M. Terentii Varronis Pars librorum quattuor et viginti De lingua Latina. M. Vertranius Maurus recensuit. Additis indicibus fidissimis & amplissimis

101쪽

S E P T I M V S. ysianam: in uerbis,ut est scribo scribam, dico dicam: prius

contra uniuersim anulogium, tum de singulis partibus a natura sermonis incipium. Omnis oratio cum debeadirigi ad utilitarem, ad quam t- donque peruenit, si ests aperta, er breuis, quum petimus, quod obscurus, er lon 8gus orator est odio, et cum efficies,uperta,ut intellegatur,er apertam confluetudo, breuem temperantia loquenlis:

er utrimque feri positi sine analogia: nihil ea opus est.

Neque enim utram Herculi,an Herculis claum dici opora o teat, si doceat analogia, cum utrumque sit in consuetudian non neglegendum, quod aeque fum,cT brevia,eTapcria. Praeterea quum utilitatu caussa quaeque res sit invenuta, si ex ea quis id sit consecutus, ampliM eam scrutari non debet, cum sit nimium otiost. Et cum utilitaris caussa is uerba ideo fiat imposita rebrus, ut eas significent,si id cono sequimur una confluetudine, nihil prodest anulogia. A cedit, quod quaecumque ustis causa ad uitam sint ad

sumpta, in bis utilitatem quaerimus, non Dalitudinem. Idiu;ue in uestisu, cum disimillim sit uirilis toga tunice ab muliebri, stola passio, tamen inaequalitastem hanc Aequiis mur nihilominus. In aediseqs, quid non videmus babe. 9re atrium similitudinem, Cr cubiculum adaequese s clim tamen propter utilitatem in his disimilitud αnes potius, quam similitudines sequamur: itaque er binus berna triclinia, er aestiua, non item ualuata, er fenea strata facimus. Quaere cum in uestitu, aedifici)s,sic in fura pellectile, cibo, caeteris omnibus, quae usu ad uitam sunt assumpta , dominetur inaequalitas: in sermone quoque, qui est usius caussa constitutus,ea non repudianda. Quod quis taplicem putat esse summam,ad quas metas naturae

β perueniciam in us utilisu er elegantiae: quod non

102쪽

folim uestiti esse uolanm, ut uitram frigus, sed etsi

ut vide uin uestiti ese boneste: non domin bes ere, ut iam in tecto, ex tutofosim, quo nec iis contruserit, sed etiam ubi uoluptu retineri possit: nonsolim ad uasa ad iactis babilia, sed er figura beta, atque ab artisice, squod aliud homni, aliud bina nisi suris est: quodust,tienti poculum homini idoneum, humanimi, nisi betam parum. Sed cara dfcessum est ab utilite ad uoluptarem, tamen in eo ex dissimilitudine plin uoluptatis,qua ex limis

litudine sepe capitur. Quo nomine er gemina conclauia rodissimiliter pollent, er lectos non omno pares maylitudine, ac figura siciunt. mod si es et anulogia petenduinsupelle , omnes lectos baberemus domi ad una foris nam, er aut cum fulcro,aut sine eo, nectim ad triclini rem graduim, non item ad cubicularem: neque potius de- rs

lectaremursupellectile,distinctu quae esset ex ebore,ulin rebus, di paribusprium, quam prasutu araria, iam adibilemyrmam plerumque eadem muris sunt. re aut negandum nobu dibaria se incunda, aut quoinium esse necesse est confiteri, dicendum uerbose disita Σωmilitudinem, quae sit in confiuetudine, non esse uitandam. Quod si analogia nobissequendus, aut ea nobu obaseruanda est, quae est in consuetudine,aut quae non est: si ea, quae est,sequenda est, ceptu nihil opus est: quod

ei conssuetudin sequemur, ea nos sequetur. Si, quae et rnon est in conssuetudine, sequemu , ut quisque duo uerba

in quattuor Arma Anxerit similiter, quamuis tae nocteismus, en erunt sequenda: ut Iuppiter, Mar*iteriquus

siquisseruet analogias, pro insano fit reprehedend w.non ergo est ea sequenda. Quodsi oportet, ut a milibus* so militer omnia declinentur uerba equirur, ut ab his simioli σ

103쪽

sibus similis debeant fingi, quod non fit: - σ a similis

bus ina sunt similia, Mia dysimilivio disti milibuι partim Deis,partim distimilia. A similibM sit , ut a bono, ac

tu finguntur, Ad etiam ab isdem uocabula dissimilia: neaque a disimilibws fi lia, sed etiam eadem ab isdem x 30 cabulis. Dissimilia fingi apparet, quod em duae sivi Abbae, as una dicuntur Albani, ab utiera Albenses. cim tris nae uerint Athenae, as una dicti Athenaei, ab altera Atheonienses, a tertia Athenaeopolitae. Sic ex Gersis verba murali , in declinando inueniuntur eadem: ut cis dio sco a tuo Iunn, er abluo abluam. Omnia De nostra libearatu er nussiebria multitudinis, cum recto cusu unt dissimilia, cu dandi castu, disimiliae ut mares Terentqfmis

nae Terentia: eadem in dandi, utris Terentin, er mulieorium Terentqs. Disimilia Plaut υ' Plautin: er coima o munia, huius Plauti Cr bulas Plauti. Deniques est nalogia, quod in inglus uerbis est similitudo uerboruim sequitur, qu)d in plurium est dissimilitudo, ut non sit in sermones equeda vina logia. Postremo, A est in o ratione, aut in omnibus eius partibus est,aut in aliquarer in omnia s rus non est,in aliqua esse parum est ut album esse Aethio pe non satis est quod habet candidos dentes:non est ergo analogia. cum a similibrus uerbis,quae declinantur, Dialia ore pollicentur, qui anulogus ese dicat, er tam miste sim denis dicentes se ostendere ex uerbo uobu, quod ' ex eode sit genere, eade figura transitum de castu in cas

104쪽

xo 2 LIBER

er in quo loco similitudo debeat esse, er Madriris spe,

Elari soleat miselli,nec ne: qiis ci oratu,sequitur,xo ut exin analogia dicere non posint, sequi non debeamus. Qtiisero enim uerbum virin dicant voce, quae αβ dis

est ficta, eum, qua audimus,an quod eum significas, qua inis stellegimM,an utrums s uox uoci esse debet talu ιν ir quod significat, mus an femina sit, Cr utrum nomen, . an uocabulis si quod isti interesse escunt. Sin istud quod signiscaturaebet Ubesimile, Diona er Theona,quos diiscunt esse ipsi pene geminos,inuenisitur esse dissimiles, stes

ter erit puer,altersenex, t u s Garus, alter Aethiops, item aliqua re alia dissimile. Sin ex utraque parte debeat verbis esse simile,non cito inuenietum, quin in alterutra rectiuscetmec Perperni, Cr Alphena erit mile:quod alter: nom n uiram,alterim mulierem significat.iniare rquonia ubi similitudo esse debeat,nequeunt ostendereum pudentes sint, qui dicunt esse unalogias. Alterum illud, quod dixi quemad nodum II lelpectari oporteret, ignota rare a paret ex eortim praecepto,quod dicunt, cum transeterit e nominandi casibus in eos, quos appellant uocaris,

. tum denil posse dici rectos esse similes aut dissimilis es re

Menaecta enim, ut st quis Menabemos geminos cum uideas, dicat femos non posse iudicare disimilesne sint, nisi qui ex bis sint naticonfiderarit, num discrepent intersie:nibilinguam, quomum, minusue sit te, quod con us cum altero , ad iudicauidum extrinsecus oportet fumi. Quare clim ignorarent queadmodum litudo debeat flumi, de analogia diiscere non possuit. Haec apertius dixissem,nisi breuivi eo nunc mullem, quae instasunt, planius usι arida. Quare quod ad uniuersim uerboru naturam attinet, haec estigisse

modostis est. Quod ad parte nautis oratiis,deinceps dicam

105쪽

lem: cpui in is,quomum Autu diuisiones plures, nunc ponam poti lim , in quae diuiditur. Oratio secanda,ut natura in quattuor partis una,quae habet casus ulteram, quae habet tempora: ex terium, quae bulet neutris: Crs quartum, in qua est utra ':ba uocant quidam appetat di dicendi,ueminiculandi, iungendi' appellandi dicitur, ut homo, Nestor: dicensi ut scribo, cir lego iungendi, ut dis adminiculandi,ut docte, Ercommode μ ppessunes partessunt quattuor: e quesi dicta a quibusdam prouocabula,

genuis est influit : secundum,nt infinitum: critam, ut finnitu me quartufinitaem. Haec igintim triplicia esse debct, i

Is quo ad flexum,multitudine,cas sexum,ucrium ubile, an muliebre,un neutrum sit,ut doctum,docta doctum multitudinem unu, an plura significet ut bis,bt,be casam, uir

rectosit,ut Marcus,an obliquo, ut Marco, an communi ne

Iouu. Flu disicretis partibus, singuus prospice quo sciolis, nusquam esse anulogias, quissequi debeamus, u derarnepe esse oportebat vocuyrm terno, ut in hoc bium nus humum humanum. Sed habet quida binis,ut ceruus, cerua quaeda singulas,ut apcri Cr sic milita No ergo est in huiuscemodi generibin analogia. Et in multitudine, ut

η s unum significat pater,plures patres: sic omnia debuerunt se bina. Sed or singularia solii sunt multa ut cicer, sera nemo enim dicit cicera, sisera: er multitudinis, ut utinae,no enim is bis singularisbecie dicitur ultra, or baeneuenes ab eo quod dicut balneis, habet multitudinem conra ψ fluetudo:nam quod est,ut praedium,balneum, debuerat este plura sit pr.edia,balnea,quod non est. Non est ergo in his

106쪽

ro LIBER quoque anilogia. Alia casus babent, er rectos er oblis quos,alia rectos solam,alia modo obliquos:basti uirosis,

ut iuno Iunona rectos modo,ut Iuppiter,mupiter obli Possolum,ut Iouis Iouem. Non ergo in his ut unalogia. Nunc uideamus in ιlla qua tripamin. Pronam si esset , snalogia,ut in his tribus articulis,ut est qui qum,quoius sic doceretur, qM qum,quam reπ ut vi qui quoc sic di . . ceretur,iua,quainam est proportione simile: vi deae borinae, quaes dea bona,quae est. er ut di qucili, quis is quos, ques. QSume quod nunc dicitur qui homines, dici oporis is

. . ruit ques. recterea ut est ab is,ei,hc ab ea,ea diceretur,

quod nunc dicitur ei er pronuntiaretur,ut in eis uiris, mea mulieribM:π ut est in re Re debuit esse ibin,inrsed id est in obliquis ijs. Nunc non modo in uirili, cui in

m ili. bi i scitur eivised etiam in neutris urticiau, ut eius reini, et M mulieris, eius pasci,cam diseriminentur in re,ctis cybus is,ea, id. De hoc genere parcia3 tetigi, quod si brarios haec in Ora indulgctius laturos putaui De nominatiuis, quae accidunt proxime adflnitam naturam araticulor: , atque appestantur uocasula, ut homo, er zo equG:eorim,declinatiorum genera sunt quattuor: unum nominandi, ut ab equo equile: alterum custuale,ut ab equo equum: tertium auyndi, ut ab albo aebius: quartum mi anuendi, ut a cista cistula. Primum genvi, ut dixi id est, cum aliqua parte orarionis declinata punt recto casu uocara et stati ut a bulum balneusor. Hoc 'Itriplices babet rudisces:quod Cr a uocabulo oritur, ut a uenatore vendula rem a nomine,ut a Tibure Tiburs: a uerbo,ut a curre

do cursor. In nuti horar analogia seruare uideba. Primucu dicatur,ut ab ove er aflue, ouile et suile, sic a boue discitur bubila,nob ilCO simile sit anaeer ouis, Pessici

107쪽

s E P T I Μ v s. Iedicitaer,ut G due aviariis,ab ove ovilii Gemle non est,neque ab oueoido er cum debuerit escivi a cuba tione culiculoi, ic a festonoedicur a non est. Quoniataberna,ubi uenit uinAa vino uinaria, a creta cretariviis, s unguento unguentaria dicitur,αναλογικωψ essent uoc bula,cti caro uenit, carnaria usi pedes, pellariaeubi cubcei,calcearia dicerisur non laniena,pe sana utrina.Et se,ut sub uno unici tribus trinia quatuor quastini caduobus duint,no bini diceretur: nec non ut quadrigae,tris

.ibi sic potuH Gigae, quam bigae. Permuta sunt huiusce

generis,quae,quonia admonitin persticere potest,omitto. Vocabula,quae a nominibus oriuntur,si a misibin nomis novi similia esse debe dicemurquonia geminasutia Parami AbsiRom Pus Fes,subebes, Romenseziue quonia iasimilis est Roma, Nol Purim,dicemus,ut Romani, Notia' ni e Parmam: er a Pergamo,ab Ilio similiter,ut Perga me sic iliram: t ut litus mas σ ilia Dinu c Pergamus er Pergama. Cr quonia similia nomina sunt Asia,Liεγαε NM ut Asiaticos,sic tabulicos homines. Qiis . . , vocabula ducunt i uerbis, Lut a scribedo scriptoria legetao lectoribuec quoque,tionseruare si litudine licet uidere ex bis, s militer dicatur,utabamado amator, ὸ salumido salutatoria cari do caritatari. σcum dicasurtisins sis mctendo rendo:ex bis uocabula non reddunt, , proportioncm qiadnon sit,ut messor istor. Multa suntuem inbue Jecie,in quibin potius consuetudinem sequi,

muriqu is rationem uerbori . Praeterea, cium sim ab eiacm origine uerborum vocabula d imilia superiora, quod simi habeat caseam tempora,q- uocantur par ,, ticipia, CT muta fini contraria, ut amor amo, seror peroras amo er eiusmodi omnibks uerba oriruum praescim,er

108쪽

xos LIBER futuru, in imans, et malum:et ab eis uerbis tertia, uos debet fingi praeti ritian lingua Latina reperiri no potest: as non irgo ist analogia. Sic ab an or ligor, er eiustinodi

nobis non est . uocabulum em gineris praetcriti teporis, scut amatin eram urr, c rorneiue s raesentis, er futuri ab shu fit non est ergo una logia praesertim cum tantus numeraruου uocabulor in eo genere inlcris ritetquod dicimuι in his uerbis, o in ks verbiue,q contraria non habent, Boquor,uenor tamen dicimus loqvcns,lienans,lacutumue,uri. naturas,quod secundum analogias non est quoniam dicis 1 oravi loquor, er uenor unde ita, quae erant superiora mi, nus feruantur. caria cum his, quae contraria uerba bubet,

alia efficiunt terna,ut ea quae dixi,alia bina, ut ea quae dicum, eumns ambulans,cursurus ambulaturin tertia enim

praeteriti non ut urui cursu sis, ambulatvssum. Nige is in his quidλ quaesepim qui fieri ostendunt eruant an lagia ut est a can do cantitaris G umado amitans no est, er sic multa. ut inbu singularibus, sic in multitudinis:

scut enim cantitantes,seditantes non dicuntur. Quoniam

est vocabuloriam genuκ, quod appcdant compositum, ernegant conferri id oportere cum simplisibin, de quibus adhuc dixi de compositu si paratim dicam. clima tibi', o cunendo tibicen dicitur et quaerunt, si malogias sequi

oportea cur non cithara, Cr psalterio, er pandoridis cunuci citharicen, π sic alia s Sι ab aede Cr tuendo erituus est, cur ab atrio er tuendo non atrii uin sit potius, quam atriensis' si ab ausim captindu auceps dicatur, debuisse uiunt ex pilicibuε captendη pi ciceps, ut aucupem, sic pior fricupem dici: Cy ubi lauetur aes aerari is, non aeret uinas nominari: Cr ubi fodiatur argentum,argentifodinas dici, is

neque ubi sociatur 'rum, ii istos qui lupi s caediu,

lapi

109쪽

s n P T I M P R roisicis .psi signa,signicitu no dicit neque ut aurificem, sic argentificem: non doctin dici indolim: non fit m is non infal .lic'ab hoc quoque fonte quae profluunt, animaduertere di facile. Relinquitur de casibus,in quos Ari chisuos intendunt neruos. Primum si in his esset

analogi dicunt debuisbe omnes nominatiuos, Cr articustos habere totidem cusM:nunc alios habere unam soli , ut litteras singulis omnes: alios trest, ut praedium, praeissis,praediotatos quattuor,ut mel,meta, messi,melle aliosa ο quinque, M quintM, quinti, quinto,quini ,quinietarios sex,ut unwς unius, uni,unum, unciuno. Non esse ergo in casibus an logi si Secundo quod crates dicebat, cur quaesingulos habent ca*s,ut litterae Graecae,non dicuntur

a s non esse uocabula nostrased penitrus barbara: quoa,cur ijdem nostra nomina, er Persarum, er ceterorum, gressuocant barbaros,cum casibus dicant quare,si esset aries ja,aut, ut Poenicorum ex Aeraptiorum Mocabula singuagulis casibuε diceretur,aut pluribus,ut Gallori , Cr cesao teror . Nam dicunt ab Adco alucin. Et sic aetas id quod ' alauda,

scribent, dicent, quod Poenicum sit, singiuia cassia: ideo aliud eas litteras Graecas nominari: sic Graeci nosti a sensi ea, bis,non quinu dicere debebant: quod cum non faciunt, non est unalogia. Q esset negant ullum cubum duo as bu mora debuisse dici,quod fit contra. Nam sine repres, hensione uulgo alii dicunt in singulari bac oui, erat aeq bac ove, Craue: in miastitudinis, hae puppest,restest, er bae puppes,restes. item, quod in patrico casu hoc gea

nos dii ariliter dicatur crescitum, parentum, ciuitatium,3 o parentiam: in accusandi bos monteu, sonteis, bos mona .

tes, sontes. Item cum si sit analogia, dubent a similibri

verbu

110쪽

o8 LIBER

uerba simisto declinarsi similia fieri, er id non fieri

ostendi postis: Diciendum esse eam ratione. Atqui ostenditum quid potest In linesse, quum mens,d Agesscum borum casu patricus, er accusandi in rutilistudine sint d1parilesinam a primo gentiam, Cr genteu,vir sbique ut sit Ira fecundo mentiti, π mentes,ut in priore solo sit I: a tertio dentum, erdentes,ut in neutro fit I. Sic item quonia simile est recto casu sciums,lupus,lepus, rogant,cur non dicant proportione ιtem sciuro, lupo,leapo Si respondent similia non esse,qu)d ea uocemis di militer sciure, lupeamus e enim resto reuoluit Ariasturctus crateti. Non cum scripsisset similia esse Phil medes,Heraclides, Melicertesdixit no esse similixinu cando enim cum E breui dici Philomede, cu E longo Israraclide, Cr cum E breui Melicerte in hoc dicunt Aristum J sebum non intestex be, quod quaereretur,cum sic soluerit. Sic enim,ut quias in obliquis casibus discrepavit, dicere potui propterea rectos casin non esses lea: si earatur duo inter se similia sint,necne, non debere extrinis

seciva sumi, cur similia stunt. Item st esset analogia, fmiliter aues,oues ues dicerent,item ut ovium, aulam esui . Si analogia est,inquit,cur popuus dicit dij Pen tes,dij cosenlesscum sit,ut hic reus ira deussic bi rei, feri,deis Item quaerunt,si sit anulogia, cur appellant omnes aedem deum consentum, G no deorum consentiamsItem cur dicatur mille denarium, non mille denariora sest enim hoc uocabulum ea Agura, ut valinius Manlius, denarim: debet igitur dici, ut Vatiniorum, Manliorum, sic denariorum: er non equum publicam miti assarium esse, sed mille assuriorum ab uno enim assario multi assum so,ab eo assariorum. Item secundum Horim rationem debemus