장음표시 사용
311쪽
Dα INSTITUTIONE smi si7one. ω Ex praediis vero, quae recen- ' Blvendi vel ii pietas suadeat ad redi mem
tei ad culturam rediguntur, cum Rutea ' do. captivos, aut alendos pauperes , l) quo tum siugi sera non essent , quae appellδntur no- l ς- uia bona in Ecclesia conservantur, vel utili Vilia , Decimae debentur Parochiali Ecclς-isi s manifesta Ecclesiae id flagitet O, Aeee sae, euius in finibus novalia exsurgunt, vel l de re tamen oportet ad permillam hane aliena si exsurgant intra diversarum Par hinarum i tionem etiam solem natates, nempe comm limite, , debentur iis parochua , in qu rum i nicandus contractus eum Clem, esasque eo funt limitibus, plo modo limitum, quibus sensuβ, atque subscriptio , & Praelati auctoritas agri eontinentur. b J Si vero ex limitibus su ut adiungenda. n praetcriptio uero praeva filo praediorum definiri non Disit, ita lici contra Ecclesiam quadragenaria: eontra dum eli Episcopi sententiae, uir, velit Pius,iEcclesiam vero Romanam tantum cente aut minus attribuere . c Porro si conce- ria. O) Est & quaedam alienatio non prohaia datur perceptio Decimarum, concossae nonibit , descendens ex contractu Iure Canonum censentur Decimae novalium : quia hae no- celebrato, cujus habemus etiam in I vam habent eaulam : nec si alicubiastini neo iure vestigium , ρ quae precariameimas praescripserit, praescriptitie censeturiVOcatur Ob id quod similitudinem habeat.
novalium Decimas, quia haec pollea prodie-isum Psecario, quo res notiras mgati, concerent . Decimas vero non solvens est ex-ldimus aliis fruendas, nostroque arbitrio re-eommunieandus, & Ecclesiastica Sepulturaipetendas, a quo precaria haec differt, quod privandus. cc nata revocari nequear, nisi praeter rationem contracta fuerit, sed ad longum tempus, vel
De rebus Ecclesia alienandis, vel non. ad vitam data , quinto quoque annia reno vanda . s r) Eil ti concellis us fluctus rei Ecclesialii cae, vel in retributionem donationis Ecclesiae factae, vel in remunerationem Ob
Non solum Ecclesiasticis, sed & Civi-isequiorum , & Ministeriorum , quae quis
libus Legibus rerum Ecclesiasticarum Ecclesiae praestiterit. Quo contractu traduntur alienatio prohibetur, si necessitas non urgeat, tantum res immobiles, cum contractu precarii ID & latissime accipitur alienationis uox , tam mobilcs, quam immobiles concedantur. ut etiam hypote cham, & locationem ultra .
triennium, nempe ad longum tempus com . prehendat. Permissa tantum est alleviatio rerum, quae retentae corrumperentur, v aut Proventu carent, quales sunt terrulae , vine
lae, aliaeque res immobiles exigui pretii i h quibus excepti et, si quid alienetur , incurritur poena Extra vastantis Ambitiosae , cum irri-
PEculium dicitur quasi parva pecunia, s quod Iure civili est vel ea stren
ie , vel prosectilium , vel adventitium . tatione contractus, ut ex decreto Sacrae Conis Adventitium est , quod ex donationibus , gregationis ab Urbauo UMI. confirmato . Vel ex hereditatibus sive extraneorum , Sustinebitur vero alienatio, si processerit sive consanguineorum descendit ; profecti in ex urgenti necessitate, puta aeris alieni di Lillum , quod ex bonis paternis ', castrense ,
312쪽
quod in militia ex bel Ii occasione comparatum est , quasi castrense vero , quod extiterarum & artium proseisione suit adquisitum. Ad eastrense autem peculium rediguntur hona Clericorum, quae in Ecclesiae ministerio comparaverunt; cum haec lacra militia merito appelletur. Clericus enian aut patrimonialia pollidet, & eorum di tirae io, atque consumptio ipsius arbitrio relinquitur; aut possidet ea , quae de bonis Eccles allicis sibi ad-sgnatis ad eum pervenerunt , veluti tructus beneficii si hi attributi , & hi etiam i psius arbitrio
termittuntur, cum in illius dominium tran. eant ex receptiore lententia; led certo modo
eos debet admini lirare, ut 1 cilicet, quod ei iiDperest ad vitae necessaria in pios ulus conferat. α Morienti vero Clerico in rebus patrimonialibus succedunt, vel proximi ab intestato , vel ex testamento ii , quos heredes iniit tuit, aut Ecclesia, si neque legitimos, neque tellamentarios heredes reliquerit. b De rebus autem propria industria quaestis, & de itu. ctibus beneficiorum, quos quotidiano victui parcendo sibi reservavit , liberum habet ita. tuendi arbitrium . Alios vero beneficiorum fructus, etsi viventes Clerici valide donent,
morientes tamen te ita mento relinquere vetantur veteribus Canonibus. d Meliorationum porro a Clerico in M.
neficus sactarum tum pol Iunt heredes illius aestimationem reposcere , si constet , iactas fuisse patimoniali pecunia. Quod si Clericus ante susceptum ordinem , bonaque Ecclesiastica adquisita, nulla bona, vel exigua tantum possedillet: quidquid reliquit, e beneficiorum fructibus collegisse praesumitur ; ideoque ad Ecesesiam pertinebit, etiamsi si alieno emtum nomine. e Ad quam etiam Ecclesiam pertinebit quidquid illius causa in Clericum tran&latum fuisset.
Uerum praesens temporum constetudo remissior est in Clericorum honis inquirendis; permittitque iis de perceptis fructibus testari. Qui vero Religiolo alicui ordini adscribitur, is qualibet de re testandi facultatem amittit , si tria , quae vocant substantialia , vota Iani Gravinae. Tem. II.
ediderit , nempe paupertatis , castitatis , diobedientiae .
JURIS PONTIFICII LIBER TERTIUS. TITULUS I.
Dis Iudiciis . Udicium est causae discussio in foro coram J Iudice, quae discussio ex iurisdictione procedit. Est autem juri s dictio potestas de causa sive civili , sive eriminali iudicandi , & iudicata exequendi. Dividitur vero in saecularem,
de Eccleti allicam . Ecclesiasti ea vero distinguitur in spiritualem , qua Ecesesia utitur ad
condemnandos errores, & doctrinam emendandam; atque in temporalem ad reos coercendos, & sententias exequendas. Iudicium constat ex actore, reo, iudice, causa, de qua agitur , C. forum f. conjliu de V. S. ac dividitur primo in spirituale, in quo de re, a iure spirituali agitur; & temporale, in quo agitur de re temporali ; & mixtum, quod ex utroque trahit; rursus aliud est judicium delegatum , aliud ordinarium ; ordinarium est, quod coram iudice ordinario exercetur . Est autem ordinarius iudex , qui universalem iurisdictionem habet , sive iure suo, sive superioris beneficio, quales sunt Episcopus, Archiepiscopus , Legatus , qui & iurisdictionem suam alteri delegare pol sunt , quales Legati Sedis Apostolicae , qui habent & ipsi ius delegandi , cum sint instar. ordinariorum . ρ Judicium delegatum est id, quod coram judice delegato exercetur : Iudex autem delegatus est is, qui non habet iurisdictionem iure suo, sive iure Magistratus, sed mandatam sbi ab alio, nempe a iudice ordinarIO, quapropter non potest eam iurii dictionem alteri mandare b nisi delegatus sit R r a Prin-
313쪽
a Principe , tum enim subdelegare alium poterit . a) Etl etiam iudicium vel civile , ubi de bonis , & iuribus agitur . vel criminale ubi agitur de delictis . Di Widitur praeterea iudicium in petitorium , &polsellarium . Petitorium eii , in quo de proprietate agitur , vel de alio iure seorium a possestione , vel quali : possessio est
rerum corporalium, puta praediorum; quasi pol sessio eli incorporalium, uti usus fractus, servitutis . b Dicimur autem agere petitorio , si petamus hereditatem , vindicemus servitutem , vel quocumque de jure , puta eligendi , aut de dominio disceptamus . Iudicium possessorium est , in quo de sola possessione quaeritur , nempe possideat nequis, an non, & de adipiscenda, retinenda , & recuperanda possessione , reservata quaestione dominii ad maturius examen . Etenim nihil habet commune pallasso cum proprietate, e) licet polsit utrumque iudicium cumulari. Seperata vero quae-ssio de possessone praestat , ut possellione probata , adversario incumbat probare ius suum in petitorio, quo non probato, res manebit apud possessorem . a Tandem judicium dividitur in extraordinarium, & ordinarium . Extraordinarium , quod summarium dicitur, est, in quo negliguntur solemnia, & subtilia iudiciorum, i servatis tantummodo subitantiali bns , nempe iis , sine quibus veritas non cognostitur, & alia sum iudicia possessoria , cauiae electionum , haereteos , in quibus suffcit adducere probationes necessaria ς, citare, iurare de calumnia, & sententiam proferre in scriptis, iudice stante , vel sedente . e ordinarium vero est, ubi solemniter proceditur, servatis omnibus judicialibus 'actis.
P Rocuratorex Ulpiani definitione is est, qui
aliena negotia mandatu domini administrat. Sunt autem Procuratores vel extraju.ll-ciales, ad nogotia extra iudicium gerenda, vel
iudiciales ad luscipien das, & agitandas in iudicio caulas nomine alieno. Conili tui in Procuratores in iudiciis possunt,quicumque non prohibentur. Prohibetur vero primo minor XXV. annis ex iure communi, ut plures exutimant r
f) in Urbe vero minor XX. Secundo, Mulier propter sexus pudorem. g Tertio, Miles. h Quarto , Redemtores litium. i
Quinto , Excommunicatus. Sexto, Fiscus, Universitas, & Civitas, Me publica potentia privatum advertarium opprimant. ἡ Septimo , qui rei publicae gratia cest ablaturus. Octavo,Episcopus,universi Sacerdotes ,& Monachi, exceptis Monat herii caulis, ne a Divino , It ni in sterio abii taliantur. t) Nono, regulariter Clerici prohibentur apud iudicem saecularem postulare, nisi pro Eccleuae suae causa, vel necessitate coacti pro contaneus, aut miserabilibus personis . m Non tamen in omnibus causis dari Procurator potest, nam in crimina libus non licet constituere Procuratorem , sive ad accusandum, sive ad defendendum . nin Expirat autem procurationis mandatum pluribus modis: primo , morte mandantis, re integra , o re autem non integra , sive lite comellata. pote it mandatum ex inrare, si Praelatus , vel alius pro Ecclesia, vel beneficio Procuratorem coniiuuerit. Nam Praelato , vel alio decedente , Sedeque vacante , lis non progreditur. p, Secundo , morte ipsius Procuratoris , mandatum enim non transit ad heredem. Ter tio , mutuo dissensu constituentis & eonstituti . g arto , per revocationcm Edomi
314쪽
domino iactam , lite nondum contestita , nam lite conterita , Procurator dominus litis est citur, nonnisi ex iusta causa revocandus, veluti si suspectus fit, vel allinis detegatur adve sarii, ves morbo affectus. Quinto, si domi. s litem per se agere velit.
ARbiter est in iure, qui consensu partium , sine iuri ldisione , sine tuli elati
Arma de controversia, iudicioque cognoscit. Est autem vel Arbiter iuris , quando alicuius arbitrium eligitur iure, vel statuto ali. quo, aut consuetudine ita jubente; ut evenit inter eoniunctos invicem litigaturos, qui etiam dicitur Arbiter necessarius : vel eil Arbiter voluntarius, qui suscipitur sponte a partibu , ut sine ulla iudiciali figura, apud eum disceptetur , di appellatur etiam arbitrator, Ic amicabilis compositor: cuius a
bitrium , quia prorsus in eo negligitur omnis forma iuris, non dippellatione , sed honi viri arbitratu corrigitur. a Vel Arbiter suscipitur etiam voluntate partium & in eum compromittitur , ut servetur forma iuris, &is quidem smplieiter Arbiter dicitur , cujus arbitria sunt instar iudiciorum . Dicitur autem Arbiter receptus, quia in eum fuit compromissum , & is causam ex compromisso recepit , adiecta poena contra eum, qui lenientiae non paruerit. Jure tamen Codicis, etiamsi nulla poena intervenerit, ut Arbitri sententia obliget, satis erit sit illa homologatam, sive adprobatam, aut expreste, puta per subscriptionem partium , aut tacite per decem die tum lapsum, quo spatio, si partes tacuerint, sententia tenentur. ιγ Verum Jure Cano.
nico si poena sit adiem, poterit adversus dissentientem agi ad poenae solutionem ; sin minu S, contra non parentem agendum erit, ad
id , quod interest , resectis sumtibus litis. e Caeterum si arbitrium , vel laudatum tacite, vel expresse adprobatum fuerit, vel
iureiurando firmatum, parendum ei erit ab utraque parte, veluti sententiae iudicis. d
IN Ius vocare idem est, quod citare; citatio autem est aelus iudicialis, quo iussu Iudicis quis in iudicium tui iuris exueriun di causa vocatur, atque ab ea quodlibet iudicium est inchoandum. Est autem vel realis, qualis erat apud Veteres , per manuῖ injectionem in eum, qui vocatus in Ius ire nollet; vel verbalis, quae procedit ab aucto-titate Iudicis, cujus iussu verbis, vel literis quis in iudicium vocatur; sive per satellitem
vocetur, aut nuntium , aut apparit orcm sive per praeconem . tubam, aut campanam
sive propositis edictis, quae dicitur vocatio id citatio edictalis, eaque tum admittitur , cuinquis nequit alio modo citari , sue obi loci perieulum, aut dii tantiam , sive ob rei latitantis fugam. e) Hic edimiit citatio, ut ad notitiam citati perveniat proponi debet in locis vicinis, nam ex locis remotioribus non cogit. f Item citatio est vel iuris , cum ipsa lex terminum , aut diem ad aliquid faciendum statuir, quo elapso , quis damnum incurrit g) vel hominis, cum quis mandato Judicis, ut diximuς, in
Jus vocatur. Rursus citatio est vel.simplex, vel peremtoria . Simplex est , quae citato non ante contumaciam adscribit, quam pollires terminos certis dierum intervallis praefinitos , quae intervalla decem dies singula continebant iure veteri, at iure novo continent triginta; h quae tamen arbitrio Iudicis pro loci ae rei qualitate restringuntur , aut laxantur. ι Peremtoria citatio eil , quae itii lar est omnium simul simplicium, quarum spatium restringit, easque ita perimit , ut si ad conlii tutum diem citatus non comparuerit , contumax habeatur.
ἡ Ut autem citatio rem procedat, haec fiunt observanda. Primo, fieri debet instante
315쪽
parte , exceptis publicis cau ss, ubi Judex exosscio procedit. sa J Secundo, continere de. bet mandatum Judicis competentis, sive ordinarii, sive delegati, ne alioquin si ines.fieax , sue J & delegatus in se e re debet sua delegationis literas, & tenorem . se J Tertio, exprimendum est nomen, S cognomen ei tata, ne in ancipiti persona quis decipiatur. Quarto, indicanda saltem est lis, & causa, propter quam reus citatur , ut se possit ad iudicium comparare. sti J Quinto, notandus est iudieii locus, ut reus secum de fori competentia, & securitate accessus deliberare queat.
se J sex in , inserendus est dies audiuio dictus,
Me reus ad diem comparere cogatur, in quo venire ad Iudicem non tenetur. Ubi autem Nuncius citandi mandatum acceperit, debet citationem exequi, sue mandatum implere, Ipse reo citato ; ae si eius conveniendi facultas non fiat , citato prius procuratore, vel relicto in domo rei citationis exemplo, quam copiam vocant , aut in vicinia , ut
citatio innotescat. sfJ Quod ubi suerit executus, debet id in acta reser re, sue relatim Nem citationis executae apud .acta publica facere , fgJ cui relationi creditur propter ipsius fidem publice electam . Effectus autem citationis sunt . Primo, ut qui citatus
non comparuerri, dolosus reputetur, & contumax , ideoque certis poenis in eum animadvertatur. b Secundo perpetuat Iudicis dele
gati iurisdictionem , si unde, si post citatio
nem quis alterius Iudicis forum sortiatur, in ea causa ius revocandi demum non habeat ,1jve non potest actorem trahere ad novum
forum , cui subesse. ccepit . fhJ Tertio, interrumpit praescriptionem . flJ Quarto, litis pendentiam inducit , ita ut nihil inter
ea pomit innovari . Citari vero quis debet apud suurn & competentem Iudicem, non vero apud eum, cuius iurisdictioni non subest. Hinc oportet attingere aliquid de foro competenti. Forum autem quis nanciscitur pluribus modis. .Primo, ratione domicilii, ac si quis opes pluribus in locis habeat, & ibi alternis temporibus, aequis temporum spatiis moretur, iisdem omnibus in locis domicilium habere censetur. in Secundo, ratione rei quaesitae, unde reus conventus actione reali, vel milia, ibi respondere tenetur, ubi sita res est , de
qua agitur , sive immobilis sit , si .e mobilis, quae ibi sit permansura . nJ Tertio ,
ratione contractus : in cuius Terratorio enim contractus eli initus , apud eum Judicem contrahentes disceptare coguntur ; ibi autem quis contraxille dicitur , quo solutionem destinavit . io J Quarto, ratione delicti : in cuius enim Iudicis loco quis delictum commisit, illius animadversioni subiicitur. I J Quinto, ratione consensus : si qui enim in Iudicis non sui iurisdictionem consenserit, tum ibi conventus non potest litigantem alio trahere; Γι J excepto Clerico, qui non potest in Iudicem laicum cum ordinis iniuria consentire, non enim in potes late singulorum est publico iuri derogare.
Sexto, ratione continentiae cautarum, cum
scille et cauis ita eonnexae sunt, ut quasi e dem linea continuatae, non possint in plura tribunalia scindi , ne contrariis sententiis eadem secum res pugnare videatur . f r JSeptimo, ratione privilegii , quales sunt Clerici ; qui in forum 'taculare propter dignitatem ordinis, ne volentes Suidem, conve
niri possunt : is J nisi Clericus fuerit rius allus, & de causa laudati agatur. st J
316쪽
Contumax est , qui Judici , vel Magi.
stratui non obtemperat, qualis cli is, qui tribus edictis, aut uno pro tribus, quod peremtorium dicitur , ad iuuicium vocatus Venire neglexerit , sive tui copiam non fecerit , cum nulla tu ita caula impediretur ,
sal vel eum venerit. Judici obtemperare recusaverit , DbJ aut sine Judicis venia susceptum iudicium deseruerit. IcJ P:uribus autem poenis Iudicis arbitrio sub)iciuntur contumaces , ac primo , litis damno . f iJ Se- eundo, multa per Judicem dicta . seJ Tertio , condemnatione in lunatus litis . 1 j Quarto tandem . ubi alia ratione cocrceri quis nequeat, habet locum excommunicatio. fgJSed celebrior poena contumacium eli mi illo in possessionem bonorum petitorum nou tamquam dominus, sed tamquam cullos rei servandae causa . h Ac si per annum reus in ea contumacia perduraverit , neque dederit cautionem de ista adci iuri , sive non promiserit se iudicio adsuturum anno clapio , actor ira vera possessione honorum coniti tuitur , reservata absenti quael hone luper proprietate . si Quarum possessionum prima inducit pignus praetorium, traduntur enim res loco pignoris, & dicitur posse illo ex primo decreto. Secunda vero collituit veram posse ilionem, in quam actor immittitur, tamquam dominus. & immitti dicitur ex se. cundo decreto.
De Libelli renceptione o oblatione. REO vocato, eidemque iudicem adeunisti sgnificanda est eausa , cur vocatus fuerit, quod fit oblato Libello , ex quo
petitionem actoris intelligat, ia secum reputet , cedendum ne sit actoris petitioni, an potius resiliendum. Eil enim Libellus comispendiosa scriptura , ex qua colligitur actoris petitio contra reum. Quamobrem XX.ὸies reo dantur ex iure communi ad deliberandum super Libello, iudicione contendere velit, an cedere; quae judiciales induciae vocantur. ιγ Dividitur autem Libellus in aciacusatorium . sive querimonialem , qui in causis criminalibus porrigitur . ia in conventionalem sve pollulatorium . qui datur in causis civilibus. na Uterque libellus debet
esse clarus, & eadem sere debet continere. Accusatorius quidem contineat oportet primo nomen acculatoris . Secundo rei ac iaculati. Tertio, nomen Iudicis, coram quo acculatio instituitur . Quarto locum criminis . Quinto tempuς ei uidem . Con Uentionalis vero continebit primo nomen acto- ,ris . Secundo nomen rei . Tertio nomen Iudicis . Quarto rem petit m . Quint 3 .causam uel cndi: sv sunt autem citranes Li-btili parte; hoc dulicho comprehensae. Q is, quisl, coram quo , quo iure petatur . ' a quo :Recie coissectus. quisque liἱellus erit. oblato Libello, si actor mutare eum velit, inspicien tum est, contestata ne fuerit lis,
an non: & substantiam ne mutare actor velit, an aliquid vel addendo, vel detrahenea
corrigere, subitantia minime mutata I atque ante litem contestatam nou modo emendari
Libellus potest, verum etiam ipsius mutari se stantia . Post litem vero contei latam , quia reus, &actor, hie proponendo, ille vero excipiendo quasi contraxisse videntur, mutari quidem subitantia non poteit, sed alia causa in diverso Libello proponenda est ἔ emendare vero illum, aut declarare utque ad conclusi nem causae licebit . Q In causs tamen sum
317쪽
mariis, ubi sne strepitu , & figura iudicii pro
De Exception totis, Replicationibus. PErtractus in forum reus armis & ipse munitur , quibus adversarium suum , nempe actorem pellat & excludat . Eae sunt exceptiones. Definitur autem exceptio, actionis, vel intentionis exesusio. Replicatio vero estiterata exceptio , excludens rei ponsionem rei. Dividuntur autem exceptiones in dilato. rias , & peremtorias . Dilatoriae sunt, quae principalem causam non perimunt, ted dis ferunt ad tempus, quaeque , ut Caius inquit, evitari possunt. b) Ut si mecum convene ris, ne intra quinquennium peteres , si intra quinquennium petieris, ego conventione illa per totum quinquennium tibi silentium imponam; te tamen haudquaquam pe
Petuo evitabo . nam elapso quinquennio conuenire me poteris . Harum vero excepti in
mim quaedam causam ipsam respiciunt, & actorem , ut in superiori exemplo , quaedam vero personam Iudicis, quia videlicet si incompetens; hoc est iurisdictionem in reum non habeat, cum si alterius seri, aut quod sit suspectus, & cum adversario aut utilitate, aut amnitate ; aut gratia coniungatur , obeatque caulas ipsius iusta declinamus, ideoque
has exceptiones declinatorias appellamus. Respiciunt vero actorem exceptiones illae , quae agenti alienam causam opponuntur de iudicato solvendo , ut caveatur ,
vel ut reus ab actore, a quo spoliatus fuit, restituatur ante judicii progresssum . Tan dcm respiciunt causam exceptiones illae , quae Opponuntur contra libellum , quod sit vel obscurus , vel ineptus ; vel quod dies non cellarit solutionis, vel si opponitur pendentia litis r atque cum commune si omnibus dilatoriis exceptionibus , ut ante litem contestatam opponantur ; fel hoc tamen est inter declinatorias & alias dilatorias discrimen , quod cum declinatoriae
personam Iudicis respiciant, opponendae sunt ante omnes alias exceptiones, ne, si quis, omissis iis, ad alios pergat actus, vileazur
in Judicem consensisse . Sed & p. a litem
contei latam aliquando dilatoriae utiliter opponuntur : si scilicet vel exceptiones ipsae , vel earum notitia post coeptam litem sub
riatur. Excommunicationis vero majoris ex ceptio, per quam actor ut te a commercio
fidelium exesusus, ab accel in iudicii repellitur, id habet praecipuum, ut quamvis dilatoria sit, milit tamen etiam poti litem contes latam opponi, ne reus cum eXcommunicato
communicare compellatur. νJ Uerum soro-grcisum fuerit ad appellationem , non potest amplius appellatio per exciptioncm excom municationis retardari. sfJ Reus autem ex-co municatus, quamvis reconvenire nequeat, a legitimis tamen de sensionibus opponendis nequaquam exesudetur. uJ Exceptiones peremtoriae sunt, quarum vis perennis, quaeque Perimunt jus actoris, ita ut perpetuo excludatur : fiat quales sunt exceptio doli mali, metus, pacti conventi, solutionis, iuris jurandi, transactionis, praescriptionis, rei iudicatae , & exceptiones descendentes ex S. C. Maccdoniano , aut Velleigho, alii 'que legibus . Quarum exceptionum id eli comm ne , ut post litem contes latam ante sententiam proponi des eant , exceptis aliquibus , quae appellantur tuis finitae , hoc eii, quae
vetant, ne frustra novum iudicium resumatur, cum litem iam compositam, atque peremtam ostendunt , ideoque licet eas opponere omni tempore, atque in omnibus Iudicii partibus, quales sunt exceptiones transactionis , iurisiurandi, & rei iudicatae. 0:
De resitatione Spoliatorum . .
TRipliciter possessio rei nostrae in conis
troversam venit , quia tripliciter ea carere potamus , vel scilicet , quod eam , nondum habuimus , vel quod alius eam quam habemus auferre nititur , vel quod ,
cum eam haberemus, alius eripuerit: quamobrem c f i cap. signifieavie da exeept.
318쪽
rem tribus modis Ius Civile damno huic Occurrit, nempe interdictis proditis tribus, in quibus de posset si me disceptatur . Primum
appellatur interdictum adquirendae, quo petimus , postellionem rei nobis tradi. becunis dum retinendae, quo Posse ilione rei rei, quam habemus, nobis adierimus. Tertium recuperandae, quo possessionem rei nobis oblatae repetimus, quod Jure Canonum appellatur spoliatorum relli tutio . de qua hic subjicitur titulus, qui ei Huper re immobili, nam polsellio rei mobilis repetitur actione turti . vel vi honorum raptorum . s a J Deiectus igitur palles sione rei immobilis dicitur spoliatus, & virtute huius interdicti propter odium violentiae, quae in turbanda pollis Itone intervenit , ea celeritate relli tuendus est, ut nulli exceptioni, antequam possessionem recuperet, respondere cogatur, etiamsi is, qui deiecit, dominiumsbi asserat, aut crimen obiiciat spoliato, vel arguat, illum vitio possedisse. Nulla enim
harum exceptionum auditur, antequam deiectus in possessionem rellituatur . ibi in
suam restitutionem veniunt omnia damna inde orta , & fructus a deiectore percenti ,
vel qui a spoliato percipi potui illant , fel
licet ad spoliatorem non pervenerint . id)
De litis contesatione . I Res iudieii sunt partes , quarum prima progreditur a ' citatione usque ad litis contellationem . Secunda a litis contestatione usque ad conclusionem in causa, sive ad sententiam definitivam . Tertia ei a sententia definitiva usque ad illius executionem. Pars, quae a citatione ad conte.
stationem litis extenditur , non est iudieii subitantialis, sed praeparatori , talesque sunt omnes actus , qui citationi & litis contestationi interponuntur ; unde arx , & fundamentum ipsius iudieii est litis conteilatio, quae est veluti ad pugnam congressio, cum superiora sint quasi provocatio quaedam ,
atque vellicatio . Contestatur autem lis prepetitionem in iure, ac responsionem consequentem , cui cohaereat contendendi animus: e J qui animus adella praelum itur, nisi praesumtio haec declaratione contraria excl udatur. Plures autem litis conteitatio parit essectus.
Primo enim inducit vitium litigiosi supeere in iudicium delucta , ita ut alienari non pollit. IJ Secundo, excludit deinceps exinceptiones dilatorias, quibus reus contellando
litem renunciat se cenetur . fgJ: Tertio, inducit quati contractum inter lit gantes, ut neuter, altero invito, a iudicio discedere possit. fhi daarto, interrumpit inchoatam
a reo praescriptione in . Quinto, actiones omnes tempore perituras A morte perpetuat
ad 4o. annos. f i J Sexto, inducit malam fidem in possessore , aliosque producit effectus, quos c bl lectos habebis apud Speculatorem delitis contestatione 4. pe nult. & ult. Ad impediendum vero, ne quid in novetur in lites isti it solacitatio adducta ia rei notitiam. hJ
UT iudicia expeditiori via progredia a
tur, & retia calumniarum e uitentur,
vitum ell, religione adii ringere litigantium fidem , ut si se tellerint, Deum habeant acrio rem iudicem, A Divinae ultionis metu litigatores a calumniosis consiliis abiterreantur. Itaque poli litem conte ita tam , & etiam quando sine litis conteliatione proceditur,
in qua parte iudicii visum fuerit iudiei ,
defertur iuramentum actori & reo , quo promittat quidem actor se non calumniandi animo litem in truere , sed opinione iuris sui , reus vero eadem bona suae causae spinione obsistere adversario; unde utrique prOmittunt, se nihil iudicii corrumpendi causa daturos, neque adducturos probationem uialam non necessariam, aut fallacem, neque operam daturos , ut iudicium calumniose
differatur . fi J Quod iuramentum iudices
319쪽
praestant suseipiendi ossicii tempore, ut de in .ceps in ea oblitatione perseverent. a Id autem iuramentum si litigatores subire recusent, actor quidem causa cadet , reus vero pro conseiso habetur . b) bi tamen hoe iura metitum fuerit omissum, hoc solo vitio proccinus minime infirmatur. c praestandum est autem ab omnibus, & etiam a Procuratoribus nomine dominorum , atque ab Ecclesiasticis in causis propriis tuae Ecclesiae propositis; non vero tactis Evangeliis. d Procurator tamen , ut juret , a domino debet habere mandatum, e .& praestatur in omnibus causis etiam criminalibus , & spiritualibus, & tam in prima, quam in secunda inllantia . f)
OMnis probatio dividitur in plenam, &
semiplenam ; plena est , quae plenamsdem iacit iudici de re, super qua agitur, quale est testimonium duorum hominum , Omniexceptione ma)arum, quorum sides est explo. rata & communi opinione comprobata . g Item instrumenta publica, quorum fides non potest in dubium revocari. Unde incorruptae
fidei probatione appellantur h) & ipla consessio partis in iure, sue ad iudicis tribunal r i & iusiurandum ab uno litigatore alteri deis latum . 4 Semiplena probatio est, quae fidem aliquam iudici sagi, at non plenam , ac potius opinionem injicit, ut est dictum unius testis, ti fama, & privatae scripturae; probandi autem onus incumbit illi, qui asserit, unde
regulariter incumbit actori, non reo, qui negando ita excludit actoris intentionem, ut illi probandi necessitatem imponat. I Reus autem onus probationis tum subit . eum negando aliquid asserit r ac scuti actor probare 4ebet intentonem suam, ita & reus luam ex
eeptionem: m unde si conventus reus ex causa mutui, neget se pecuniam accepisse , cogetur actor ostendere, pecuniam fuisse a se, datam. At si reus neget te pecuniam debere; quod sibi credita fuerit, quando erat pupillus, tum reus demonstrare tenetur, se acceptae pecuniae tempore suillis pupillaris aetatis . Secunis do tenetur probare reus, si actoris intentio praelum tione fulciatur: cogitur enim tum reus praelum tionem illam oppositis probationibus excludere. n) Tertio probare debet reus ne
gationem, si sponte onus probandae illius in te sumserit . Ο Sed si actori probationes deerint, & adiuvari speret posse instrumentis,
quae apud reum adservantur, tum illa reus edere cogetur , si vel utrique communia sint, ut testamentum, ex quo quis aliquod legatum vindicet, vel sint publica: alioquin propria instrumenta reus in proprium da- num actori praeserre minime compelletur. p Quoniam autem nulla est probatio maior ea, quae a proprii oris consellione procedit, ideo non devenietur ad probationes, nisi post tentatam utrinque contessionem , quod fit perpositiones . Successerunt positiones nostiates in locum interrogationum , quae fiebant olim ante litem contestatam in iure ; sive apud; praetorem, cum quis agere vellet actione reati, puta petitionis hereditatis , a Et rei vindicatione , & nescius possideret ne , aut quo iure possideret reus propria cum consessione implicabat, aut negatione coarguebat mendacii ; atque ex ipsius ore eliciebat , qua actione actor experiri deberet. In qua contensione , aut negatione summa totius causae consistebat; & actio ex talibus' nterrogationibus oriens ; actio interrogatoria vocabatur : unde titulus Digestorum de interrogati
nibus in jure factis, & interrogatoriis actionibus. Sed quia iniquum videbatur reum ante iudicem urgeri, atque ab se ipso arma conistra se extorqueri , coeperunt huius in te
320쪽
rogationes etiam tempore S. C. exolescere, ac tandem omnino celsarunt. Unde illarumlo eo inlli tutae fuerunt politiones , live articuli poli litem contestatam, non totam Cainsam, sed laeta quaedari respicientes, quae ad causam pertineant; ut lis conlessione adveriarii conititutis , aut negatis , pateat alteri
quid sibi deinceps' probandum iit , quidve in probatis habendum a) quae quamvissendandae actioni, iudicioque initituendo non
valeant, tamen adiuvant caulam ad tertione factorum. Itaque conceptis brevibus articulis, sue ab actore e s uo libello, sive a reo e lua exceptione deductis , responsum defertur calumniae iuramentum, quod forenti lιngua iuramentum damnorum appellatur: polieaque ab interrogato respondetur per verbum credit , vel non credit; ac si quis fat a tur , ur- gehitur sua consessione tamquam re iam probata ; sin inficietur , contutandus erit telii bus; sin respondere detrectet, in eum , ut μ te contumacem, tamquam in confitentem, vel negantem, prout adversario erit utilius,
proceditur; f bl nisi interrogationes perplexae sint, aut dubiae, captiosae, vel obscurae, vel superfluae ad causam non pertinentes. Quamobrem ut quis respondere teneatur in pissitionibus, omnia vitia sunt vitanda. fel Ubi re con- sellione non clarescit, vel iganda eli alias argumentis; atque inquirenda vel testibus, vel scripturis; vel jurejurando, vel Maelum ti Onibus. Igitur primo de prohatione per tellus videamus. Testis dicitur ivi , qui rogatur ad fidem
dicto suo in re aliqua faciendam ; A quod
ab eo dicitur, testimouium nu cupatur.
Munere testis in iudieio fungi tantum possent ii , qui sunt fide digni , atque omni exceptione maiores, id J quique per Leges,
A Canones ab eo munere non prohibentur; nam permulti sunt, qui a tei imonio dicendo uel in totum reiiciuntur , vel pro certis personis tantum, vel contra certas personas ,-vel tertis in causis . Tempus producendo
rum tellium est post litem contestatem, coJam Graυime Tom. II.
niit de caula matrimonii, vel electionis, &inqui litionis agatur , aut sorte de morte ab lentiave tellium timeatur ; tum enim eorum productio etiam ante litem contellatam petis
mittitur . s1J Faciendae vero productio est coram iudice caulae, si tales telles sint, ut in judicium pollini adduci, alias ad eos ex minandos idoneae personae mittuntur. so lAe antequam inchoet , debet iudex non trina , sed unica monitione citare Partes ihi deinde intra ita tutum terminum testeῖ producendi , & citatus adversarius debet ante testium receptionem vel examen , vel publicationem ultimoniorum objicere , si quid contra eos obiiciendum habeat. ι Examinis autem initio iurandum est telliabus, te nou odio, neque gratia, neque ulla ipe aut lucro, sed unius veritatis studio ad testimonium dicendum accelsiile ν, tu hilque aliud , nisi facti veritatem teliaturos , sine quo iuramento nullius testatio valebit; etenim testilius iniuratis, ne si quidem religiolii simi sint , in alterius frauis clem fides habetur . εὶ Quod iuramentum cum Partis adversae griatia iniungitur , potest ab eadem Parte adversa remitti , t ιι poliquam idem adversarius ad iuramenta illorum videnda citatuς , evocatusque fuerit . fmJ Quoa telles ita admisialos , iurat oliue iudex clam, tk seorsum ab
altis debet lingulatim examinare, tum super articulis a producente propositἰs , tum super interrogaroriis ab adversario oblatis,ini pectoque vultu, δε molinus eorum ad cntissime Oulervatis , circumitantii te omnibus accurate perpensis , atque notat s. in JU t autem habeant initiam dicta firmitatem , necesse ei . scientiae caulaian adducant per eum corporis lenium, cui res ea sulitici. ur , de qua agitur: veluti per fidem Oculorum, ii iacium; per fidem aurium, si dictam a i- quod in controversiam adducatur; so J Ci bitra testium autem ab actore productnrumtei limonia potest reus excipere, eaque con-S s ' 'rarias