장음표시 사용
221쪽
,io rA MATrocvs Iae: AN IACO MMENT.lgesumitur adipe tenuioris essentiae di ceda est,imo adeps ct pinguedo agi .stium animantium & uolatilinin in uniuersum potetior est , quanuviae ab animantibus quae in urbibus otiose aluntur,extrahitur modo speciem speciei conseras; & quae a masculis,calidior quam quae a flaminis. Ex quadru-
At, qua Pedibus uero leonina primas obtinet, deinde ex pardo, mox quae ab ulla drvώμφ' habetur,tande taurina,mox hircina,postea caprina, tande bubula, deinde uitulina,achedina, suilla uero ita habet; ut intra illam & anserinam gallina cea medium teneat,ut ex Galeno desumitur libro septimo de Compositione medicamentorum secundum genera. S. 1. de Febribus ad Glauco- Dama pio nem; damae porro pinguedinem Dioscorides tum Galenus,& Paulus prae et up 'terierunt,quum tamen pro emolliendis scirrho sis tumoribus multum ubleat. Caeterum Galenus libro undecimo de Facultatibus simplicium medicamentorum,inquit: Dioscorides Anagarbensis multa profecto bene di Nit eoru quae de medica materia memoriae prodidit; significata tamen uocuGraecanicarum non satis pernovit. Hic ergo quum ait,magis esse adstricto rium adipem caprinum suillo,siquidem acriorem significare uelit per magis astrictorium accipimus sermonem ceu uetu; At si illud talem habente qualitate qualem rhiis, rheon, hypocistis, balaustium; haud uerumesse servi crarum nionem dicemus Porro quoniam uiperaru adipem ubi radicitus pilos subalis euulseris,prohibere illos recrescere illitum referunt. uisum est mihi eius facere peticulum esse satius. At ubi prout iubent fecissem,mentitos compevrforum ri. Sicut etiam quod initia suffusionum sanet; Verum urioru adipem alo
pectas curare uere est proditum,quum tamen probatiora habemus ad eum affectum remedia . Porro quum dicant uulpinum adipem dolores aurium sanare, nec dicant quos aurium dolores, ceu no noscentibus ipsos distinguere,attendendum non est. Alii piscium adipem laudant, tanquam ad sumi siones aut quemcunq; alium affectum nominare uelint,cogruat, & caetera. Disa Sed & hoc iterum repetere non extra rationem est, quu quae bona sunt,s 't bis et bis & ter,ut Plato suadet,repetenda sunt,hircino igitur di caprino sepo, hodie pro cohibendis fluxionibus dysentencis,priscorum more, utimur. sed animaduertant medici,quod pinguedines emollientes,& parum digerentei pueris &foeminis,& carnes molliores habentibus conueniunt, quales sunt, suilla,gallinacea,&uitulina: corporibus uero duram carnem & siccam possidentibus,ut metaribus,tataribus, laboratoribus,&baiulis,digerentes potius pinguedines couentur,utleonina, taurina, uulpina, pardi, hyenaeclamadc similium animalium, inueterascens quoq; pinguedo recenti calidior Spintue ... tenuior essicitur,ac proinde quoq; ualentius desiccans. Caeteru,omne pinx ue aestuosum est, ct stomachum subuertens,pauci praeterea nutriment ut
ex Hippocrate elicitur libro secudo de Diaeta, & Galeno libro tertio de Fa cultatibus alimentorum capite undecimo. Verum,dubitant aliqui,an pis
222쪽
Dedines,calidae & humidae natura sint,vel potius siccae; ratio huius dubita tionis in hoc consistit, quia in Aldino exemplari graeco legitur, Nata M , id est, desiccatoria,ita ut legatur, omnis igitur pinguedinis facultas est cal- sectoria.& desiccatoria: sed reuera textus iste Aldinus corruptus est,quum
loco Minuimu ggae rum legendum sit, sic ; omnis igitur pinguedinis
facultas est humectatoria .& excalfactoria', quam lectionem confirmat quoq; uetus interpres , di Galeni sententia ita legendum monet, quum eo P m loco pinguedinum duas faciat comparationes; alteram ad corpus hum illam; alteram uero pinguedinum inter se;quum uero ad corpus humanu Galenus pinguedines refert,eas humidas esse tradit, ut eius indicant uerba,
quae ita habent ; Omnis igitur pinguedinis facultas est humectatoria&ex
calfactoria humanorum corporum,u notae uerbum humanorum corporurn, & subdit ut res clarius comprehendatur; Nahi pinguedo suis ut ad nos quidem,largius humectare potest,sed non aeque excalfacere,fictui ne *leum.Ex quibus satis manifestum est collatione facta ad corpus humanum, pinguedines calfactoriam & humectatoriam uim habere; quam Aetius aduertens,ita libro secundo suae medicinae capite i 1. dixit,omnis pin guedinis uis est,huma na corpora humectandi ac calfaciendi. Alteram uero comparationem facit Galenus pinguedinum inter se,quo findicat, pinguem
dinum una siccior altera est,id est, una non ita humida est ueluti altera. ut paucis igitur absoluamus,lectio communis tanquam uerior retinenda. Cadi Pisau g.
rerum pinguedo in quantum pinguedo,calida est,quia sanguinis unctuosa calidarem in pars et inqtiantum uero a frigore concreta, frigida dicitur ; quibus paucis Galeni uaria dicta conciliari possent,ut alibi dicemus. Reliquum erit in piae senti citare Apum,quod ex pinguedinibus hodie ad mulierum ornamentuparatur, o d Hispani sepum confectum, Itali ueropomatam uocant, cinius ueram descriptionem tale habeto. Recipe adipis cerum uel illius qui p. -hiatu ab haedi renibus extrahitur,libras duas,pinguedinis suillae recentis libra me uest cecudiam,quas pinguedines a membranulis purgatas,albo uino lauato, deinde se tam lineo panno exprimito,ialiter ut a uino pinguedines sincere maneant, quas postea in olla vitreata, aqua rosacea semiplena infundito, modo aqua pinguedines coopertat,quibus tunc addes,pulueris gariophylloru unciam mediam,nucis moschatae drachmas duas, spicae nardi grana quatuor, pomo iuramusiorum mundatorum & incisorum numero octo, postea optime cooperta olla,lenibus prunis eam admoueto,atq; baculo interdum misceto, feruereq; permittito ut aqua ad cosumptione fere deueniat: tandem deposta ab igne olla,contenta per linteum nouum in uas fictile rosacea aqua respersum percolato,seces tamen relinquendo, quae percolata, iterum in abieta infundantur vitreata olla,quibus addas, olei amygdalarum dulciu uincias se cerae albae unci as quatuor,& ad ignem omnia liquefacta iterum com
223쪽
AMATI L v s ITA NI eo MMs N T. Ilato,&in vasculum vitreatum,rosacea aqua roscidum, cadere sinito,demuomnia illa aqua rosacea moschata abluta, in uase vitreo optime cooperto seruato,quod albissimum sepiam euasit, minio tamen rubrum confici potest. Ualet autem ut diximus,pro manibus & facie emolliendis,ac dealba
dis,labiorum quoq; fissuras & narium ac manuum rupturas sanat, sed id ualidius efficit,si coralli pauxillum admiscueris illi.
De Medulla ossium animalium. Gratre, 'Mu: Latine, medulla: Hlyreice uetallon mianos: Italice, medolla desse o se: Gallice,melle.
MeM , D E medullis nihil quicquam melius aut elegantius dici potest, quam quod Galenus de illis scriptum reliquit, libro undecimo de Facultatibus simplicium medicamentorum, proinde illius uerba suscribere in praesenti minime grauabor, quae ita habente Medulla uim habet corpora indurata& scirrhosa emolliendi,optimam sum expertus semper ceruinam, dein ubtulinam: At hircorum & taurorum,tum acrior est, tum siccior, itaque duri ities scirrholas mollire nequit: ex uitulina igitur & ceruina pessi componui talisa es, tur,ad emolliendos uteros, &extrinsecus uteris medicamenta imponutur, dulla para- quae ex medulla parantur,uim emolliendi habentia. Accipitur autem non -- solum medulla ex ossibus,quae sane re uera est medulla, sed ex spina etia,quq tum durior,tum siccior est altera,utraq; autem hyeme collectam n ficca editaq; domo cum foliis lauri siccis repone, ne uidelicet computrescat, Mingas, & caetera, porro in cibo medullae sumptae ad uomitum stomachos incitat.
Enarratio. 2 3. l .i F E L tanto potentius & calidius est, quanto ab animali desumitur ca. lidiori,proinde taurorum fel calidius quam castratorum boum persentitur.
Hodie autem ex fellet,linimentum contra puerorum lumbricos ab onans, c,mp . bus fere paratur,cuius compositio, ut Urunculi in re medica addiscant, ita, tio contra habet et Accipe pomim narantium ab interna medulla excavatum, in quolam rusti, infunde; fellis taurini uel hircini,aut saltem bovis, pro cauitatis capacitate, icui addacaloes,murrhae,an .drachmam unam croci scriptulum unum i& su J .,. Pra calidos cineres,calefiat, quo umbilicus, & anus inungantur, interficit l.M. e enim uermes,& secedere faeitcaeterum in felle taurino poristimiim,&sbubulo, lapillus quidam reperitur, que Dioscorides di Galenus praeterierunt,
224쪽
magni tameniuvamenti,ut apud nonnullos legimus authores.Nam in piluerem redactus & uino ebibitus, uesicae calculos frangit, non minui quoq; per nares impulsus uisum clarificat, & ocul orum aegilopas retrahi hac epi, lapsiam emendat, modo per nares cum succo maioranae uel radicis betae impellatur, quod uero lapillus iste ieiuno stomacho in iure capi ebibitus incrasset, obesumque corpus reddat, ac sedum faciei colore deterganexperti sumus. Caeterum felle auratae piscis,uel lucti,aut perdicis, salii ue, in coitu
mulieres illitae delectari certum est. . l.
De Sanguine. Graece ZM: Latine , sanguis: Du sangue.
Enarratio TOS AN G VINIS uanas promissiones Galenus comperit,qua de causa,no eo uti satius est. Nam in primis, nec humano aut suillo unquam usus fuit,ut eius apparent uerba,quum si quis sanguinem humanum morbo albeui utilem esse dixerit, id in suillo primo experiri oportebat, quum similia effectus similes efficiant tradat, At Marsilius Ficinus, summus Platonicus, libro de Vita longa, capite undecimo, senes potu sanguinis boni a iuuene sim *temperato accepti,repuerascere contendit,& ab aniculis dictis strugibus,a gumentum desumit, quae puerorum sanguinem, ut rei uuenescant,sugunt, quae uera esse credendum est ut multi alii celebres uiri affirmarunt,sed praecipue Comes Miradulensis,in eo doctissimo libello quem destrygibus edi- storeae dit.Non minus quoque ArnaldusVillanouanus reprehensione dignus est re reperim qui in emplastro siue ceroto de pelle arietina,ad crepatos conscripto,sangui Tatitanem hominis russi admiscere mandat,ac si ab alio animali, efficaciori iuuati villais... mento desuminon poterat. Porro Antidotum quod a sanguinibus inscribi Mi.mr, contra Ilenena accommodatum est, ut apud Galenum & omnes fere Graecos uidere est.C olumbae tamen sanguine, aut palumbi,turturisuecat nus in uulneribu s capitis meninges attingentibus,nunquam usus est, quum Sangui, eo
oleum Tolaceum pro illa complenda operatione satis illi esset, dicit enim: Ego uero sexcentos noui eorum quibus Romae perforata fuere capitis ocis,nec quicquam ab usu rosa cet, citra columbae sanguinem offensos,& subdit ; Itaque melius inuenire nihil possis in capite perforato, quam ut ros Leo probo utare. Item pro sanguine in oculo concreto, eo quoque numquam fuit usus, quu collyria sunt plurima quae medeantur hyposphasmatis,& maxime quod plurimam recipit myrrham, quale est, quod a Damo.crate compositum est. Ad eundem modum falsum est, quod noctuae, siue nycticoracis sanguis asthmaticis ualeat, ueluti quod quidam distitant de sari sanguit i diguine uespertilionis, ut si uirginis uberibus illinantur, plurimo tempore ea
ab increscentia tueri, di pilos sub alis enasci prohibeat, quod Xenocrat vi sthmi ui
225쪽
tanquam salsum calumniatus est. Non minus quoq; quod de gallines la
linae sanguine ab aliis ferebatur, quod sanguinis eruptioni meningum conferebat, tanquam inexploratum experimentum,praetermisit, quum peric losa sit huiuscemodi experientia. Agnorum quoque sanguinem comitiali morbo,potum non mederi tradit ibidem Galenus; quum quaecunque pomphileti m. tu iuuit epilepticos,ea facultatis sunt incidentis: At sanguis agninus omnium dicamqn minime talis est . hedinus quoque sanguis ab eo tanquam inutilis pro sanq
' -- guinis d pectore reiectione praetermittitur. Ranarum quoque uiridium siue terrestrium sanguinem euulsos ex palpebris pilos inunctum, eorum rena, stentiam non prohibere, ur nonnulli opinabantur, expertus fuit, iique hic et tu,n . apud Dioscoridem mendam esse certus sum. At hircinus sanguis praeparascoridis cor tus, contra calculos renum & uesicae datur. Caeterum inquit Dioscorides, ruptrumi 'ii' rabidi canis morsus, sanguinis canini potu curari, cuius causam . quaerens , .h i. Marsilius Ficinus,loco a nobis citato,ita inquit:Galenus atq; Serapio moriatur moris sum rabidi canis,sanguinis canini potu curari dicunt; rationem uero illis assui canii io signare non placuit; ego igitur biduum eam quaeritans, opinor deniq; saliuam canis rabidi uenenosiam impressam hominis pedi ista per uenas paulatim ad cor adscendere more ueneni, nisi quid interea distrahat: Si igitur interim canis alterius sanguinem ille biberit, sanguis ille crudus ad multas horas natat in stomacho, eum denique uelut peregrinum deiecturo per albuum, interea caninus sanguis iste saliuam caninam superiora membra prehensantem,prius quam ad praecordia ueniat, derivat ad stomachum : Nam& in canino sanguine uirtus est ad saliuam canis attrahendam, &in saliua uicissim uirtus ad similem sanguinem prosequendum: Venenum igitur a corde semotum,sanguinique imbibitum in aluo natanti, una cum sanguine perinferiora deducitur, hominemque ita relinquit incolumem. Quorsum haec primo quidem ut rei tam ocultae succurrentem inter differendum causam aperuerim, deinde ut moneam sanguinem potari posse, & quidem se. 3am i A lubriter,atque in sanguine humano uirtutem esse,qua humanum sanguine
g. . attrahat,& mutuo prosequatur, ne forte diffidas iuuenilem sanguine a senebibitum trahi ad uenas,membraque posse ibique prodesse quam plurimu, Reliqua uero de sanguine olim abunde disseruimus, in hoc quoque capite
Praecipue quaerendo,an sanguis anima esset.
Enarratio T, ST E R C V S alterum altero calidius est, secundum quod a calidiorist reus ea, excernitur animali:caninum,ut affirmat Galenus anginam curat,& dysem ninum. teriam constringit, praecipue in cocto lacte epotum; non minus quoque
226쪽
IN DIosco RID. LIB. sic vNDVM ai sineditamentis maligna ulcera sanantibus aditingitur. Porro humanum, Humanum
gutturis phlegmonibus & anginis mederi celebri historia scripsit Galenus, sm i,
sed lupinum colicis affectibus magno iuvamento propinatur, praesertim L piis malbum, super fruticibus colleistum. Verum ego, quum lupus interficitur, ' 'iubeo illius intestina cum stercore seruari, ac exsiccata & in puluerem rem dacta in potu contra colicas assectiones dare, non contemnendo profecto iuvamento. Capraru uero stercus,acris & digerentis est facultatis, proinde caprarum. strumis & scirrhosis tumoribus conuenit, praesertim in corporibus duris, ct rusticorum; Secus autem puerorum ac mulierum. Extrinsecus quoque pulticuli modo uentri impositum, ipsius doIoribus subuenit: At bubulum Bubula,mexsiccatoriae est facultatis, ueluti columbinum causticae,& exedentis potentiae,quod AbinEoar inter antidota contra pestem adnumerat, & de eo Ga Columbi, lenus libro tertio de Temperamentis historiam de domo in Asia combu- 'um, sta eharrat.Ciconiarum uero, comitiali inorbo mederi, falsum Galenus in- Cie,uia si uenit:At lacertarum unice oculorum nebulas, eorumque concursus sangui sterc i, uneos delere,certi su mus,de quibus omnibus Galenus consulendus est, lib. decimo tam saepe a nobis in hoc opere allegato.
Graece , strum qi: Latme , urina , lotium: Icilio urista.
FRE QV ENTE R hodie utinae usus in clusteriis habetur, quum T a.
abstergendi uires obtineat , praecipue pueri stomachum ieiunum habentis At Galenus, ulcera digitorum pedis, maxime quae ex illisione atque offensione essent inflicta, saepenumero, ubi nimirum phlegmone carerent, cura bat; hoc praecipue in seruis & rusticis,& in agro, & rure,ubi medicamentorum aliorum non erat copia et nec tantum in praedictis ulceribus,sed omnibus a thorace ad imos usque pedes corripientibus, uti,illa concedit. Caprelis porro ulcera, aut faciei, ea lauari non assentitur Galenus ueluti nec eam riguam is dare in potu. Proinde orthopnoeae curadae gratia,eam ebibere, necessarium poti Sale non esse tradita: Avicenna tamen, illius potu, nonnullos sanitati restitutos memorat, ut ex secundo sui Canonis libro capite proprio percipi potest. visis is Caeterum urina honianis omnium propedaliarum urinarum est imbecili, tu dar. ma,excepta ea quaea sue castrato domestico mingitur, quum haec humane urim i persimilis sit.Aprorummero ualida est, ut eius acutus indicat odor, quam dis iuuFlorentini in propria uesica oleo admixtam ad fumum seruant, appenet maei'. dunttie; & ea mellis crassitudine inspissata, contra puerorum uermes utuntur,nares & pulsus ac abdomen inungendo,Ex urina uero chrysocolla cin Chrysocollicitur, ut Galenus bis docuit, & nos ipsi experti sumus, quanquam uera chrysocolla minerale esse sciamus, quod potissimum ex India in Lusit
227쪽
rahi, huis tuam adserti solet. Caetetu lapis lincurion dictus,electri species est,alio nou et ei' ira mine quia plumas attrahit, plerugophoron appellatus, unde qui lapidemi V -urinam ly licis siue lupi cet uarii esse opinantur, toto ut dicitur, abe 'si rant coelo , ut capite de electro quoque meminimus ; Respondet urinae sali, ua, cuius uis disserens quoque est,tum in animalium speciebus, tum in eorum unoquoque sano,& aegro,ieiuno &sitibundo, aut contra. Etenim ut urina ct fel, sic & saliua sumpto quidem cibo imbecilla est, ualida procul dubio & acris est eoru qui ingenti aut inedia, aut siti premuntur; sed in medio utriusque est eorun, qui probe concoxerunt, nondum tamen cibum Potumue hausere,qua puerorum lichenes,id est impetigines curantur, non minusque illius causa, triticum ore mansum dothienes, id est furunculos, .i .m, concoquit,& digerit,porro saliuam,scorpios interficere,memoriae tradidit. io, intersi Nicauder,&Galenus ut uerum quoque approbat,quod nos ita esse quos
Enarratio Thesa , . M E L, liquor dilicis,ab apibus condensatus,ac sabrefactus, ubiq; tu ibis. .is. gatissimius est, quod rutili coloris Dioscorides & medici desiderant, quiuntamen hodie albissimum primas obtinere sciamus,praesertim quod a nimia caliditate ita album traxit colorem: Nam album ob frigiditatem multam habens spumam quod incoctum recte dixerimus, non bonum est. Repet ritu enim praetans hoc mel tanquam biitynim albissimum apud OlympM,lis his ponense quod ex oppido Huetras dicto aduehitur. Caeterum uenenosumnosum. mel, tiaria symptomata inducens, uariis in locis reperitur, praecipue ubi apes rosa nerienis,uel flore aconit uel napelli cucullato,pastae fuerint. Sub N i ta lui ducit autem mel crudum aluum magis quam coctum, ut libro primo casu o. pite de Rosis diximus,quod desiccandi & excalfaciendi secundo ordine ut - - - res habet,facile enim calidis in corporibus in bilem uertitur: proinde pituis rosis summum est iuvamen. Verum, saccarum quod Dioscorides mellisa' ... i. genus,in India & Felici in Arabia proueniens facit, absque uerborum amisgubu.F-t. bagibus & cotrouersia ulla, nostrum uulgatum & commune est succham. Magna etenim succhari copia, & prouetus apud Indos semper fuit, & est hodie,ut quoque Lusitani nostri fatentur; apud quos ordo ac modus illius conficiendi,n5 ita pridem mit exploratus, uni succharum de locis ad loiscos in utribus deserebant inclusum. Vnde non mirandum si Dioscorides& Galenus,cteteri itie qui de saccharo locuti fuerunt,tanquam de re illis io probe cognita S explorata locuti fuerimi de succharum,mel, aut fal in hailiud nibus concretum dixerunt:nec ab re, quum in ipsis harundinibus noquidem
228쪽
quidem fistulosis, sed succo plenis, magno aestu, succus fotis attrahitur,&1bidem ac resina,vel gummi , in ipsis harundinibus densatur ac eoncrescit, simila omnino succhatocando dicto,hodie arte parato, iel sali dulci,unde, Indi' multi,illum salem Indicum appellabant; Nec tantum in India hoc euenire nouimtis; sed etiam hodie in instilis Maderi &sancti Thomae, ac Fotis tunatis, quas Canarias dictitant,in quibus sicutj iis nonnullis Italiae locis,ac Aegypto , &noua terra Brasilio dic Afertilis est prouentus, cuius modus conficiendi ae In ill smatas magas reddendi, nouus est, & antiquis plane ignotus: imo si uerum fateri debemus, succharum olim in perexigua reperiebatur copia,adeo ut illius usus,parua aut nulla erat cura,utcumq; tamen.sit,illius Varro meminit,iis carminibus. Varro me latica, nonmaegna nimis Crbore,crescit harundo, minit Ac Illius-tentis premitis radicissis humor,
Dulcis, cui ne lieant Acco contendere messa.
Floruit enim Varro Narbonensis, Latine linguae peritus ante Dioscoride& Galenum,annis multis,qui iis carminibus adeo saccharum describit, ac suis coloribus depingit, ut nihil amplius desiderare queas. Illius quoq; GMIenus noster meminit,non solum libris Simplicium, sed libro octauo M
thodi medendi,capite quarto,ubi saccharum inter res febribus ut excessive tae char non calidas, conuenientes adnumera hut liquido constet, antiquorum fac sint rumoruinarum,nostrum comune esse. Nec enim Manardus,aut Fuchsius,qui op- h. si pofitum contendunt, audiendi sunt; quum nullis aut momenti alicuius ra- . Hi est. tionibus fulciantur,nobisclim autem Leonicenus agit atq; Curtius, aliique Manardui celebres ulti,ut demum cocludere debeam,hoc saccharum Dioscoridis no 'tr strum commune esse. Sed Dioscoridis tempore, parua admodum extabat copia ita ut Plinius libro duodecimo capite octauo dicat, suo tempore ad sudari medicinae usum tantu stare; nunc uero illius magna est copia, & ad multos ad mediti, uenit usus,ganeae praesertim, quia stomacho pergratu sit, & pectori prosit, n* 'Di faquod quanto albidius redditur,tanto magis caliditatis metas fugit. Succha- tum uero quod ex in uia sancti Thomae assertur, officinae rubrum appellant,caliditatis primum gradum non excedens, ex quo Venetiis albissimu, resinatum dictum,praecipue paratur.Porro in succhari confectura, mel li, quidum & crassum quoddam remanet, quod remel dicitur, cuius magna 1 vi lcopia ex insula Maderiae , Anthuerpiam florentissimu emporium aduehrum quid.tur,& ex eo nonisi placentulae popularibus hominibus dicatae coficiuntur.
CERA ut testatur Galenus septimo de Facultatibus simplicium me rara est.
229쪽
Ms AM ATI Lus ITA NI co MMINT: dicamentorum,medium quodam modo tenet calfacientium, refrigerantiae humectantium,&desiccantium ; habet uero quiddam etiam essentiae crasse atq; emplasticum, quamobrem aliorum medicamentorum materia existit: ipsa autem per se ex genere fuerit debiliter concoquentium, habet tamen quiddam digerentis,calidaeq; potentiae,quae plurima melli inerat.
Propolo. PROPOLIS fauorum stabilimentum,ut Plinio placet, est; quamquam Dioscorides & varro,circa alueorum foramina, per quae apes ingrediutur, reperiri tradant; de qua Galenus libro octauo tam saepe citato dixit; propolis modice quidem extergit, caeterum ualide trahit; est enim essemtia tenui, excalfacit porro ordine secundo completo, aut certe incipien
rce , mrum H : Latine, triticum frumentum: Hissanice, trigo: It Vegram firmento: Gallice, da ble.
TRITICVM ut bonum dicatur,optime maturum fit oportet, corraturum ' tumax frangenti,plenum,graue ucidum,splendidum, auri colorem fere referens,ex tas enim triu mensiu aetate,serina fieri debet. Na praestans triticu plus sarinae reddit; deterius uero minus. Porro farina reces calida est, uetus uero frigida, a de causa mediae aetatis eligenda est,ex qua panis quinq; geratas quin ner ut placet Galeno libro primo de Alimentis parantur. omnium puris et e genera, simus siligineus est,ex siligine,parte subtiliori farinae tritici factus; secundus autem panis similagineus dicitur,ex nmilagine paratus, rina tritici,no tam perfecte pura,quam hodie e Graecia,ad nos Turcae & Graeci homines aduehunt, farinam scilicet granulosam,albissimam,arenae similem, quam semo iam uel similam uocant,quam Galenus dixit esse difficilis coctionis, ac obstructiones gignentis,ut libro quinto de Sanitate tuenda,ubi senum regimedescribit,legere est: tertius panis,autopyros,cum ipsis furfuribus coctus &conflatus,ex toto tritico dicitur: quartus,sordidus ex multis furfuribus cofectus: quintus, totus est sursuraceus, canibus tantum deseruiens. Vt ain tem panis optimus dicatur, opus est, sit bene fermentatus, bene subactus optime pinsus, mediocriter salitus, ac iuste coctus, non est edendus calidus
230쪽
panis, iaaestuosus est, & capiti & uentriculo nocete nec multorum dietucoctus, Ilia natiuam caliditatem humiditati naturali coitinctam deperdita habet, ut ex Hippocrate libro secundo de Diaeta desumitur. Panes porro caseo,aut butyro,iacteue consecti difficilis coctionis sunt,& in epate obstitietiones parientes sum oleo uero parati sulphuri,ut Averroi placet;similantur. Maga quoque oleo frixa, alit clibano, uel sub cineribus cocta, ueluti quoq; Mumus panis,maxime obstruunt,& multum laedunt, melle tamen haec comesthab noxiis suis temperantur,remittuturq ueluti ex farina triticea omne, paratae placentae, ut tradit Galenus lib.x.de Sanitate tuenda, &primo de Alimentoru secultatibus,capite tertio. Triticum aqua coctum, difficillime in stomacho coquitur, ut ex Galeni historia percipitur libro primo de Facultatibus alimentorum, capite septimo, qui fame urgente cuduobus adolescentibus suis,semel in rure comedit. Est demum triticum ut restit Galenus libro octauo de Facultatibus simplicium medicamentorucalidum primo ordine, non tamen nec resiccare, nec refrigerare manifesto potest; habet uero etiam quiddam lentoris obstruentisq; naturae. Ex eo uero oleum serramentis candentibus extrahitur ad multos usus accomod tum,ut ex uariis authoribus percipi potest.Non hic tamen silentio praete eundus est panis dissectus,& aqua lauatus,quem hodie succharo respersum febricitantibus concedimus,ut Galenus olim quoq; suis propinabat aegrotantibus,quum optimi sit nutrimenti, ut ex curatione Sexti filii Antonini
Imperatoris apud eundem Gal.libro de PVcognitione percipitur,ut libruprimum de Alimentis tam saepe repetitum sileam, in quo illius abunde laudes describit.De sermento uero Dioscorides abunde disserit,& ea de causa de illo nihil quicquam agimus.
De hordeo Graece , : Latme , sordeum : Missanice , celiada: Italice,orso : Gallice Orge: Germanicessierstin.
HORDEI duplex species reperitur, altera communis, equis & iin mentis in cibo deseruiens; altera uero Gallis,& nonnullis Italiae populis familiaris,granum scilicet habens ab spicae paleis facile explicabile, unde odideum mundum appellari meretur, Granum per omnia sere grano tritici fimile,sed crassius & albidius, ex quo ptisanam olim praeparari crediderim, quum cibo idoneum sit,& hodie quoq; sorbitiunculae ex eo febricitatibus
conuenientes conficiantur. unde Manardus Ferrariensis,hanc hordei diis rentiam parum aduertens,in totum ptisanam,& hordei usum, tanquam reprobum damnauit. Re uera tamen ex isto hordeo mundo a Galeno nudo