장음표시 사용
241쪽
gativam tribuunt, quam habebat ante novationem . c Eit autem novatio duplex ; voluntaria, quae fit per stipulationem , qua prius debitum convertitur in verborum obligationem;& necessaria , quae fit per litis contei lationem, qua non extingi ritur vetus obligatio, sed munitur nova iudicati actione : qua prior obligatio tempore peritura etiam in heredes perpetuatur . a Fit novatio vel cum nova persona interve . niente, vel cum ipso Creditore. Quae nova persona interveniente fit, aut delegatio est, aut expromissio. Delegatio dicitur, cum debitor debitorem suum Creditori, pro summa
debita , delegat , vel alium pro se reum dat, qui stipulanti Creditori promittat. b Unde si Caius meus debitor, me iubente, promiserit Titio Creditori meo , & Titius
acceperit promissionem , novatur contractus
nec ego , sed Titius exigere potest a Caio meo debitore ; nec Titius me, sed Caium convenire potest . ce) oportet igitur , ut omnium nostrum consensus interveniat , nempe mei delegantis, Cati promittentis, α Titii accipientis. At simplex cessio actionis Creditori facta, s ne consensu debitoris, qui teditur, non li- herat cedentem a priori obligatio ne , nec cedens actionem pristinam amittit, nisi Ces sonarius litem eum debitore sibi cesso contestetur , aut aliquid ex debito accipiat , vel debitori testis de nuncia verit ne solvat. ei Expromissio est, cum quis alienam sponte iobligationem suseipit, & pro alio soluturum se spondet Atque ex delegatione actio prior extinguitur priorque debitor liberatur, novaque actio contra se legatum Creditori adquiritur: quod praestat & expromissio, sive ignorante, sive nolente debitore, siquis Obtulerit toluturum Creditori novam eam obligationem accipienti . se Et licet oblitatio posterior sit nullius effectus, puta quod quis ea , quae Titius si hi debebat , stipuletur a Pupillo , sine Tutoris auctoritate , tamen prior perimitur . s f At si novam conventionem non cum Uio,
sed eadem persena debitoris inimus , tum veterem obligationem extinguimus, & eam
in no Uum verborum contractum tran serimus, siquidem stipulando illi aliquid adjiciamus , vel detrahamus; ut si quod erat purum, convertatur in conditionale , vel contra ; vel si diem addamus, dummodo novandi voluntatem significemus . Noluit enim Juilinianus novationem ex coniecturis inducere. Tandem dissensu Ccin trahentium, re integra e contractus ditalvuntur , & obligationes perimuntur.
Sunt praeterea modi alii extinguendarum obligationum , variis locis diiseminati , per libros Iuris, veluti confusio, cum res debita confusa fuerit, ut non discernatur: D item oblatio rei debitae, atque contignatio. h
compensatio , concurius plurium lucrativarum causarum ; extinctio rei debitae sine culpa & mora debitoris , aliique legentibus passim occurrentes . Ex quibus tamen hic praetermittenda non e it transactio , utpote
usitatior : per quam de rebus dubiis & liti giosis disputantes, metu suturi iudicii, inter
se paciscuntur, ut invicem dare facere obligentur, aliquid de iure suo remittentes; propter quam mutuam obligationem, ex parte transigentium , nascitur civilis actio. Sed non de omnibus controversiis libere transigere licet : Sunt enim quaedam , de quibus transigere prohibemur line certo modo, certisque observationibus. Tales sunt controversiae testamentariae, sive ex testamentorum interpretatione prodeuntes: de quibus transi-cere non licet, nisi perpensis cognitisque verbis testamenti sive seripti, sue nuncupativi. ι Item vetitum est transigere de alimentis suturis ultima voluntate relictis, nisi auctoritas Magili ratus interveniat: ne homines praesens luctum futuris & maioribus comm modis anteponentes, ad inopiam redigantur.
De Obligationibus, qua ex delicto nascuntur. OBligantur homines poeni; ex furto , quod in rem mobilem cadit ,
242쪽
cum definiatur contrechatio fraudolosa lucri faciendi gratia, vel ipsius rei, vel usus ejus, milessioni lue: quae contrectatio ad rem tantum mobilem respicit, quae trahi manibus poteti. Furti poena ex Praetoris Edie o est quadruplum rei subrentae praeter rem ipsam in furto manifesto; ex surto vero non mani scito duplum . Recenti vero Friderici Imperatoris con. st initione surtum quinque solidarum laqueo punitur ; minoris vero lummae laceratione Corporis: a eum etiam in Novella Iustiniani Iῖ . cap. vlt. auth. sed novo Iure C. de ferv. fugit. corporalis paena lia tuta in furto suillet. Et fur dicitur, ac fraudulenter contrectare intelligitur etiam qui rem commodatam in usus transfert sibi non permissos a commodante , vel qui deposita re , aut pignOribus utitur praeter mentem & voluntatem debitoris: dummodo Iciat eos sibi usus esse interdichos , alioquin furtum sine furandi affectu minime committetur. Cadere potest furtum in rem etiam suam
veluti si debito e surripiat Creditori pignus, intervertit enim illi possessionem . Nee solum qui ipse furetur , ted A quiopem consiliumque furanti prae uerit furti crimine involvitur. Furio affinis eli rapina, cum quid alicui violenter eripitur, quod crimen praeter paenam quadrupli , aut dupli a Praetore inductam, lege etiam Cornelia tenetur de vi
publica , vel privata , de qua in titulo de
Et si vero, qui rem violenter aut clam aufert , putans esse suam , sue aut raptor non dicatur ; tamen ne per causam ignorantiae quiet evadat audacior & mole litor,
Principes huiusmodi violentos homines rei propriae dominio spoliarunt, & ad Filaum transtulerunt si rem propriam rapuissent; svero tamquam propriam rapuissent alienam , eosdem raptae rei ami isone , ejusque etiam aestimatione vim palla cessura multarum ;Creditoribus auctoritate propria bona sibi
debitoris addicentibus ius crediti ademerunt : e ) idemque statuerunt in eum qui rem soli , hoc eis immobilem alleuam pu-
tans em suam violenter invaserit. a
Dι Lege Aquilia . POST surtum & rapinam . tertium genus obligationum ex delicto venientium est ea , qua obi ringimur Domino Mancipii , vel quadrupedis, cui Mancipium , sive servus iure Civili comparatur, ob damnum in eorum corpore eidem Domin&illatum , non per contumeliam inserentis .
sed illatum iniuria , quae vox hie significat
non iure. Quod damnum vindicatur lege Aquilia , quae nomen ducit ab Aquilio eius sanciendae Legis apud Populum Romanum Auctore. Primo autem eius Capite rependitur damnum Domino in id quanti plurimi fuerit res damno affecta , sive corrupta intra annum retror tum a die dati damni computandum . e Propterea si datum damnum civiliter vindicat damnandus eii illa tor in sumtus medicorum ac laneris, &in alimenta eorum quos homo occisus a i re solebat. Agit autem lex hoe primo capite de occisiis servis , & quadrupedibus , quae gre-ςatim pascuatur , quo exclusis feris Be-itiis & Canibus, complectatur Equos, Mu-los , Asinos , Oves , Boves , Capras , itemque Sues , & similia , qui in Gregem
od si quis ut damnum vitaret a se , damnum alteri forte intulerit , hae Legeuon tenetur , cum jure quis se a periculo
Sed si rasu qui8em oecidit, sed eventus e
sua culpa contigerit, tenebitur: quia dolus& eulpa Lege ista putatur. Unde imperitus artis, cui se imprudenter dederit, Aquilia convenietur propter te me ritatem , si exercitio suo alteri nocuerit, ut si imperitus Medicus secando , aut imperiintus Mulio agendo iumento laeserint. Ita vero laesae rei pretium computatur intra annum retrorsum actum, ut si Equus
243쪽
accepti damni Umpore fuisset elaudus , sed
per 363. dies antecedentes aliquo tempore fuisset integer, validisque Cruribus, damnatur reus tamquam Equum occidisset integrum, non tamquam occidisset claudum.
Nec modo res ipsa quanti plurimi suerit aestimatur , sed etiam quanti interest Domini eam rem intra annum illum non habuisse, vel habuiue, sed deteriorem factam. Unde si quis occidisset ex pari Mularum . vel ex quadriga Equorum aliquem , non solum singula eorpora peremta tuere debet, sed etiam damnum , quod patiatur quis ex suadriga dissoluta . Alio Legis Aquiliae Capite agitur de Bestiis , quae Quadrupedum gregalium numero sunt , non occisis , sed vulneratis ;& de iis , quae quadrupedum gregalium , si
e pecudum numero lunt ueluti Canes , Ursi , aliaeque serae , occisis uemque de damno in res inanimes quovis Corpore , aut quavis ratione illato . Ex quo reus damnatum quanti plurimi res damno aff cta valuerit intra triginta dies , quae praecedunt dati damni tempus.
OV rium, & postremum delictorum ge
nus, unde obligatio & actio inter pri. vatos nascitur , est iniuria , sive contumelia, quae definitur e temtus, infamia, vel dolor ex dicto , factove proveniens . Eaque tripliciter insertur verbis , iacto ,
Cum quis verberat aliquem , aut caedit, re iniuriam inseri . Infert facto cum ho- ne ilam puellam , tamquam Meretrici m , vel honestum Puerum tamquam impudicum libidinose per vias lectatur. Verbis inseri ,niuriam qui voce aut scripto aliquod crimen extra judicium alicui ob. icit. Ex quo si eapitale crimen fuerit, quod objicitur, poena eii capitis conitituta contra sonvicii , aut famosi libelli auctorem . Et accipitur iniuria non ex persona sotum propria , sed ex filiosamilias , dc filiae
quamvis in matrimonium loeatae , 8e Uxoris ; non autem accipit iniuriam ex Uiri periona Uxor I eum non Virum ab Ux re, sed Uxorem a Viro defendi conveniat. Item accipit injuriam Socer expersona N rus, & Sponsus ex Sponsae persona. Poenae iniuriarum sunt vel ut reus da minnetur in aestimationem ducendam a varia dignitate, graduque personarum, vel ut tu plicio afficiatur ; 'vel ut ad multam Fi-lco inserendam damnetur, sive ob aliquem pulsatum, aut caesum, sive ob Domum liniam ex iniurioso ingressu alicuius. Porro civiliter agitur ad aestimationem ;criminaliter ad ultionem e quo in Iudicio , quamvis criminali , tamen Viris illulitibus per Procuratorem adesse permittitur. Duplex est autem iniuria, levis & atrox. Ex qua cognita cognoscitur quae si levis . Atrocitas iniuriae oritur ves ex loco vulneris, ut si quis oculum alicui laeserit partem corporis selectissimam ἔ vel ex loco publi. co , in quo notior est contumelia ἔ vel ex personae dignitate ; ut si quis violasset Senatorem , aut Magistratum , cuius deli etipoenam capitis constituunt interpretes. Non mutatur vero iniuriae gradus ex dillinctione Patris a filiosa milias , cum in hoc publicae dignitatis disparitas nulla inveniatur . Atque iniuriarum actione non lotum is , qui eas intulerit tenetur, sed & qui mandaverit . dolove malo fuerit hortatus , alio quae modo quovis operam , aut consilium suum praebuerit. Tollitur iniuriarum actio , quantum ad Privatam , non autem ad publicam ulti nem , & fiscalem poenam spectat , morte rei & actoris ; cum enim sit poenalis non transit in heredem . Item tollitur remissione expressa vel tacita, nempe annali ste tio, quo perimitur uctio praetoria, quae da mnat ad aestimationem ; non vero actio ex Lege Cornelia criminalis, quae plectit Co pus, vel multat Fisci commodo; haec enim perpetua est , nec perit nisi spatio triginta
Tandem tollitur dissimulati me , si quis
acceptam iniuriam ad animum suum non evocaverit. a Quam
244쪽
inamvis autem quis remiserit actionem diam recipiunt . Eaque datur quidem heneis crimin lem, qua propriam iniuriam ulcisci adibus Dominorum ; non autem contra heis tur; tamen potest agere actione civili ad re-iredes Nautarum , Cauponum , Se Stabula-ficiendum sibi damnum , & ad consequen-iriorum. Iniquum est enim heredes teneri ex dum quod sua intersit damnum non accepisse. quasi maleficio aliorum unde locupletiores non fuerint; cum hae sint actiones persona TITULUS XU. les, quae contra heredes minime transeunt. De obligationibus, qua quasi ex isti lo
Q Uamvis ex delicto dolus absit , ta
men in eo & culpa punitur . Undet , qui litem suam secerit , h. e. qui male per imperitiam iudicaverit , cogitur poenae nomine propriis sumtihus eam partem defendere , pro qua pronunciavit; ita-rue sententiam tueri suam , ut si male iu-icasse appareat condemnetur tanti , quanti iudieantis religioni videatur. Item si eiec um , effusumve quid fit in aliquem e Damo alicuius , tenetur qui habitat , quod servis utatur incautis , & in duplum illati damni damnabitur . Sicuti punitur , & quidem to aureorum pCena ,
qui aliquid posuerit , suspenderit , aut id
positum suspensumve esse toleraverit in loco , quo vulgo transire homines consuevexunt , adeout decidens possit alicui nocere . Ac si quid eaden; interemerit hominem liberum, quia non recipit aestimationem, JO. aureorum poena est legibus constituta . Si vero is ex vulnere vixerit , condemnabitur culpae reus in mercedem Medicorum, &in
id , quod interet , aut interesse in pollerum poterit non fuisse latium . Si quid vero effusum deiectumve fuerite Domo Filii familias seorsum a Patre habitantis , vel si Filius familias male iudieaverit , non Pater tenetur , sed Filius ipse familias, ne ex filii delicto pater obligetur. Tandem obligantur quasi ex delicto ,
sive maleficio Naute , Caupones, Stabula rii . si res viatorum corruptae fuerint, aut ablatae a famulis , propter quorum factum datur contra Dominos, praeter alias actiones,
etiam actio ex quasi maleficio ; propterea quod pravos Ministros adhibuerint. a Quae amo est in factum , ad dupli aestimationem damni dati in re , cujus custo
OUoniam quartus Liber , qui erimina
complectitur, sere totus in Instituti nibus Criminalibus explicatur; nec tempus nobis luppetit ad commodam expositionem materiarum civilium , quae eodem quarto Libro interseruntur; propterea nos explicationem nostram tempori accommodantes ita compendium hoc redegimus actiones, excinptiones, & interdicta, sine quorum levi saltem cognitione , quae auditoribus facem praebeat ad persolvenda rerum harum voluismina, olurimum utilitatis deesset Institutionibus nostris; siquidem Juri sprudentia fere omnis in actionibus & judiciaria pugna diffunditur. Actionis nomine lacu tatem illam interuligimus adeundi Iudicis, nostri iuris experiundi causa, ideoque definitur ius persequendi in iudicio . quod sibi debetur . Cumque actiones in varias divisiones diascesserint, nos utiliores & magis necessarias
Sunt igitur actiones vel reales , vel pe sonales. Actionibus reali hus sine aliqua comtemplatione personae possidentis petimus rem ipsam vel nostram , vel nobis debitam. Actio, qua rem nostram petimus ah alio retentam a pellatur rei vindicatio, est autem actio in rem
vel directa, quae datur domino ipsus iandi, vel utilis quae datur ei, qui fundum a DomF
Quoniam autem non semper vindicamus res corporales ; sed aliquando incom
245쪽
uo tales qualia sunt iura notira in aliena auth. hoc si debitar. C. de ρυηOrib.
te, puta, servitutes aut Urbanae, aut Rusti Personales vero actiones tendunt non eo eae', quae sun dis nostris debentur a iundis tra rem aliquam nostram. vel nobis debitam ;. lienis . hine siquidem asserimus nobis ius sed contra personam nobis aut ex contractu, esse usus ructus, vel itineris, aut Viae in Rite' aut quasi contractu obligatam, quae item non aio fundo, ex hac assertione nasc tur actio, modo civiles sunt , nempe ex ipsis contraianuae vocatur consessoria ἡ si vero PDiIessis es ctibus a Lege excitatae ; sed etiam Praetonos rei simus, quam volumus ab ea servi- riae , nempe praeliitae a Magistratu ex taci. tute liberare propterea 'uod Iudicem adeun ito sensu laegum , qualis eii actio de pecu-ie, netemus Adversario ius esse eundi per sun- lio prosectitio filii familias , uel de peculio
dum nostrum , tum ex hac negatione pro' servi. Quamvis enim Pater , & Dominus dii actio , quae negatoria nuncupatur , qu lex contractibus Filii , vel servi non te unice actione is qui possidet partes git actoris ineamur; tamen quia, concelsis peculiis ad
eum in ceteris poliessor semper reus exist t. . mercimonium , tacite . identur in contractus
Sicut autem actiones pleraeque aliae , it lfiliorum, vel servorum coniensile ; propte-& reales partim a Iure Civili prodierunt, rea tuli u Praetoris a Creditoribus filii , vel nempe ab ipsis Legibus , partim, tacentibu iservi conveniantur, non quidem in sollia
legibus, a iurisdictione Magi iratus legi su/midum , sed quatenus possident ex bonis pe-
vocem attribuentet; illae ci Viles, hae prae culiaribus . Sed si Creditores sint ex causariae dicuntur . Ialis ex actionibus rc libusipecuniae filio mutuatae contra S. C. Maee- est Publiciana inventa a Praetore Publici O,ldo manum ne quidem ex causa peculii Pa-
per quam repetimus ab extraneo pO:Iessore rentes tenentur .
rem eam, cuius usucapionem inchoavimus i Sunt & actiones praeiudiei ales, quae insti- vel illa Fubliciana quoque , sud alterius ge-ituta Iudicia luspendunt, donec de majori coneris, perquam rescindimus usucapionem rei gnitione tractetur , ex cuius eventu minorno arae' usucaptae ab eo, cum quo, cum Rei p. cognitio pendet. Veluti si agatur de here- eausa ahesIet , aetere non poteramus dumiditate paterna , & incidat quaestio an peti- usucaperet intra quadriennium continuum a tor sit filius; nam suspensa hereditatis qum reditu in Urbem. ilione , cognitio suscipienda est de maiori cauis
Talis est & Pauliana, per quam Creditinita, nempe an ille si filius ; quae praeiudiciares revoc iit a possessoribus ad se bona persiis actio dicitur, quia est judicium praecede ne debitorem fraudulenter, ad Creditores eluden- Sunt & actiones, quae poenae persecutoriae dos alienata, si alia bona Creditoribus de' appellantur , quibus petimus , ut qui prci- sint . pter delictum , quo nos laeserunt nobis ita
Talix item est Sc Serviana Servii Praeto- certam pecuniam damnentur. ris, qua Dominus mercedis Creditor experitur Et quoniam aliquando reus damnatur , super rebus inuectis a Colono super fundo non modo ad rependea dum nobis damnum locato , quae rcs sive instrumenta landitillatum, sed ex contumacia sua etiam eonia sunt pro mercede Domino obligata . Cujusldemnatur supra damnum, propter hane mi ad exemplum Iurisconsulti veteres excogita-isturam poenae & damni miliae actiones apiarunt quas Servianam , per quam agimus pellantur , qualis est actio ex lege Aquilia, super rebus illius, qui conduxit a nobis do in qua si quis neget, & inficietur damnummum.nempe super rebus Inquilini in do- nobis dedille , condemnatur in duplum. inum 'illatis; eum superior, nempe Servi i Dicuntur & millae actiones , propte na pertinuerit tantum ad fundos rusticos lea quod res , & periona simul obligatae quali Serviana vero non solum ad Urbanosiper eas conveniuntur ; qualis est actiolandos pertineat ; sed ad omnes hypothe- communi dividundo , in qua dividunturcas & pignora contra pol sessores illorumlinter socios sibi vicissim obligatos exporrigatur , dummodo exploraverint Credi- perlona singulorum bona eiusdem Sodie tores bona debitoris , & expento Patrimo-itatis obligata communiter , & singulis ;nio nihil praeter res ab aliis possessas inve-Jqualis itidem est actio familiae etcis eun
ne tint , auth. sed rudis C. de Obl. oe as.ldae , sive dividendae hereditatis inter plure
246쪽
coheredes obligatos itidem inter se vicit- sim , & obligata tibi habentes bona hereditaria . Talis etiam est actio finium regundorum , sive terminorum ponendorum in Agris viciniς , in quibus arbiter , plus minusve alteri , ut sibi sequius videtur vel ex Societate , vel ex hereditate , vel ex
portionibus Aerorum attribuli.
Est & actionum alia divisio in actiones bonae fidei & stricti Iutis. Appellantur autem bonae fidei propterea quod in iis Judex condemnat supra, vel minus quam ex preiIum fuerit in contractu , propter aequitatem , quae includit ea quae in mente contrahentium tacite lubeunt, quam gis in ver-ha non excurrerint: cum verba non semper Voluntati respondeant, nec voluntas si ubi. sue parata. Stricti vero iuris sunt actionesi lae, in quibus Iudex nihil addere, aut demere formula sua patest , praeter id , quod
contrahentium verbis continebatur quales sunt actiones ex itipulatu venientes nam si quis centum promiserit, non potest plus, minusve quam in centum condemnari. Contra vero inter honae fidei actiones ve niunt actiones ex vendito , locato , conducto, negociorum gellorum, mandati, depositi , pro socio, & similibus venientibus ex venditione , locatione , societate , aliisque Contra chibus bonae fidei , in quibus suppleta quitas tacita quad abest a verbis contrahentium , ut ex libro superiori cognoscitur. Atque ad hanc naturam revocatur actio, quae a Iurisconsultis appellatur in factum, procedens nempe ab eo negocio gesto, quod ad certum nomen contractus revocari nequibat , tamen poscebat aequitas , ut ex eo facto vel ad utile comparandum , vel ad evi tandum damnum actio daretur, Qiramobrem
libello actor exponebat ipsum factum sine certo contractus nomine, & ex cognitione illius facti Judex vel damnabat reum ad aliquod, vel absolvebat, Cui actioni amnis erat actioraescriptis verbis, in qua adiectis ipsis veris contractus in f rmula actionis cognitio Iudici dabatur; ut ex ipsς verbis iud caret, quamvis qualis esset contractus definiri nequiret. Pro dotis repetitione soluto Matrimonio duplex olim actio Mulieri dotem re-
petenti dabatur : quarum altera stricti iuris erat , altera honae fidei. Stricti iuris erat actio ex stipulatu, si de doteret tituenda stipulatio interveniiset; bonae fideierat actio rei uxoriae, quarum in singulis ce tum ae distinctum erat commotum: quod utrumque Justi manus in unam actionem contraxit & deduxit , quae eli actio ex stipulatu: qua act one complexus est vim stipulatio. nis, ad eout Mulier pollitelli pulatu agere , etiamsi stipulatio nulla praecessisset; Omnemque illius actionis utilitatem, quae plurima erat, assequatur , di simul commoda rei uxoriae
Quam actionem in actionem ex stipulatu transfudit. Unde actio ex ili pulatu, quae pro dote competit, iam non est i tricti iuris amplius . sed honae fidei, utp ite labrogata in locum
rei uxoriae acti Inis, quae bonae fidei erat, quaeque nunc naturam suam retinet in actione exitipulatu a Iulliniano conlii tuta . a Huic actioni Jullinianus adjecit etiam commodum praelationis adversus Creditores alios ;Voluit' te , ut mulier Creditrix mariti ex casta dotis praeseratur omnibus mariti ere. ditoribuq etiam ipsa muliere anteriorem hypotheeam habentibus: exceptis ex Bulsa ri receptiore interpretatione creditoribus iis , qui anteriorem simul & expressam in contractu habeant hypothecam , eum mulier non aliam ex lege habeat, quam tacitam ideoque tantum anterio ribus tacitam h bentibus praeserri decet . Quae uxoris doti iaque privilegia interpretes etiam ad liberos& nepotes, matris, aut Aviae nomine, d tem repetentes protraxerunt. b Sustulit etiam Iuli mi anus veterem stricti Iuris 3c bonae fidei differentiam in compens tionibus, quas in Omninus cuiusiue generis contractibus aeque procedere coniti tua, si aliqui sint invicem inter se creditores & dehito res ; nam ivllit, ut debitum liquidum & lumisma certa perioluta , cum credito alterius liquido, 3c tum ira debita iplo iure comoenietur in credito 'cuniaris, vel in eadem specie utrimque de ita qie numero pandere men Iura consistat. Secus vero si species inuicem debeantur, ut alter debitor si ex caula de sui, nam propter summam bonam fidem, quam de-
247쪽
r positatius debet; res est illico restituenda, nec retinenda propter proprium creditum . tal
ACtionibus opponuntur a reo adversus
actorem tamquam gladio clipeu 2 exceptiones, quae actionem vel differunt in aliud tempus ,& dilatoriae dicuntur ve prorsus perimunt , puta quando quis adversus credi rem ob icit pecuniam a se debitore iam persolutam fuisse & peremtoriae nuncupantur . Inter exceptiones autem memoratu
maxime necessaria est ea quae appellatur non numeratae pecunὲae, quae datur ei, qui propter spem, & fiduciam pecuniae imi proXl me a cre glore numerande confessus est se pecuniam accepi sse a Creditore, cum non acceperit, de
se,ipsimus libro Tertio . Cuius exceptionis opponendat tempus debitori praesi- tutum quod olim erat ad quinquennium , Iustinianus ad biennium redegit , ut eam Mea opponere non liceat. in J . opponendae autem sunt exceptiones dilatoriar quidem ante litem contestatam , peremtoriae vero ante sentent ram quandoque.
et Excipitur auxilium S. C. Macedonia- i quo iuuatur Filiussamilias adversus foene.
ratorem . Item miles , donator , maritus,
patronus, socius, & alii. qui habent privi- uiuum a lege ne condemnentur supra vires ,& supra quam sacere possunt . Excipitur de mulier, quae etiam sicut Fii: ussamilias Macedonianum , post lententiam, Oblicere potest S. C. Velleianum, quo cavetur, ne iceminae ex intercessione , vel fideiushone sua conveniantur : nisi uel dolose verseratur in contractibus s.lJ, vel ei S.C. mulier renunciaverat fel, vel se obligaverit in proprium commodum . ffJ Exceptiones rei actor re darguit replicationibus, replicationes a 'oris reus redarguit duplicationibus, duplicationes rei actor redarguit triplicationibus , α licdeinceps ex parte actoris vel rei pro multitudine exceptionum repetitarum augentur revocabulorum uices , conec Iudex audioritate sua quae hae in te plurimum poliet, eas rele-cuerit , ne lites progrediantur in Inlinitum.
ΙNterdicta sunt decreta Magistratus quae t
terponuntur inter eos qui litigant de pota sessione , ut posseisio alicui eorum decernatur, donec de proprietate litigabitur; quod est iudicium longe prolixius, cum interdicta
sint iudicia celerrima propter pericula contentionum quae exoriuntur dum de posse isone certatur. Ae dicuntur interdicta , quasi dicta interim donee de proprietate cognoscatur . Nihil enim habet comune post eisio cum proprietate eunde poteti haec pertinere ad alium , cum tamen alius in possessione permaneat. Sunt autem interdicta vel prohibitoria. cum Praetor vetat aliquid fieri. veluti ne in loco sacro aedificetur: vel restitutoria. cum Praetor aliquid restitui jubet, puta cum mandat praedoni, ut restituat vero Domino; uel exhibitoria cum Praetor imperat ut si qua res lateat, de qua controversia sit, in lucem adducatur . Sunt autem interdicta vel adquirendae , vel retinendae , vel recuperandae possessi nis . Adquirendae possessionis sunt ea , per quae postessionem quam nunquam habuimus nanciscimur, quale est interdictum Quor ni bonorum . a litis initialibus verbis ita nuncupatum , quo heres petit possessionem rerum hereditariarum ab iniusto possclsore. Quale item est interdictum ex I. ult. C. de edict. D. Mr. toll. quo petimus ex testa inento non uitiato , nou abolito posse ilionem
hereditatis, & immissionein , dilata in aliud
tempus quaestione salsitatis. Quale item est interdictum quorum Legatorum , quo heres petit possessionem rerum legatarnm , quas habere , ac de manu eius capi plurimum interest sua , ut detrahere salcidiam possit antequam tradantur Legatariis. Ad possessionem etiam adquirendam pertinet Salvianum Interdictum a Saluio Praetore inventum adversus Colonum super rebus Fundi pro mercede obligatis , & ab Interpretibus postea extensum con
i xr qu mlibet debitorem , qui res pignori
obligavit , imo & contra tertium posse Lsorem ea pignora detinentem , adversus quem
248쪽
quem ex itylo Romanue Curiae agitur etiam non excusso principali debitore. I a J In cuius interdicti iudicio Iussicit prouare rem tempore, quo obligabatur , suilla a debitore possessam: unde praestat hoc interdieto agere, quam Serviana actione , in qua utpote petitoria probandum est rem non modo tempore obligationis sui iis a dubitore pollet. sam i sed etiam ad illius dominium pertinuisse. bὶ - . . Interdicta retinendae possessionis a luis itidem initialibus verbis appellantur inspossidetis , & atro i , quorum prius pertinet ad posscstionem immobilium ἔ Diterius ad mobilium . Unde cum duo de rei ejusdem polsellione retinenda contenderent, ut apparere potuiiset actor & reus , & iudicium procederet , Praetor unum coniti- tuebat reum , eique dabat possellionem , indeque alter actor remanebat , Ac deterioris conditionis , quam reus , qui ut polsessionem retineat , satis .est actorem sus tuum
Is autem in huius Interdicti contryversia hodie vincit , & posse: Isionem rei mei, donec de proprietate litigatar. , qui litis
contestatae tempore neque vi , neque clam
ab Adversario possideat. Et ex jure Cano. nico iam recepto is praevalet, qui 'el tu
storem , vel antiquiorem possessionis causam ollanderit, cap. 9. de probat aen. Possessio autem adquiritur anima re cox-poris apprehensione, quamvis solo animo, puta per Procuratorem, aut Colonum , aut Servum retineatur . Amittitur vero cum quis rem e manu dimiserit.&, animum eius retinendae abiscerit. , .
Interdictum recuperandae , quod ex Musitem initialibus verbis appellatur interdi. Hum Unde vi, datur ei, qui vi deiectus fuerit a posselsis ac , contra violentum dele.ctorem , imo & contra tertium possiden. em , quamvis N se pol sidens rem non abstu. terit. Can. redintegranax q. qu. Quod & iudicium spolii nuncupatur ε . . . . i. Atque.hacte diis de his , quae per temporis brevitatem ex quarta Liuio tradere lisuit. Iani Grauina Tom. IT , i , , , .
8 et 1 TU L II S XVIII.: De Ptiblicis Iiιdiatis. Post exposita privatorum Iudiciorum ge-
sera. dc rationes, merito adjicitur aliquid de Iudiςiis pyblicis, quantum sit satis
au Elementorum cognitionem. In pluribus autem a privatis publica Iudicia differunt, nam privata per actionem ad repetendam rem suam, publica per acculationem ad pu- .niendum crimien alienum .inllituuntur, nequo quis exprimit actionem , qua agat: sed Legem, qua poli uixi. In publicis item Judiciis exigitur. Et acculator subscribat is crimen. quo parem poenam lubeat, ii talium crimen opis poscerit : lci licci ut terat paenam Talionis lac. obser. 33-l. s. .2.1-ia accu .l.urtae .eodia,
quae tamen praetentibus moribus obsolevit .
Publica vero Iudicia descuntur tamquam populica , quod . cuilibet e Populo ad publicam vindictam corum Crim. num Acc lationem instituere liceat , nili certa lege prohibeatur , ne omnibns accusandi aditus pateat . c quod raro contingit , ideoque dicitur omnibus plerumque licere . Publicorum. autem Iudiciorum quaedam capitalia sunt , quae scilicet adimunt caput
natura, per adc nationem vitae , vel caput civile per a deincionem libertatis, aut Civi. tatis e quaedam vero non capitalia , quae . damnum pecuniarium asserunt cum infamia, quae omnes damnatos quolibet publico Iudicio comitatur . Nec solum accusatione
persequimur publica deli'a , sed etiam per
inquisitionem, h. e. per Iud: cis officium . nedum accusatorem , , aut eius diligentiam expectamus, criminum uIciscendorum amittamus. facultatem . Ideo haec potius nostris temporibus in delictis omnibus siequentatur, nempe inquisitio , quae vel indefinita est
cum certus Magistratu; emendandis moribus,& puniendis coinunibus ς riminibut creatur, vel .cςrtorum criminum, cujus auctor igno retur, Zel certae perionae. grutaei qui alicuius criminis reus censeatur . Excitatur U .ro plerumque inquisitio per de nunc atoresia delatores , cum aliquod crimen dedu- . . I, o cunt
249쪽
cunt in notitiam Magistratus, quae denunciatio appellatur. Sed iam exordiamur ab atrocissimo Criminum , nempe Maiestatis, quod veteres appellabant crimen perduellionis , recenti res vero,& vulgatiores interpretes appellant Climen
Maiestatis in primo capite, cum scilicet imsidiae , vel pericula, & machinationes inistenduntur in ipsum Principem , vel rempublicam , , tranquillus Civitatis status factionibus & eorrupi rationibus improbe initis agi: atur', vel eum Senathtes, &qui publi.
eam principis auctoritatem tuo ministerio cxhibent vi, aut malis artibus pcrieulose appetuntur ; horum enim flagitiornm aue ores noti modo capite plectu latur dum i4vunt; sed Atmortui perpetua infamia notantur , Π ut morte damnationem essupiunt ut aliorin i cra. mitium rei, sed post mortem detecti auctorcs, huius criminis, nomine saltem, sustinent scenam i δc sive vivi, sive mortui damnentur poenam suam i h liberos propagant atque transmittunt. Hi enim testamentaria extraneorum hereditate, ac legitima etiam Parentum proximorum sulcestione 'privantur:
Falcidia tantum filiabus in bonis Matiis, sexus imbecillitate , & miseratibne relicta. Neque
actum tantum , sed & conatus etiani & cogitatio criminis puniuntur, ori ne que emantibpationes filiorum aut FHliarum , omnes alie- ' nationes & donationes a reis post machinarionem criminis factae reicinduntur; & ea bona, quorum Uxores habent' ulu in frustiam , non
filiis, sed Filio , cui hon a d milia damnatieedunt , eaedem uxores, si decedant relin. quere iubentur l. ouismus C. md l. Iul. Mai s. Stini At Ilia Maies ibi; s crimina', quae non directo in Principis vi an, , aut Reipi Nicae crithlum, Ed in dirccto in eorum conicm uiri tendunt, qtii mitiori prena Iudicium aibitrio pro sicti qualita e afficiuntur, qualis eii vheligalium sine principis aictoritate knpositio , falsae monetae perciisso , deturpatio Statuarum Imperatoris . privatorum carcerum retensio , aut pli Mico ssm 'c'mactio , ' l. i. C: de DII monti. DD. M. d. I. .uthonis l. q. ff. ad i. Iul. Mnios. est t. q. illa. i. q. f. de horn. l. i. C. f quis tin' h. xvi lea. Aliud crimen pu hlici Judicii, ubi tamen paelerioribus legatas ad acculationem nianadmittuntur, m si Pater & Maritus & postea proximiores , eii adulterium , sive uiolatio
alieni t nori: quod crimen olim relegatione, ut cum eruditioribus puto, plectebatur, postea ultimo supplicio assedium fuit lege Constamini l. quamv/s C. ad i. Jul. de Uult. Et Iure civili adulterium committitur tantum cum nupta; verum Iure Canonico eommittitur sive solutus cum Conjugata, sive Coniugatus cum soluta , sue coniugatus eum Coniugata comm liceatur C. n. nemo μ.quis. . Can. morehaberis cap. praece tri cum seq. qu. S. Poenam vero stadii luitii ianus Novella sua I Rq. cap. Io. in Masculis quidem adprobavita Mulieres vero verberibus .canas in Monast rium detrudendas Carceris loco iussit . data Maritis potestate intra biennium illarum . ad priorem consuetudinem revocandarum, ,hth. sed hodie C. nὰ l. Itil. de adώθ. prae se vi huς moribus plerumque parcitur visae Aduluteri , sed ei exilium , aut multa , aut alia poena pro Iudicis prudentia intians tur . Eadem lege Iulia de adulteriis puniunti se omnia lihidinis genera , quae plern questi apti nomine veniunt latius accepto. Striis T ins vero mi prum accipitur libido. quae eum Virgine . veli Vidua honeste vivente excrceatur. Cuiuς rona ex legibus eii inhonestioribus publicatio dimidiae partis bonorum : in vilioribus coercitio colporis & r legatio . Nulla vero plena iure civili tenetur qui cum prostiturae pudicitiae Muliere se coniunxerit . At in corio prorem pudicae Virgini; Ius Canoni rem hane p i nam itatuit, ut aut eam in Uxorem ducat. aut ei dotem det ' qua in Mytrimonium alteri locetur; la J quod cum legibus Atheniensibus et,nvenit; silicrepar vero ab haebraicis, quod Moss lege cemaptor & ducere & dor re Virdinent stupro ab is pollutam cogehatur Denter. 21. 29. in cellus crimen est exercitium libidinis eum ea , cuias Propter sanhulnis eonitinctionem nuptiae nolds inferditim ur. Cuius criminis poma est deportatio , vel' nitimum flavplicium vel iri sacrilegos inusti, rum II o. . sacrile-rcs C. ad L DD de nauli. stupri, nomine venit etiam apud optimos scriptores nefarium crimen 'ave' veneris r eui plectendo arm via ultore gladio ex I.
250쪽
tur flammae vindices, unde praesentibus moribus huiusmodi flagitii auctores u Itimo suppli-eio assiciuntur , & mortui comburuntur . ' Homi ei dium , quod est violenta vel fraudolenta vitae hominis ademtio, puni ur I. Cornelia de Sisariis , quae quamvis initio deportatimnem honestioribus, ultimum vero supplicium humilioribus reis thatuerit; tamen Constitutio. nibus Imperatorum exacerbata, ultimum supinlicium pro perpetua rena omnium compre-endit: etiamsi infans, aut animatus scelusis erit interemtus & ahactus t. I. h. a. ff. ad i. Corn. de Sic. I. 38. I. I. Odepurnis: etiamsi oecidendi consilium ei non praecesserit: dum. modo fraudem , & conatum adhibuerit, eoque animo telum expedierit: IFJ quo nomine omnia veniunt artiorum noxia genera , I. 233. f. de verb. Ilu: Homicidae autem Sicarii frequentius appellantur a Sica parvo & retorto sultro , quod armorunt genus facile celatur, iideoque majorem praebet nocendi facultatem .
Poenam autem homicidii effustiunt fusios . &Puberes doli non capaces, & fortuiti atque inculpati occisores , & qui alia ratione vitam suam nisi caede Aggressoris tueri ncm potuerint, i. 3 F l. q. C. M l. Corn.
de Sis. l. I. C. unde vi. Exacerbatur autem
poena in eos, qai veneno & incantationibus magicis hominem sustulerunt . Atque ideo maloris poenae metu venena prohibenda quod ad nocendum sint pratiora. Teterrimum vero erimen admissum a fi lio in Patris necem, aut Matris, Avi, aut
Aviae, quod parricidium appellatur , Lege Pompeia post Corneliam uindieatur di pro coniunctione ac pietate laesa exaspera. tur . Unde Patris interfector culleo sive bovina pelle indutus, cum Cane, Vipera, Simia, & Gallo pallinaceo Mari merge ha.
tur , ut terra vivo auferretur & solatium celerioris mortis, quod in aquis inveni isset, per eulleum eidem interes Hretur, pro rosam immanium serarum 'commercio , qui liminter se pugnantibus dilaniabatur . Quae poena obso Ievit pro vario more Regionum fiam alicubi ante supplic sum reus canda eo uina trahitur : alicubi malleo percutitis r ,& alibi alio cruciatu ante torquetur . Nec
minori poenae atrocitate plectitur qui filium proprium necasset . Ultimo etiam supplicio puniuntur, sed mitiori cruciatu, qui fratri gerie sese inquinaverint , aut alius coniuncti remotioris gradus e exacerbatis poenis , aut mitigatis pro conjunctionis gradu ae salii
qualitati cy.θ.M LPO .ad Parricid. Sequitur erimen falsi h .e .veritatis dolo su tractae , .vel immutatae , aut consensu , cum quis contrahendo aliquem circumvenit, siverem alienam pro sua diatrsthenς , sive rem eamdem pluribus vendit S aut verbis , siete Judex pretio eorruptus prave iudicaverit, fi-- Te itis italla in Judicio protulerit ; aut scriptis. si fallum Inltria mentum Notarius co seripseritxaut ab ut, quando sciens prudenum is dolo malo mitramentis falsis ab alio compositis initur : aut facto , eum quis rivmmos i aut 'probos raserit , aut adulteri nocenderit, coloraveri r . Dicitur aurem hoc J dieium salsi descendere ex lege Cornelia i stamentaria, quia hoc n men Lex Cornelia de fallis meruit propter faciliorem hujus criminis frequentiam in testamen is e quae ma
gi, insidiis patent dolo adflantium, & aegrotan fis imbecillita th . Poena uerti ex ea lege in liberis fuit de potiario , in fovis ultimum supplicium , ad quod etiam nostris temporiabus, contra liberiuri hominem de Menitue pro gravitate delicti e Ad legem nunque Corneliam rei amentariam .pertinet, & quasi salsum punitur ex S. C. Lihoniano delictum eorum , qui sibi , aut suis etiam iubente Tellatore in alieno te ita mento legatum conscrμbunt, nam di praeter legati amissionem , po nam etiam falsi merentur: nisi adst recognia
itio & adprobatio Tel a toris , vel nisi servus si, aut filius . qui sibi legatum adscripserit in relix mento Patris. Patre dictante , a. er . C. de hir qui sibi ad relas Fallatae vero monetae crimen quodammodo ad Maiestatem pertinet ς ideoque ibonis rei universis eum ino vhi la tum admissum suit , Filio ad lictis, reus capite plectitur l. i. O a. C. de
Est & Crimen violentiae , quod ulti kltur lex Iulia de vi publica 3t vi privata. Uic publica erat L lina , quae a publicis personis