptumq.
popularibus suis: qui plerunque exercitum duntare seorsum ab rege, o omnes res exequi solitus erat , quae Iugurthae fesso, aut maioribus astricto superauerant: ex quo illi gloria, opesq. inuentae . igitur utriusique consilio dies insidissstatuitur: cetera , uti res posceret, ex tempore parari placuit. Nabdalsa ad exercitum profectus est, quem inter hiberna Romanorum i sus habebat, ne ager inultis hostibus uastaretur. is postquam magnitudine facinoris perculsus, ad tempus non uenit, metusq. rem impediebat,Bomilcarsimul cupidus incepta patrandi, O timore socii anxius, ne omisso vetere consilio nouum quaereret; litteras ad eum per homines fideles mittit, in quis mollitiem, si cordiamq. uiri accusare: testari deos, per quos iurasset: monere ne praemia Metelli in penem suam
149쪽
conuerteret. Iugurthae exitum adesse : ceterum sua ne, an uirtute Metelli periret, id modo agitari: proinde reputaret cum animo suo, praemia, an cruciatum mallet. sed cum hae litterae adlatae sunt, forte Nabdalsa, exercito corpore fessus, tu lecto quiescebat: ubi cognitis Bomilcaris uerbis, primo cura eum, deinde, uti aegrum animum Ν-let, somnus cepit. erat ei Numida quidam negotiorum curator fidus, acceptusq. , O omnium cou
filiorum, nisi nouissimi, particeps. qui postquam
adlatas litteras audiuit , oe ex consuetudine ratus opera, aut ingenio μο opus esse: in tabernaculum
introiuit: O, dormiente illo, epistolam puper caput in puluino temere positam sumit, ac perlegit: deinde propere, cognitis insidiis, ad regem pergit. Nabdalsa paullo post experrectus, ubi neque epi-
stolam reperit, oe rem omnem, uti acta erat, ex perfugis cognovit: primo indicem persequi cona
t s, postquam id stustra fuit, Iugurtham placaudi gratia accedit: dicit, quae ipse parauisset μα-
- . re , perfidia clientis sui praeuenta: lacrymans ob testatur per amicitiam, perq. sua antea fideliteri . si Ita, ne super tali scelere suspenitum siesse haberet. ad ea rex aliter, atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcare, atque aliis multis, quos so- cios insidiarum cognouerat, interfectis, iram oppresserat, ne qVa ex eo negotio seditio oriretur. neque post id locorum Iugurthae dies, aut nox ulla quieta fuit: neque loco, neque mortali cuiquam ,
150쪽
aut tempori satis credere: ciues , hostes . iuxta metuere: circuns ectare omnia , ct omni repitu pauescere: alio, atque alio loco sepe contra decus regium noctu requiescere: interdum somno exciqius , arreptis armis tumultum facere : ita formidine quasi uecordia exagitari. igitur Metellus ubi de casu Bomilcaris O indicio patefacto ex perfugis cognovit; rursus tanquam ad integrum bellum cuncta parat, festinatq. . Marium fatigantem de
profestione, mul inuitum, offensum sebi parum idoneum ratus, domum dimittit. O Romae plebes litteris, quae de Metello ac Mario misse erant, cognitis, uolenti animo de ambobus acceperant. imperatori nobilitas, quae antea decori fuerat, inuidiae esse: at illi alteri generis humilitas fitiorem addiderat: ceterum in utroque magis Rudia partium, quam mala, aut bona sua, moderari. praeterea seditiosi magictratus uulgus exagitare , Metellum omnibus concionibus capitis arcessere, Maris uirtutem in maius celebrare . denique
plebes sic est accensa, uti opsces agresesq. omnes , quorum res, fides q. in manibus sta erant, relictis operibus frequentarent Marium, O sua necessaria post illius honorem ducerent. ita perculsa nobilitate, post multas tempestates nouo homini consulatus mandatur: postea populus d tribuno pl. L.Manlio Mantino rogatus, quem uellet cum Iugurtha bellum gerere, frequens Marium iust .stdsenatuspaullo ante Metello Numidiam