Vdalrichi Zasii ... Responsorum iuris ciuilis libri 2. Intellectuum item singularium in uaria iurisconsultorum ueterum responsa libri duo, accessione non modica ex ipsius autoris monumentis locupletati. Addidimus tractatus aliquot ex eiusdem autoris

181쪽

Collige ergo: Aut recipies impugnationis primu membris, quo sententia intrinsece de iniustitia oppugnatur, & hoc ca-1u nulla exceptio cruar in iudicio non fuit allegata, oppugnat sententia, nili sorte peracta de huiusmodi sententia costitisset, per ca quae notantur a Doch. in l.j.C.ut quae des. aduoe. Aut loquimur de ea impugnatione qua effectus sententiae impugnatur,&tunc omnis exceptio obstat sentetiae, quae eius cxcquutione aut in toto, aut in parte iuxta natura causarum ' perimit propria enim natura exceptionis est, ut impugnet &excludat. l. j. fide excepi. Vnde ubicunq; hoc argumetum de impugnationibus sentetiarum in praesenti materia occurrat, per praedia enervari potest. Sunt aliae nonullis leviculae ra- 1 tiones, quae per praemissa satis elisae esse comperietur. Nee te moueat lector, quod me in Doctoribus allegandis non inuoluo ut nunc hunc, nunc illum citem,quemadmodu nouitii legulei folia inaniter occupantes facere a s cuerunt,ostea talionein quam utilitatem magis eo siderantes: solet enim maiores suos carpere,si uel minimii uerbii ex aliis dixerint,eosq;

non citauerint: quasi pulchra sit, si & intus Sc in tergo plena

sint omnia Bartolom, Bal. Imol. Raph. Paul. IasAlex. Salic.

aliorumq; id genus Doctorii. Nam si eos ad omne uerbum ci- tari necesse sit, quis erit aliquando finis cum Doctores super

Doctores magno ingeniorii prouentu crescant. Misera certε superstitio,imo nugosa uanitas. Nea sic est costituta ratio, ut quod mihi uideatur dica,measq; assertiones textibus roborem,& si quando Doctore taxavero,cius errores recescam ciuilitem si quid ex aliis scripsero,cum opus est, autorem no i ceam: sin uero assera quae alii ante me asseruertit, no ad omne uerbii eos adueham ad id enim adstrictus esse neutiquam uolo,ut cure quid alii dixerint, sed quid ex ueritate dici possit: Et profecto si nostri legulei, qui ante nos fuere uiri docti,ide

fecissent, seq; non ita acidicta Doct. adstrinxissent, innumerae opinionia myriades, quae c5inunes esse dicuntur,& tamen falsae sunt,essent intermissae. Proinde nihil apud me loci habet hara ipsarum opinionu, quae comunes circunsertatur, autoritas,nisi iuris scripti ueritas eas ornet: tunc enim illas dc ueneror,& adoro, atq; ipsis patribus qui fideliter scripserui gratificor. Sin uero in ambagibus pro cuiusq; ingenio erratili fluctuent,& secundum quod casus qui contingebat, lucrosus uel damnosus fuit,figantur & refigantur, isthae e nugamentanee

182쪽

nee moror nec morabor unquam, cui praecipuum propotatum est, ueritatem ubiq; sequi uelle, quantum mei fert ingenii qxiguitas. Omemorabilia in Cap.II. obseruanda.

a Natrimonii contraria.

, Actis dotis in casu nonprouisoper sipulationem, mulieri eoperit. Singulariter nonnulla in bae materia per Zasiam.

3 Haeres nemo in re certa. 4 Retinere dicimur quae habemus. 4 Intest. eum inter.m g.cum interiispin. iter Zasium. 6 Ratio unica locum uendicanstro expressa censetur. ν Intellaritus I. Bebius. depacii. dot. num.8.3 s Antinomiae legumIsi dote soluta triste Linter. s. eum interidiscussio per Lasium. s Actionem mortui non habent. io Aritio dotis qualiter defuncta mulieris esse dicatur. at Coniugum alteriu morte sectionustu affinitatis ratio e sat.

1, Specialia duo in unam rem contra ius non concurrunt.

Socero ad unam ex his casibus,quibus matrimonij neuxus dissoluuntur,stipulanteri cactus stipulationens prouictus eueniat, an socero, anne marito,veI potius ipsi mulieri dotis actio competas. CAP. II. rq qigestoru duo sint casus, quibus matrimo e

mum distoluitur, ditiortium scilicet & mors, euenit ut doctrina iuris prodita sit, qudd pater qui pro filia dotem dcdit,& a marito stipulatur ubi dotem reddi in unum ea sum,certe si alter casus no prouisus eueniat,actio dotti no ad patrem, nec ad maritu, sed ad ipsam pertineat mulierem. & ita secundum uerum intellcctia est text. in l. si cum dote . in prin. 11. sol. mare. Sed contra hanc doctrinam fortiter pugnat Lin ter. cum inter fide pact. dot. ubi pater stipulatus erat sibi dotem reddi, si filia in matrimonio sine liberis decederet: atntia cum liberis decessit,dicitur ibi quod dos per maritum retinebitur. Vndecu pater unu casum prouidit in casu obmisi bdos no est mulieris, sed mariti. Dyn. super hoc cotrario substitit tande uero, ut ex uerbis Bal. in d. l. si cum dote .colligitur soluit dicens. quod in d. s.cu inter. non possit dici casum alia obmissum este, quippe quod propter naturam cotrariorum,l 4 quorum

183쪽

quorum alterii cx altero inscrtur, tacite prouisus fuerat. Hae Dyni solutione reiecta, Bar. aliter dicit: ut sicut in l. si cum dotem. in casu obmisso actio est mulieris,sic&in d A. cu inter. Vnde licet dos ibidem ad maritum pertinere dicatur, hoc tamen no suo sed liberorum nomine recipit,ut liberi in illa d te sint haeredes matris defunctae non obstante quod alias filiasamilias haeredem iure Digcst. habere non potuerit: uult enim hoc esse speciale in dote. Bal.& Ang. in d.l. si cum d tem. hanc adsertionem oppugnant, putantes fieri non posses quod aliquis haeres in re certa esse possit. pcr l. quoties. C.de haered. instit. Et multa luper hoc puncto ultro & citro dicuntur,quae latius per Alexand. in dicta l. si cum dotem. & alibi an multis locis per Doct.scribuntur. Ego quo ad soluti

nem contrarii, Bart. non sequor, ex illo fundamento. Ccrtum 4 enim est quod uerbum,retinere, deco uerificatur quod prius habemus .glo T. l. post emacipationem. infin. T de leg. iij.D. 3 l. i.Tubi possid.Cum igitur text. dicto s.cum inter. clare dicat quod in casu extatium liberorum dos retineri debeat. cessario maritus debet intelligi, cu nec uxor quae mortua est, nec liberi extantes,dotem quam nunquam habuerunt retinere possint. Perinde itaq; hoc casu reputabitur maritus signifi-ε catus ac si texi .cam expresse nominasset: est enim uulg. iuris

doctrina, quod quando ii illa ratio locum habet nisi unica illa pro expressa habetur.l. si fundus.cii l. seq. T. de fund. instr.& pro dicta assertione est text. in l. Bebius. post med Ede' pact. dot. ubi quia socer in casum deficientium liberorum pa-- ctus fuerat, filia autem cum liberis mortua erat, unde mar tus ex hoe solo fundamento quod liberi extabant,totam do tem petiit,quam & obtinuisset, si ei alia causa non cibstitis.set: diuerterat cnim ab uxore, ita quod uxor in matrimonio non decesserat, ex quo facto ipse fuit exclusus. Dicta igi-

tur l. Bobius. tacite improbat lucrum dotis in persona mariti, si in casu pacti supra facti filia cum liberis in matrimonio

decedat. Et caestuera mens dictae l. Bebius.licet Iacobus de Betuis.&Bart. satis erranter eam pro se allegauerint. Praedictis ita ueris existentibus adhuc non diluta est comarietas dictarumll. scilicet t. si cum dote.& g.cum inter. in quam altera copetit actio uxori in altera marito Doctoribus iam a multis annis persuasum est eos nodos facile explicari non posse. a Vnde dicas breuiter, quod si d.ll.in genere intellexerimus, ambae

184쪽

ambae concordant. Nam sicut in l. si cum dotem. prouisio p tris in unum casum expressim facta,abnegat a se actioneminatio casu non expresto, ita etiam in dicto s.cum inter pater

ex prouisione unius calus altori renunciasse censetur. Sin uero ad speciem distinctius loquedo transierimus,dictae li. non habent casus contrarios, sed differentes & diuersos. Nam ins .cum inter. pater prouidendo sibi in casu deficientium liberorum,non dicetur frustra Sotiose mentionem liberoruli buisse: uoluit enim quod in casu contrario liberis superstitiabus prouideretum unde mirum non est, si pater mortua filia,liberisq; superstitibus,uolucrit dotcm pcr maritum retineri talis nanq; dos nomine liberorum retinebitur,& liberis reseruabitur.d. l. Bcbius. 'uae ad hoc est clara. Et quod talia pacta cosueta sint fieri, ut filia mortua relictis liberis, dos apud mar tum remaneat, text. sunt uelut expressi in l. ij. in princ. ini. si pater in prin. in ratione sui. in l. pater. in princ. & quod ibi notatur. in l. si intcr. dicta l.inter.in princ.& A. j ff. depact.dot. Et quod maritus dotem eo casu non s ito nomine, sed liber rum retineat, text. est qui hoc aperte decidit in da. si interii bi ob unum uel plures,&c.& indicta l. inter. s. j .ibi, ex pacto filiae nomine retinere potuit. At uero in l.si in dotem.

longe diuersum cst,& casus differens: quippe quod pater ibidem liberorum uel extantium uel deficientium nulla rationem habuit, ut palam est unde in casu obmisio cessat illa praesumptio, qua pater propter liberos extantcet marito censetur consulere uoluisse.Et illa tam breuis quam aperta est decisio, si altera lex per alteram determinetur,atq; adeo non contra' rientur. Ex his consequens est, quod in l. si cum dotem .pater prouidendo unum casum,siue diuortii, siue mortis,si altereatus eueniat, hocq; uci in persona mariti, uel uxoris, semper uxoris est actio. Et hoc uidetur sentire, quamuis dubitanter, Alexand. indicta l. si cum dotem .in vj. eoi .in vers. tertia fuit

solutio. Sed dicat quispiam, si uxor praemoriatur in casu

quem pater non prouidit, quomodo erit uxoris actio, quae mortua estZNam qui non extat,actionem habere non potest. Huius timore uoluere quidam, quod dicta l. si cum dote .com s plecteretur cum casuna,cum maritus praemoritur, ita quod si uxor prae moreretur, tuc mariti est et actio. per dictum A. cum inter. Sed hoc nihil est, imo adhuc etiam uxore praemortua, ici'

actio ipsius uxoris erit,id est,dos ad eam pertiitebit: attamen

185쪽

pater iure peculii hanc dotem tanquam patrimonium sillo cupabit. Lij.ff. de cast. pecul .Et haec sunt subtilia&nouamecdiffiteor quin inueniantur qui huic nouae assertioni contra dicere possenti sed quia dicta l. si cum dotem. generaliter loquitur, & non est aliqua ratio quae urgeat ut restringatur,ego certe aliter dici posse non uideo. Finge enim quod pater in casum diuortii si bi prouiderit,matrimonium uero morte uxoris, non mariti, soluatur,cuius erit actio3 Patris no,quia ipse a te abnegauit hunc casum. Mariti Z no quia ei pater nec stipalatione nec pacto prospexit, nec prospicere uelle praesumitur

nisi in casu extantium liberorum,cum morte alterius ex con-

Φ iugibus affectionis seu affinitatis ratio cesset. glo Telegans in .sed hoc ita. in fin. p in .ff. de re iudic. ubi dicit, uxore mortua,& sic affinitatis uinculo soluto, sicut amoris uinculu, it &priuilegii decrescit benescium. Cum igitur actio nec patris sit,nec mariti, necesse est quod apud uxorem mortua ius dotis resideat, quod pater, ut diximus,lure peculii occupabit. n. l. ivrc succursum . in princi p. ff.de iuraot. Et hoc casu pater

non ex communione actionis dotalis, quam communem cum

filio habere posse praetenderet, sicut Petr. opinabatur: nam tali comunioni renuciauit: sed iure patriae potestatis,tanquam siccessor peculiaris filiae retinet. Et haeccst mcdulsa mei tis Iureconsultorum,non sine labore emedullata: qui ergo negat ista esse subtilia, fidem facit se carere ingenio. Deniq; haec mea adsertio satis potest accomodari opinioni Bart. nisi hoc solo dempto, quod Bar. dixit maritum retincre dote nomine liberora tanquatin haeredum matris: hoc cnim no est uerum,tum quia filiaiamilias co tempore, scilicet Digestorum, haeredem habcre non potuit: tum etiam quia isti liberi essent in re certa haeredes,secundum Bal.& Ang. hic, docte improbantes Bari .Et sic duo specialia cocurrerent, scilicet quod fi- lias amilias haberet haerede,& in re certa haberet. Duo autem

specialia in unam rem, contra ius non possc concurrere plus quam notum est. Seruabit ergo maritas dotem liberis non ut

haeredibus, scd in uim pacti pater enim casum deficientium liberorum considerans, e diuerso praesumetur libcris extantiabus prouidere uolui sic, quia prudens consilium patris adue titur.l. Lucitas. in fin. ij. E. de haered .instit . supradicta possunt decidere dimicultates quas hic mouent Bart. Bald. Ang. Alexand.&c. de statuto loquente in casu existentium uel deficientium

186쪽

Mat momositato in onera eius illicosoluta eme

187쪽

assuma tua assumat. n. gl .in l. j. g. exactio .in uerb. restititeridis. C.dcrelux .ach. Bart.&comuniterDoct. in l. diuortio. Tsol. mat. Mouentur, quia si maritus intra annii legitimii facie fructus suos, si solutum sit matrimoniti, ergo & haeredes sui. a Tenet consequentia, quia haeredes censentur eadem porsona cum defuncto,& obligationis conditio expersona haeredum non mutatur. l.ij. A .cx his. F. de uerbor.oblig. Ante cedens autem, scilicet quod maritus lucretur frumis in hoe anno legitimo probant per t. si constante. T. l. mair. & l. si mulier. I.rcrum. U.rerum amot. Ego huiusmodi adserti nes non possum no mirari, de maxime quid uel gi. uel Doct. prae strinxerit, oculosq; ingenii uiris alioqui doctiss.obuel uerit. Vtrunq; enim falsum est, qudd uel maritus, uel ipsius hae redos,fructus rerum mobilium lucrenturintra dilationem anni legalis. Nam manifesth constat, quod dos in rebus - mobilibus statim post solutum matrimonium cum fructibus . uxori restituenda est. d. l. i. d. g. exactio. C. de relux. act. hocq; a nemine negatur. Certe illud idein rebus mobilibus 4 suo tempore restituendis, locum habebit. Non enim potest unquam dari bona ratio diuersitatis, quare fundus cum fructibus debeat restitui,diuidendus tamen secundum ratam:&non pecus uel semus cum fructibus: ambo enim fuerunt doς. in ambobus aequale ius fuit marito, in ambobus aequale ius ν est uxoris post solutum matrimonium. Accedat, quod mox soluto matrimonio dos data per uxorem, ad cam ipso iure reuertitur, ita quod est statim facta domina dotis, siue talis ressit in bonis mobilibus, siue immobilibus, ut est tex. in l. in rebus. C. detur. dot. Bald .ini. dotis actione. C.solui. matrim. text.int .sin. C.eod.tit.& non distinguitur, siue res sit mobilis siue immobilis. Ex quo inscro, quod cum ad uxorem s luto matr. dos pleno iure reuertatur, dato quod maritus habeat annum causa humanitatis in rebus mobilibus, tame fru-ε ctus non faciet suos: possessor cnim rei alienae, sciens rem alienam fructus non facit suos .per iura uulg. Praeterea ma-7 ritus fructus in dote suos facit duplici capite. Primo, quia costante matrimonio ipse est dominus dotis saltem iuris into pretatione. Secudo, quia sustinet onera matrimonii. At soluto matrimonio utraq; ratio cessat. Prima enim de dominio dotis cessat, per d.l. in rebus. Secunda de oneribus matrimo

nii cestat,

quia cum nullum plus sit matrimonium, non etiam

188쪽

possunt dici onera matrimonii. Nullum igitur titulum super fructibus maritus praetendet: satis sit quod ipsi annus indul- , geatur, no etiam quod fructus lucretur: quia suScit si cui uel

in paucis amici labore cosulatur. l. tutori. C. de neg. gcst. Nec obstat quod sorsan prae tenderetur, ad maritum pertinere ut alat eo anno uxorem: hoc enim no esse uerum,postea probabo:& certum est quod maritus non alit aliam quam uxore: at haec non est uxor postquam matrimonium extinctum est: igitur&c. Sed ne per diuerticula circumvagemur, assertio no-x

stra textibus probanda est.Et primo est text. in d l .diuortio. g.non soluin . ubi fructus fundi & rci mobilis aequiparantur:

ui textui mortalis anima sine aperta uiolatione uel diuina- ione, respondere nunquam poterit. Addo alium text. aper

:umini J g. exactio. inuers.fructibus. C. de relux. act. ubi licitur,fructus fundi dotalis ex tempore dissoluti matrimo iii prestandos,& simili modo pensiones uecturarum, nauiu,

c. praestandas.Non repetit,ex tempore matrimonii sed sim liciter dicit pretestandas, ut aperte innuat tales res mobilesum Doctibus, non quidem ex icmpore matrimonii, sed suo empore restituendas. Non enim octo praedicta uerba repeunt rarS .gl.not.inl.transigerc.adfin. C. de transact.Et li- et Iachic, ut uideatur aliquid de suo attulisse, quaedam re pondeat, tamen nugae sunt, non dignae quq confutentur:corumpit enim uerba tex. uolens quod tex. intelligatur, quod ,ost lapsum anni ueniant pensiones ex mora &c. quod quide perte falsum est: nam text. supra a principio,in vers. sin au em dc mora dixerat, uidelicet quod usurae ex mora deberenur. Subinde ponit separatum vers. de fractibus restituendis,n q uo de copensationibus fit mentio. Varias aduehul Doct. olationes, quae omnes fabulae sunt,& quas confutare piget, te folia inaniter multiplicem. Et praesertim quod Franc . de , ret. putat fructus pensionii deberi deductis alimentis, qui ius uxor alitur,&c. nullo pacto procedit: tum quia nullo iure auctur quod uxor sit alenda, ut postea dicam: tum quia si mainae talia alimenta admitterentur, tamen non connumer

ciatur inter expenses, quae a fructibus deduci debent. nonnim omnes expensae deducuntur, sed quae gnatia fructuum tint. d. l.diuortio. impendi. l.si a patre. iii fi . de petit. hae rd. Adduco alium & non minus expressum text. quod seu

hus non sint mariti in illo anno legati,in l. j. itaque. C.derei

189쪽

rei ux. act. ubi uerba text. sic sonant: Foetus autem iumento- rum,omniaq; quae fructuum nomine continentur,ad lucrum mariti pertincat pro tempore matrimonii, siue aestimata sint, sue non . Sed & nouissimi anni,in quo matrimonium soluitur, fructus, pro rata temporis portione &c. Ecce in hoc tex. aperte deciditur, quod fructus etiam rerum mobilium, constante matrimonio mariti sunt, soluto autem pro rata diuiduntur. hoc etiam tenuit gi. singularis in l. si marito. in fili in uers .ancillarum. T. sol. mair. quam gi non aduerterunt Doct.hie. Accedat ineuitabilis ratio. Nam constat quod maritus, sici extraneus dotem pro puella dat, dc stipulatur reddi sibi habet dilationem legalem contra extraneum in re mobili,& t men absurdum estet dicere, quod fructus lucraretur: quod ne 13 mo negabit .Et si quaeras, quid ergo operatur haec dilatio le- alis annicula, si maritus non habet fructus 3Dico, quod hae eitatio cum propter humanitatem concedatur, eo proficit, quod maritus auro,argento,clinodiis,pecunia,tamentis, pecoribus non statim spoliatur:& sic in talibus, in quibus non est cxpedita traditio, maritus non praecipitatur: & sua etiam interest ne domus statim a matrimonio omni supellectile forsan evacuetur: haec enim ad nomen, ad famam mariti pertinent .Et illa fuit causa, ut crediderim, huius anni in rebus mobilibus indulgendi. Quod si maritus hoc beneficio uti no Iit , restituat statim. Nec propterea potest dici oneratus hae

dilatione cum fructus restituere cogitur,&sic negocia uxoris gerere: nam in suo arbitrio conlistit uti hac dilatione, aut non uti. Si senserit sua interesse, utatur, dummodo fructus suo tempore restituat: sin minus,mox restituat . Quod autemia dicta annicula dilatio nihil extrinseci lucri adserat, text. est singularis quoad hoc, licet alias uulgatus, in l. si cum militi.

inhn T de compensat. Proinde non approbogi in l. simulier. rerum. Trer. amo t. quae uult qudd dicta dilatio annicula faciat obligationem in diem. Et vix est quod prohibea in nostro casu compensationem, ita quod si maritus peteret

res amotas ab uxore,facto diuortio, quin uxor opponat compensationem quo ad dotem. ad quod est text. in l. prima. C. rerum amot. de quo tamen puncto impraesentiarum nihil disceptamus: quamuis pro ei asinodi compensatione admit-xenda , optime faciat text. in dictat si cum militi. in fi . Sed de illo alias quia pro nunc ille punctus apud me non est satis exped

190쪽

sINGVL. RES PONs. L IB. II. x rexpeditus. Concludo igitur, quod dicta dilatio annicula,

nihil confert marito in fructibus lucrandis,licet alias ei, ut dixi prosit. Nec obstant iura in contrarium ducta, scilicet d. iε l. si constante. g. quoties. quia text. ibi loquitur non de tempore legitimo restituendae dotis, sed de tempore quod inter contrahentes placuit. Propterea cum dicit text. ibidem, quoties mulieri satisdandum est de solutione dotis post certum tempuς, dcc. non ociose dicit, post certum tempus,&no post legitimum tempus: ut intelligas, post certum tempus, scilicet conuentum: sic enim cum de temporibus conuentis meminerunt, dicunt certa tempora: at tempus legale, legitimum uel 'η statutum tempus nominatur. Vel aliter ad s. quoties. & ad d. l. si mulier. g. rerum. unico uerbo re sponde, quod isti text.de commodo dotis loquutur, quod haberet maritus in eo quod rebus mobilibus uteretur, non de fructibus: posse enim res mobiles nobis esse utilitati,manifestum est, etiamsi nulli ad- i, sint fructus: utpote ad ostentationem, ad ornamentum domus, pro commodis hospitum, dc caeteris id genus, de quibus sunt plures text. uulg. Δ.I. sed mihi. in fi . cum l. seq. l. si ut certo. s. si de me. T. commod. cum similibus. Conclusio itaq; nostra, quod maritus intra annum legalem fructus rerum mobilium non facit suos, sitq; contentus commodo dilationis: fructus autem restituat ei quae domina est rei mobilis, cum nullum possit in fructibus titulum praetendere, est uerissima in puncto iuris,& procedit. Nec obstat, si per quaedam iuriufigmenta praetenderetur maritum fingi csse in matrimonio, quandiu non copulatur alteri. l. fi . C. se bon. mat. cum simil. hoc enim nihil prodest, quia fictio est, quae non operatur nisi in casibus expressis. His ueri s existentibus, facile euinco id quod consequens est, scilicet quod haeredes mariti no lucrentur fractus: super quo non est laborandum: quia si maritus non lucratur, longe minus sui haeredes,per argumentum qu dicitur, si id quod magis uidetur inesse no inest, nec id quod minus. Authcn. multo magis. C. de sacr. sanct . eccles. Cum igitur praedicta uera sint, & plane uera, infero aliud contra '' communiter Doct. uidelicet, quod intra tempus anniculae dilationis, nec maritus nec haeredes coguntur alere quondam uxorem: id quod facile liquet. Cum enim maritus ex aequitate solum teneatur sustinere onera matrimonii, ex eo quod fructus percipiat. dict. leg.dotis . certe haec de natio & aequitas