Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

251쪽

Angli hos labores valde celent, nec quemquam sicile

ad eos admittant.

Differentiam quandam inter nitri spiritum et aquam seriem alchmisiae statuerunt, sulphureum principium ubique quaerentes. Nitri spiritus hiis fuit ope argillae aut luti paratus, fortis vero aqua idem spiritus sulphuris ope confectus. Modus wEsTRUΜvii spiritum salis dulcem pa- p. 247 randi deseribitur. plura etiam de magnesia bene praeparanda addita sunt. Methodus etiam lac sulphuris causici lixivit ope, quo sulphur facilius seluitur, quam sola caleri traditur. Calomel num genuinum sit , hoe cognoscitur, si cupro sese addatur, et eX cupro colorem non mutante cognosci

potest, calon et genuinum esse. Butyrum antimoni, sulphur antimonii auratum, tam solidum, quam liquidum, tincturam antimonii

acrem, tartarum emeticum, tincturam neruosams L STtnCHE , aquam selopetariam, lassiam conmeiendi it praeparandi rationem Cl. editor adiecit.

In Gallia sal mirabile Glauberi crystallisatione p. 27.

durante vehementer et perpetuo agitatum, Ut magnarum crystallorum generatio impediatur, locci salis thartici Anglici venditur. Minio laterum puluis admiscetur. Myrrhae et hederae gummi cerasorum gumini saepe admixtum est. Crocus carthamo tinctoris adulteratur. Pulverisiato Norimbergenses no- res talendulae admiscent. Gavellatis cineribus arena idmiscetur, ex gelatinosa praecipitatione acidi viuisiti ope cognoscenda. Terras absorbentes cumer stallis tartari non praescribendas esse, Cl. vir e eoprobat, quod tartarus calcareus, nullo modo di-su endus, inde oriatur.

Libro, qui additamentis Cl. editoris, viri industii et in chemicis rebus perilitani, utilisimus euasit, liuex copiosus adiectus est.

252쪽

i. e.

obseruationes de uteri haemorrhagiis in pue peris et de medicinis ad eas cohibendas. Libri versio es , qui anno I 776. in Gallia, titulor observations fur les perter de, fatig Aer fenimes

en conches et fur se intam δε ter gueris prodiit, a Cl. HELI, , medico Gerano doctissinio, consecta. Eiusdem libri et versio, sed contracta magis, in eoi lectione opusculorum medicorum Lipsiensi, titulo: Samm

Doctrina de uteri structura, quam maximam ad partem pro musculari habet. nec non de uteri extensions ab ovulo impraegnato eiusque ad Ouulsim perfectum expellendum contractione exposita, Voster ad caussas transit, quae uteri contractioni adaersae soni. Hae, si in secundinis sitae sunt, eo rei eunt, ut aut secundinae inaequaliter utero adhaereant, aut nimis curuam et inaequalem structuram habeam, aut nimis curto umbilicati funiculo instructae sint. Iraeterea et uteri inaequalis contractio, spasmi uterim inaequali contractioni et accumulationi in utero pso fauentes, praepropera nimis secundinarum extradio, utero statim post partum atonia quadam ad tenal laborante, haemorrhagias uteri producunt. P. I S, De inertia uteri, ceu haemorrhagiae uteritae caussa. Syncopen uteri et hanc inertiam Noster πι-

eat, illique varios si adus tribuit. Secundinae idii

253쪽

in casu in utero residuae haemorrhagiam certissime metuendam, donec vim suam contractilein uterus acquisiverit, efficaci modo arcent. Inqersio uteri saepius accidit, quam vulgo creditur. Producitur aut ab inertia, aut a manu obstetricis indocta. Tres illius gradus statuuntur. Scissura uteri haemorrhagiis maxime funestis an- p. 73. sam dat. Subinde et uterus ab imprudenti obstetricis manu, aut a secundinis vi extractis laceratur. Subinde et uteri os a capitis nimio impulsu scinditur, sed haec scissiti a valde periculosa non es . Idem et post vim nimiam accidit orificio ab obstetricante ib

Animi deliquia frequentissime quidem post uteri p- IOI

haemorrhagias in puerperis accidunt, sed et ab aliis

caussis nascuntur, v. g. euacuato utero vi nimis subitanea, a malo hysterico, subinde et alii morbi, dolores post partum, caet. lipothymias producunt. Altera operis parte in medicinas remediaque in- P, IOφquiritur ab auctoribus ad arcendas et curandas hasce haemorrhagias propiosita. Ad arcendam ab uteri pigritia o tundam haemorrhagiam partuim non nimiSacceleFare inprimis conuenit; et si iam durante partu haemorrhagia incidens periculum minatur, par tum quidem accelerare licet, sed semper ita, ut vivro iustum tempus ad debitam contractionem supe sit; maximum enim accelerati partus periculum Rsanguinis profusione pendet, quae semper sere cauwtur, si, sublatis potentioribus obicibus, caetera naturae relinquuntur. N0ster, qui haec semper obseruauit, nunquam Vidit puerperam esse mortuam, dum ad

partum ob haemorrhagiam accelerandum versionem institueret.

Sat notabile est, foetum, versione instituta ob ha morrhagiam, plerumque mortuum extrahi. Caussa in eo latet, quod, separata secundinarum parte ab utero, foetus parum sanguinis accipiRt. Omnes prae

terea

254쪽

terea foetus, Agripparum partu editi, lipothymi in initio sunt, parsque eorum tertia semper moritur. Qui et evadunt, imbecilles in initio sunt. Si vitam matris foetusque, haemorrhagia iam durante partu praesente, seruare velis, summi momenti est, ut partum eo tempore acceleres, quo mater virium iacturam ingentem nondum passa est. Debili talia matre existente, vi plurimum accidit, ut ea statim pereat, foetu ex tracto.

p. Ia S. Si in Agripparum partu umbilicati funiculo femur constringitur. aut si idem funiculus praeternaturali modo partes intra femora sitas occupat, funiculum discindendum esse Noster asserit. Nuper, quum ad parturientem vocaremur, obstetrix funiculum umbilicalem foetus pedibus praeuiis usque ad caput, quod in vagina uteri haerebat, in lucem editi, ligauerat. Foetus sanissimus, perfectus ex omni parte, mortuus erat ex suffocatione ob sanguinis citaculum interceptum, quum obstetrix caput extrahere nesciret).

Regula princeps Nostro est, ne secun ae festi-nsinter eaeucantur, dum utero adhuc atacerent. Si vero pars secundinarum maxima iam naturae ope taluta est, et ob particulam adhaerentem haemorrhagia nascitur, opus est, ut secundinae citissitne extra. hantur; sanguis enim profusus uterum eXpandens nouam caussam sanguinis profluuii aucti constituit. Modi secundinas extrali di varii, nec non secundinas sacco praeternaturali inclusas altero loco nimis sortiter adhaerentes, caet. separandi accurate eXPO-

uuntur.

p IIJ, Quomodo uteri inuersiones sanare expediat. Tres earum gradus sunt, depressio uteri eiusque aut imperfecta aut perfecta inversio. Si uteri landus profundiora petit, ita tamen, ut pars fundi depressa in uteri orificio non percipiatur, depressio est. Imperfecta inversio est, si uteri fundus in uteri orificio

255쪽

percipitur. Uteri scistbra optime cauetur, si utero nulla vis insertur, dolores nimii antispasinodicis, situ puerperae debito, caet. praecauentur. Vteri vero orificium, inpriviis si praeter naturam tenue est, quum facile scindatur, caueat sibi obstetricans, ne

partum urgeat.

Ad lipothymias praecauendas situs horizontalis P. I 73.

puerperae inprimis valet. Conducit et abdomenias cia paululum adstricta circumdare. Dolores post partum lipothymiaeque ex iis opto sedantur. bubinde et hi dolores cum lipothymiis coniuncti atoniam uteri excipiunt, subinde et a sanguine in utero stagnante producuntur. Nunc in remedia praecipua inquiritur ab aucto-pribus ad cohibendam sanguinis ex utero profusito nem laudata. Venaesectio nil prodest, imo obest. obsunt pariter articulorum infernorum ligaturae. Adstringentia interne data vasa quidem crispant, sed

in haemorrhagiis uterinis nimis tarde Operantur.

Anodyna in sanguinis profusionibus a spasmis productis cum fructu quodam adhibita sunt. Abdominis compressio, inertia uteri praesente, conuenit Maxime autem expedit frigida epithemata ex aqua et aceto ventri imponere, aut frigidam aquam cum acidis remixtam in uterum iniicere. In intensa uteri post partum haemorrhagia adstringentium iniectionem Obstetricantes parce commendarunt, licet utilia

sint, lioc tamen iis obest, quod non semper in eum locum ferri possint, ex quo sanguis prosundituro

omnium efficacissima ad uteri haemorrhagia38. 2II. medicina haec est, ut sanguini erumpenti fortis obex ponatur ; idque fit, si lintea, aut linum contortum, aceto imbutum in uteri vaginam, aut tu ipsum uterum immittatur. Hoc remedio Cl. A uctor per XIII. aut XIV. annos prospero semper cuin succ illavsus est. Constringo humor . quo hic pessus im- i butus

256쪽

butus est, uterunt ad contractiones concitat, vasaque praecludit, quae haemorrhagiae ansam praebent. Tempus interea fibrae commodum sese contrahendi hocque modo haemorrhagiam efficaci modo praefocandi nanciscuntur. Nec in aliis haemorrhagia. rum uteri speciebus haec medicina minus valet. p. 2I6. Ad usum huius remedii ulterius confirmandum

obseruationes auctorum Omnis aeui allegantur.

Haec methodus et in haemorrhagiis uteri grauiditate durante mire valet. Omnia in tali haemorrhagia eo redeunt, ut grumus sanguinis generetur, quo V sa reserata praecluduntur. Hic vero grumus difficulter, ob sanguinis aestum, aut tenuitatem, gene ratur, sacile autem pessario tali constringente applicato, ita ut partus, versione foetus instituta, acceleratio, quod negotium semper dissicillimum est, hac en chiresi saepius inutilis plane reddatur. Secundinis in grauiditate orificio uteri interno adhaerentibuS

hi pessuli etiam valent, si et uteri os iam valde distentum fuerit.

p. 262. Si peregrinum quoddam corpus in utero haeret, quod ob orificii uterini constrictionem extrahi nequit, ad mortem averruncandam tale pessarium applicandum est. In inertia uterr et haemorrhagia ab ea producta hoc pestarium unicum et certissimum vitae conseruandae praesidium est. Quum autem talis inertia in leucophlegmaticis mulieribus, quae so- Iidas partes relaxatas habent, maxime metuenda sit, et in his hoc praesidium praeclare valet. Valuit et hoc remedium ad haemorrhagias a graui uteri irritatione, spasmis, caeli inductas. Scisso uteri orificio, aut lacerata uteri interna superficie, multum quoque praesidii ex hoc .remedio petendum est.

P. 298. Sed sorte a tali pestario acido principio irritante

impraegnato tanta oritur irritatio, ut innaminationis ex ea metus sit ' Minime; quum enim vi tua constringenis agat, haud facile fieri potest, ut constri ctionst

257쪽

ctione a parte vasorum suprema vqrsus truneum producta stagnatio producatur. Nec uterina suffocatio a pessarii talis usu metuenda es L Hae enim suffocationes aut animi deliquia sunt a sanguinis iactura productae, aut conuulsis nes, quas hae lipothymiae excipiunt, quarumque origines pariter ex sanguinis iactura repetendae sunt. Sed forte ex grumo sanguinis in utero residuo p. 32o morbi ' Nullo modo i Plerumque grunnis post aliquot dies decedens albida tunica obductus est et interior maiiae pars tantummodo putridum odorem habet. Nec dolores, quos natura suo tempore ad talem grumum propellendum eXcitat, metuendi sunt, quum salutem aegris promittant. Si vero et, a putredine sanguinis intercepti morbus quidam metuendus es Iet, eius periculum tantum longe non est, quantum istud aestimandum est, quo sanguinis profusio vitae minatur. Caeterum liber facili ferinone conscriptus est, a viro quippe docto versus, qui et in praefatione cis. sus quosdam pessariorum Cl. LEROUX vsuin confise

mantes publici iuris secit.

i. e

De obstetricibus et institutis ad obstetrices

formandas, cum appendice de minuenda partus agripparum lethalitate. Auctor libelli eli sLRNHARD Us CHRISTO PRO RusFAusae, me lious Rotiniburg*nsis. Pruua fausis

258쪽

sa, quod huniana soboles degenerauerit, quodque copia illius minuatur, hoc in Europa accidere nou memini in in obstetricibus ponitur. De instruendis obstetricibus, inprimis his, quorum ossicium est ruricolarum partum adiuuare. Quilibet pagus propriam obstetricem habeat necesse est, probam, vegetam, a praei udiciis liberam, probe instructain ab obstetricio doctore. -- inomodo variolarum insitionern rusticis gratam reddere valeamus. Multa hic, in iisque plura bona proferuntur. 6I. De lethalitate partus Agripparum minuenda. Qui mortui nascuntur, partem XXV. omnium partu

editorum eniciunt. Caussa non tam in morum eo

ruptione vitaque delicata, sed potius in obstetricibus posita est; versio enim foetus extractioque pedibus praeuiis, quamuis et semper umbilicatis funiculi

quandam compressionein secum coniunctam habeat, hoc tamen non efficit . ut ex hac compressione sanguinisque circulatione in foetu intercepta foetus animam emittat, quum Plures infantra vivere pergant,

licet et alimentum omne iis per plures dies deficiat. hoc argumentum non quadrare videtur; foetus enim in utero ex compressione funiculi umbilicatis non ob alimenti penuriam, sed ob quietem quandam in sanguinis circulatione inductam, ob apo-plexiam sorte genergiam, moritur . In Detu autem, qui post versioneni Agripparum partu in lucem editur, funiculi umbilicatis compremo tanta non est, ut omnis sanguinis communicatio ea intercipiatur, foetusque infernis articulis ad clunes usque editis. haec compressio funiculis umbilicatis demum paulo fortior fieri solet, ita tamen, ut foetua toto part negotio durante tantum semper sanguinis accipiat, quantum necessarium est. Quum autem tu Agrip- parum partu sanguinis ex foetu in matrem refluxus ob compressionein magis, quam assiuxus, minua

tur, necessario sequitur, frequonte. Ox hoc partu

mortes

259쪽

mortes a sanguinis in laetus corpore accumulatione derivandas esse.

XI. MARTINI LANGE, medicinae Doctoris Corona- Transylvania, rudimenta doctrinae de peste. Viennae, apud Rud. Graesser. ι78 . in 8. 96 p/gg. Ea, quast probatissimi auctores de peste scripserunt, inconcinnum systematicumque ordinem digesta hic liber continet. Pestis Cl' Auctori est sentinus gradus febrium omnium malignarUm, contagiosarum et epidemicarum cum bubonibus et cata hunculis. Cum febre semper pestis coniuncta est, frequentissime cum febre putrida neruosa. Duplex autem in peste febris est, altera a stimulo fermenti pestilentialis producta, altera vero prioris effectus. Contagium pestis non tam essicax est, ut multis videbatur. Λ fide dignis viris Auctori narratum est, in altis et anterioribus aedium partibus, ipsis in domiciliis interioribus pelliferos continentium bene perstatis nullum adesse contagii metum, imo Ob

gri iacebant, ad distans intrare potuisse, dummodo nouo aere domicilium renouatuni fuerit, et aegros vel res insectas non tetigi sient ipsi. - Carbunculi in epidemia Coronensi ann. 1718. interne adeo, i vesicae urinariae collo, immo in bubonibus ipsis, obseruati sunt. In eadem epidemia medicus hoc tempore ALBRICIAE , Cuius obseruationibus manu scriptis noster in hoc libro conscribendo usus est, in alio aegro septem, in alio quindecim, et in infante viginti qu tuor bubones Obseruauit. Pestis causs/m proximam Cl. auctor in humorum p. a s.corruptela ponit, ex mi serri mo vitae genere inter plebeios, penuria, immunditie, caet. exorta. Miasma

260쪽

pestis ipsi est tenuissimum alcati sanguinis naturalem

crasin dis luens, destruens eumque ad gangraenaSpessimas disponenS.

De quarantaenae noxis hac occasione disseritur. Eam Transylvaniae plus noxae attulit se, quam ipsam pestem, nulloquo modo pestilentias arcendae sussicere, quum infectae merces et maxima cura satis et penitus purgari nequeant, multique, qui qua Pantaenae longissimo tempore durante vitam sustentare nequeunt, per Ocelaltos tramites cum mercibus Trans yl-P- 33- vaniam ingrediantur. Concludit CL Auctor ex eo inprimis, quod Hungaria et Transylvania mercibus peste infectis clam allatis eontinuo abundent, rex F se infectar nunquam inficere, ni si caussae externae, aeris constitutio, fames , et corporum singularis dil- positio accedant. His Omnibus probatur, quarantaenam superfluam penitus esse, et ad ditandos mercatoreS tantum inuentarii, qui lucri faciendi caussa

saepe rumorem de peste in Turcia grassante spargunt, Turcis quibusdam tantum febre forte innectis, quam, licet mitissima sit, tamen et hi pestem appel

lant.

p. 3 S. Peste in epidemia Coronensi bis terve quidam

correpti sunt. Subinde et contagium in alios dissicillime transit. CI' A LARICH notante, mater peste correpta infanti incolumi manenti ubera sua ad mortem usque praebuit. Immo lactens infans peste correptus eam matri ubera praebenti non communicauit.

Omnia itaque ad dispositionein redeunt. Vidit

REN ZiNG, principum quorundam Turcicorum a

chiater, interpretem in aula Turcica, qui bis iam peste laborauerat, quum ad latus primi Caesaris officialis consedisset, in cuius gremio breui antea filia peste affecta exspirauerat, domum statim festinasse vestimentisque abiecit is incolumem mansisse, seruuin vero, qui vestiinentis abiectis usus fuerat, peste cor. reptum breui periisse. In