Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

591쪽

guini in esta, ab acrium, aromatum, potuS inera eioris usu, sed de his nihil certi notum est. Cap. XVII. de respiratione eius gur Ulbus et Us- p rietatibus et vitiis, voce, laqueia, nisu, frapirio,

sernuintione. Caloris animalis theoriae recentiores omnes compluribus adhuc dissicultatibus obstrictae sunt, sed chemici veram iniisse viam videntur, qua demum hoc naturae arcanum detegatur. De

globulis sanguineis in pulmonibus figendis, tornandis, de pabulo vitae ex aere hauriendo nihil certi adhuc constat. Suspirium propter sanguinem fit per pulmonem male expeditum, ob debiliorem ubrium mouentium actionem: adfinis ipsi oscitatio est. - Sindultus subita et sonora se ii transuersi conuulsio est, ventriculo simul aliquando conuulso. Cap. XVIII. de concoctilone alimentorum. In se p. 3Is me praeter inanitionis sensum contractio quaedam fibrarum ventriculi subesse videtur. - Qui cibos vegetabiles tantum praecipiunt, ipsa natura sapientiores videntur. Condimenta consuetudo amare docuit; nec famen usu suo Carent. Cap. XIX. de vitiis conc0Gionis Variisque orga-n rtam, quae conc0moni inseruiunt, αlfectionibus mombo tr. Exponuntur appetitus deficientis, Varii, morbos caussae. Insolitarum rerum desideria, si iis modice indulgetur, saepe prosunt, raro Π Ozent. Postea sitis deficientis, immoderatae deglutitionis interceptae, digestionis dissicilis, alui nimis tarda citae caussae effectusque exponuntur. Tractatur simul de intestinorum laeuitate, difficultate, tenesino, motu intestinati inuerso, nausea, vomitu, ileo, me Cap XX. de secretione et excretione Parumque PDarietatibus et vitiis Secreti humores alii usibus variis in corpore inseruiunt, alii excrementitii sunt,

alii

592쪽

alii nouo animali progenerando, alendo necessarii

sunt. Secretionis ratio aut explicatio hactenus nulla data est, nec subrica organorum secernentium hactenus satis nota est, nec mathematicorum, chenaicorum Coni ecturae multum vero similis habent. Formari videtur organon secernen S ex ari xiis et venis sanguinem vehentibus, in cauum hiantibus, vel ductus sibi continuos habentibus, qui

humorem secretum, quo debent, deserant. Ressanae visaeque circa secretionum negotium ena rantur, spretis omnibuS, et vero similibus quibusdam, hypothesibus, posteaque de humoribus secreti S, urina, Cutanea exhalatione, sudore, sermo

est, pertractatis simul generalioribus harum secretionum et excretionum praeternaturalibus ad sectionibuS. In altero operis tomo physiologiae et pathologiae generalioris capita quaedam pertractantur. scilicet: Cap. XXI. de generandi facultate in utroque sext6 variisque eius et quae ei inseruiunt 0rganorum assesctio nibus morbostr agitur. Exigua sunt et imperfecta admodum, quae ratio in his rebus docuit, experimentum comprobauit. - In menstrui fluxus ratione reddenda probabile est, foeminas prae viris ad sanguinis plenitudinem procliues e ste, nimiam

sanguinis copiam in earum arteriis accumulari in- prirnis in laxioribus ramis uterinis, hos ramos distentos neruos in contractionem citare, qua per oscula patefacta demum sanguis exprimitur, profunditur. Interualli aequalis adeo ratio hactenus nulla reddita est; habent tamen sua tempora pleraeque res, quibus incipiunt, absoluuntur: nonnihil etiam consuetudo sacere videtur. In grauidis menses non fluunt, quia pars uteri, unde profluer solent,

593쪽

solent a placenta occupatur nec, dum infantem alit mulier, fluunt, quia ad aliam partem sanguis diuertitur. Ad cupiditatem veneris in mulieribus menses parum aut nihil faciunt. - Quae dicta hactenus aut dubie obseruata visaque circa generationis negotium sunt, dissicultates nullo modo superandas vix expediunt, nec est, qui dixerit, variae partes ad vitam necessariae unde veniant, quando, quo ordine perficiantur. Sed talis a vitae principiis subest fabrica, et magna et constanS vis, quae distendat foetus compagem mollissimam ideoque ad extensionem aptissimam. Distendens vis actio cordis est, qua aorta euoluitur in simplicem primum

tubum, postea in ramos extensa. - Lis medicorum experimentis, non rationibus componenda, de foetus cum matre commercio aut per Vasa Continua, aut per sanguinem in cauernulas profusum, ad usum medicum parum pertinet. -- Agitur postea de partu, puerperio, lachis generatione, mensibus solita aetate non prorumpentibUS, interceptis, suppressis, deficientibus, suore albo, sterili.

tate, ab ortu, partu disti cili, praeternaturali, uteri post partum affectionibus, caet. Cap. XXII. de corporis nutrimento, incremento,p- s.. satu, imminutione et morte morbisque, qui varias aetates comitari et assigere solent. Multa philosophimedicique de his excogitarunt sanae rationi non adeo consentanea. Uerosimile est, singulas corporis partes primo in longitudinem crescere, quia vis ydistendens secundum axes vasorum agit maXime, donec haec multum distenta et firmiora facta magis magisque in dies renitantur, nec amplius distendi patiantur. - Uita demum ipsa, ob rigorem, citius seriusve mortis causa fit. Mortis autem praeternaturalis genera numerosissima sunt, plerum quo

tamen, forte semper, functionum vitalium aliqua,

594쪽

ullo nempe cerebri neruorumque aut sanguinis circuitus aut respiratio, prius impeditur aut laeditur, quam vita penitu S exstinguatur. Proxima mortis caussa sane eadem semper esse debet, nimirum quae consistit in amissione ignoti istius generis neruosi status, qui vitam, quatenus corporea est,esscere videtur. - Mortem proxime dolor, molestia nulla praecedit, sensu videlicet sensim detrito et ante mortem semper ablato. - Agitur den, que de statura diuersarum gentium diuersa, et de aetatum morbis eorumque originibus P. 97. CU- XXIII. de constitutionum varistiatibus. Constitutionum varietates temperamenta dicta sunt, nec

multum refert, quo vocabulo ad eas exprimendas utamur, sed errarunt medici, temperamentum ad certum quendam humorem referenteS, per tractantur tamen morbi temperamentis sueto more

in scholis medicis stabilitis proprii. Altera operis theoretici parte de therapis, quam

generalem scholae vocant, agitur, et quidem Cap. XXIV. de medendi ratione, de natura rem diorum, de eo illis merens, nil fananaeos, aut mitigandus, aut praecauendor morbor. Non satis est medico scire, quaedam remedia ad quosdam morbos prodesse, nisi simul intelligat, qua ratione id

boni essiciant , in administrandis enim remediis memoria semper tenendum est, non nominis morbi, sed generalis eius naturae rationem este habendam, et ad morbi caussas, minutissimas qud subinde res plurimum esse respiciendum. - Ordinanda ideo et nominanda remedia sunt ex effectibus eorum constantibus maxime et simplicissimis, et quo melius perspectae fuerint et intellectae medicamento-vum facultates, eo simplicior fiet materia medica, que pauciora nomina seu remediorum Senera me-

595쪽

dici habebundi Excussis licet praeclare medicorum nostrorum temporum laboribus compluribus raris medicamentorum nominibus, quaedam tamen remediorum genera medicis adhuc in ore sunt quibus sine omni damno medicina careret. Medicamenta porro singula, quae sub generali titulo comprehenduntur, distingui possunt sis e magnitudine effectus, et quas gradibus, siue viribus, praeter

Communem et generalem esse bina sibi adhuc propriis. - Agitur insuper in hoc capite de iudicationibus curatiuis , palliatiuis, ex signis morborum desumtis recte hauriendis, ex uniuerso videlicet caussarum concursit, et de iudicationibus sanitati Conseruandae opportuniS.Cap. XXV. de diaeta aegrotantium. Multa pe-p-xitia saepe opus est, ut sciat medicus, qualia alimenta, et quo tempore singulis aegris sint permittenda. In acutis morbis, si aegri cibum nullum appetunt, cibum praescribere absurdum foreti Hinc acute decumbentibus cibus quam parci stimus praecipiendus est et petentibus tantum concedenduS. Tenuissimum alimentum et acutis morbis maxime conueniens poma atque olera praebent, validius paullo legumina et radices, quae farinam habent, inprimis solani tubero si radices, validissimum far, triticum inprimis atque oryZa. Ex avenaceis furfuribus, quibus aqua adfusa est, quae mora aliquot dierum subacidam fermentationem passa est, rustici Scoti coctione alimentum parant subacidum, febricitantibus admodum conueniens. - Radices esculentae pleraeque febricitantibus dari possunt, sed peculiaris commodi nihil habent. -- CarneS Callio et parce semper aegris dandae sunt, inpriri iis febre Urgente et putredine imminente. Cibi omnes se. bricitantibus hac forma dandi, ut ventriculum quam minime onerent, et corpus quam minime excitent

Tom. XXVII. Pars IH Pp aut

596쪽

aut calefaciant, hic iura carnium solidis longe praestant. - Potus in acutis frigidus esse debet, nec potui de medicamentis aliquid admiscendum, ob incommoda morbi, sitim, ventriculi adsectiones,caei. inde avicta. Satis eo nuenit acuto morbo detentis Rustorum potus Quaas. In omnibus diuturnis morbis oportet inprimis cibus natura et copia talis sit, qualis et aptus sit alendo et reficiendo eorpori, et simul non nimis nutrimenti praebeat, et concoctu facilis si, et nul la morbi indicia augeat, nec quid mali inducat, sed morbosae corporis conditioni, quantum fieri possit, auersetur, et qua si remedio sit. - Quantitatem cibi taliter adfectis praescribere dissicile et ingratum est, magis interesst qualitatem determinare.

Si librae duae boni panis sermentati cum lassis tribus libris sano perfecte homini nutriendo sussciunt, dimidia aut tertia pars aegro, lecto assixo, debili

sufficit. - Nocet admodum praeceptum, quod conualescentibuS ex morbis Communiter datur, ut parum, sed iterato edanti eo enim modo pluS edunt, quam sani adsueuerant, et digestionis vires infirmant. Caseus his morbis adsediis nocet, nec non omne sar, quod sermentationem pasium non fuerit. Parum etiam accommodatae aegris radices

solani tuberosi et legumina sunt. Esculentae radices quo teneriores sunt, eo magiS Conueniunt. SMlutaria poma, nisi ventriculo admodum infirmo. hoccoladae potus aromatibus non remixtae aegris

admodum conuenit et facile digeritur. P. I 8 I Cap. XXVI. de remediis adfringentibus. Ad stringentia sunt, quae debilitatem et laxitatem Corrigunt, partesque solidas ad pristinam et sanam fi mitatem reducunt. Modus, quo talem effectum in corpore vivo Producunt, parum cognitus hacte

597쪽

nus est, constat tamen, materiam solidam corpdris animalis iis firmiorem reddi, nec refert multum, qua ratione agant, dummodo emelluS eorum certus siti Notabile est, pleras tuae plantas, quibus radices amarae sunt, cortices plus minus adstringentes habere. Esteitus simplicissimus remediorum adstringentium est, partes solidas firmare, densaro, indurare, efficaciter in partibus, quibus proximo

admouentur, minu S in remotis partibus aut universo corpore. Asticiuntur ab adstringentibus fibrae musculares, tela reticulata Omniaque Organa ex his praeparata, vasa inprimiS et solida viva. -- Laesiones demum scin ictionum enarrantur, quibus adstringentia subueniunt. Cap. XXVII de remediis emollientibus. Min OP p. 2OO, eorum copia et varietas, quam adstringentium, est: omnia ad duo genera reseriantur, oleosa et mucosa. Validissimum longe certissimumque horum remediorum est pura aqua, praesertim calida, nec valde inferior ea calor cum humore coniunt tus. Cap. XX VIII. de remedii r roborantibus. Haec sunt, quae psti tes solidas vitaleS, cerebrum, neΓ-Vos, musculos afficiunt, earumque deficientes vires excitant, nimias reprimunt. Genus neruosum

quatuor vitia euidentissima et frequentissima habet, desectum, excessum vigoris, desectum mobilitatis et sensus, et demum excessum sensus et mobilitatis. Roborantia proprie dicuntur, debilitatem valent: tonicorum nomen improprium nimis est, hine. ceu coniecturale et ambiguum vocabulum, vitandum. Distinguenda autem roborantia ab adstringentibus diligenter sunt; vires enim musculis deficiunt et magna aliquando debilitas urget, quum nulla insolita carnium mollities adest, neque ideo adstringentibus medicinis opus est: imo debilitas cum rigore coniuncta locum ha-

598쪽

bere potest Non omnia praeterea roborantia stringendi vim habent, adsfringentesque maxime

medicinae vim roborantem eXiguam habent. Quaedam autem ex medicamentis vere adstringentibus

insignem vim roborantem in fibris musculosis, vel sorte in uniuerso systemate nertioso possident, cor licis Peruvia ini, ferri, cael exemplo. Plantae amarae omnes vim roborantem possidere putantur, et hoc consilio multum saepe nimis usurpantur, nocent enim large assumtae, nec veneni suspicione penitus c rent. Essicacissima roborantia vina rubra, adstringentia sunt. Robur demum Corpori conciliant idonea corporis exercitatio, frigus, apta diaeta, animi affectus notamilli. Animi asseelus excitantes Omnes vim plane roborantem possident, et quidam eorum paralysi asse: is et valde infirmis vim insolitam dederunt, ita ut ipsa natura idoneum corpori humano vigorem et robur per varia, quibus illud fungitur, ossicia, det conseruet tile. 7. Cap. XXIX. de remediis in firmantibus, quae vires fibrarum muscularium minuunt. Atonica, vitando ob ancipitem sensum nomine, vo Cantur. Necessaria sunt haec remedia potissimum ad contractionem nimis validam fibrarum musculosarum inuiti motus, cordis scilicet et arteriarum. Ρro caussarum diuersitate autem, quae talem statum inducunt, infirmantia sunt aut relaxantia, aut narCD-tica, ossicacissimae autem inanitiones, praesertim

copiosae, sunt. Insigne etiam subinde remedium infirmans diaeta tenuis, parca, frigus est. Infirmatur etiam corpus exercitationibus corporis intensis, animi affectibus deprimentibus, qui vero, ob ancipitem effectum, raro remedii instar adhibentur

Cap. XXX. de remediis jtimulantibus, quae vel sensum in partibus sentientibus, vel motum in partibus

599쪽

musculosis excitant. Pleraque utrumque effectu impraestant; sensus enim vehemens plerumque stimulantem vim habet. Ratio horum remediorum admodum obscura est; naturae enim diuersistimas medicamenta eosdem perfecte effectus, saltim simillimos habent. Maxima autem explicationis dissicultas in eo consistit, quod magnitudo effectus talium ire mediorum minime respondeat magnitudini caussae, ita ut effectus remedii in progressu saepe in contrarium desinat. Turbatur insuper aut impeditur actio medicamenti a genere neruoso varie

in eodem subiecto subinde disposito. Notandum autem est, in stimulantibus dari res quasdam, quae corpori tum sano integroque, tum parti admotae

separatae, mus Cul O v. g. confractionem aliquam statim excitant, alias autem, quae sensum sopiunt motumque reprimunt, haud raro tamen motus simul nouos et satis vividos excitant. Aliae res Π-cipitis naturae sunt, stimulantes et sedantes. Stimulantem autem vim habent omnia acria, sales medii, acidi, alcatini, plantae aereS, aromatiza aquae destili tae plantarum aromaticarum, Olea romatiza, balsama, resinae, gummi resinae, amarae plantae omnes, spiritus stillatitii sermentati, cantharides, fluidum electricum, calor, friguS, COPporis exercitatio.

Cap. XXXI. de remediis fetantibus, quae sensum

obtundunt motumque reprimunt. Explicatu dissicillimum iterum est, quo pallo multa talium reme diorum corpus ita assiciant, praesertim quum alia et quidem simillima medicamenta, vel eadem forte, alio tempore et aliter adhibita corpori plane stimulo sint. Motus autem nimius quiun a caussis variis admodum pendeat, intelligitur quoque, varia ad 'modum sedantia medicamenta esse, subindeque in relaxantibus, atastringentibus, exaestuantibuS, opia

600쪽

tis, demulcentibus, antis epticis vim vere sedari tem latere. Medicamenta autem, quae prima et simplicissima sua in corpus actione sensum motuS-que iam praesentes reprimunt, ad duas classes referuntur, narcotica scilicet et refrigerantia. Excutiuntur opii, hyoscyami, cicutae, solani effectus utiles, infausti. -- De refrigerantibus non dubitandum est, quin, aliorum instar sedantium, genuS neruosum primum assiciant, sed sensus vix multum obtundunt, aut soporem inducunt, omnia vero multo minus essicacia existunt, quam auctores medici crediderunt. Acida, inprimis mineralia fructus subacidi, semina frigida sic dicta, sales

neutri quidam, odorifera cuiuscunque generis, mo schus, Zibethum, petroleum ambra, ala foetida, Cael. praecipua sunt. Remedia nulla qualitate sensibili externa praedita quod saepe emellus insignes ediderint ad spasmos varios sopiendos, cinnabariS, lichen cinereus terrestris, flores I inci, viscus que NUm , Cael. ratio haec sorte est, quod multi morbispasmorum generis sua sponte saepe desinunt, post longa demum interualla, aut sorte nunquam redituri, ita ut a natura praestita medicamento medici adscripserint. Cum aliis praeterea haec medicamenta simul adhibita sunt, et sat is quid ero efficacibus, multa demum in animo8 aegrorum valuerunt, Corpore intailo, multos c'rte aegros fides sanauit. Sed antibus etiam adnumeranda sunt frigus, calor,

animi adfectus illud regimen, quo ab omni stimurilo cauetur, antiphlogisticum, ab omni irritatione maxime alienum. sitim exstinguens, alui liberae negotium medicinis blandissimis promouens, urinat citaris, putredini resistens. - Agitur demum CO-piose de narcoticis adhibendis, eorum contra indicationibus, noxis in morbis , inprimis in doloribus et irritati0nibus variiS.Caph