Iurisconsultus, siue De optimo genere iuris interpretandi Franc. Hotomani iurisc. liber in quo L. Gallus, L. Lecta, L. Filius quem, L. Frater à frate, & aliae complures explicantur. Adiecto rerum ac uerborum indice locupletissimo. ..

111쪽

ci sueuerui, depromptam esse. quod uel uno argumento fal

sum esse constabit.Nam si ex tribus constitutionibus,facti, definitionis, & qualitatis, una illa tantum quae facti est, non modo Rhetorum I ro . . pria, sed etiam a Iurisconsulatis alienissima est: in eam au tem unam artificiosa hic tractatio non conuenit: in reli

qu as duas, in quibus solis Ius

ciuile uersatur,conuenit: apparet, non aequo iure, sed uehui, uel clam, uel certe precario a Rhetoribus aliquandiust, aut propter Iuris possessam, occupatamq; fuisC Obntrouersia qus in Iure

112쪽

aequitatisq; contentione,aut propter scripti a non scripto tiure dissens sionem nascitur. Nos utriusque insignia quaedam exempla proferemus:

quoru similitudine studiosi postea, desumptas eX anti

quis scriptoribus controuerissas tractare poterunt. Pr muni igitur ae Iuris aequitatisq; cotentione uideamus.

Lex est : In priuato iudicio praeiudiciu publico iudicio

ne fiat. Cu ad uim quotidia- α nam faciendam quidam am umati uenissent, armati com αtra praesto fuerunt,& cuida aequiti R. quidam ex armatis αresistenti gladio manu prae-G

113쪽

D cidit. Agit is,cui manus prae- σν cisa est,iniuriarum. Postulat is, qui cum agitur a, praetore a CXceptionem,Extra quam inar Teum capitis praeiudiciu fiat.

,, Hic is qui agit, iudicium pu

didi rum in haec uerba postulat:

,, Si paret Titiu iniuriam Seiri pronio fecisse, tum Titius damnetur. Ille qui cum agitur, nimirum Titius, eXceptionem addi ait oportere,EXtra quam in reum capitis prae iudicium fiat. Intentio : Purum iudicium dandum est. Depulsio : Imo cum eXCeptione . Quaestio: Excipiendum sit, necne. R. Non enim oportet in recuperato

114쪽

rio iudicio eius maleficij, de quo inter sicarios quεritur , praeiudicium fieri. Fieret autem hoc iudicio, quia si reus damnaretur, simul eum fuisse sicarium iudicaretuΓ.F. At eiusmodi sunt iniuriae, ut de his indignum sit, non primo quoque tempore iu-clicari. D. Atrocitas iniuriarum satis,c causis sit, quare dum de ea iudicetur , de aliquo maiore maleficio, de

quo iudicium comparatum sit, praeiu dicetur. ControuePsiam iuris de aequitatis Contentio peperit. Aliud tamen iuris postea fuisse, patet ex L. q.D. de pub. iud. ubi Paulus h a ait,

115쪽

ait,interdum euenire,Ut praeiudiciu iudicio publico fiat:

sicut in actione ut bonorum raptorum, & interdicto unde ui. atque hoc quide exemplum ex libro Ciceronis de arte Rhetorica secundo sum ptu est Huius generis illa Ser

ni nobilis controuersia est, qua in lib. de Offic. III.&de Ora t.I. idem exponit Marius Gratidianus, inquit , pro v pinquus noster,C. Sergio O-

Dratae uendiderat aedes eas,

D quas ab eodem ipse paucis an D te annis emerat. lis seruiebat sic enim legendum Aem. Rancocetus, uir clarissimus, iam

116쪽

iampride, ut audio,animaduertit sed hoc in mancipio uMarius non dixerat. adducta cires in iudicium est. Oratam ce Crassus, Gratidianum defencedebat Antonius. Ius Crastus c. urgebat:quod uitium uendi-αtor non dixisset,scies id oportitere praestari. squitate Anto αnius: quonia id uitiu ignotu ci Sergio non fuisset, qui illas ἴ- α des uedid1siet, nihil fuisse ne-α cesse dici: nec eum esse dece-αptu,qui id quod emerat, qu a iure esset teneret.Intentio igiu

117쪽

tium illud ignotum tibi non fuit,qui prius aedes mihi uendideras. F. At lex uitium sine exceptione prssiari rubet, siue scieti siue ignoranti emptori uendita res sit . quid enim si oblitus essem, aut eX- tinctam eam seruitutem putassem ' D. An uenditor uitium, quod in re uendendano dixit, quamuis id emptor non ignoret,pr stare tamen propter Ius ita directo scriptum debeat Qua in controuersia ius aperte cum aequitate pugnat.Vlpianus autem

in L. I, D. deas . empl. re- i onde uenditorem si,cum lsciret deberi seruitutem, ce

118쪽

lauit, non euadere CX empto actionem: si modo eam rem emptor ignorauit. quia non uidetur elle cela tus, qui scit: neque certiorari debeat, qui non ignorauit. SequitUr a- attes culpa debitoris inter uenit, perpetuatur obliga tioc. Titius seruum Ebutio calendis Ianuarijs debebat . moram aliquam, men sis forte unius, interposuit. post, eum seruum offert E-butio. hic seruum accipere propter moram factam re

tio Ebutij: debes mihi serui

aestimationem. D. non de-liud exemplum Lex est:Quo

119쪽

beo. ua debeat. R. quia cutibi eum non ita multo post suam die obtulerim, iniquuesset, me ob leuem culpam tam graui detrimento,poenam que affici. F. At lex sine eXce ptione scripta est, siue parui, siue magni temporis mora interposita sit. D. An cum ἴ- quum sit ob leuem culpam non grauem poenam imponi,tamen quia Lex indefinite scripta est, directo sequenda

sit.Hic cum aequitate ius contendit apertissime. Ius enim petitor, aequitatem TeUS UT

get. Paulus hac de re consul tus in L si seruu, 9I. s. 1. D. de suerboru obligationibus: Si-

120쪽

uero moratus sit tantum,inquit , haesitatur, an, si postea

in mora non fuerit,extinguatur superior mora. Et Celsus

adolelcens scribit, eu qui moram fecit in soluedo Sticho

quem promiserat,posse eme dare eam moram postea offerendo. esse enim hanc quaestionem de bono dc aequo,in quo genere plerumque sub auctoritate Iuris scietiae, perniciose inquit erratur. Aliud exemplum. Lex est: depositum ei qui deposuit reddatur. Latro spolia mea deposuit apud Maevium. Vter que nostrum ea simul repe- tit.Intentio mea:Haec res mi