C. Sallustii Crispi De coniuratione Catilinae, & De bello Iugurthino. Eiusdem orationes quaedam ex libris historiarum. Orationes contrariae, quarum altera Sallustio tribuitur, altera Ciceroni. Index rerum memorabilium

151쪽

decreuerat.ea res fructra fuit. eodo tempore Iugurtha ami sis amicis, quorum pleroglie ipsie necaue rat, ceteri formidine, pars ad Romanos, alti, ad regem Bocchum profugerant; cum neque bellum geri sine ministris posset, et nouorum fidem in tanta perfidia ueterum experiri periculosum duceret , uagus incertus q. agitabatur, neque illi res ulla, neque consilium , aut quisquam hominum satis placebat: itinera , praebetitosq. in dies mutare: modo aduersum hostes, interdio in solitudines per

gere : sepe in fuga, acpaullo post spem in armis habere: dubitare uirtuti , an fidei popularium m

nus crederet. ita, quocunque intenderat, res aduersae erant .sed inter eas moras repente si e M tellus cum exercitu ostendit. Numidae ab Iugurtha pro tempore parati, instruAiq. sunt: deinde proelium incipitur.qua in parte rex pugnae adfuit, ibi aliquandiu certatum est: ceteri omnes eius mi lites primo congressiu pulse , fugatique: Romani signorum, et armorum, O aliquanto numero hostium potiti. nam ferme Numidas in omnibus proeliis magis pedes , quam arma , tutati sunt. Ea fuga Iugurtha impensius modo rebus suis di fidens , cum perfugis , O parte equitatus insolitudines , dein Thalam peruenit. id oppidum magnuatque opulentum, ibiq. plerique thesauri , filiorumq. eius multus pueritiae cultus erat. quae postquam Metella comperta sunt , quanquam inter Thalain ,flumenq. proximum , instatio millium

152쪽

quinquaginta, loca arida , atque uasta esse cognouerat , tamen lyepatrandi belli ,si eius oppidi potitus foret , omnes asteritates seperuadere , ac naturam loci etiam uincere aggredιtur. igitur omnia iumenta si cinis leuari iubet , ns stumento

dierum X. ceterum utres modo , O alia aquae idonea portari. praeterea conquirit ex agris quam

plurimum potest domiti pecoris: eoq. imponit vasa cui que modi , sed pleraque lignea collecta ex tugur s Numidarum. ad hoc finitimis imperat, qui se post regis fugam Metello dediderant, qua- plurimum quisique aquae portaret: diem ocumq., ubipraesto forent, praedicit. ine ex flumine, quam proximam oppido aquam esse supra diximus, iumenta onerat . eo modo instructus ad Thalam proficiscitur. deinde ubi ad id loci uentum est, quo P, umidis praeceperat; ct castra posita, munitaque sunt: tanta repente caelo missa uis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superq. foret. praeterea '. commeatus spe amplior: quia Numidae ,sicuti plerique in noua deditione, oscia intenderant. ceterum milites religione pluuia magis usi, eaq. res multum animis eorum addiderat. nam rati sesediss immortalibus curae esse. deinde postero die contra, opinionem Iugurtha, ad Thalam perueniat. oppidani, qui sie locorum asteritate munitos crediderant , magna atque insolitare perculsi, nihilo

segnius bellum parare: idem nostrifacere: sed rex nihil iam Metello infectum credens: quippe qui

Omnia

153쪽

omnia arma, tela , equos , locos, tempora, denique naturam ipsam ceteris imperitantem, indu-yria uicerat, cum liberis, O magna parte pecuniae ex oppido noctu profugit; neque postea in ullo loco amplius una die, aut una nocite moratus. δε- mulabat si e negotii gratia properare; ceterum proditionem timebat , quam uitare posse celeritate putabat: nam talia consilia per otium ex opo tunitate capi. at Metellus ubi oppidanos proelio intentos ,simul oppidum O operibus , O loco munitum videt, uallo , fossaq. moenia circumuenit . deinde iubet locis ex copia maxime idoneis uineas

agere, superq. aggerem iacere , O super ara rem impositis turribus opus O miniseros tutari contra haec oppidani fesinare , parare , prorsus ab utrisque nihil reliquum feri. denique Romani multo ante labore , proelijsq. fatigati , post dies quadraginta , quam eo uentum erat , oppido modo potiti: praeda omnis d perfugis corrupta e s. hi postquam murum arietibus feriri , resq. suas ad si

ctas uident, aurum, argentumg. , O alia , quae prima ducuntur , domum regiam comportant:

ibiq. uino ct epulis onerati , illaq. O domum, O semet igni corrumpunt: quas uicti ab hostibus paenas metuerant, eas ipsi uolentes pependere. sed pariter cum capta Thala legati ex oppido Lepti ad Metellum venerant, orantes uti praesidium , praefectumq. eo mitteret: Hamilcarem quendam hominem nobilem , factiosum , nouis rebus Ilud

154쪽

re , aduersum quem neque imperia magistratust, neque leges valerent: id ni festinaret, infumm periculo fluam salutcm , σ illorum socios fore nam Leptitani iam inde E principio belli Iugurthini ad Besiam consulem, O postea Romam mist rant amicitiam , societalcmq. rogatum . deinde, ubi ea impetrata fuere , semper boni, fidelesq. mansere, O cuncta d Bestia, Alfino, Metellose imperata grauiter fecerant, itaque ab imperat

re facile , quae petebant, adepti. Missae siunt se

cohortes Ligurum quattuor, o C. Annius profectus. id oppidum ab Sidoniis conditum est, Posaccepimus profugos ob discordias civiles , nauibus in eos locos uenisse: ceterum situm inter duas Drres: quibus nomen ex re inditum . nam duo sunt sinusprope in extrema Africa , impares magni'tudine, pari natura: quorum proxima terrae prae alta sunt: cetera, uti fors tulit alia, alia in tempestate vadosa. nam ubi mare magnum esse, O saeuire coepit uentis, limum, arenams, ct saxa ingentia fluctus trahunt: ita facies locorum cumventis simul mutatur: Syrtes ab tractu nominata. eius ciuitatis lingua modo conuersa connubio Numidarum legum, cultus q. pleraque Sidonicarquae eo facilius retinebantur, quod procul ab imperio regis aetatem agebant. inter illos, O si quentem Numidiam, multi uastiq. loci erant. sed , quoniam in has legiones per Leptitanorum negotia uenimus, nou indignum uidetur, egre-

155쪽

gium, atque memorabile facinus duorum Carthaginiensium memorare. eam rem nos locus admo nuit . uua tempestate Carthaginiensis pleraeque Asticae imperitabant, orenenses quoque magni, atque opulenti fuere. ager in medio arenosius una specie: neque flumen, neque mons erat, qui fines eorum discerneret . quae res eos in magno diutum

noq. bello inter se habuit. postquam utrinque t 'giones, item classes saepefusae, fugataeq. , O aste. ri alteros aliquantum attriuerant , ueriti ne mox 'victos, uictoresq. defessos alius aggrederetur, per inductas lyonsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter sie obuis fuissent , is communis utriusique populi finis haberetur . igitur Carthagine duo statres missi, quibus nomen Philaenes erat , maturauere iter pergere: CFrenenses tardius iere. id socordia ne, an casu acciderit, parum cognoui. ceterum si et in illis locis tempestas baud secus, atque in mari, retianere . nam, ubi per loca aequalia, O nuda gignentium uentus coortus arenam humo excitauit, ea magna ui agitata, ora oculosq. implere solet: ita pros ectu impedito morari iter. postquam oronenses aliquanto posterioressest uident, coe ob rem corr tam domi paenas metuunt: criminari Carthaginiensio ante tempus domo digre Fos: contumbare rem, denique omnia malle, quam ut Ii ab re . sed cum Paeni aliam conditionem tantummodo aquam peterent, Graeci optionem Carthaginiensibus

156쪽

niensibus faciunt: ut uel illi, quos fines populo suo

peterent, ibi uiui obruerentur , uel eadem conditione sise , quem in locum uellent, processuros. Philani conditione probata, Aq. uitamq. suam reip. condonauere: ita uiui obruti. Carthaginienses in eo loco Philaenis Iratribus aras consecrali re, alijq. illis domi honores instituti. nunc ad rem redeo. Iugurtia postquam, amissa Thala , nihil satis firmum contra Metellum putat :per magnas solitudines cum paucis profectus, peruenit ad Getulos , genus bominum ferum, incultumq. , eo tempore ignarum nominis Romani. eorum multitudinem in unum cogit: acpaullatim conssuefacit ordines habere ,signa siequi, imperium obstruare, item alia militaria facere. praeterea regis Bocchi proximos magnis muneribus, O maioribus promissis ad Iudium sui perducit; quis adiutoribus

regem aggressus, impellit, uti aduersum Romanos bellum susicipiat. id ea gratia facilius, procia i litusq. fuit, quod Bocchus initio huiusce belli legatos Itomam miserat, foedus, O amicitiam petiatum.quam rem oportAnissimam incepto bello pauci impediuerant, cisci auaritia , quis omnia bou Ia patque inhonesta uendere mos erat. etiam a rea Iugurtia filia Boccho numerat . uerum ea necessitudo apud Numidas, Maurosq. leuis duc tur: quia singuli pro opibus, quisque quamplurimas uxores, denas alus, alijplures habent cista reges eo amplius. ita animus multitudine Esrahia

157쪽

tur: nullam pro socia obtinet: pariter omnes titiales fiunt. igitur in locum ambobus placitum exercitus conueniunt: ibi fide data, accepta Iugurtha Bocchi animum oratione accendit: Α'mauos iniustos, profunda auaritia, communes omnium

hostes esse: eandem illos causam belli cum Boccho habere , quam secum, O cum aliis gentibus libiadine imperitandi, quis omnia regna aduersa mirtum sese, paullo ante Carthaginiensita, item regem Persen , post, uti quisque opulentissimus u debitur, ita Vmanis hostem fore. his, atque a ijs talibus dictis, ad Cirtiam oppidum iter constituunt: quod ibis Metellus praeda, captiuosq. , O impedimenta locauerat . ita Iugurtha ratus , aut capta urbe operaepretium fore; aut si dux IUmanis auxilio suis uenisset, proelio si e certaturos. nam callidus id modofestinabat, Bocchi pacem imminuere, ne, moras agitando, aliud, quam bellum , mallet. imperator postquam de regum societate cognovit, non temere, neque uti spe iam uitio Iugurtha consueuerat, omnibus locis pugnandi copiam facit: ceterum haud procul ab Cirtha castris munitis, reges opperitur, melius esse ratus cognitis Mauris, quoniam is nouus hostis accesserat, ex commodo pugnam facere . interim Roma per titteras certior fit, prouinciam P umidia Mario datam. nam consulem factum antea acceperat . quibus rebus supra bonum, atque honesum percuibus, neque lacomas tenere, neque moderari

158쪽

derari linguam: vir egregius in alijs artibus, nimis molliter aegritudinem pati. quam rem ali3 insuperbiam uertebant: alis bonum ingenium contumelia accensium essee: multi, qμod iam parta uictoria ex manibus eriperetur. nobis satis cognitum est, illum magis honore Marii, quam iniuria siua excruciatum: neque tam anxie laturum fuisse, si adempta prouincia alis, quam Mario, traderetur . igitur eo dolore impeditus , ct quia stultitiae uidebatur, alienam rem suo periculo curare, legatos ad Bocchum mittit , postulatum, ne ne caussesa hostis populo Romanoferet: habere tam magnam copiam societatis, amicitiaeq. coniungenda,

quae potior bello esset: O quanquam opibus sivis

consideret, tamen non debere incerta pro certis mutare: omne bellum sumi facile, ceterum aegem rime desinere: non in eiusdem potestate initium Gius, ct finem esse: incipere cuiuis etiam ignavo licere; non deponi, nisi cum uictores uelint: proi de sibi , regnoq. seuo conbuleret: neu florentes res suas cum Iugurthae perditis misceret . ad ea rex satis placide uerba facit: sese pacem cupere ,sed Iugurtha fortunarum miseereri: si eadem illi copia

feret, omnia conuentura. rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit . ille probare partim, alia abnκere. eo modo sepe ab utroquem sis, remisisq. nuntiis tempus procedere, O ex Metelli uoluntate bellum intactum trahi. at Marius, uisupra diximus, cupientissima plebe con-

159쪽

sulfactus , postquam ei prouinciam Numidiam populus iust, antea iam infestus nobilitati, tum uero multus, atque ferox instare: singulos modo, modo uniuersos laedere: dictitaresese consulatum ex uictis illiu olia cepisse: alia p terea magnis ea prost, ct illis dolentia. interim quae bello opus erant, prima habere: postulare legionibus supple, mentum: auxilia is populis, O regibus, focuisse arcessere: p terea ex Latio fortismum queu-qMe , plerosque militia, paucos fama cognitos a cire , O ambiendo cogere homines emeritis stipendiis secum proficisci: neque illi senatus, quanquaaduersius erat, de ullo negotio abnuere audebat: ceterum supplementum etiam utus decreuerat:

quia, neque plebe militiam uolente, putabatur Marius aut belli usium, aut studia uulgi amissem rus. sed ea res frustras erata. tanta libido cum ' Mario eundi plerosique inusserat seste quisique prae da locupletemfore, uictorem domum rediturum: alia huiuscemodi animis trabebant: oe eos non: paullum oratione sua Marius arrexerat. nἄposi- quam, omnibus quae postulauerat decretis, milial tes scribere uult, hortandi caussa ,simul O nobi litatem, uti consueuerat, exagitandi, concionem populi aduocauit. deinde hoc modo disseruit. Scio v inrites plerosique non isdem artibus imperii d uobis petere, O, postquam adeptisunt, gerere , . primo industrios Jupplices, modicos esse: deinde . per ilia iam, O superbiam aetatem agere. βd

mihi

160쪽

iura

mihi contra uidetur . nam quo uniuersa rest. pluxis est, quam consulatus, aut pratura, eo maiore cura illam adminisrari, quam haec peti debere. neque me fallit, quantum cum uesro maximo bene

ficio negoti, susineam. bellum parare, simul O

aerario parcere, cogere ad militiam eos, quos nolis offendere : domi ,forisq. omnia curare: O ea agere inter inuidos, occursantes,DItiosios, opinione Quirites asperius est. adhoc aliis, si deliquere, uetus nobilitas, maiorum fortia tacta, cognatoris in assinium opes, multae clientelae, omnia hacpra dio adsunt: mihi spes omnes in memta sita: quas neces* est uirtute, O innocentia tutari: nam alia infirma sunt. et illud intelligo Quirites, omnium ora in me conuersa esse: aequos, bonosq. fauere: quippe beneficia mea in remp. procedunt: nobilitatem inuadendi me quaerere locum . quo mihi acrius adnitendum est, ut neque uos capiamini, O illi fructra sint. ita ad hoc aetatis d pueritia fui, ut omnes labores, pericula conssueta babeam. quae ante uestra beneficia gratuito faciebam, ea uti accepta mercede deferam, non est con lium Quirites. illis dissicile est in potestatibus temperare, qui per ambitione siesie probos simulauere: mibi, qui omne aetatem in optimis artibus egi, benefacere iam ex consuetudine in naturam uertitur. Bellum megerere cum Iugurtha ivssiis: quam rem nobilitas errime tulit. quaesio, reputate cu animis uoris, num id mutari melius sit, ecquem ex illo globo ηο-