장음표시 사용
71쪽
aliis literis incipere, in alias desinere notabis: lego,
legis, lectum; ago, egi, actum; DUD, Vmi, rectum;
μαι, Suctum. Quum C haec atque alia bene multa incipiebant: Ieco; iaco , ex quo a S, acumen, acu tus ; reco; minco; μος suco, unde sucus descendit. Nec otium olim, nunc negotium; in no Pugno α πυ-
, et ab hoc miκγὸς; quippe conserti ac stipati in
acie stant; cuberno guberno a κυβερνάω. Hactenus Pontodera, qui similes aliquot etymologias Annotationibus in Catonem et Varronem inseruit, unde excerptas retuli in Commentarios meos, qui nec ipsi speciminibus aliquot originum latinarum, quae voΙ Codicum manuscriptorum diversa scriptura vel significationis roconditae indagatio suggesserat, obiter appositis carent. Interdum ipse Vaiπo, qui miriun in modum eius itodi etymologiis delectabatur atque alieno saepe in loco studium earum ostentabat, ad dissicile hoc et lubricum interpretationis genus, in tuo nulli hucusque sine recondita atque accuratissima linguae graecae dialectorum cognitione bene res Ce sit, invitum sere me descendere coegit. Verum multa supersunt in verborum et vocabulorum latinorum formis et originibus repetenda ab antiquitate Tusca, quorum specimina quaedam edidit Pontedera, plura esse explicata suspicor in opere a multis laudato LM-d ici Lanzi: saggio in lingua Etrusca e di alti Eanticia ae Italia Romae i739 edito.
72쪽
Pauca lubet praesari de Catonis vita, studiis et scriptis , quo rectius lectores de disciplina rustica, de
consilio eius , caeloque et regione, cui illam accommodaverat Cato, iudicare possint. Ex vita eius, Copiose olim a Cornelio Nepote scripta, postea in Compendium , quod exstat, contracta, quam Plutarchus excerpsisse videtur cum libro Ciceronis de Senectute, ubi Cato noster loquens inducitur, ea tantum capita excipiam, quae ad iudicium de disciplina eius rustica librisque, ea de re scriptis, pertinere aliquo modo videntur. Cato, ortus municipio Tusculo, ut ait Nepos, adolescentulus, prius inam honoribus operam daret, ve satus est in Sabinis, quod ibi heredium a patre Marco relictum habebat. Ita etiam Plutarchus c. I : Κα ωνι εχ αν caro Tουσκλου τα γενος mat, διαιταν δε - βίον εχ ειυ
περι τους Σα*υως. Tusculanum facit etiam Cicero pro Plancio c. 8. At idem eundem de senectute e. 7 sic facit loquentem: possum nominare ex agro Sabino Tu-sticos nonurnos ricinos et familiares meos, quibus M- sentibus nunqua m fere uilla in agro maiora opera sunt non serendis , non Perri endis, non com redis fructibus , ubi corrige cum Ernestio, postulante sententiarum ordine: quibus a senibus nunquam fere nulla in
73쪽
των Προγε πρυ- καὶ περυρούρα 'ν τους τ υτ, Etς κῶ c At Γνtλαρῶς ου τοῖς καθ' ἡλικtis μόνου ηδύς ωυ Ni invis ρα κωὶ ποθεtυὸς , αγ ὰ καὶ τοῖς νῆοις. Quuo eadem Cicero paulo antea I. C. sic tradidit: νwccum tu utilibus fratum, qui ρω ci ac modum rotant, Sed cuim Postra etiam a tuto atque Mobiscum, et reli l. Denique ipse Cato iii Oratione contra Thermuin apud Festum in verbo 'Pastinari sic de iuventute sua : ego itima Principio in γων Simonia atque in duritia asque industria Ovumn adulescentiam meam obstituti, agro Colemis, saxis Siabinis, silicibus ne astinatialis usque conserviviis.
In Sabinis vicinam habuit villum Manli Cui ii Dentati, eius, qui tor triumphavit. quoquo amicissimo doinde iistis est. De hoc ipse testatur apud Ciceron. c. i 6, atque inde Plutarchus c. 2: ηυ sti πλησίον αυτουτων αγρων ἡ γῆνομένη Μανίου Κωυρίου ἐπαλις. Huius villam saepe Spectatum ibat . tostante Cicerone, etiam in
loco de Republica apud Nonium p. 522: Craius etiam
focum Cato ille noster, quum oenerat cui se in Sabinos, ut ex imo audiebamus, Piscre solebat, viviquem sedens Samnitium quondam hostium, tum iam clien- ω- suorum dona relegauerat. De industria et parsimonia Catonis hoc L. Valerii Flacci vicini testimonium narrat Plutarchus C. S: mθόμενος δε την Οἀτουργίαυκαὶ δίαιταυ τοὐ παρὰ των ο-ων, καὶ Θομάσας εξηγρυε γωνοτι πρωὶ μευ εις αποραν βαδίζει καὶ παρίστατα τοtς δεομένοις,
74쪽
ex ipsis Catonis verbis ivlatuin osse patet. Sed ecce tibi Catonis verba aprid Gollium XIII, 25 : II. Crito, illas suas inexcultas Pt ruries no tectorio qui ova P ae- litus fuisse dicit cui tinnum tuquE aetatis Suse S 'uια- graimram, atque ibi Postea his o imis tititur': Noque
cilla est. Si quid est, quod utar, utor; si Hon rat, taco: Suum cuique Per me titi atques mi licet. I litio oeniunt, quia nuditi meo: at ego illis, quia δωquciant m rc. Habes persectam imaginem severi Catonis saxis Sabi- Dis innutriti Sabinorum tetricam ot tristem disciplinam memorat Livius I, i 3, 4, et si ne n latis SE verissimos homines eos vocat Cicoro in Vatinium C. ub. Huc pertinet locius Plinii 3. s. 74. II et Altis Somio triclinia Diu Aia lon, a sostsertium octingontis millibus omisse iam tram Posuit in Catonis criminibus. QMein locum explicabis ex Plutarchi narratione c. 4: δὲ
αποδόσθαι ρηοί. Disciplinam Catonis rusticam ita enarrat Plutarcii iis C. 2 : των οἰκετων οὐδεὶς εἰ λθεν εἰς οἰκἰαν ἐτεραν, εἰ μὰ
75쪽
να- ραδένα πλησtάζΠυ. ut i illi ut de strvis ait nemini percuncta illi do domino P Spondisso, vereor ut verum sit. 6 3rte ipse Pilitarchiis c. 3 narrat vicinum L. Valerium Flaccum ex sei , is Catonis rescivisse , quid ageret in villa sua Cato. disciplinamque eius 'isticam omnem inde per uncta ido miratum fuisse. Videtur Plutarchus nescio quam legem respexisSe, Cuius vestigium latet in F esto: Percunctatum Patrisfamiliae nomen ne quis servum mittorret lege sanctum fuisse ait Cato in ea oratione, quam legem Onchiam dissuades.
Pergit Plutarchus : ἀat δέ-στάσιν τούς δου
λους ἐμαχανῆτο κώ διπις οπι πρὸς α λέλους, υπονοῶν Κνομόν tαγ κυτῶν καὶ δεδοι-ὼς, τούς δ' α ιαν se γάσασθῶ τι θανατου δόξαντας ἐδικαίου κριθέντας ἐν τοις οικέταις π n ἀποθνησκειν ει καταγνωσθεῖ P. Quae quidem omnia praecepisse animo Et iucundum erit et utile lectori, antequam ipsum Catonis librum perlegat. in qua disciplinae huius severae et parsimoniae tetricae vestigia nulla adhue insunt . per multa capita sparsa. Plura inessent, nisi Grammatici totum librum misere truncassent, distocassent atque ex aliis Catonis libris membra aliena addidissent, quod comparato Plinio multis in Iocis docebimus ad librum ipsum.
Librum de re rustica Cato apud Ciceronem c. I si ita memorat: Quid de utilitate loquar stercorandi pdixi in eo libro quem de rebus rusticis scri mi. HaeCvero Catonem Cicero loquentem secit anno aetatis quarto et Octogesimo, quod manifestum sit ex cap. Io: anno igitur ante mortem, quam ei obtigisse annos 35 nato, cis. L. Marcio et Manio Manilio, refert Cicero in Bruto c. ab et 2o, annisque a suo Consulatu abfuisse
ait 33. Velleius I, IS ante triennium quam Carthago deleretur, L. Censorino et Manio Manlio CSs., mortem
76쪽
obiisse refert. Plinius 29. s. B: Atque hic Cato DCVarino uisis nostrae obiit, LXXXV suo. Idem ab , s. uo, quo Carthago deleta est, quanquam Catone anno SE-quente ramo, quem locum ad orationem Catonis, de Carthagine delenda habitam in senatu, recte refert
IIarduinus. Sexcentesimum urbis annum numerat Plinius I 4, s. 5, numel O rotundo pro finito usus. Contra Plutarchus c. 5, nonagesimo actutis urino movilium
Catonem tradit; in quo sequitur Livium libro 39. c. 4O. Sed redeamus ad librum de re rustica, quem Plutarchus ita memorat cap. 25: και συντμακτα βιβώον γεωρ-
ρας-Αd filium scriptum suisse a Catone hunc librum, arguere licet ex Servio ad Georg. Virg. Π, 4a et: laudaso ingentia rura: Hoc etiam Cato ait in librisaiastium de Agricultura: quod iacto dictum est, oel quia maiores agros incultos rura dicebant, id est sil
Cato, ut diximNS, et Cico D in Oeconomicis Ob hoc lauda ne praedia latifundia, pel quod, ut ait Donatus, etiam non culta Praestant aliquid domino. ubi Donati persona male et inepte introducta esse videbitur, inprimis si comparaveris, quae de Catone tradit Pliniarchus c. 2I: εἰς δ' ἡ πραλῆ πράγμοσα καὶ βεβοαα κατ-θέραγος τας -ορμας ἐπιο , in ινας, ματα , τόπους γωαρεύων ἀνειμενους, ἐργαπησιαν χηορο εχουσαν αυτο ροῶς νομὰς καὶ - αυτω προσέει ποΠὰ.
δ' - τού διὸς, οἷς ε ιν αυτὸς,βλαβῆναι δυναμένων. Quae Catonis sententia, nisi sorte legendum sit φασιν αυτού βλ. ex ipso de Agricultura libro ducta videtur,
nec tamen Congruit cum ea, quam hodie in trunco et Iacero libro eius cap. I, seel. 7, positam conspicimus, quam tamen ipsam inde excerpserunt Varro et Plinius, ut in annotatione ad eum locum dicetur.
77쪽
DE VITA CATONIS Nec ullum hodie vestigium stipui est iii libro de re rustica Sententiae, istium inde retulisse videtur idem Servius ad Georg. Ι. : Cato in Oniatione itii filium
Pir bonus caet, M. fili, Colendi VcVilus, Cuius ferramenta si mutent. ubi sorte scriptum fuit olim: Agricola bontis est, M. Mi. II hae Lica in vitem v Catone laudatam in
libris quos scripserit ad sinum habet iterum Servius ad II, 95. Nonius in vocabulo Mediastinus ex Cato- iis Praeceptis ciat silium habet: Ilii imi erutor tu, ille
ceteris uiauliasti ias. Ita enim sci ibendum, et de villico locum explicandum censeo. Vulgo in Morcoriana oditione nitora est: modiastri uιs; in priore: Ille In erator, cu illi ac caeteris mciliasti itis. His igitii Dauctoribus cum Moii Psio et I OΡmu Ι)ontedei a libride re rustica haeC fragmenta. quae vulgo circlam- serunti iis a grammaticis Et librariis pessime habita. filio insci ibenda esse censu runt. Cui equidem Oi,inioni quod opponam non hubeo, nisi quod iidem
grammatici. qui Catonis librum tum foedo truncatum nobis prodiderunt, titulum etiam et inscriptionem mutasse videntur. I lutarchus, etsi de libro de re rustica ad silium scripto silet, origines tamen Catonem Scri-l sisse ni sua manu niuioribus sue literis in usum filii
descripsisse testatur C. 2Ο. atque Omnino Saepenumero
silium Catonis in libris collaudatum fuisse addit cap. 4.
Superest igitur. Hi Si annum, quo liber de re rustica ad silium a i a LOne scriptus fuerit, cognoscere velimus, mortem filii investigemus, quam deplorat Cato apud Ciceronem cap. 24. Λnnum investigaro licebit, comparabo loco Plinii 7, s. 32, ubi Caton om Censorium ait gen rasSE silium Octogesimo ex acis o filia Salonii, clien Lis sui. Qua de causa aliorum eius liberorum propaginem Licinianos fuisse cognominatos,
hos Salonianos, cx quibus Cuto Vlicensis fuerit. I ii
78쪽
Plutarctio C. 24 male Eclitor Bri u liticiis Σαλωνινου 13ntretii voca it, qui unt ea Σαλώνιος fuerat. Uuum aio Saloniam duceret, octoginta annos Mati Is, ixisse ad litici ilium eius Marcum, manifestum sit ex nurratione Plutarchi c. 24. Salonium nominat etiam Gellius XIII, 39. Coloni filiam, sed ingenuam, a M. Catone ductam in matrimonio, habet Seneca Controv. 2I. At Cicero Tusc. ΙΙΙ, EB, Catonis silium Marcum, Licini unum. Praetorem designatum Obiisse refert; A. V. igitur 6Oi. Non satis recte Pluturelius cap. 24 ἐτελευ σε στρατηγῶν. Filium Cato ipse omnibus literis artibusque ingenuis diligontissime instituit. narrante Plutarcho ; domedicina etiam praecepta illi proposuit in libro, quem laudat PIinius 29, s. 7, tibi se pistola in ad Marcum silium exscribit: Dicam aes istis Gnia reis suo loco, Marco fui, quia Athenis exquisitum luim am, et quod boniam sie illorum litorias inmiscyre, non 'crutiSCO U, Vinciam. Aequissimiam et indocile genus illorum, et hoc Puta uatem dixisse: quarumque gens illa suas literias diabit,
omnia cornun est, tum etiam magis, si medicos suos huc mittet. Iuramue in ire se barbaros nECia E Omn
medicinia, et hoc limum morc clo fraciunt, ut sides iis sit, ιμ facile divendiant. Aos quoque dictitiant biar rosi ci murritis nos quam alios OPicos a Pellatione foediaim. Interdixi tibi de medicis. deinde feci. B: stibiicit enim qua medicina et se se coniugem usque ad longam senectutem Penurior it, iis ipsis scilicet, quac
nunc nos truciamus; ρνωι totumque orae commentarium
sibi, quo medeatur stio, vieruis, familiaribus, quem
nos Per genera MSus sui digorimtis. Quem eundem locum ante oculos habuit Plutarchus c. 25, ubi de Catonis odio in Graecos et litoras graecas : τογει παιδα προς τα D ηγGMὰ ρωγῆ κε γηται Θρασυτέρα του γηροος, οιου ραρθενίζων καὶ πρη-/τεάων, ὼς απολουσι Diuitiam by Corale
79쪽
pleri atque explicari debet. Quodsi Plinius eam medicinam in suos libros digestam servuvit, eandem hodieque habemus omnem in Catoniani huius libri Fragmentis reliquam, aut ab ipso Catone, aut a Grammatico aliquo, qui librum de re rustica in compendium redegit. huic rusticae disciplinae admistam. Ceterum ex initio loci Catoniani apud Plinium apparet, eum ista scripsisse ad filium, posteuquam M. Acilium tribunus militum in bellum contra Antiochum comitatus A. V. 562, Athenis aliquandiu commoratus fuerat, Deserente Plutarcho C. 12. Ad locum Plutarchi pertinet, quod Plinius resert 28, s. 29: Somnos fori imore sumto in cibis Cato arbitratur; ubi Imrduinus laudavit Diomedem grammaticum I, p. 553, qui sic: Cato adsiliuni oes de Oratore: Lems nuutuin somni culfert, qui illum edit. Quod hodie in libro dore rustica non reperitur additum. Idem Plinius 7, s. ba: qui me quium Cato Censo Uus sinum de ualidis
quoque Obserυ tionem ut ex Ormculo aliquo Prodide-nit, senilem tuomtam Praematurrae mortis erae sigmum.
Indidem Priscianus VI, p. 7i B et 76M Cato ad sinum:
Ex dolor x , ex febri, ex siti, ex medica mentis bibendis , ex calviasmatis, ex rivo lavando.
80쪽
Iudicium Catonis de literis graecis vidimus, quod
ille tulit anno urbis conditae 562, natus annos 43. Natus enim A. V. 5 I9, ex rationibus Ciceronis, Cousulatum gessit A. V. 558, post quem consularis Manium Acilium comitatus est in Graeciam. Quid igitur set Ciceroni, qui Catonem in senectute perstudiosum fuisse graecarum literarum narrat c.. I, ipSumque loquentem sic facit c. 8: ut ego feci, qui graecas literas senex didici: quas quidem sic avide arrimi, quasi diuturnam sitim e lene cuiens, ut ea msa mihi nota essent, quibus me nunc exemPlis uti υidetis. Cf. etiam Acad. Q. IV, 2. Ab Ennio literas graecas didicisse statuunt viri docti, quem familiarem suum appellat apud Ciceronem c. 4. Hunc scilicet ex Sardinia, quum ex Africa quaestor decedens illuc diversus esset, Romam secum deduxerat A. V. 549, triginta natus annos, reserente Nepote cap. I, quod ille non minoris existimabat, quam quemlibet amplissimum Sardiniensem triumphum. Dicemusne Catonem senem sententiam de graecis literis mutasse 2 Sed alia est eaque gravior dissicultas, quam nobis obiicit ipsius Ciceronis narratio Tusc. Q. Ι, et, ubi de Ennio: honorem tamen huic generi non fiasse declaras oriatio Catonis, in qua obiecit ut probrum M. Nobiliori, quod is in ρr inciam Poetas duxisset; duxerat autem consul ille in Aetoliam, ut scimus, Ererium. Dicendum igitur erit, Catonem in iuventute a studiis literarum , quae tunC miliae nisi graecae esse poterant, si a rerum romanarum historia discesseris, alienum
et totum reipublicae gerendae, iuri dicundo, causisque iii soro agendis deditum, quum tandem ille aetatis servor mitigatus suerat, animum literarum Studiis excoriisse. Quo ducit etiam narratio Nepotis c.
5, qui Catonem literarum cupidissimum fuisse tradit. Script. R. R. TOm. I. E