장음표시 사용
91쪽
vis non esse repetitionem: alias quomodo alter diceretur factus locupletior, qui in re accepta repetitionis onere grauaretur Addimus & alium textum in Ieg. idemque. s .finat. digestis manis. ubi si creditor fideiussorem remunerandi gratia liberat, fideiussor actionem mandati contra debitore habct, cum tamen nihil soluisset: sed quia ea liberatione quae in remunerationem ci coligit,obligatio ad antidora cxtincta est, ideo actionem habet, non habiturus si creditor liberationem posset condicere: quia ea quae possunt condici dc reecti, liberationem impediunt. l.l. si testamento. g. j.ad fin .st. de fide- . iussi.ta. l. qui concubinam. I . si haeres. del .iij .Quod si obligatio ad antidora in ea specie quam supra diximus, per da- idemq; .actionem conina tertiu produccre potuit, quato fortius exceptionem remunerato producet contra repetent ram .l. j. is autem. ff.de lupem. Et tande si renumeratio donationis acceptae quod modo ξenus permutationis esset telligitur,d. I .consuluit. necesse est quod & cum natura per mutationis participet. At hoc fieri non posset, si quae rema
norata sunt,liceret petere hoc enim ab omni permutationis genere,inbus iam permutatis, quam maxime abhorret.arg. l. pcrmutatione. cum l. 1 eq. C .de re. permut. His amumentis cotragi. & omnes Doct. qui diuersum tradidere, fortiter nitimur,ab eis non discessuri, nisi nostra fundamcta cx uernate nonper cauillationes disi luantur. Caeteria contra ueritatem textuum quomodo dissolues Equidem uehementer doleo, Doctores, qui alioqui in multis & ingonio ualuere & doctrina, hac una re tam obuerso fuisse animo, ut quicquid Accuse sio in buccam uenerat, 1 aepenumero pro ucritate, sine altioridisquisitione,sequerentur, & ita orbem replerent erroribus, adeoq; ueritatis amatoribus tantu negotii ueritatis reducendae tribuerent, eosq; aut fatigatione iuris pcrpurgandione 'rarent. Sed iam caetera dispiciamus. Ad ob1equia tencntur,& liberi erga parentes,& liberti ad patronos,sine impositio ne: utrobiq; cnim naturale uincula ut diximus obligat. Ad 4 haeredes aute, an & qualiterca obloquia transeant, a Bart.no persecte traditur. Puto tamen quod haeredes cxtranei, quos uel libertus uel liberi relinquat, ad huiusmodi obsequia honorifica aliter no toneantur,quam quod in ius uocare parente, patronumve defuncti no possunt,nec ullam cotra cum fa- molam mouere actione, quae in facto uel patris uel patroni
92쪽
descenderit, atq; adeo tali nomine nec accusare. l. apud Celia sum. s .aduersus.ubi est intortus tex. sed per hypallagen resoluendus. U. de doli excep. iuncta ratione d. l. uenia. C. de inius uoc. Caeterum haeredibus extraneis patris uel patroni.n ' hil obsequii nec a liberis libertoue, aut eius haeredibus debetur,arg. sumpto a dictis iuribus, &fa. l.liberti. C.deop. lib. Nisi patronus filium relinquat, cienim reuerentia debetur.I. Aqui manumittuntur. C. eodem tit. Nunc ad operarii e - οctus in quo duo tractabimus. Primo, quid operis communest: deinde quid cuiq; speciei proprium. Et quidem effectus
utrisq; communes in eo sunt, quod non debentur nisi impositae iuramento, uel stipulatione, & id quidem in limine in numissionis, nisi aliud conuenerit. l. ut iuris. s. j. f de op. lib.iuncta l.fi. g.adeo. ibi gl. s de lib.caa. Et si sine impolitione praestarentur, libertum ad futuras operas non obliga xent. l. operis. ff. de op lib. Ob operas autem liberti cum pa- i tronis habitare non coguntur, quod in seruis no est receptu. H.l. qui manumittuntur. in fi .de op. lib.In praedictis nouis te conueniet, quod non solum operae,sed & donum,munus, imponatur. d. l. ut iuris. g. iurare .ij. ff. deop. lib. l. Iulianus. E. de bo .lib. cum simit. Est autem donisi, quod sine causa datur. Munus causam habet: ut si in militiam patroni, si propter fi- tyliae nuptias munus daretur.l. inter donum .s de uer. fig. Inter hae c aduertendum est, quod seruis ex fideicommisso manumissis, & ex constitutione diui Marci in libertatem ereptis,
α his quibus a lege libertas competit, nullae prorsus imponi operae possiunt. d. l. ut iuris. g. rescriptum .l. sed si hac. F. eod. tit. Ilcm operae in genere impositae,ut cum decem uel uiginti ii operas diurnas. stipulamur, libertus eas soluet, in quibus se
se excreuit. Quod Mn utrisq;, nempe officialibus & fabrili
bus consueuerit, psinabitqtias dominus uolet.arg. l. Operi. 1 f. de op. lib. Si in neutris, laborem exiget dominus a liberto,
positae sint in genere, ut decem dari operas, libertus non tenebitur ad ullas, nisi sint ad speciem indictae seu exactae. l. curri patronus .ff.de op .lib.& postquam indictae fuerint dies earum ccciero idcipiet .d. l. si quis hac. g.iudicium. de op. lib. ouapropter si praestitae non fuerint,& tantum transierit tempus quo Posci poterant, Operarum praeteritarum aestimatio,' a perex
93쪽
petetur.l. si quando. d.l. si quis. g.iudicium. l. operas. deop. lib. nisi ualetudinis causa foret impeditus. l.interdu. eod. tit. Sed etsi liberto dignitas accellerit liberabitur: lde si aetas c D sectior. d. l. interdum in fi . cum l. seq.Et si plures sint patroni, de operet plures, numero diuidenturi scilicet quod operarii pars aliter uel diuidi uel peti non potest. Unde qui partem perae potant, no ni si aestimationem petiisse intelliguntur.l.libatus qui post. l. si quando. ubi sub parie,opcrae aestiniati ne accipe. l. quoties. de op.lib. D.l. stipulationibus. s. operarii. l. stipulationes non diuiduntur.in prin.& ibi utrobiqne diximus,infra de uerb. oblig. Item si sint plures patroni, qui in operis indiccndis non cocordet, libertas neutri ad operas tenebitur, donec concordarim .l. hae operae. s. si patroni plures. cum A. seq. An aute dies cedat ab indictione, ut postquapatroni concordarim, retro ad aestimatione teneanturZ N onputo, quia durum esset,&c tera.d. l. hae operae. s.fi, quod&Accuri. tenuisse uidetur in d. g.si patroni plures. in uerb. accipiedis . qui allegat l. ij .in fi .ff. quibus modis usus fruct .mit. ubi hoc probatur: quamuis Iurecons. in d. g.si patroni. co trarium significare uideatur, sed se non firmat. Caeterum hoe quod decidimus, consuctudine inuas allis obtinet. Nec o
stat l. si quis hac. g. iudiciti. de op .lib. quia de operis indictis intelligitur, dum nihil intercedit quod earum praestationem
moretur, ut supra declarauimus: quod nota. Porro in impone dis operis ratio habetur artatis, ualetudinis, dignitatis:& porro an libertu deceant, an honestae sint, an non turpes, uiles, abiectae, seruiles, mediastinae,& quae potius libortatem onerent, quam sustineant. I.eius. in fin. l. pcn .st. de op. lib. prout se etia ut temporis spatia liberto relinquantur, quibus de sese suamq; familiam enutrire,& quae ad cura corporis necessaria
3 sunt, prouidere possit. Proinde & libras propria negoci
tionem gerere potest, dum operae patroni non impediantur: dc si langueret libertus, operae non deberentur. d. l. cum p tronus. in fi . l. nec audiendus. l.libertus qui post. d.l. interdi l .libertus negociatorius. do op. lib. Quibus consequens est, quod libertus , quavis eo loci ubi patronus moratur, uel si caeiusta causa proficisceretur,operas praestare debeatruagantem tamen per prouincias sequino tenetur. l. quodnisi. ad si . cum
Hoc est quod superius diximus,rurestres,messarias, ct simit
94쪽
operas libertis non imponi. Praeterca si patronus operuis positas, item donum, munus, uel exigat ab inuito, uel operas liberio uendat, uel incrcede locauerit, bonorum possessione contra testamentum liberti non petet. l. ij. C. de bon. post . contra tab. lib. l.libertus qui operiarum. de op. lib. d.l. Iulianus.T. de bo. lib. d.l. ij. Odebo. pom. contra tab. lib. Ouod latius prosequitur gl .in l. si quam. C. de op. lib. Sola aute impositio operarum non noceret, nisi exigat, ut ibidem & alibi pergi Da. si quis aliberis. A .pen. T de lib. agnoscen.text.estini. qui onerandae .de op .lib. Quod autem de locatione operarum diximus infri suo ordine temperabimus. Tandem perae non solum patrono, sed & liberis patroni debentur, dii
tamen uel haeredes sunt,uci non mala mente exhaeredati. Succedent autem ae qualiter in operis cream si sint inaequaliter instituti.d.l.ut iuris. I. pens si patronus. g. ij .ff. de bo. lib. Hq- redibus autem liberorum, si extranei sint, libertus no adstringitura. sciendum.de uerb.s . Nam nec patroni haeres. si sit cxtraneus, operas petet, nisi forte aliquae ement praeteritae a. cum patronus. g. j. l. a duobus. in fin. de op. lib. quae tamen omnia latiori egerent explanatione. Hactenus quae operis ci in genere conueniant, paucis attigimus: nunc uero ad specie operarum inanseuntes, in quibus officiales ab artificialibuς differant, inuestigabimus.Et ante omnia diligenter aduerte-
dum est, saepenumero fieri, quod si de operis Iurecons. simpliciter loquatur, in dubio oificiales potius intelligat, quam artificiales,id quod tex.iuris multis in locis urgent, ut in leg. quoties. in s n. vers. sed hae operae . d- l. hae operae . in prin. ubi hoc ita seste liquet, cum de artificialibus separate dister
tur.item in lege cum patronus in princi .lcg. operae en aegquoties certae. μά. sed operae . ad fi . l. interdum. d.l ut iuro.
A . dabitur. T. deoperis. liber.cuni similibus. Cuius est ratio praesens, licet a nemine tacta . Nam libertis longe fiequentius osticiales indicebantur quam artificiatos, sum illae ad personale domini commodum respiciant, & in oviicio coi sistant . quod maxime libertos docet. dicta log. cum patro nus. post principium, uorsiculo,cum cnim opcrarii. Quapropter appellatione opera ita, in dubio ossiciales quaam an tonomasia ueniunt: recte scut sub nomine poetae Uergilium, sub prophetae uocabulo Dauida, Grammatici in tot
ligunt. Ad quod si Accursius in d. s.libortus. aduertisset, in 'di
95쪽
tam improvidos errores circa operas incertas sese& alios s ligando, non incidisset: quas enim ipse inccrtas putauit, nos officiales ex doctrina praedicta, tam notabilitor quam nouenominauimus. Caetcrum si uel ratio, uel materia subiecta legi Me operis effusiori genere loqueretur, non inficiamur i tramina: operarum speciem ex parrincludi ut in l. operae in rerum. T de op. lib.in prin. ubi de operis in genere, post de speciebus operarum disserit.D.l. ut iuris. g. iurare . cum duobus I g. seq. l. qui libertinos .in p rin. l . hae domum. in prin.d. l. libertus qui operarum. l. operis obligatuς. eod. tit. Et peri raedictam doctrinam, iura de operis libertorum lo quentia umen accipiunt, & loci quidam ambigui expeditius aperiuntur. Et potest ex hac doctr. fundari dictum Bar. ind. I bertuς. iij differ. tu dicit, seruitia uel operas simpliciter pro- i missas iudicari officiales. Differunt autem officiales ab artificialibus. Primo, quia ossiciales non promissas si aediderit
libertus errore iuris, non repetit, ne aestimationem quide: sinuero errore facti, aestimatio repetitur.d. g. libertus. in prin. iuxta communem & ueram lectionem. Fabriles non promisesae quocunq; errore soluantur, repeti possiunt, ut ae itimatio condicatur. d. g. libertus. hae enim cum in arti cio sunt, natana non obligant. Quorum numero etiam operas communes accensemus, cas praecipue, quaru est aliqua ae stimatio, ut m ' dici: uoluptariae enim,ut sunt saltatores,G.ideo no aestimantur, quia uoluptatis non est aestimatio. leg. final. digestis deoperis seruorum . argument .lta. in uoluptariis. T. de impcn.
in rebus dotes. Secundo disserunt, quia ossiciales etsi promissae sint, non tamen cedunt, nisi & indicantur, & a patrono exigantur. d. l. quoties certae. g. sed operae . deop. lib. de
quibus loquitur tex. in d. l. si quis hac. g.iudicium. in fi. & d. l. libertus qui post .eod. tit.d. l cum patronus. post prin. cum simil. Artificiales seu fabriles a die promissionis cedunt. d. l. quoties uerb. cedunt tamen. & in fi .d l. Et potest ratio esse. Nam ossiciales in genere promittuntur: genus autem praesta' ri non potest,nisi in specie exigatur. l . cum incertus. T. de l. j., ad quae D. quae supra late de genere quarto modo eiusq; Ob ligatione tractauimus . Artificiam uero promitti in goncrenon possitiit, sed species promittenda est: ut cum iubetur libertus pingere,sculpere, lanam facere, ut ita res quae laborari debet designetur: tunc enim non expectabit libertus donec exigant
96쪽
sINGVL. RES PON s. LIB. I. raexigantur, statim enim promissio obligat. Aduertendum ta γmen est circa operas medias aut communes, quarum numero
sint medici,naimi,&c. quia eaedem operae natura ofncialium in hoc sequantur, ut promissae non obligent, nisi exigantur. l. si libertus artem .in fi ubi est ad hoc tex .no. deop.lib. Ter otio differunt quia omiciales delegari creditoribus non pose sunt: cuius est uiua natio. Cum enim delegantur alteri, mox cessant esse officiales, scilicet quod earum ministerium ex domini commodo personali circuscribitur in officio enim consistit. Vnde eo ipso quod delegantur, qualitas ossicialia extinguitur cc ssant enim esse in officio. argv. l . Titio cum morietur.F. de usi ructa. quam rationem notabis, quia noua &subtilis.Si tame essent delegatae & solueretur, aestimatio norcpeteretur. d. g.libertus. infin.per rationem ibi positam. eo tamen casu non essent oSciales,sed innominatae. Ouarum conditionem hae operae sequuntur, quas communes dix .mus: ut saltatorum, medicorum,&c. scilicet quod ad officium hoc casu respiciunt. Si tamen patronus operarum huiusmodi non egeret,iubere posset ut liberti in huiusmodi operis gratuitam operam amicis impendant: extra q uem casum etia istet communes operae aliis non arduntur quam patronis. da. si libertus artem. cod. titu. Fabriles autem seu artificiales, patro- ,.
nus & delegare creditori, d. Vibertus.&iubere poteli ut cuicunq; alij aedantur,dum sine inercede. d.I. Operae in rerum .in fili. Locari enim mercede non liceret, nisi patronus &esset inops & aliter uti operis non posset nisi locarentur.l patronus. F. O. tit. An autem patronus sibi aut Titio stipulari, &adeo aliam adiicere personam stipulatione possit,dubitati nix csti sunt enim iura uelut ex diametro contraria.Et Accursin d. si .libertus. dum se circa certas & incertas operas errabunde inuoluit, nihil explicat. Nos ita distinguimus. Nam fabri- siles aut anificiales,patronus sibi & adiecto iuste stipulatur.d. l. hae operae .il. respon. ibi, quare sieui. de ope .lib. Qusd&seruus patroni posset, dum stipulationem non in portonam
Ies patronus sibi & alteri, etiam si filius esset, stipulari no posset,scilicci quod aliae sunt hae operae in patroni persona,aliae in adiecti, ut supti latius declarauimus. &ita procedit 4. l.si
seruas. g. libertus cum ij.ll.seq. qui text. de operis officiali
bus necessario exui uerboru intelligedi sunt.Ad quod facit f elegans
97쪽
elegans nostra doctrina,quam supra diximus,nempe operae. rum inplici appellatione saepenumero offiiciales Fntineri.
Est porro & alia differetia admodum quam difficilis propter
obscuros tex. tantumnon ad implacabilem discordiam com positos: quorum tamen diffidentiam nee Accursius nec ullis, Doliores sustulerant. Nos quantum possitinus placabimus. Et certe officiales uictu, sumptu, uectura, alimentis patroni praestantur. l. perae enim. de ope .lib. ubi cum Iureconlultus uecturae meminit quae in officio consistit dubitari no oportet, de osScialibus eum sensisse. Et co casu l. imponi. eod.tit. necessario intelligitur: quod etiam ex duabus it. 1eq. cui lenter constare poterit,ubi cum de operis libertorum, & item deoperis quae aliquo euentu intercidere possunt fit mentio,recte officiales intelliguntur,scilicet quod hi casus ad artifici tes parum accommodarentur. Nihil ergo dubij relinquitur, i quin quoties in operis patronus sumptu & alimontis oner tur,osticiales eo loci ueniant. Inter haec aduertendum est ad homines proprios nostri temporis, de quibus intra suo ordine Eregione uero fabriles seu artificiales operas libertus proprio uictu, uestitit,alimentis praestabit. Quo casu intelliget diis est lex .in l. suo uictu. cum duabus il . seq. in quibus & maxime in t quod nisi . Iurocon ex regula communi se fundat,
qua dicitur, promissorem suo impendio dare debere id quod 33 promisit: sed operae fabriles licet facti sint, habent tame hoe
commune cum obliὐatione dandi, quod in praestatione pecuniae coiisistunt.l. fabriles. de op. lib. Recte ergo iura supra allegata propior rogulam ibi positam, fabriles complectui : A ricini ad officiales sese dicta regula accommodare no posset, ut quae ministeri j personalis sunt, a quibus libertus sese praestatione pecuniae liberare non posset. Unde tales operae nihili commune cum d .regula, & cum obligatione dandi habent. Quae resolutio & est subtilis,& ex ipsa medulla decisionum legaliu sumpta: quam eo perq uisitius inuestigauimus, ne me quisquam licentius diuinare putet,cum pugnas legum paulo minus implacabiles cociliamus. Quare autem ossiciales sui
ptu patroni artificiales uictu liberti prae stentur, potest ratio ne non dissicili suaderi: nempe illic libertus domino officialibuς ministeriis inseruiturus, necessario cohabitat, qua liu du
Hic uero in fabrilibus seorsim habitando libertus exhibere
98쪽
quas promisit operas consueuit. Quod autem de fabrilibus 16 diximus, limitatur eo casu, quo is libertus non haberet unde se aleret: nam tunc a patrono alendus est, aut tantum ei temporis indulgendum, quo quaestum facere, &se enutrire pos
intelligenda est, quae etsi ponat regulam generalem in libe tis & omnibus aliis qui aedunt operas, ut alere eos patronus debeat,moderanda tame est,ut intelligatur eo casu, quo ipsi isse alere non possent.Sic enim lex perlegem distingui &temperari debet,ne dissideant.l. non est nouum. eum duabus d. seq.de ll. Praedictis conseques esse puto, qudd si liberti uxoribus,& familia essent onerati no sumicere si patronus libe tos aleret,nisi etiam uxoribus & familiae,si in alimentis deficerent necessariis prouideret,aut tantum temporis libertis relinqueretur, quo ipsi se & suos alere possent. Quod & coimmune in utroq; operarum genere esse ratio docet, & ita intelligo & extendo d.l .aut certe. d.l .pen. in fi .fa.d.l. cum patronus. si.&est arga.ini. si libertus ita iurauerit.cod. titu. ubi non debet inciuiliter onerari libertus in operis exhibendis, sῖα int .s .f de iure patro. in d .l. libertus negotiatorius. M op. lib. Benefacit quod dicimus,duram esse separationem contu ssum&familiae .l. quaesitum.M. uxores. T. de Diad. instra. dcfa.d.l .caeterum. g. mulieri. qui texi .ad hoc est not.F. de usu&habi. Bart.ind. g. libertus.hanc materiam ad operas uel locatas uel conductas applicat, motus ex d. l. pen. in fi.quae non solum ad libertos, sed ad quemlibet alium operas ae dentem extenditur. Sed non putamus hanc nostram operarum mate- coriam ad operas uulgo locatas extendi commode posse, cum
operae libertorum sine mercede, & ad gratitudinem prae cistentur. At operae quae mercedibus uel locantur uel coducuntur, nihil habent gratuitum, sed ex sola lege contractus consistunt. Quod autem d. l. penul. non soluin de liberto, sed de quolibet alio operas aedente loquitur, non effuse,sed de quolibet alio gratuito operatore intelligenda est, ut sequetia ex natura praecedentium restringantur: quorum numero clie tex sunt, alumni, hospites & amici,item collactanei, educatores, Ecc.Hoc est quod syriis Terentianus Ctesiphonem docet, ur patri dicat se clientibus amicis, hospitibus opera praestitisse, Mia. Institui. quibus ex caus manu. s. eadem. Porroelientes libertis connumerari, uetusti mores ex historiis d f , cent,
99쪽
dimus eui seruitur ivss/ς limitatione uulgarium do simi conductMNς , aliter opera. Nam si de .s ter eonducimu ψςὶ ψ' 'l operatur, locasse Oper soperis loquim μ)3Τm, agatur, dicitur eas coduxissς
ut rei tensam recte docentem improbauit,& te ibi
mercede seruiere ARx ri sue ex mercede diur
100쪽
si uero non remunerandi. g.sna.ff. man. quem casum etiam
Barto. hic bene docuit. Attendenda tamen in liuiusmodi laboribus consuetudo est,id quod dc Bart. placuit, per iura per
eum allegata. Et porro uariae coirentiones attendendae sunt,
quibus fit ut aliquando sumptus praestetur, aliquando non '
praestetur: quae conuentiones dant legem contra tui. I. i. g. 7 si conueniatur.ff.depo Haec aliquanto latius attigimus, partim ut difficilis II. obscuritas aperiretur ,sartim ut aliquando per Bart. bene dicta per accestum adnecteremus. De operis communibus seu mediis,ut sunt medici mimi &c.utrius sumptus,an patroni,an liberti explicenturZBenignius est ea; hoe ioco ad ossicialium natur am reducere,ut sumptu patroni praestentur quando ad domini uel utilitatem personalem uel uoluptatem exhibentur.Et in ambiguis benigniora praeferuntur. l. si fuerit. g.plane .adfi .is de rebus diib. Tandem disserunt inter se operae, quia officiales adhaeredem extraneum 71 non transeunt:ad filios inanseunt, etiam exhaeredatos,si non mala mente sint exhaeredati.l. fabriles. in fi .l. si Nerarum de rao p. lib.l. si patronus. g. si quis non mala mente. st. de bo.lib. Et transeunt ad filios,siue in stipulatione nominari sint, siue , non sint nominati.l. si quis operas. d. l.cum patronus. s.cum libertus.de op .lib. Caeterum fabriles etiam ad haeredem ex
traneum transeunt, praeteritae tamen, non futurae. d.l. fabri
Ies. d. l. duobus .in s. eodem titu. Possent&aliae differentiae ex discursu fit.de op .lib.colligi:sed sufficiant quae diximus, ne dicar pomum A talantae sequi. Haec disserentia operis &. operae diligenter est aduertenda: nam ignorantia cius saepe imponit Doctoribus, o &glo. quamuis in d l. ij. C.locati. eam fatis bone attigerit, tamen in i .ij . s. si conseruatis. ad i. Rhodiam de iact. cecidisse uidetur. ubi locari opus corrupte intelligit pro conductione operarum. Hactenus uidimus quae sint obsequia, quae operae, quot species, quid eis uicise
sim commune sit,in quibus dii erantiunc tota cares ad homines, qui nostro tempore uel seruis uel libertis accediit, ac-eommodanda ueniet. Quorum duo sunt genera. Nonnulli homines Proprij dicuntur, alios uafallos nominamus.Primi generis nomines in multiplici sunt differentia, id quod alio loco cxtensius prosecutus sum. Quantum tamen ad
praesentia fatis est, nomines propiij in paucis quibusdam eum seruis participane, & plus ad libertos respiciunt. Si Isi