De sensibus Hieronymi Prouenzalis Neapolitani. Clementis 8. pont. max. medici, tractatus

341쪽

PARs SECUNDA . 3os strueretur cadente in illam partem cibo,vel aliquo alio, suffocatio causari.

Per expirationem autem recluditur,os asperae arteriar, per quod spiritus pertransit, ac expressus contrastione thoracis, incidens in ipsam asperam arteriam, de in eum, qui in illo est interceptus , aerem: qui denso ictu infractus retortus, de vibratus, cohaerentem aerem ad auditum Vsque percutit, secundum eam quae illi inest natiuam facultatem, & transportatrice soni, sicque causatur vox, quae ab alijs sonis dupliciter distinguitur, dc eX modo generationis, ct ex fine: ex modo generationis facto sono per vocalia instrumenta : percussione scilicet, spiritus expirati in ipsam asperam arteriam, Scaerem ibi interceptum, qui vibratus, Sc infractus, coligrentem aerem,ad auditum usque percutit. Ex quibus patet, quid in Voce sit percutiens,percussum, Sc medium: est enim percutiens spiritus expressus contractione thoracis: percussum autem, est aspera arteria , &aer in illa interceptus: medium autem est aer ibi cohqrens, de continuus,qui ad auditum usque secundum sonatiuam facultatem, quae dijches appellatur sonu defert: hinc sequitur, quod quicumque soni, non sunt animalium,vel li ssint anima- Qta lium,

342쪽

, , 3:6 - DE SENSI B v s . - lium, non fiunt per praedicta vocalia instrum ἴ-ta, non sunt voces, Sc sic differ uni voces ab alijssonis ex modo generationiS.

Ex fue autem differt vox ab alijs sonis, quod vox sit ab animali,per vocalia instrumenta, ad aliquid significandum, dc cum imaginatione:

. P. propterea dicitur vocem esse significativam aD sectuti anima ,sic dicebat Arist. ini ib. perihernes. vocem esse earum,quae fiunt in anima passionusignificatricem: sic enim canis diuersa voce, secundum diuersam imaginationem , alienum expellit, Sc domestico bladitur: similiter cetera animalia, non easdem edunt voces cum tristitia afficiuntur, de cum laetantur. Digret kox Aliud ex hoc sequitur, quod tussis,& si fatmodo herie per exitum spiritus per asperam arteriam, non

' 'V tamenis vox: differt en i m a voco,& modo generationis, dc fine: modo quidem generatio. -' nis, eo quia in Voce,spiritus qui extruditur sen-S . . pia sim,& secundum naturam egrediens, percutit Ordinate eum qui est in aspera arteria, de ipsa naarteriam,& ille paulatim trusus,&a percutiente. & ab aspera arteria sonat numerose,sit enim animali volente: unde proportione habet cum aere complantato: nisi quod hic immobilis om-

343쪽

pARs SECUNDA. 3orpabilis. In tussientibus ver6 spiritus praeter naturam mourtur,&aceruatim , & inordinate a thorace egreditur , & se ipsum quoque serit, ac illud quod eis in aspera arteria: qui acu in humidum praeter naturam in thorace contractu fuerit : animal vult illud spiritu extrudere, hicque cum non valeat, ipse ab eo repercutitur, & saepe enixus interrumpitur, Vnde sit etiam corporis concus io, quod non accidit in voce. Differt etiam, & sine,quia tussis non sit cum imaginatione , t non enim alicuius significandi gratia ; sed coacte: uisii ex conuentione , ut si tussiero hoc significabo ; tunc enim tussis vox

erit.

Sic ergd efficitur vox, ct haec sunt vocis instrumenta; unde in thorace, inspiratum aerem paulatim expiramus, pro Vt elegerimus , cum celeritate, vel tarditate loqui. Loquelae autem, Sc sermonis instrumenta

ultra praedicta, sunt lingua, palatum, gurgulio,. dentes, dc labia; si quis enim concinne loqui vult, ista instrumenta, illaesa habere debet, ex ipsorum enim laesione,vel omnium,vel aliquorum , blaesito,& loquelae impedimentum nascitur: dixi ultra praedicta : nam de necessitate ad faciendum sermonem,& loquelam ultra prsdi-

344쪽

sos D E S E N S I B V s. cta, requiritur vox, quae est materia sermonis, sine qua , nec sermo, nec loquela essici potest. Unde sit licet colligere causas omnes ,&. Vocis, ct loquelae, seu sermonis, dicimus causam materialem Vocis esse eXpiratum aerem: causam effectivam, naturam, quae diuersis musculis id praestare potest; causam instrumentalem, asperam arteriam, quae est Veluti tibia, ex diuersa . enim qualitate ipsius, diuersae emanant Voces, Ec propterea iuuenes sunt vocatiores , quippecu ipsam habeat magis lenem: senes minus vocales , cum ipsam habeant duriorem, & magis asperam, Ut propterea voces grauiores etiam habeant. Finalis causa est significatio secudum imaginationem ; sic etiam sermonis materia est vox: effectiva causa,rationalis anima, instrumentaria lingua, palatum, dentes, gurgulio, labia . Pinalis vero mentis conceptuum significatio. Unde irrationalia animalia sermone carent . Propterea linguam remissam, &labia deducta habent. Quaecunque autem CX Volucri- . . . bim imitari possunt sermonem , ut Psittaci, de

picae, & similia, linguam latam habent, &genarum compositionem hominibus persimilem possident. Ex his omnibus sequitur illa animalia non i posse

345쪽

mone carent: nam sit vocis materia est expiratus aer,quaecunque respirarenon possunt visce priuantur: respiratio.n .st per pulmonc, ius gra

tia facta est aspera arteria, ut per eam ingrediens spiritus, S aer, ipsum refrigerare posset. . Sed quid ad vocis, dc sermonis usum pertineat pulmonis refrigeratio,quae per aeris ingressumst, declarat Aristonrespirationem ad duos usus animalibus inesse ,& propter necessitatem , dc propter bene esse: primo ad in ter n i caloris refrigerationem, quq respiratione a pulmone per thoracis musculos absoluitur, sine qua impossibile esset animal viuere, ex qua sequitur cordis, dc partium circumiacentium refrigeratio, quae per noui aeris inspi rationem sit; sicuti per expirationem fuliginosae superfluitates ab eisdem partibus expelliantur, ex quibus respiratio ipsa constat, quae, ad hoc Vt sint animalia, confert,. unde animal ia pedestr ia, de quae sanguine abu- dant, fine pulmone vivere non possunt: pisces autem,&insectilia animalia pulmone carent, quia in aqua degentes, modica refrigeratione indigent, quae ex aquae frigiditate subministratur, quam per branchias admittunt, de expellant. Insed ilia autem animalia, cum sanguine

careant,

346쪽

careant,non indigent nimia refrigeratione :sed sufficit aeris externi refrigeratio, per subtiles illas tunicas , quibus anulosae partes connectuntur: hic ergo est primus vlus pulmonis. Vtitur natura ad alium x sum pulmone,ad bene esse animalium, t expiratione non solii sui i-g i no sar su per fluitates expellantur, sed ictu e X- . pirati aeris ad asperam arteriam, alicuius gratia, ignificandi sonii producat, qui vox appellatur:

hic autem aer ex arteriae concauitate trustas ct

ca fauces, & palatum a lingua taliter, vel taliter figuratus articulatur, &sermo appellatur, qui conducit ut diximus) ad bene este,cum per ipsum,societatem ineunt homines ciuitates multiplicatur , ct disciplinis pollent: ad hunc ergo usum fabricatus est pulmo a natura a d. bene es le hominum. Sic dicimus linguam ad duo opera fuisse a natura constructam, quorum alterum ad hoc, ut sint animalia confert, ij scilicet, qugguitum habent: per ipsam enim iuuatiuum, vel nocivum percipiunt: alterum,ad hoc, ut bene sint;& es ierino in hominibus: per primu enim opus a lingua ministratum discern ut animalia optima alimenta a noctuis, sitne quibus vivere non posten Sermo autem datur hominibus,ut

bene sint; hinc homo sit animal sociabile,& per

347쪽

eum, homo redditur dostus, & scientia preto Idcirco gustiis omnibus animalibus inest sera.

Ex quibus patet pulmon is usus, qui non solum ad refrigerandum cor ,&expellcdum stili-

ginosas superfluitates a natura fabrie atu est: sed . etiam propter vocem sormadam, quae aeris eX- piratione percutientis asiperam arteriam,&ae- Dem ibi conclusam,expiratione inquar causare possit: signum autem euidetissimum, quod vin lcem animal, non potest bre inspirando . sed expirando , quoniam ingrediens spiritus per inspirationem obuiam fieret egredienti vocali, isicque interrumperetur. illud etiam notandu, 'quod etsi expirati aeris vox far,non tamen aceruatim expirando vox causari potest,namque ad . . hoc ut per expirationem vox reddatur, praese tim sermo ,& loquela, di bet moderate,& non confertim aer per expirationem dispensari: namque prior aer inspiratus , ad hoc visus fictos sit ad praestandum voci , ct sermon s debita materiam, d bet moderate dispensari, ut diximus) ne simus coacti, ante completum sermonem, iterum nouum aerem inspirare pro Vo- .

348쪽

non esse vocem, eo ciuia aceruatim, de conse

tim expiratio in ipsant, praeter id, quod non siit cum imagipatione facta. De locatione ergo vice , & sono haec dicta sufficiant :

. DE OLFACTU.Luomodo factus inter siensius teneat tertia locum,

V qua sit se definitio. Cap. XXXV.

Odem ordine de olfactu tractando dicimus ipsum inter sensus mediutenere locum, tum respectu operationum, tum resipestia obiectorum: nam inter sensus longissime Operatur visus, no ita a longinquo, auditus, dc si procul, cum Visus auditum anticipet e gustus autem , ct tactus non nisi sensibilia attingentes operantur. Odoratus autem non ita a longinquo, Ut visus, & auditus, nec ita prope sicut gustus, Sc t ctus: sed quodam medio modo. Similiter respectu obiectorum medium t net locum: nam visus circa colores, de lumen Versatur, quae quodamodo sunt igneae naturae, vel potius de ignis diaphaneitate participant: auditus circa sonos, qui sunt aeris: gustus circa succos,

349쪽

PARs s ECUNDA. 3ra succos, qui sunt aquear natura , cum in ipsis humidum, excedere debeat : tactus circa solida, &

terrestria: odoratus autem laquam medius in- ,

tertisc, habet obies a vapores, & exhalationes, quae consistunt in sicco,superante humidum: haec sunt media inter terram,& ignem ut eXhalationes :& inter aquam, & aerem, Vt VapOres. Iure ergo post tractatum de visu, &audi- tu succedit de olfastu perscrutatio, cuius desinitionem difficile est assignare, chim hunc sensum non habeamus ita exactum: sed multis animali- bus deteriorem: hoc autem ostendit odora canum vis, Sc vultures, quae per longinquum interuallum odorabilia percipiunt. Additur ad

rabilia, in quantum delectant, vel molestant, sicq. ea iucundo,& molesto discernimus cia alijs C sensibus,& excedentia,& mediocria,& ea, quar delectant,& contristant, Sc quae insuper neque delectant, neque contristant percipiamus. Huiusmodi sunt, quae visu percipimus, Sc ali js sensibus. At odoratu non possumus odorabilia discernere secundum speciem, nisi molesto, vel iucundo:insuper cetera sensibilia, secundum eorum naturales affectiones denominamus, non

Rc solum hominis olfactus imperfectione, quia per

sensium, ut ait Arist. tantum co noscimuῆ

350쪽

solum secundum habitudinem ad sensum, vim de visibilia appellamus colores; audibilia sonos: succos gustabiles : sicuti frigidum, & calidum tangibilia; quae etsi non essent sensus, ad quos

habitudinem habent, talia secundum naturales affectiones appellarentur, ut colores,colores es.sent,etsi non esset visus:odorabile aute si non esset olfactus,non haberemus nomen odorabilis; unde Arist. in tex. habet, sic hominem habere olfactum, sicut visum, quaedam animalia, quae duris sunt oculis: haec enim species coloru non discernunt,neque ipsorum differentias,nisi tantum secundum iucundum, vel mol estu in . Animalia autem cetera discern ut colores, eorum l.

disserentias, non solum iucundo, Sc molesto; sed specifice hoc esse lumen, hunc colorem, aubum, vel nigrum: sic ergo homo odoratum habet, ita hebetem,ut per ipsum non discernat differentiasin species odorabilis, nisi quatenus iucundum, vel molestum est; illis l. nomina ponit proportione sumpta a gustabili: sic dicimu dulcem odorem, vel acrem, vel aliter,a gustabilibus silmpta proportione; &propterea Arist. in lib.de sens. de sens . de odoratu, dc gustu simul tractat, immo prius degustabili sequens doctrianae ordinem: nam ex gustabilis differentijs i