Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

221쪽

loti dispositione, arthritide et humoris cuiusdam selini decubitu pendent. Oris erysipelas Regionaonti frequentissimum est. Caries ossium ex humorum laudabilium, in his inprimis, qui manustuprationis crimine se foedarunt, desectu, frequens est. Notabilis adiecta est historia tibiae fracturas in masturbatore, in quo fractae

partes dissicillime coaluerUnt. De raris morbis, vesicae calculo, scorbulo et hy-p. Iam drophobia altera sectione agitur. Endemius olim vesicae calculus morbus suit, nunc vero longe rarior euasit. Omnesque calcul0si tales sunt, qui caria et thea hon utuntur, sed cereuisia Liurata, calefaciente. Caninae rabiei casum Regionaonti ab anno X777.

Cl. Auctor non vidit. Silesiacum remedium eXmelou maiali fidem CL viri non habet nec nostruin plane, setemur tamen, dissertationem Cl. Schinaris,

quam et in commentariis recensuimus '), mentem nostram paululum mutas se. Plus fidei mercurius, cum quo XVI vel XVII. admorsos integerrime praeseruavimus, et bella donna habent . Mercurium aliis medicinis praefert. Eius actionem in veneni euacuatione per fili uam consistere as serit. quod certe non verum est. Nos et a canibus manifesissime rabidis admorsos dimisimas, simul ac mercuriale unguen ium paulo largius Lliuae profluuium exeitaret.)Nunc ad medicinam forensem et politiam medicam p- IAI. spectantia sequuntur. Primum cadauerum incisiones legales exhibentur. Vulneris arteriae femoralis post

quinque hebdomades absolute lethalis historia, qu

Probatur, Vitae, post initietum vulnus, diuturniorem durationem ad gradum lethalitatis minuendum nora alere. Capitis vulnus per accidens lethale. Intra

caluariam meuyngemque et intra menΥnges cere

brumque multum singuinis nigri coaeti inuentum est. Externum vulnus capitis admodum exile fuit, Vol. XXV. Parr. 3, P, SAP

222쪽

illaeso eranio. Sanguinis effusionem a lapsu in ps- dicem vehementi, rixis durantibus, Cl. Auctor de

riuat.

De rene a violentia externa rupto. Nil in ca.dauere fractum erat, nullum externum Vulnus a vi vehementissima illata conspici poterat. In abdomine multum sanguinis estu sum. Ren alter perfecte ruptus erat, lageratis arteria venaque re ali.

P. I 67. Historia capitis vulneris post XIII. hebdomades absolute lethalis. Hanc omnium maxime notabilem Noster putat. Cranium in tempore fractum a vi externa ab equo illata fissurae multae, uno in loco cranium depressum. Post diuturnam curam aeger demum ex abscessu in cerebri hemisph aerio sinistro

nato mortuus est.

In sene, qui post leuem vim podici illatam in

morbum inciderat lethalem, viscera abdominalia paene omnia maxime corrupta inuenta sunt. p. aQO. Virgo. a grauiditate, quam ex meretricio amore contrRxerat, ita animo perculsa est, ut in lethalem

hepatitidem cum conuulsionibus epilepticis iunctam

. incideret. .

In strenuo potatore ebrietate durante apoplexia necato omnia. ybdominis pectorisque viscera praeter naturam flaccida fuerunt et facile dilacerari potuerunt, pancrea. tu anteriori parte sciretiosum, biliarii ductus a glandulis induratis compressi, cor e sangue, dura mater plumbei coloris, venae in cerebri luperficie sanguine . turgidae fuerunt. In cerebri ventriculis fund ue cochlearia quaedam seri rubelli inuenta sunt. p Viri Miatonis post copiosam potationem in ipse concubuu cum meretricula demortui. Omnia abdominis intestina sanguine turgidinima, dura mater plumbei coloris, ventriculi cerebri sanguine turgidi. mentula liuida eplore plumbeo suere. Muli

223쪽

aar: Mulieris, quae seipsam ex nimio Iesu Christi

amore occiderat, anatome. Haec se ipsam, dum feruentes preces effunderet, necauit, die fratribus Moraulentibus, quorum societati adscripta erat, iesio. Vulnus dextro lateri infixeiat, ut Christum et quoad vulnus imitaretur. Pulmon ina dextrum iobum prius, quam sinistrum, P, 23, in infante recens edito respirare, inferiorem huius Iobi partem primum ab aere extendi, reliquasque sensim, CL vir ex exemplo satis notabili probat. De signis grauiditatis iudiciu in fadultatis medicae P, aΑΙ. Regiomontanae, id inprimis concernens, quo menso grauiditas in spectione oculari cognosci possit. Certa signa non dari ante septimum mensem ad seritur, in primis si exploranda explorationis adhu durante corpus varie mouet. Difficillima grauiditatis signa fiant in seminis leucorrhoea ex diuturno tempore laboranditibus, incipientis, prius scilicet, quam foetus caput

digitis percipi potem In his, non grauidis timet, nox uteri ori cium iu eodem statu est e percepimus, quo prμmis grami statis mensibus esse solet. Iudicium haud

bene elaboratum est. Varia ad politiani medicam, aut potius ad curam p 7O magistratus circa valetudinem ciuium, pertinentia nunc sequuntur. Vtrum sanitati publicae arbores in stratis et aedium vicinia plantatae obsint. Obesse

adficinantur.

Transiitus ab his ad anatomi ea et physiiologica p est Primum de processibus mamillaribus cerebri in

quibusdam animalibus agitur. Hi processus a cauo isto neruorum olfactoriorum sacco formantur, usquoad cerebri ventriculos penetrante. In mammatibu8 animalibus primates tales processus non habent, habet autem elephas ex brutorum, canes cat ue ex sera uiordine. Vsum horum saccorum in eo Noster ponit, ut ventriculi cerebri maius spatium nancistantur. forte ad olfactum acuendum a natura ita instructi y

224쪽

aeta

P. 20s. De his, quibus humanum genus, quoad corpus suum, prae animalibus autecellit, oratio academica. Humanos sensus sensibus animalium praestantiores, tactus vero sensum homini inprimis proprium esse adseritur. Sensus omnes pertractantur, demonstraturque, eos in homine, secundum naturae instituta vivetite, longe acutiores esse, quam in animalibus. In altera orationis parte probatur, hominem erectum incedere debere, hocque greisu erecto hominem ab aliis animalibus distingui. Confecit ante aliquot annos MOSCATI, acutus iste Italus, opusculum, quo probauit, gressum quadrupedum more homini maxime naturalem esse ; sed nos hoc opusculum semper pro tali potius habuimus, in quo ingenium humanum miris rebus verosimilibus reddendis versaretur, quam pro tali, in quo res rationi

sanas consentaneae continerentur. In hoc opere coarguendo Cl. vir inprimis versatur. p. 327. De temperamentis. Temperamenti idea CLAuctori unice in gradu irritabilitatis animae corporisque continetur. Genera itaque tantum duo temperamenti illi sunt, quae sub nomine irritabilis et pigri comprehendit. Irritabile est, quod vel mini.

ma seu satione in motus concitatur. Possunt autem,

tali existente temperamento, fibrae valde tensae et irritabiles esse. p. 373. Epistola ad GR VNERVΜ, V. Ill. de sections caesarea et synchondrotomia. WALTHERVS, celeberinximus anatomes professor Berolinonsis, in peculiari libro caesaream sectionem synchondrotomiae praetulerat. Eum coarguit Noster, id potissimum urgens, quod leuis operatio caesarea sectio non sit, non quidem ob vulnus abdomini inflictum, sed ob uteri vulnus , irritationes consensuales pessimas creans, peruculosiissima et saepe lethalis. Synchondrotomiae v xo hoc iam fauet, quod cAΜPERO , T Ill. non disin

225쪽

aut nimia vi frangatur, si et incisa ligamenta eartii ginesque semper dissiculter sanentur, haec tamen

omnia cum maximo sectionis caesareae periculo aequiparari non possunt. Taudem et in his, quae in partus laboribus mortuae sunt, caesaream sectionem caute instituendam esse probatur, quum exemplR prostent confirmantia, parturientes asphyxia correptas hac operatione occisas esse.

i. e.

ALBERTI ab HALLER Praelectiones in medicinam forensem ex latino manuscripto inge

manicam linguam conuersae. Ρraelectiones has HALLERVS anno 17SΙ. in universitate litteraria Goettingensi habuit, a WEBE-Ro, ni fallimur, nunc editaS. Primum de humanarum aetatum diuisione agitur. Sex periodos aetatum HALLERVS statuit, a talem infantilem, puerilem, iuuenilem, virilem, senectutem et senectutem decrepitam; medico autem sensu tres tantum aetatum gradus valent, puerilis, iuuenilis et senilis. Decrepita senectus non eX au-norum serie, sed ex corporis statu viriumque defecta aestimanda est. Notae eius sunt spinae dorsalis iu- curuatio, vis sobolaria generandi evanida, capillo. rum mutatio in album colorom , saluities.

226쪽

Vitae humanae sunmus terminus I OO annorum circiter est. Septuag*narium absentem tamen iurisconsulti, ex lege, pro mortuo deela.

rant.

P. 32. Caesarea o sectioni periculum vita magnum. quod secum coniunctum habet, non denegatur, insituenda tamen exib. viri consilio semper est, si se tus naturali via in lucem edi nequit. Hinc ea et instituenda est parturiente mortua, licet non omnia mortis signa adsint, ubi et grauiditatis terminum septem mensium tantum attigerit. p. o De virginitate cap. q. agitur, physica et morali. Ea forensis medici attentionem tunc tantum mouet, si mulieres, ad diuortium urgendum, virgineS adhuc se esse adserunt. ὶ) Hymen virginis qS annorum b Vir in praeparatis suis anatomiciS conseruat. nos in virgine admodum vetula in theatro anatomico Ienensi hymen perfectum vidimuS, crassium, valde membranaceum, vaginam uteri paene praecludens . Virginitatis signum hymenis praesentia generatim utique est, licet haec membrana, sed raro, a morbo alitatae caussis deleri possit. Admodum angusta uteri vagina virginibus non est, eaque, Ut notum est, a fluxu menstruo ampliatur. Styptica iniecta vaginam angustam reddunt. Sanguinis ex primo concubitu profusionem Ill. vir pro sat certo vi ginitatis signo habet. -. Virgo pro nubili non habenda est, nisi menstruata. ip II, - Grauiditatis signa i' initio valde dubia sunt. Certe grauiditas demum cognoscitur ex abdominis tumore, foetus in utero motu, lacte in mammis et exploratione per tactum. Admodum dissicilis autem molarum cognitio est. Tumoris situs, his praesentibus, idem est, ac foetu in utero habitante, emanet nuxus menstruus et in mammis lac secernitur. Ex motus in abdomine defectu, duriori paululum abdominis tumore, eius lento magis inor*m-to, maxum.

227쪽

etas

me autem exploratione per laetum instituta molae praesentia facile cognosci potest. Gravidarum vomitus a b. viro pro effectu somitis putredinosi sisminis virilis in sanguinem resorpti habetur. Iurisconsultorum diuisio inter partum vitalem et p. 98. non vitalem omni sana ratione destituitur. Quum foetus ab ipso generationis momento proprium cor, omniaque habeat, quae ad vitalitatem necessaria sunt, facile patet, foetum omni grauiditatis tempore vitalem e sse.

De partu perfecto et legitimo cap. IX. agitur. Eo ponitur, quid partus vivus, vitalis, legitimus, persectus sit, simulque perfecti partus notae bene describuntur. Graviditatis terminus ab 38 usque ad opost conceptionem hwbdomadem producitur. Quod

. in humano genere tempus grauiditatis tam certe definiri nequeat, menstrui fluxus negotio efficitur. 8ea incertum paululum et in brutis partus tempus est 3. Partus ante Ι 8O diem post nuptias editus haereditatis iura non habet, quum aut pro non vitali habeatur, aut, si vir ante nuptias cum sponsa non coiit, spurius sit. Signis partus praecocis traditis doctrinaque de p. II 8. partu septimestri pertractata, de partu serotino agitur.

Decimestrem partum dari adseritur, non vero Vndecimestrem, tridecimestrem.

De partu nimis praecoci cap. X. agitur. Abortus P. I 34. voci medici triplicem sensum tribuunt. Abortum dicunt ouuli secessium non longe post concubitum foe-Cundum, zodem nomine et Getus decessum insigni unt, quem per XL. dies uterus continuit, tandem et abortus quilibet partus vocatur, ubi foetus ex utero nimis mature propellitur. Nostro abortus est foetus valde tener, in quo vitae perdurantis nulla spes est, quique deformem, ab humana figura alienam, figuram habet. Abortum concitantia medicamenta Nostro sunt purgantia, emetica, sternutatoria sortio

228쪽

ra, medicinae, lotium, menstruum fluxum. saliuam propellentes, venaesectio, Venena interne assiunta, vis externa corpori illata, cursus velox, saltatio, abdominis compressio. Sabinae herbam parum esticacem ad abortum b. vir putat. Nos contraria vidimus. Terrae etiam sunt, in quibus lauri baccae post coitum statim deuoratae pro optimo ad conceptionem praesecandam remedio habentur. 'Essicacia ad abortum concitandum fuere pessaria veterum abortiva, ex melle, helleboro et euphorbio parata. In Italia foetus in utero necatur acu per Orificium uteri in foetqs corpus intrusa. - Num licitum sit foetum maturum, ad matrem conseruanda n, necare,

aut ad illam a morbo grauiori liberandam, abortum concitare' Alterum, casu desperato existente, adseritur. - Vidit HA ERVs in Anglia virum, cui obstetricans brachium, partu durante, resecuerat. eadem paene et MITTEL HAEUS ERO acciderunt . Quaestio, num matri S conseruandae gratia Delum necare

partu durante liceat, prolixe discutitur. 8--Cap. XI. de superfoetatisne. - Molae praesentes semper concubitum cum viro praegressiim suppo

nunt.

87. Monstra in tres classes diuiduntur, in ea, in quibus partium corporis numerus naturalem excedit, iutalia, in quorum abdomine foetus imperfectus continetur, in eaque, quorum trunco duo capita tissident. Aliam adhuc classem monstra consituunt, ubi duo foetus pelvibus ad se corruersis coaliti sunt. Ex hominis cum animali concubitu partum nunquam

sequi Noster putat. Et in hybridis animalibus progenerandis semper necessarium esse, ut genus id in eidem generi misceatur, nec in regno naturae fieri, ut cum equa bos coeat. Negare videtur penitus b. vir concubitum animalium genere diuersorum, HOS vero notabile nuper adhuc exemplum vidimu S contrarium probans. Meleagris gallopauo semina cum

anate

229쪽

anate Turcica mare saepius coiit, mutuumque quoddam commercium inter haec animalia intercessit, amorisque species, ita ut anas mas pessime ferret, grauissimeque irasceretur, si ulla seminae suae vis fieret. oua copiosa haec femina, post copiosissimos concubitus, membrique, quod manifeste conspici potarat, virilis immissionem, peperit. Eorum partem illi ad incubationem supposuimus, curiosi valde, num foecunda oua essent, oi qualis pullorum species ex animali aquatili terrenoque mixta, progeneraretur. Sed, ouis licet rite incubatis, temporequoquatuor hebdomadum peracto, oua omnia ei foeta erant). Hermaphroditi quidem vere existunt, sed certe p. 2O8. non tales, qui utriusque veneris delicias experiri valeant. In androgynis viplurimum urethra ad penis radicem scissa est, rimaque vaginae uterinae ostium quodammodo refert. Tales HALLE Rus saepe incidit. Clitoridem magnitudine auctam in calidis regionibus frequentem esse ex Cl. virorum obseruationibus notum est. Vberrime virilis impotentia cap. XV. pertracta-p- a Itur. Generatim ea est impotentia generandi, speciatim vero impotentia coeundi in viro. Cavisae sunt aetas incongrua , nimis iuuenilis, senilis, morbi partium genitalium, herniarum quaedam specieS, scirini vas cum seminalium. Notatur hic simul,

Helveticae nationis dimidiam partem uno tantUm testiculo instructam esse. Impotentiam et probantvrethrae quidam morbi, perinei fistulae, incuruatio mentulae erectione durante, cuius caussa a b. viro iaaneurismate ponitur, saepe ex nimio coitu oriundo, penis imper ratus, phimosis, paraphimosis. Impotentiae caussae veteribus notae ex Cl' GRUNERI, ni fallimur, libro bene eXpOnUntur. Rarioribus autem caussis impotentiae virilis adap a 7- numerantur plenaria mentulae a natiuitate desectio, P a meain

230쪽

mentulae in insolito loco positio, fronte, naso, Decipite, naturalis castratio, seminis plenaria defectio,

abstinentia diuturna, corporisque ex nimia deuotione nimiae excruciationes, penis duplex. Falsae autem impotentiae caustae sunt cameae copiosus usus, testiculorum in scroto desecius, iis in abdomine praesentibus, veneficium. 273. Transitus ad sterilitatem est. Sub sterilitate omnia comprehenduntur, quae in mulieribus et generationi sobolis et coitui obsunt. Sterili autem muliere e caussa quadam interna talique existente, quae Concubitum permittit, diuortium in magnatibus tantum pro licito habetur, in aliis non aeque. Sterilitatis autem muliebris caussae 'sunt herniae omnis generis, mammarum cancer, ob impotentiam lac soboli praebendi, Vteri et vaginae procidentia, uteruS sane deficiens, fluor albus, nec non menstruus fluxus nimis

continenS, immodicus, ulcera maligna partium V rendarum, talis earum constitutio, ut hermaphrodi-tOS aemulentur, vagina uteri nimis ampla, atresia. Additamenta a pag. 289. librorum citationeS COH-tinent, eX iisque excerpta, maximam ad partem utilia ab editore prosecta, qui et ipsi operi plura inseruit, subinde asterisco, subinde non notata, adeo ut cognitu dissicile sit, quid HALLERI, aut editoris

manu exaratum sit.

In altero libri volumine capite XVII. doctrina de

. s. morbis tauta ij primum pertractatur. In cognoscendis morbis simulatis medicus inprimis ad actionum laesionem respicere debet. Morbi ex actionibus animalibus laesis longe facilius simulari possunt, quam

morbi, in quibus actiones naturales et vitales laesae sunt. Multum etiam ad tales morbos cognoscendos caussarum antecedentium et occasionalium iusta cognitio Valet. Epilepsia simulata excitantium applicatione facile cognoscitur. In motibus vere conuulsiuis com Poris