장음표시 사용
101쪽
quidem Germania, pro Cor elii Taciti sententi ueros sese uos nunquam habuit, id quod ipsa docet rei evidentia. Nam licet aliqui seruili apud nos nota laborent, propria tamen bona postident, propriis degunt domibus, de fami-77 lia domini non censentur: iudicandi munere, dum idonei sunt, funguntur: haeredes ab intestato habere possunt, &forte ex testamento quod tamen nunquam uidi quando
testamentorum usus apud mediae plebis Germanos insolens est: testimonium ferre,in iudicio stare, nesociari in rem pro
priam possunt, nihil a domino peculii habent, nisi quod alia
quando dominorum curias in cmphytcoses agnoscunt: pro dominis non stipulantur: contrahere cum dominis possunt, dii ex quorum contractu ciuilis oritur obligatio. Caeterum seruiles notas in eo sustinent, quod non nili cum conseruis matrimonia contrahere impune possunt: quae tamen praua cor suetudine,& forte propter iuris imperitiam usurpantur. Nam notiis imo iure cautum est, patronum, qui libertos iureiurando adigit ne contrahant matrimonia nisi cum collibertis uel cum consensu suo, priuari iure patronatus, ut latius habetur in l. intestato. g.siquis libertam. de suis &legit haered. l. ij s.sed si .dein ius uocan. quae essent inculcanda monasteriix de nobilibus. Nam in contrahendis matrimoniis, homines
proprii plus participant cum libertis, quam cum seruis. S i e
tra septa, extra curiam, extra seruorum contubernia contraxerint mulctae subduntur. Liberi matrem sequuntur, operas dominis praestant,ut mox suo ordine latius dicetur. Α'domino fugere, ciuitatum municipiis adscribi uetantur quod i men male seruant sacerdotum accenseri ordini non licet, nisi γ' manumissis. Annua quaedam uarii generis, pars pullos uet gallinas, pars nummos, pars operas, in servitutis argumen tum perloluunt.Domini eis uita defunctis in portione certa succedunt, obseruatione non eadem: nonnulli enim dominorum,dimidiam bonorum, alii tertiam, pleriq: quartam partem accipiunt: quae obseruatio ad libcrtorum iuna accedit,
quamuis dura satis sit: quibusdam loco succes ionis, iumenta uestis cedunt. Vendi aliis & permutari possunt, dum bona fide ea fiat alienatio, alioqui superior imploratus interuen
ret. Caedi, uerberari, adfligi, torqueri homines nostros non est receptum. Ad quas aute operas teneantur, uidendum est.
Et corte sicut ad donum urgeri non possunt, ita ad munera
102쪽
suo eam adstricti sunt: nempe si dominus filiam matrimonio collocauerit, si militia uel alia dignitate decoretur, si in bellum profecturus subsidium petat, & si qui sint casus similes,
qui tamen dominum probabili necessitate urgeant: alioqui rapina,concussio, non muneris postulatio diceretur. Compertum tamen est nonnullos in Germania nostra, seu Sueuia, dominos este uel inopes, uel censu prodigos, ecclesiasticos &secularcs. qui homines coram proprios, si quos diuites habeant sub officii umbra emungui. Nam ab cis pecuniam mutuantur,debitum nunquam reddituri: id quod experientia didicimus. Mitto hic alia onera, quibus non iusth grauantur, ut omnino misera sit, non seruorum, sed & propriorum hominum conditio re domini consentientis iugo sese pecunia toredimere possunt, precio aliquando non exiguo, si diuites sint qui manumittantummaiori tamen precio mulieres, pro Pter pro uetum prolis, quam uiri. Qua secuta manumitsione, domino in nihilumanumissi, ne ad operas quidem minimas sunt obligati. siquidem quod in manumissionis actu, operae nec imponi, nec induci soleant. quo casu in eis locum haberet quod traditur in I. operis non impositis. F. de Ner. liberi. de omnino l .fin. C. de bon. liber. ex quibus fortasse iuribus di
cti mores prodiisse uideri possient.:Est autem hominu pro- ti
priorum nexus usqueadeo dominis inuiolatus & lolidus, ut ne a principe quidem Romano manumitti homo proprius soleat inuito domino: quod &l.s n. ff. de nat. refeleganter est prouisum. Quapropter diuus Maxarinilianus, princeps nus quam satis laudatus, persuaderi in quodam homine proprio non potuit, ut ei nisi consentiente domino, manumissionis beneficium largiretur. Ad operas homines proprii sine ulla uel stipulatione uel indictione tenentur, eas duntaxat quae moribus in eorum curia,curtibus seu confiniis sunt introductae. Solciat autem id genus operae praestari, ut ligna ex syl uis ad dominorum utilitatem, item frumenta, uina, & si quae alia sint quae dominis proueniunt, in aedes dominicas co
uehant:mctere, serere,arare, huiusnaodique praestare operas,
pro sua suis que coditione tenentur, & idipsu in sumptu proprio misi dominus in aliquo eis gratificetur, quo casu ornarinoue possent.l. suo uictu .l .pen. do opor. lib. Non tamen de- Mbent assiduis grauari operis, ne non suppetat eis tempus sese de suos alendi. argumen. dict. s.cum patronus .l. nec audien
103쪽
idus. de Oper.liberi. quod utinam aetas nostra diligenter per derct. Caeterum magna pars propriorum hominum,pactaent curialia mirifice uariantia, quibus omne eorum ius,
quod domino, quod ipsis debetur, descriptum est, quae uu gus Dinckrodet nominat: quae pacta quatenus in fauorem dominorum sunt,arcte seruantur: utinam & ea parte, qua hom δ' num iura & fauores descripti sunt,seruarentur. Tande hoc cum libertis commune habent homines proprii, quod adii Ies,& item ad turpes operas, & quae eos seruili macula nimis onerarent,no tenentur: quapropter in eis locum habet quod deciditur in dicta l. hae demum .dicta l. eius. in fin. cum l.seq. de oper.lib.Ad alias autem uel omesales,uel artificiales opei ras, prae terquam ad eas quas supra diximus, homines nostros cogi posse non credo: quia operae cis nec ante nec post man missionem imponuntur, nec ab eis ullae aliae exigiituri quam quae antiquitus sunt introductae: nisi forte uel ae nouo uel insolenter a dominis gravamina extorqueantur, quod fieri non debere ab Imperatore prohibetur. ut l. cum satis. uersic. caueant. C .de agri. & cens.lib. xj. At apud quosda dominos, quos nutu signincamus,omnia miscentur,inopesq; homines contra ius & phas, & cotra quam uicini, quorum sana ct pro-i ba mens est, observent, insolitis operis onerantur, imo atteruntur. Ad obsequia homines proprios necdum manumissox teneri, nulla est dubitatio in his maxime quae ad reueretiam, δε ad uenerationem domini pertinent. Quapropterun ius uocare dominos sine uenia no possunt,nec ulla conina eos acti
nem famosam instituere phas est & si quae sint similia in obsequiis consi stentia: quando semper eis sancta & honesta uideri&dici persona domini debet. d. l.liberto. T de obscvlib. Ad alimepta autem an teneantur, si ius inspicimus, res est expedita cum & liberti ad haec teneantur. l. j. in fin. C.deopcr.liber.l. libcrius qui infin.Teod. tit. Sin uero ad mores
respiciamus, dubitari potest, scilicet quod hoc ius alimentorum consuetudine non sit receptum, fortasse quia casus non
acciderat: & si accidit,hoc ius fuit ignoratu. Quapropter hoc in medio relinquimus, ne quispiam dicat, gravamina homi nibus propriis, quae alioqui in aliquibus dominis nimis duna. salit,me autore increuisse. Et liqc ae eo hominili genere quos proprios nominamus. Quid autem si homines proprii manumittantur,an sint obsequiis obstricti ZEt magis est ut ad reuerentiam
104쪽
uerentiam,&ad ea quae uenerationis sunt, teneantur. Debet 8s enim naturae quodam impulsu, patroni semper persona ho- .nesta eis & sancta uideri.dicta l. liberto. An autem mani missi nostro tempore sine uenia dominos in ius uocare, aut
actionet famosas instituere possintZEt praetendi posset eos non prohiberi, cum manumissi moribus nostris, domino ad
nihil illud teneantum nec est facile auditum, ut alia a mani missis sint obseruata. Nos putamus manumissos etiam nostri temporis ad hoc esse obligatos,ut nec actiones famosas contra dominos instituant,nec in ius uocent sine uenia: siquidem ca obsequia ex iure & ratione naturali radicantur. dicta l.uenia.C.de in ius uocan. At naturalia tolli non possunt.Instit. detur. nat.gcn.& ciui. s. sed naturalia. Et licet is obsequi rum nexus moribus non sit obseruatus, per hoc tamen no d
sit, ut qui naturali rationi nitatur. Proinde dominis & patroniς ea inculcanda sunt, si forte iura huiusmodi usu increscant: quod & alibi I. C.tentat,in l. quaesitum. s. sed si fundus .ff.de fund. instructo. Nam ea obseruatione honor, pietas, modestia, integritas,gratitudo co uentur. Ad alimenta autem p tronis praestanda manumissos nostri temporis obligatos non Iuto, cum nec in hominibus propriis ea iura sint expedita, ut upra docuimus. Accedat, quod cum pro moribus nostris raro sine nummis fiat manumissio,ius patroni etiam de iure scripto minueretur.l .etiam. g.si quis nummos. T.de bon .liber. Porro quia manumissi, exceptis obsequiis reuerentialibus, propemodum in nihilo eum libertis hodie communicent,ad ει conditionem autem hominum ingenuorum quam maxime accedant, unde iura libertorum eis praeiudicare non possunt.
Et haec de omnibus propriis ante & post manumissionem. Quapropter iura super operis libertorum in nostra Germania
modici sunt momenti,ignorari tamen non debent, tum prO- , Iter elegantiam textuum, tum etiam propter rationes mora es, quae ex eis colliguntur. Iam de altero hominum gen
re, de uasallis tractandum foret: sed quia eorum iura satis in . usibus seudorum per Doctor. tractata sunt, plura repetere &laboris esset superuacui,& res nostra propria mole satis alioqui onerata, alienarum vocum sarciua non est praegrauanda, eo accedente, quod speciali tractatu laudorum usus & mores, quadam uelut paraphrasi conscripsimus. Hoc tamen non est .
dubium, uasallos perpetuo iure liberos & ingenuos effer de
105쪽
am licet aliquando ad libertorum iura accedant, obligatio tamensa vasalli ad dominum longe alia origine emergit, quam liberti ad patronii .Hic enim beneficio manumissionis ad obsequia, ct item ad operas officiales naturaliter, ad artificiales cximpositione tenetur, ut supra diximus: Ille uero non nisi propter nudum quod a domino accepit,ci eatcnus adstringitur, quatenus iasicudi exigit. Libertus ingenuitatem adserere nopotest,nisi per principem natalibus restituatur. l. sed si hoc. A.
patronum. st de in ius uocan. Vasallus recte ingenuus est. L bertus si sit ingratus,in seruitutem recidit, per luna uulgata. Vasallus ingratus,non nisi seudum amittit: libertatem quam a natalibus luis non a domino habet retinet. Quapropter noest tutum 1 libertis ad uasallos,&e diuerso argumenta duc re: tametsi codem aliquando iure censeantur,non tamen pari ratione .cu vasallus non alia ratione gratus esse debeat, quam quod seudum accepit: quod tame illaesa libertate refutare potest. Libertus suam conditionem, quo ad ciuilem originem, a domino ita accepit, ut uelut noua factura osse dicatur: quam conditioncm nec refutare potorit, nisi recidat in seruitutem. ' Ad eas ergo operas quae libertis olim imponebantur, uasal sy lus non iciactur.Sunt autem onera quaedam quae propter Dudum uasallus ferre cogitur,quae duplici praecipue genere consistunt. Nam ad obsequia tenetur, ut domino ualeslus adsit
consilio, non ci incommodet, reuerentiam, honorem, commodum, quantum possit exhibeat, & quae alia sunt in uulgam iis seudorum consuetudinibus contenta. An autem tcstificari uasallus contra dominu possitῖ Dic non posse, nisi causa esset Dudalis . nam pares curiae testificari in Dudis polle plus quam cognitum est .cap.j. quid sit inuest.cap. j .de consuet.rect. u. Putarant quidam ctiam in causis ciuilibas si modicae ellent, eos admitti: quod negat Iacob. de B clui. d. p. i. g. similiter. de consuet. ct .stud. quod & mihi uideturi nisi forte dominus consentiret. Vide Salic. in l. libertorum. C.de testib. Putamus quoque dominum auas allo in ius uocari sine uenia non posse,etiam si a Germanis moribus hoc abhorreat: usibus t
men seudoria caucri uidetur in tit. te mil. ualal. qui cotti . cst. ubi vasalli dominu ad ea quae debita sunt,salua tame reuerentia,cogere possunt. At reucretiae est uenia ante praefari,quam dominus in ius uocetur, habetq; hoc ratione naturalem. d. l.
uenia. C.de in ius uoc. Id quod tenui, nepe quod uasallus d
106쪽
minum sine uenia in ius no uocet: docuit etiam Spec.in tit.de 1 d. g. ij.uos. xvij. qui pro hoc multa in arg. allegat. Dicit tamen Aluar. postgl. in d. tit. de mili. uafall. iiii contu .posse dominii sine uenia in ius uocari: in materia enim fetidali non utamur his superfluitatibus. Mihi certe no uidentur superfluitates, quae ad reuerentia domini pertinent.Deniq; Ias. in I. generaliter. de in ius uoc. postquam allegauit in utranque paseum ,intrepide tenet quod ego tenco. Quibus multo maximὸ consequcns est, ne famosas quidem actiones cotra dominum
posse constitui. Sed nec interdicta, quia opinione suggillant, etiam si no infament iuste intentabunt, ut docet Iurecbnsui. in I. ij. g.de obseq liberi.&pro nostra assertione est gl.in Lj . s .interdictu .ij .ff. de ui & ui arm.& docuit Innoc. c.c tem. iud. licci nonnulli contrarium teneant: sed ista mihi uidetur
tutiora.Cum temperamento ergo seruati honoris,actione in factum experientur argu l. si uiperstite C. dedol. Nos certe ualallos& uidimus&audiuimus magni nominis nobiles, quibus cum aduersus dominum simultates essent, ne periclia tarentur in reuerentiae praestatione,Dudis suis obnunciariit, eaq; domino refutarunt. Alterum gcnus uasallicorii onerum s sunt plerunq; militares,aliquando officiatos operae: quarum quaedam conccstra seudo,ex uniuersali iuramento consequutur,ut adclic domino in necessitate,ad bella proficiscentem sequi pro domino eorpus, uitam obiicere,contra omnes pro
domino pugnare,alore inopem, si seuda sint opuleta, & quae
similia periura seudorum cognoscuntur.Aliae autem sunt certae operae, quae cocesso seudo nominatim indicuntur, ut, comitari dominam, custodire arces, claues ad portas oppidoruadseruare,collustrare, tueri septa territoriorii,& que alia eius sint generis, operis osticialibus cofinia arg.l.id uestimetu .in fi .st. de pec. Sed quia istiade Ralia vasallorii onera,dissimilia ter atq; operae libertorii emerserunt, cum omnia ad studum respiciat, & relicto Dudo extinguatur,no est certa ulla ratio qua ab his ad illas,& E diuerso,argumenta ducantur, ut dixi- ssmus. Cae tera super uasallorum iure, nostri in fetida comentarii doccbunt.Superest ut d. s.libertus. glossis uerioribus instruamus, quado Accurs. uel modica uel nulla attigit, quae ad ,4- , ς- illius textus clucidationem conferrent: & quae attigit, errori Rr
bus catenus foedauit, ut & a communibus doctrinis, nedum sim citis a nobis sint improbata. debis.
107쪽
memorabilia in Cap.IIII. obseruanda.
a stipulatio poenalissubiectapraecedentem non nouat, contra communem Doctorum assertionem. x Ninus principale non nouat maius.
3 Poena conuentioni adiiciturint eius timore promi a Jeruentur. Poena in obligationibusfaciti quare operetur quasi vo ationem.
o Purgatio morae quando admittatur Us ad litu contestationem.
ν Nora post lapsum termini non purgatur usii tempus proroget-.
Stipulatione poenali praecedentem obligationem
FATIGANTVR Doct. in I. ita stipulatus .in D.ff. de
uerb oblig. in re quae no tanta uel dubitatione,uel co trouersia cxigat,An stipulatio poenalis subiecta principali conuentioni Cam nouet. In quare Bart. post plures reci tatas opiniones tandem in hoc concludit,quod obligatio ex causa lucrativa per stipulatione sequentem nouetur ipso ii re:& ita intelligit l. j. g. item si ita. 1 upra ad I. falc l.si penum. supra quan. dies leg. ccd. l. obligationii. g. fin. supra tit. i.&d .l.ita stipulatus .in fi. Sin uero praecedat obligatio onerosa, sequens stipulatio poenalis no nouet. per I .si quis a socio.1apra pro soc.cum simil. intra allegadis. Mouetur ratione quadam csimentitia, quq potius discursu imaginario collecta est, quam quod ex ueritate textuli uel urgeat, uel stringat Dicit porro, quod legum contrarietas eum adigat, ut dicta tuta sie decernat.Super qua re Doch. post eum uenientes, mirifice eo
fictantur dicitq; Alex. dubium esse terribile: ut dum qui': pro ingenio sua sensa convehit,ex parum fana opinatione di, ducitur res in partes insaniores. Tu periculo meo tenebis, quod stipulatio poenalis subiecta, regulariter non nouat praecedentem: id quod non solum plurimis iuribus costare pol rit, sed etiam ratio uiua docet. Nam poenalis stipulatio quo dammodo accessbria est ad principalem, uel saltem est minus principalis,ut tenet Bart. in l. pcn.in sua distinct. E. de prael. stipui. dc fac. text. in l. si homo mortuum .E. de uerb.oblig. At x minus principale, non debet nouare id quod maius & nobilius est. arg. eorum quae docentur in I. qui usum fructu. cod., tit. Porro poena aduritur conuentioni principali, ut timore poenae promissor seruet promissa. arg.l. j .ij .respons. C .de ar
108쪽
sINGVL. REs PONS . LIB. I. sibit.l .liber homo. g.s.sside uerb. oblig. Non crgo debet contra partium intentionem poena operari nouatione, quod in fra perplurima luna fundabitur. Nec obstat l.j. g. item si ita. 1Ladl.falc.&d. l. si penum. ista enim iura ualde impertine ter salua patrii uenia huc allegara tur, utpote quod in cis nouatio locum penitus non habeat. Si quidcm nouatio, est prioris debiti in aliam obligationem uel ciuilem uel naturalem transfusio .l. j .ffide nouat. Sed in dictis iuribus nullum praecessit debitum quod nouari possit. Cum enim ponus legatur,& nisi detur, poena subiicitur, hic penus cst in praestatione, no in obligatione, ut est lex .in l.j. m. de penuleg. Igitur sub tecta poena non nouat id quod non est novabile, cum penus non debeatur.Ω.Li. si perium. T. quan . dies leg. ccd.ubi hae- ως penum quidem soluere potest: si uero non soluerit, poena peti posse, utpote quae sola debeatur. Quapropter dicit ibi Iurecons. poenae adiectione, penoris legatum ademptum ui deri.Ergo in huiusmodi legibus poena potius operatur transfusionem, uel ademptionem, quam nouationem, cum nulla
praecedat obligatio quae novari possit,ut diximus. Non obstat I. obligationum. s.fin .sfide ach. quae lex Bariolo &Do- .ctoribus oculos praestrinxit: quia ibi idco poena operatur quasi nouatione, quia praecesserat obligatio facti, puta naue heri, ad quod factum promissor priciis urgeri non poterat. l. stipulationes no diuidutur. ff. de uerb. oblig. recte poena ad tecta quasi nouatione setia ex praelumpta partiuintentione
operabitur: uoluit enim stipulator sibi prospicere de poena, qui scistbat promissore super obligatione principali cogi noposse, sed liberari pr stado intercile .pro quo in arg.fa. l. fin.
U.de pr t. stipui. Nec tame est uera nouatio,cu promissor si per poena couetus, usq; ad litis cotestatione factu offerre possit. l. si insulam. ff.de uerb. oblig. Operatur ergo dicta poena non ueram nouationem, quae facti obligationem tollat, sed umbram quandam nouationis eatenus, quatenus postlit.contest . factu non plus offerri potest. Et iste est uerus intellectus ad d. g. fi . in quo signate, subtiliter & cleganter usus est Iure
cons. uerb: quasi nouationis. quod uerbum non temere alibi in iure in uenias. Non ergo crat Bariolo nece sic, ut propter assertam legum contrarietate dium arct de causa lucrati ua: cum
dicta lex, si ingenio utamur facile &dissolui,& cum caeteris iuribus placari possit. Porro d. s .fi .ad causam lucrativa cocr
109쪽
ceri non potest eum stipulatio nauis fabricandae ibidem praecesserit, quae potius ex causa onerosa, puta ex contractu locati,quam ex lucrativa procedere praesumitur,cii in dubio contractus reducuntur ad id quod est frequentius. l. quod si uelit. s. quod si assidua Tde ςdil. edict. l.semper in stip. de reg. iar. cum uulg. Patet ex praedictis error eorum, qui putant quod d. g. fi .in cotractu stricti iuris loquatur: quod certe noest uerisimile, cum frequentissimum sit naues uel domos fabricandas coducere, ut si . toto tit. locat. nec ulla obstct ratio, cur potius in contractu stricti iuris, quam bonae fidei intellia gatur. Nec cnim ad rem pertinet, quod ibi per stipulationem nauis fabricanda promittitur: cognitum enim est stipulationes etiam ad cotractus bonae fidei applicari, & eorum natura imitari. gl. ini. stipulatus. in uerb. uerisimile. F.de usur. cum uulg.Tandem non obstat d.l.ita stipulatus in fi . quia ibi expre1le actum erat,iat homine promi sto no soluto, sola poena peteretur: i3itur partium couentioni standum est. l. j. g. si coueniatur. T. lepos. Nec tamen ibi est uera nouatio, etiam cxdicta expressa conuentione. Licet enim homo peti non possit,tamen solui potest .Hoc est quod dicit text.in s. ut homo
soluatur uel poena petatur. quae tamen uerba cum temperameto accipienda sunt, ut homo obligatus ante lit. contest. nons post, solui possit per regula qua dicitur, Quando aliud potitur quam in principali obligatione promissum est,sive sit obligatio dandi, siue faciendi, morae purgatione admitti usq; ad litiς contest. quod Bar. in d .l. ita stipulatus . in finalibus ue bis bene docuit & est pro hoc notabilis glos. in d. l. , in uerb. cotestetur. E. te pen. log dum allegat d.l. si insulam. quae lex licet de obligatione fac i loquatur, tamen ibidem ad obliga tione dandi extenditur. Est ergo coclusio indubitata, quod stipulatio poenalis subiecta non nouat praecedentem reiecta distinctione Bar. in d. l. ita stipulatus . in xj. oppos. ubi plura cominiscitur ex ingenii imaginatione, quae ex textibus quos allegat non fundantur. Haec conclusio, quia oppugnat commune Doct. doctiina, ualidissime mihi est fulcienda. Et primo probatur per uulg l. apud Celsum. g. Labeo. T. de dol. excepi. ubi est contractus stricti iuris, & poterat esse causa lacrati ua,& tamen no nouat. Nec ullus est Doctor, quom quiadem ego uiderim, qui huic s. Labeo. bene respondeat licce quidam ex neotericis putent poenam ibi loco remediorum, quibus
110쪽
quibus rem iudicatamcxequimur, appositam esse. Sed nihil
est, cum textus hoc non dicat,& ipsimet relinquunt cogitan dum dicentes este dissicile contrarium: quod tamen non erat nece fle, si cli di ita nostra conclusione & cum ueritate ima sissent. Idcinprobatur per t. si quis rem. T. de arb.&licet Bar. respondeat, quod in diuersis actionibus agatur: ceri P haec responsio eum uel oppugnat, tantum abest ut uspiam ei suffragetur: quia si diuersis actionibus agi potest,cum poena con uentioni principali adiicitur, crgo non nouauit: si enim nouasset, non poterat diuersis adium fuisse actionibu . Secundo probatur dicta conclusio per t. cum stipulatus. ff. de uerb. oblig. ubi ad obligationem faeti fuit adiecta poena:& tamen si promtuor non tuisset in mora faciendi, poena peti non poterat: imo & post monam poterat dies faciendo operi praest tuta prorogari: & si promissor interea fecerit, a poena liberabitur, saltem ope exceptionis, ut per gi. primam, & omnes non erat ibi nouatio: licet fatear, si dies non fuisset prorogata, post lapsum termini mora purgari non po-rtuisset .peri. tralaetitiae. E.de act. Tertio probatur per d. l.
liber homo. s. fin. ubi est textus apertus contra communem.
Nam promiscram Titio decem sub poena, quo casu posctum a
te stipulari, ut decem soluas mihi, uel Titio: agoq; contra toactione incerti, ut Titio solvas, nc poena contra me committaturicrgo non crat ibi nouata principalis obligatio. fa. opti
me text. apertus in l. stipulatio ista. g. si quis ergo. vers. & si creditori. ff.eod. ubi possit a te stipulari quod creditori meo
solvas, quia interest mea ne poena committatur: igitur credi tori adhuc cram obligatus licet poena esset adiecia. Quarto probatur aperth per d.l .ita stipulatus. g. Sabinus. cum promitto Stichum, de si non soluam, decem dari non ante poena co mittitur, quam promissor interpellatus, sit in mora soluei di quo casu apertissimum est poenam non nouasse, si promis-1or super principali obligationc interpellari potest. Quinto probatur pol. stipulationum. i. si soricin. F. eod. ubi d functus erat qui sorte sub poena promisit: nihilo minus hae redes ad cultandam poenam, debitum principale soluere possynt:& nisi totum 1oluant,ctiam uno deficiento, poena committitur . Dicit tamen ibi glosi .ca quae de sorte soluta sutat, in poetiam exigcndam computari, Perdictum Labeo. Ecce quam aperte, quam omnino inani teste patet, quod ibi poena