Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

581쪽

sere singula laruas contineant. Noua est Ph. fraxinella, quam aeque ac laruam describit. Ph. crataegellam primum in monte Linue hulla I 763, tertio die Iulii reperit Professor a I IN NE . XI. Ex diario Academiae huc transferri potest,p 33o,

ERICUM SUN DE RHERG testamento Thaleros circi

ter octingentos praemium constituisse, illi tribubndum , qui remedium certum et tutum inuenerit, calculo renum aut vesicae, huic quidem absque operatione, funditus tollendo.

II. Conspectus medicinae theoreticae in usum academicum, Auctore IACOBO GREGORY, M. D. Medic. theoreti c. in acad. Edinburg. prO-fesssi Collag. Reg. medio. Edilaburg. soc. 1Ο- ciet. Reg. medic. Edimb. sodal. honorar. et societ. philosoph. Edin b. sodal. eiusdemque a secretis. Editio altera auelior et emendatior. Vol. I. Edilaburgi apud Guil. Creebh; Londini, apud T. Cadeli et P. Elms ly; et Lipsiae apud Gleditscb. 1 82. in 8 V. εο ῖpagg. in gr. 8 v. Vol. II. ibid. eod. 6So pag. Mos in magna Britannia idem, qui in Germania nostra, inualuit, ut librorum medicinalium pars longe maxima vernacula lingua conscribatur, utque omnes medicinae disciplinae in alma Edinensi vernaculo sermone doceantur. Monitus

adeo a bibliopola Illustris quondam Auctor, parrem ex re sua fore latin in librum scripsisse, paucus enim nunc existere in tum librorum aut lactores nut emto res; a proposito tamen suo non destitit, sed institutiones suas latino sermone conscripsit, in quibus

582쪽

physiologiam, pathologiam et therapiam genera'

lem hoc ordine modoque hactenus nouo complexus est, ut exposito sano functionis aut actionis corporis humani cuiuscunque statu, doctrinam de morbidis ac praeternaturalibus eiusdem actioni S mut

tionibus statim subiungeret, eoque modo doctrinis. physiologicis aegri corporis animati status seientiam subnecteret, utili sane admodum, lidet a sueto studia medica tra flandi more alieno, etiam ab illustri 11sso To in libro nuper edito de medicinae studio peris fiori reddendo, cuius censuram in commentariis nostris dedimus I, admodum probato et aliis ad imitandum commendato.

Praeclara penitus sunt, quae doctissimus quondam Vir de latini sermonis praestantia in erudito rum libris scribendis profert, quae ipse longa ex

perientia usuque rerum continuo vidit didicitque. Nondum se vidisse asserit praeclarus vir, effreno isto studio Omnia vernaculo sermone scribendi studia aut breuiora, aut faciliora euasisse, scientiamque medicinae hoc studio aut hallenus aliquid profecisse, unquamve esse aliquid profecturam imo vereri se profitetur, ne tempus quandoque veniat,

imo ingruat, quo, exstincta latini sermonis sace, quae primam lucem praebuit, amissoque duco, qui per asperum scientiarum iter homines feliciter duxit, in pristinam relapsurae sint caliginem. Non autem nouitatis studio ductus in nouis opinionibus adstruendis, defendendis occupatus est sed potius in his, quae quemlibet scire oportet, rite et hoc

modo exponendis, ut omnia in praelectionibus ube rius explicentur. Anatomicas res omnes sedulo vitavit ab ossicio suo alienas. Pathologiam chirurgicam omisit, nec non externorum medicamento

583쪽

rum theoriam ad chirurgicam disciplinam pertinentem. Vsum tantum partium, et functiones vivi corporis morbosque, qui singulas istas functionesim nediant, et principia generalia de remediorum viribus atque effectibus in talibus morbis sanandis docuit. Doctrinam de mentis humanae iunctionibuS eiuSque cum corpore nexu coniecturas quam

leuissime tetigit. Expositis tandem copiosissime theoreticorum erroribus innumeris in praefatione 7o p3ginarum, Veraque via, quam in theoriis medicis ingredi oportet, stabilita, ipsum opus incipit, cuius prima PRr physiologiam et pathologiam complectitur. Primum caput de funditionibus vivi corporis, de

natura et caussis m9rborum, de viribus corpori in litis, quae sanitatem tuentur morbosque Gyellunt, et de natura, Uiribus, afth0ne medicamPntorum agit. Pertractantur in eo generatim, et introductionis quasi loco, functiones corporis vitales, naturale S, animaleS, morborum definitiones, sanitatis signa, symptomatum diuisiones variae et medicamentorum actiones generatim. Altero capite de solida materie, ex qUs csemor ossi malium fluvi, variisquρ eius dotibus tum Hemicirtum mechanicis, de coniecturis circa eius fabricam, de tela reticulata es de asyla origine, natura, Vs

agitur. A solidis tractationem incipit, quum hae

Partes lentius mutentur, renouentur. --- Causita

adhaesionis elementorum uniuersae compagis solidi animalis non aeri fixo aut elemento alii speciatim tribuitur, verum verosimilius Cl. viro est, singula elementa semet inuicem attrahere, nullum reliquis vinculo esse. Mephitici aeris exhalatio putredinis non caussa, sed comes est. Notitia caeterum

de solidi animalis dotibus chemicis semper impe secta est, hoc tamen boni praestat, ut naturam et Oo 3 cstus

584쪽

caussas quorundam morborum satis detegat medicosque ad idonea medicamenta perducat. - Telacessulosa seeundum HALLERUM pertractatur, sed

omissis pluribus ad eius physiologiaria spectantibus,

simulque mutationes eiusdem telae morbidae, inprimis Praeternaturalis generatio telae cellulosae et morbidae viscerum concretiones inde natae pertractantur. Vbicunque magna moles aut Compressio periculo aut incommodo fuisset, nullus adeps in tela cellulosa colligitur, secernitur vero, ubi vis resistens minor ut inter musculos, in omento, cadi. est. Adeps parum ab oleis vegatabilibus expressis differt, verosimile autem est, oleum per digestionem, partim in ventriculo et intestinis, partim in pulmone, in gluten conuerti, et hoc iterum per secretionem in oleum conuerti; nulla enim adipis organa secernentia nota sunt. Adipis copiosa secretio a tempWramento corporis humani maxime pendet, nec homo ut bos saginari potest quo sttamen fere negauerim; quies enim et copiosus victus nutriens plurimos obesos reddit, morboso saltim modo, eodem, ut in bobus.) Agitur tandem de usu adipi S. P, 37. C p. III. de folido vivo, seu genere neruos in eiusque dotibus, et subrion et Ut vis, et de coniecturis, quae circa eius naturam et actionem pr0latae fwvt. Musculorum ex neruis origines dubiae admodum sunt quum in foetu, cerebro adhuc molli et sero fluido existente, musculi conspiciantur insigne rObur iam adepti. Hinc musculi ex diuersa constituti

sint materia oportet ab ea, ex qua nerui fiunt. Tam arctuS autem inter musculos neruosque intercedit neXUS, Vt merito omnia solida vitia pro partibus eiusdem generis habeantur, cui nomen genuSnem VOsum a medicis imponitur. - Sensuum et motuum explicationes variae ex neruis instar chordarum

585쪽

rum vibrantibus, ex neruoso sui do, ex aethere per uniuersum rerum naturam eXpanso, enarrantur

sed omnia haec Cl. vir pro commentis habet, ad inutilia, incomprehensibilia, absurda sortasse, ducentibus, satisque esse putat, si medici ad singulas res facts s et veras de hoc argumento inuestigandas semet grauiter accinxerint. Cap. IV. de fensu eiusque varietatibus et vjibus et voluptatibus et molestiis et vitiis. In sensu duae res ad eum pertinentes exacte distinguendae sunt, mutatio, quae in animi statu efiicitur, nullis verbis describenda, simplicissima, rei externae, quae sensum excitat, dissimillima, et perceptio, seu notitia qualitatis cuiusuis rei externae, quam sensus nobis repraesentat. Fit autem sensus in homine sano et vigile, quandocunque status partis cuiusuis generis neruos aliquantum mutatus fuerit, siue ista mutatio ab externa caussa, siue ab interna facta fuerit. A priore caussa nati sensus ab impulsu dicunt Ur, a posteriori, a conscientia. Ab impulsu

vehementiore dolor sit, sine distincto sensu, stupor a vehementissimo impulsu. Attentio a voluntate quodam pendet modo; plerumque tamen sensibus nouis, iucundis, validis datur. Sensus eXterni omnes ad tactus sensum referendi sunt, visu excepto. Sensus caeterum Omnes voluptates et vitia molestiasque suas habent, ex variis naturae legibus, quae copiose exponuntur, explicandaS.Cap. V. de tactu eiusque vitiis, et de dolare, an p, xietate et pruritu. Toti generi neruoso tactus minmunis est. Dubium et coniecturale est, papillas neruosas in digitis influente sanguine quodam modo in factum erigi Nimis acutus tactus praeter naturalem in modum, si unquam, rarissime obseruatus est, rarissime, nisi forte inter delirium depravatur. Simul de dolore, eiusque caussis, sympto ,

586쪽

matibus, iisque, quae dolorem intensissimum s

quuntur, sermo est. Cap. VI. de gust , eius usibus, varietatibur et vitiis. Perfecte, a cerebri et neruorum vitio gustus raro deficit, obtusus in his est, qui parum ΟΙ- famis habent. Saepissime propter saliuae defessum

deficit, hinc obtusus in morbis compluribus. Cap. VII. de o actu eiusque usu, varietatibus est vitiis et de odorum natura e0rtamque editibus in codipus humanum. Deprauatus is olla ictus, ubi odores percipiuntur, ubi nil odorati fuit, ex particulis odoratis explicatur, quae diu in naribus haeserunt demum que eruperunt, nec non ex narium vitiis i ealibuS.Cap. VIII. de audiru, fontis, auditur vitiis, cum rium tinnitu. Partium auris internae amones nondum satis notae sunt, per dentes adeo, maxillam et petrosum os soni ad ultimam neruosam aurem Peruenire videntur. Cap. IX. de visu eiusque varietatibus et vitiis. Vsus variorum oculi humorum, praeter crystallinam lentem, is esse videtur, ut ab alieno colore,

quem unica et simplex lens dedisset, propter radios

Iucis inaequaliter refractos, praecaueretur. Vtilitatem insuper humor vitreus eam habet, ut globum oculi impleat, retinam distendat, ut Conca-Vam sphaeram repraesentet, quo plura eius puncta imagines rerum visibilium distinctas et accuratas accipiant. Quod alter oculus alterius motum sequatur, ex consensu inter binos oculos explicatur HOS ex acie oculorum amborum ad obiectum dirigenda explicuissemus, altero oculo Captorum exemplo , in quibus captus oculus motum sani non semper sequitur.) Strabis mi verosimiles origines no nunquam in retinarum vitio sitae sunt, si v. c. soli- in Warum puncta, centra non consentiunt. EUM

587쪽

sissemus omnes strabones, si neruus opticus non oblique oculum adiisset, sed centrum retinae Oezupasset. Agitur simul de vertigine, quoad origines

et symptomata eiUS.Cap. X. d euibus, qui dicuntur interni, memoria, p- ἔψη imaginatione, iudicio eorμmpue uarietatibus et vitiis. Quum de his omnibus animi funitionibus ne certa quidem hactenus coniectura fuerit prolata, m0 bos earum hactenus parum intellectos esse facito etiam perspicitur. At habet haec stinctio suos morbos' graues, attentione summa dignos, nimirum qui mentem vitient, inutilem reddant. Mento

captis iudicium sanum viplurimum est a falsis principiis. Delirium: labrile praesertim) in duo genera a Nostro diuiditur, ferox istud, furioso accedens, et mite, magis lethiserum, in tendinum sub sultus viplurimum desinens. Locales cerebri adfectiones anatomica disquisitio in delirabundis saepe detexit, inprimis sanguinis in cerebro congestiones, inflammationes, sed subinde in deliriis genus ner-Vosum magis, quam sanguinis motus, laborat oblitus est omnino praeclarus vir delirii febribus gastricis superuenientis ex ventriculi cum capite consensu nati).Cap. XI. de motu muscuhrum. Contractionis p. Imusculorum ratio diu frustra multumque quaesita adhuc latet. Praeter resiliendi vim musculi aliam adhuc habent, tonicam, a distentione, quae ipsa stimulus est, natam, in his, qui plena vasa habent,

admodum conspicuam, neruosam, a neruo irritato pendentem, qui musculum adit, animalem, a voluntate pendentem. Agitur simul de animi adfectibus eorumque in muscularem motum, musciniorumque formam influxum, de naturali lege, qua ad alios imitandos ducimur, de instinctu hominum ut animalium motui muscularis causia, UPetitu v

588쪽

rio, propensionibus, sympathia neruosa. - Comsensus generalioris sontes tres sunt. Cerebrum

cum neruis omnibuS, adeoque cum uniuerso corpore, peeuliarem Consensum habet, ventriculus cum toto corpore consensum alit, cutisque nec non reticulata membrana vasis neruisque probe instructa cum toto corpore in consensu est. Consensus etiam particulares plurimi sunt, naturales alii, alii morbosi. Ad hos consensus inter renes et Ventri Culum , nares vel asperam arteriam et septum tranS- versum, caet. referendi. De omnibus consensibus monendum est, licet plurium explicatio nondum data sit, eos a nexu pendere. quem Omnes Partes cum cerebro habent, idque certo adfectum modo vel statum uniuersi systematis neruosi mutare, vel partes saltim quaSdam, prae ceteris , in motus COI- Citare. Consensus inter parteς a se longe distantes alio, qu m per neruos, modo explicandi admodum rari sunt. P. I97. Cap. XII. de vitiis motus musiculorum, mobilitate

nimia, turpure, 'aralysi. Dinmo. Mobilitas a vigore diligenter distinguenda. Mobilitas est, qua

fibrae inusculares ad contractionem citantur, Vigor contra Vis est, qua contractio perficitur. Torpor

mobilitas imminuta est. Debilitas est, si motus musculorum iustii vi non perficitur. Summa debilitas paralysis est, mus euiorum vi vel penitus, vel paene deleta. P, zo8. Cap. XIII. de fomno eiusque usibus, caustis, Uarietatibus vitiis, defectu, excessui eorumgur norix et de ratione et caussa somniorum. Caussa somni adhuc latet. Male neruis fluido suo exhaustis et repletis vicissim tribuitur, nec melius a com P msso cerebro oriri creditur. Docent omnia, qua is innuin comitantur, signa, uniuersi generis neruosi et

589쪽

et inprimis cerebri statum a somno multum muturi; qualis vero ista mutatio fuerit, non docent. Cap. XIV. de sanguinis circuitu. In moribundis ventriculus cordis sinister primum quiescit, deinde auricula eiusdem lateris, nullo scilicet sanguine, vel parum, per pulmones iam transmisso. Ad eritur, mutum sanguinis prope cor velocissimum e sse,

multo lentiorem in minoribus et remotis ramis arteriarum , nulla peculiaris vis oscillatoriae, quae minimis fibris arteriolis iue tenacissime et efficaci sit- me inhaeret, ratione habita. Cap. XV. de motus sanguinis varietatibus et vitiis. De pulsibus su se agitur, eorum varietatibUS, excessibus, desectibus caussisque harum mutationum. Intermittens pulsus, qui quibusdam in sano statu communis est, et in aliis, dum vel leuiter aegrescunt, obseruatur, hystericis et ex hypochon-driis laborantibus frequentissimus, ob praecordiorum anxietatem molestissimus, oriri videtur vel avi neruosa in cor aliaque organa Circuitum promoventia inaequaliter influente, vel a fracta iam et exhausta neruosa vi et Corde vix amplius std contractionem valente, neque se deplente, donec plus solito distentum fuerit, vel denique a cordi S vicinarumque partium localibus vitiis. - Agitur postea de motu sanguinis nimis intenso, languente, abi Ormi. Abnormis motus a stimulo quocunque, spaς mo, Cael. inducituri Caussa est caloris, tumoris, ruboris, inflammationis, sanguinis profusionum,c0rruptionis, suppurationis. AbnormeS tales motus medici aut moderari, aut inducere didicerunt. -- Palpitationis cordis natura spastica est, spasmis totum genus neruosum aut cor assicient bus. Tandem de syncope breuiter agitur. Cap. XVI. de fanguinis natura et varietatibus et p. 26 Oivitiis. crusta, quam inflammatoriam vocant, pu-

590쪽

rum gluten sanguineum refert tardius solito coactum, quo fit, ut particulae rubrae Colorantes singo inem quodam modo subsidant, nec siqnguinis derastatem, ut diu creditum est, indicat sed tenuitatem, saltim minorem ad coagulationem pro Clivitatem.

Polypi ex solo glutine pendent sanguineo in solidam massam coeunte. Agitur postea de plenitudine varia et sanguinis inopia, sanguine inprimis

nimis tenui, aquoso, quem tamen in sanis natura, auctis statim aquosis evacuationibus, essicaciter Praeeauet, eodem modo, ut nimiam spissitudinem, praepeditis secretionibus et excretionibu S a quo-sS. - Humorum acrimonia lubricum sanda memtum est, cui medici nimium superstruxerunt. Acria enim ingesta digestione corriguntur, in sanguine mi delata obfunduntur, et assidue e Corpore, tanquair noxia , excernuntur. Hoc modo salium et acredinum Copia ingens Corpus, valetudine parum vel

non adfecta, libere transire potest. Continua viui hominis in putredinem procliuitas est, ob sales animales in eo copiose generatos, sed hi sales cum Vrina educuntur. Haec autem in putridam conditionem procliuitas multum salis dabit, non tam facile educendi, dum, ut in nautis, sales copiose ingeruntur, et aquae diluentis, eluentiS, potus par-CuS est. Huic autem corruptioni idoneum medicamentum suggessit natura, cibum recentem, vegetabilem, aere fixo plenum, quo cibo deficients Putredo, aerimonia. generalis languor. Subindo putridum fermentum putredinem inducit, subindo

partes, ab inflammatione, Cael. Cito putrescunt. --

Acida acrimonia sanguini humano nunquam aezidit, nec humorum ulli, quum primum ex eo secernitur. Nec alcatina acrimonia sanguis infici Videtur. Possunt quidem variae acrimoniae sari