Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

231쪽

poris robur mirum adest, verum eorum criterion. Traditur isi inui et alios morbos cognoscendi ratio, choream Sti Viti, enthusiasti corum morbos, a daemone obsessorum, ubi verbera et fames mire valent, morbos ab incantatione, veneficio, malum hysteri- Cum, maniam et melancholiam, sensuum priuationem, surditatem, coecitatem, dolores, apoplex iam, aphoniam, claudicationem, febres, haemoptysu,

Vomitum cruentum, mictum cruentum, aluum

cruentam, cach extas, ciborum appetitus deseditam, tumores inflammatorios, proptoses, hernias, calculum, sudorem praeternaturalem. De dissimulatis morbis t. XVLLI. Hi sunt aut p. 6O. morbi acuti contagiosi, aut chronici, scorbutus, phthisis, scabies, luet venerea, caeti Modi eOS COSHO- scendi uberrime exponuntur. Do cura magj ratus circa valetudinem ciuium p. 86. cap. XIX. agitur. Ea aut ordinaria aut extraordinaria est. Ordinaria eo inprimis redit, ut ea, qua rem medicam spectant, rite curentur. Necessarium ad id est, ut sanitatis cura collegio cuidam mandetur, quod oppidorum vicorumque exstructionem, Omnium, quae sanitati ciuium obsunt, remotionem diligentem, caet. curare debet. Do peste a terris ea non infectis auertenda. Ea inprimis recensentur, quae eum in finem in Gallia Peracta mandata quusunt. De peste curanda plura proseruntur, huc sese te non pertinentia. Boum lues a b. viro in duas classes diuiditur. Al- p. tera caucrum Volaticum comprehendit, seu cancri lingualem bobus intra a horas ob linguae eXUlcerationem lethalem, altera vero ventriculi et hepatis iu-

flaminationem. De ovium, caprarum, cadi. morbio. Probatur, plantas, quae noxiam vim in haec anim lia exercent, omni modo exstirpandas esse. 13 ALESII ventilatores, ad aeris puritatem conseruandam, valde eommendantur.

232쪽

NOXae macerationis cannabis et lini in aquis inprimis flagnantibus, stagnorumque ipsorum, herbarum, quae in iis maxime crescunt, uberrime eXΡΟ-Πuntur, nec non ea, quae cloacarum publicarum cu-

P. I 62. Panis, in quo lolium temulentum continetur, manifeste venenatus est; noxius etiam panis est, in quo secate cornutum continetur, ob conuulsiuuin morbum, quem producit. Vstilago ab insediis pendet, adeoque et noxia est. Oleos a rancida, brassica putrescens, cast. noxia sunt. In vini mangoni sati probationibus DELII, U. lli. Obseruationes nuperae omissae sunt. Cereuisa non penitus fermentata sanitati obes eam putrida constitutione praesente suaderem). P. I O- --m; HALLERo omne est, quod parua dosi datum lethales effodius exserit. De venenis vegetabilibus generatim adseritur, ea ubi sanguini inferantur, lethalia esse. Ili rei testimonium venena adducuntur, quibus Americani tela inficiunt. Venena mineralia in corrosiua, primumque in corrosiua acida diuiduntur. Ipse HALLE Rus, ad debili ventriculo suo robur conciliandum, vitrioli oleum aqua dilutum per octo menses sumsit. De sublimato mercurio et variis mercurii praecipitatis. Mercurius adeo dulcis lethales subinde effectus exseruit, beatoque Viro suspecta medicina est optam vitare medicur merit deberet. Infantibus inprimis nocet et tenesmum producit. Regulus etiam antimonii HALLERΟ venenum est. Ipsi tres fratres cogniti fuerunt, quorum maxime seneX aetatem 9O. maxime iuuenis autem XO annorum attigerat. Hi antimonio, quo diu noctuque usi sunt, senium suum adscripserunt. Suaalta comesta vomitus intensos concitauit ob pondus Dite ventriculo molestum . Intestina arsenicum non erodit. - Aqua P Ufana arsenicum pro basi babet. Alteri venenorum mineralium clasti inuetra cuustriu- gentia

233쪽

gentia et paralysii inducentia adscribuntur. In his plumbum princeps est. Venena temperata ista, quae poniser aer succeston vocant. ex plumbo ab acidis vaporibus aut vino fermentante corroso constant. V nenorum diuisione ex variis auctoribus varia exhibita, antidota arsenici, mercurii sublimati, viridis aeris Cl. NA VIER eXPonuntur. De venenis vegetabilibus aut corrosi uis aut na p. a 26, colicis, eorumque notis generalioribusque enectibus. Narcoticorum effectus in principio quodam fingulari, vaporoso latet, chemica arte vix cognoscendo. OdOrem spiritus vini b. vir in milite ex ebrietate apopi ctico in cerebri ventriculis percepit. Mortem eOrum, qui eX ebrietate moriuntur, exhalationi spiri- tuosae in cerebri ventriculis adscribit, neruos subito comprimenti. Opium ex papauere vulgari Noster

optimum eduxit. Vir ipsi notus fuit, qui omnes paene Virgines, quibus potiri potuit, opio dato, ipsis insciis stuprauit. Bella donnam b. vir ad cancrum sine ullo effectu adhibuit. Dolorem tamen folia impolita sedant. Oenanthe crocata in Anglia saepe homines necat, et si Angli quem cicuta sumta necatum es ae reserunt, haec planta viplurimum intellia genda est. Ari maculati folia comesta Anguinis sputum coim P a6O.

citarunt. Summum vegetabile venenum aconitum

veteribus fuit. Vidit HALLE Rus puellas lipothymia correptas fuisse ab aconiti flore luteo serto in pectore gestato. Ventriculo maxime inimicum elisa dillae semen. Unicum olus granum comestum linguam erosit, ptyalisinumque intensum, perdurantem produxit. Animalia venena vegetabilibus longe a Cri Ora p. 28 I. sunt De canis rabidi veneno remediisque ad illius effectus auertendos prolixe agitur. Vidit Cl. WEBERVS, lac v*ccae iam hydrophobae ab aliis sine ullo

V in incomm

234쪽

incommodo potum esse. De veneno viperarum, modoque, quo viperarum venatores Itali viperas capiunt, varia proferuntur.

r. 3I3. Transitus ad effectus venenorum generales est. Omnia venena in ventriculo irritationem, spasmos, e denaqu* et in pectore producunt. Signa autem veneni praesentis generalia non dantur, quum cuilibet veneno proprius essectus sit. De cadauerum inspectione legali. origines huius inspectionis ex constitutione criminali Carolina repetendae sunt. Modi talis inspectionis accuratissime recensentur, et ad finem Cl. editor visum repertum ab Ill. BALD IN GERO conscriptum addidit, incisionem studios continens ex cordis vuluere ipsi inflicto

demortui.

8 3Τ9 His omnibus praemissis, de vulnerum lethalitat

agitur. Lethalitatem ab insanabilitate diligenter medici distinguunt. Diuisio vulnerum in absolute, per so et per accidens lethalia ab HALLERo defenditur Vulnus absolute lethale tale tantum dici potes , quod mortem absolute post se trahit. Sed haec decisio aleae plen est, quam ob caussam et Halenses

medici carotidis arteriae communis Vulnu4 pro per accidens lethali declararunt. Hinc optandum esset, ut in animalibus tentamina circa vulnerum variorum

lethalit tem instituerentur. Lethali talis cauisae primariae duae sunt, quarum altera in functionum a vulnere praepeditarum dignit te, altera vero in sanationis impossibilitate posita est. Hecticis eam Obς uisam vulnera magis lethalia sunt, quod et ex minima si nguinis iactura periculum iis immineat. Saepius b. vir paucissimum sanguinem in cadaueribus x li morbo necatorum deprehendit. De lethalitate

Vulnerum eX recentioris physiologiae principii oditor quaedam addidit Ρ O8. D0 cerebri vulneribus speciatim agitur Cerebri sucouiso valde lethalis est i licet et nulla in cadauero

mortis

235쪽

mortis vestigia inueniantur. Fissurae cranii admodum dissiculter cognosci possunt, ipseque b. vir ingenue fatetur, se aliquando circa eas errasse. Fracturae cranii valde lethales non sunt, magis vero cranii depressiones, nec durae matris vulnera. periculosis sunt. Vulnera, quae per oculi orbitam cerebro inferuntur, prae omnibus aliis maxime lethalia sunt, quia sanguis etffusus aut pus euacuari nequit. Ventriculorum cerebri vulnera absolute lethalia sunt Cerebelli vulnera absolute lethalia non sunt, periculosa autem magis, quam cerebri vulnera, quum trepa natio cranii, cerebello vulnerato, ob occipitis inrisculos institui facile non queat. Nec mediae cerebelli partis perforatio absolute lethalis est, experimentis iii canibus institutis contrarium probantibus. Abs lute lethalia sinuum cerebri vulnera sunt ob sanguianem effusum apoplexiam statim inducentem. Medullae spinalis vulnera, si dorso aut lumbis inflicta sunt, valde lethalia non sunt, nec superioris medullae partis vulnera mors statim sequitur. Doctrina doneruorum vulneribus spissis adhuc tenebris obsita est. Ischiadici nerui vulnera periculosa et subinde lethalia sunt. -- Λrteriae maxillaris internae vulnera sen, per lethalia fuerunt. Manca est vulnerum pectoris, quoad leth/lit ' p. 38. tem, diuisio in talia, in quibus pleura vel laesa, V ὶ non laesa est; pectoris enim vulnera admodum ampla et partibus thoraci; lateralibus inflicta etiam lethalia esse possunt. - Laesio omnium thoracis viscerum, solis pulmonibus exceptis, lethalis est. Pericardii tamen vulnera lethalia non sunt. - MOrtem b. vir et ex superficiali pectoris vulnere vidit. Pulmonum vulnera pro absolute lethalibus tunc tantum pronuncianda sunt, si magna sanguinis copia in pectore profusa est. Abdominis vulnera et non penetrantia lethalia p. 62. evadunt musculo recto cum vaginis suis tendinosis

236쪽

discisso ; hemia enim ventralis lethalis inde nascitur. Vulnera intestinorum plurium fere semper lethalia sunt, duodeni intestini autem vulnus prae omnibus aliis lethale es f. Mesenterii vulnera, magno vase non laeso, dubia adhuc sunt. Summe lethales sunt vasorum lacteorum s undi ordinis laesion . Vulnera hepatis omnia lethalia sunt. Eadem et de lienis vulneribus valent. Renum vulnera, quae substantiam tantum corticalem respiciunt, illaesa pelvi, longe magis periculosiora iis sunt, in quibus pelvis stinui laesa est. Urinariarum viarum vulnera pro ut plurimum lethalibus habenda sunt. Vteri vulnera valde periculosa sunt. Illorum effectus debilitas, sine ullo alio malo est. Videtur hoc modo vulneratis vitae principium ademtum e ise, ita ut sine dolore li-pothymae ac conuulsae moriantur. s. 8a. Lethalia sunt vulnera arteriae infrascapularis, humeri neruorum, nec non vulnera prope semur, quavperpetuo mortem inferunt. Ligamentorum vulnera

insanabilia quidem, sed non lethisera sunt.

Verbera, a quibus non tam partium laesio, quam sanguinis in telam collulosam profusio sequitur, i saepe lethalia esse possunt. Regula HALLERo est, extrauasationem lethalem esse, si longitudine latitudineque quadratum pedem excesserit; tunc enim aut subita mors sequitur, aut putredo in extra uasato sanguine nata inassam humorum inficit morboque putrido producto affectum iugulat. Haec fere eorum summa est, quae in primis huius voluminibus continentur. TE ICHΜEYERIANI libri, quem HALLERVS commentatus est, versio simul addita est, sed hoc modo, ut non facilis ubique dictorum HALLERI, TE ICHMEYERI et editori*distinctio sit. - Plura et in angustius spatium redigi potuissent. - Elaboratissima operis pars de vulnerum lethalitate est.

237쪽

i. e.

Medicus infantum auctore CHR. IA C. MELLIN. ima parte diaeta infantum proponitur, alterax morbos eorum curandi ratio. Liber partim ex propria, partim et aliorum Obseruatione, quos tamen Cl. Auctor non nominat, natus est.

De lactantium diaeta primum agitur. Varios iu- Latum morbos caueri posse, si sanguis ex funiculo umbilicati rescisso exprimatur, Noster ex Arabum i statheoria, qua Omnis sanguis, qui ad uterum derivabatur, nocivus, imo venenatus putabatur, asserit, Variolas tamen hac en chiresi benigniores reddi non putat. Laciatio infantum ex propriis matris uberibus nimis generaliter commendatur, nullo respectu ad recentiorum, inprimis T Is SoTI, Obseruationes habito , qui a favis quidem infantes lactandos esse probat, non Vero a male sanis. Lactis serum, quod insantibus, matris aut ieiuniis consumta, aut ira, Caeta exagitata, materni lactis loco commendatur, nouqu dr si quum, quod vidimus, ob acidam suam naturam, torminibus ansam det. Praestat certe lac vac- sinum aut caprinum aqua remixtum exhibere. Diaetam nutricum bene Cl. Λuctor exhibuit, sed errorem commi sit, quem in diaeteticis nostri temporis libris paene omnibus notauimus. Diaetam videlicet commendat tenuem, cibosque leues, eupstpto omissa aurea ista regula, diaetam nutricum quidem legibus quibusdam adstrictam esse, non nimis ramem a diaeta, cui antea a fueuerant, recedere debere. Vidimus, diaeta a ΜLLLINO nostro commendata in rustici S

238쪽

flicis inprimis et duro victui adsuetis nutricibus cum

rigore quodam obseruata, morbos obortos esse ex digestione laesa et neruorum ata Xiai nutricem autem

hoc modo assectam bonum lac infanti suo praebere non posse, facile quisquam perspiciet. P. I . Caput, quo ratio infantes absque materno lacte nutriendi proponitur, bona plurima continet. Potus illi ex aniso, polypodio, inprimis ex casma cum ladie qui psius infantibus, ut copiosa nos obseruatio docuit docetque, prae aliis omnibus maxime exitialis est valde taXantur. Ad victum polenta ex pane non fermentato cum lacte aut aqua laudatur; hoc vero polentae genu infantes subinde sat cito fastidiunt. Nos subinde quidem tales polentas, subinde tamen et alias cum carnium iuniorum iure paratas praecepimus, respectu quodam ad id habito, quod omnibus hominibus victus, ex animali et vegetabili compositus, prae aliis

omnibus conueniat.

Balnea primis tribus vitae mensibus quotidie ' adhibere iubet. Thoraces quidem non laudat, ex fiexilibus tamen ceti pinnis aut chordis intestinalibus consectos permittit nos ex laneo coactili confectos caeteris omnibus iure praeferimus sacchari usus, re

tatur.

P His praemissis, altera libelli parte infantum morbi

pertractantur. Rarus morbus teneriorum infantum quidem, attamen vere exi stetis, est inflammatio cerebrimenyngumque cum vehementi in Occipite calore

et fontanellae lapsu. Unit schisima vocat Cl. Λuctor. Naevos, qui magnas venas non habent, mi tione calcis vivae cum sapone exulcerare iubet. P 7 - Conuulsionum internarum, iterantium leuiumque caussa in acida materie in ventriculo latente pOnitur. Caussa occasionalis eas, intensissimasque con- Vulsiones producens, recte a Cl. viro in noxia illa enchi-

239쪽

enchiresi ponitur, qua infantibus diu noctuque linteum in papillae hiandam formam coactum praebetur, cui panis masticatus saccharo remixtus, aliisque' dulcibus et acescentibus inclusus est. Cuius consuetudinis pessiinos essectus et nos saepe vidimus, eo praecipue redeunte Vt atrophiae fomitem accendam, postea saepistin te lethalis, neruorumque mobilitatem in immensum augeant. Magnesiae dosis quantum casseae cochleari comprehendi potest nimis magna est. Praestat et magnesiam rhei puluere remixtam exhibere. Linci flores Noster ex propriis experimentis, ceu medicinam ad conuulsiones maxime valentem, commendat.

Ad diarrhoeam infantum, inprimis p*rtinacem, p. 8memetica laudantur ex tartaro emetico parca dosi ingesto, et ad lienseriam, frequentem admodum infautum morbum , corticis Peruviani extractu in cum aqua cinnamomi solutum. Nos hoc modo affectis, purgatis probe primi3 vii S, rheum cum aequa parte nauedinis corticum aurantiorurn exhibere solemus,

nec qi quam haec medicina spem nostram fefellit, impositio inprimis abdomini meiathae herba cum vini spiritu paululum madefacta). Ad ani procidentiam quernum corticem et no saepe cum fructu adhi

Febris, quae a dentibus caninis dissiculter erum p. Ιas. pentibus accenditur, rachitidem saepius producit, perdurante febre, mortemque, ex febre in lentam cum tumido abdomine degenerata. Stomacace infantum, quam IOURDA IN nuper descripsit, qua durante maXima saepe maxillae pars cum naso, labiis, buccis, cael. a putredine exeditur, bene descripta

est. - Copiosus puluerum temperantium, terreorum, mal Chionis, caet. vises atrophiae forte originibus valde fauet. Medicinae ex ferro ad eam commendantur, nec non iniustum glandium quernarum

240쪽

Iutuin, in eaque medicina taraxaci extractum solutum esticacissimum, adiuuantibus curam balneis, invenimUS . . Ad variolarum insitionem methodus a Cl. GAT-ae 1 inuenta prae aliis laudatur. Omnis sanorum ad insitionem praeparatio reiicitur. Liber in vulgi, usum populariter conscriptus est, et plurima bona, rationi et experientiae consentanea consilia continet. Formulae libro additae omnes bonae sunt.

VI. Carmen de medico, ignorata morbi caussa, male curante. Tubingae i78 . in 8. zἱ pl.

Nomine ficto carminis auctor IANI IRENAEI So. LISCI usus est. Rarum autem nostris temporibus, verum tamen non plane inusitatum, nec iniucundum penitUS est, res seueriores medicas carminibus pertractari, quum in tali laborum genere HEBEΝ-STRE1TIVS, vir quondam illustris doctissimusque, laudis particulam haud exiguam meruerit, ut alios, eo recentiores, taceamuS. Peccata inprimis medicorum taxare sibi carminis doctissimus Auctor proposuit, sed non omnia, Unum tantum, - -- quod princeps utre a Pellarueris, et quo

Nou aliud magis essee frequens iusseu ris inquam. At quid peccati est illitae Tribus accipe' CAUssa

IGNORATA ΜALI.' Morbis adcingere sese Curandis audent c9mPlures, nec tamen aut

Veras illorum studueriint noscere caussas Auctor Cl. quum plus quam viginti annos medicinam fecerit, saepiusque viderit, medicos per plures menses plena medicamina dextra stomacho inculcasso, historias quasdam morbosum adsert. ProbanteS,