장음표시 사용
131쪽
Gatresque omnes , ac virgines, quod ad ejusmodi consessiones attinet, Mi nistrorum nutui, ac potestati plane subjecit. XLIX. Coenobiarcha observantium apud Nicoteram ea est ulteri ris Calabriae ei uitas cum Episcopo dissidebat, propterea quia non quartam
modo senerum partem, quae a nostris identidem curabantur, Episcopus repetebat, sed etiam tributum imperaverat, novum quidem, & grave, quod numquam alias ipsi pendere consuevi flent . Hoc vero anno dijudicandae
ejus litis arbitrium Episeopo Rhegiensi Ponti sex detulit .
L. Spoleti in Umbria pervetus templum est divo Paulo dicatum, quod jam usque a temporibus Gregorii Magni eximia populi religione celebrabatur. Quippe in eo prodigium clarum , ae memorabile ad revincendam Arianorum perfidiam Dei nutu contigisse perhibetur. Quod cuiusnodi fuerit, non est sine hujus loci commemorare. Cum hanc aedem Ponti x Maximus vetustate semirutam cognovit l, corrogandae pecuniae causa ad ejus urbis Magistratum litteras dedit: quibus litteris imperavit, ut quem hominem ex circuinjectis pagis, aut oppidis Observantium coenobiarchst civitate donaret, ejus similiam inter patricias consensu referrent: pecunia, quam adstitus tribueret, aedibus reficiendis insumeretur.
LI. Hoc ipso anno tertii ordinis Pro stares domicilio donati sunt apud oppidum Montis Elpari in provincia Picena : quod a Bordono capite
decimo nono Chrono logii litteris proditum. LII. Sub exitum mensis Augusti Paulus Ponti sex Camerinum recepit ;cujus imperium civitatis penes Farnes os ejussiem Pontificis consanguineos antea suerat. Aloysio Farneso Parma, atque Placentina , Pontificiat diti nis urbes, fiduciario iure permissae. Quo factum est , ut cum ipse Alo Psius finitimorum Principum invidia flagrare coepisset, miserandum in modum fraude suorum , ac proditione perierit. Hine atrox bellum inter Carolum Caesarem , & Galliae Regem exarsit; continuandi apud Tridentum Concilii, ac proterendae Lutheranorum audacia: sipes omnis adempta Ecclesia prope universa ex ipsius Pontificis, Regumque Catholicorum limultatibus in extremum pene diserimen adducta. Verum harae deinceps. LIII. Dum hare in Europa geruntur , Christiana Religio Numinis v Iuntate recentia mala compensantis apud Indos amplificatur. In Ceilano insula digna sane memoratu res contigit. Reguli cujusdam filius natu maximus, quod Christiana sacra suscipere decrevisset, patris iussu necatus est: quem Lusitanus quidam habendum pro vero martyre haud dubie ratus , Christiano ritu sepeliendum curavit . Lusitani iudicium Deus illustri miraculo comprobavit. Siquidem ejus nutu sactum est, ut, ubi cadaver Principis conditum fuerat, ingesta terra crucis in modum late fatisceret: quae barbarorum opera bis glebis oppleta, semel atque iterum in eundem hiatum est resoluta. Ajunt etiam per eos dies crucem ignei coloris in coelo conspectam: quibus ostentis Indorum plerique excitati, cum Evangelium
alacri animo suscepissent, ejusdem reguli immanitate e vivis sublati, gloriosi Martyrii palmam adepti sunt. In eo numero alius quoque Regis filius suisset , itemque seroris filius, nisi eos praesenti periculo eadem Regis m
ror mature exemisset. Quippe accitos adolestentes , num Christiani fieri velint, prudenter interrogat: cum se utique velle dixissent, cum Lusitano transigit mulier eodem ipsit, qui demortuum Principem terrae mandaverat, ut eos quam occultissime Goam usque perducat. Quo ut venere, religi nis praceptis, inoribusque instituti, ac salutari lavacro regenerati, magnum pietatis, virtutisque specimen praebuere. Hos imitatius regius quidam
132쪽
dam praesectus, dc alii decem nobiles viri , uxoribus , liberis, bonis denique omnibus sponte relictis, passitum amplius sexcenta millia terrestri itin re emensi, ubi Goam baptitai causa venere, in Christianorum societatem asciti sunt, eamque Ecclesiam praestanti pietatis laude florentem incredibili
gaudio compleverunt. LIV. Bidgostiense in Polonia observantium coenobium hoc anno de obsit .amex es. coelo tactum, atque , incendio excitato , una cum sacris aedibus igne a sumtum perhibetur. Qua quidem accepta calamitate fratres exterriti coim sternantur; subinde , templo, ac domicilio incolarum pecunia restitutis, labantes animos confirmarunt.
In Conritio Tridentino egregii aliquot viri ex Minorum familia Apientis laude excelluerunt. In primis Andreas riga, Alphon s de Cas , R chordas CenomantiI. De illibato conrepta Dei re Virginis conIroversia proposito . Seoii Iaudes; a quo litterariam ea de re di utat nem Lutetiae babitam demon atur. Sorantiam piam Tridentinis Putribus merico probatam fuisse . Perusiani regni conquissio . Matthaei miluxi in Evangelio diffeminando taloνes maximi. Hanes ani Deodotes paraecistadminisrare in eo regno jubentur. Eorum item labores in India Orientis. Tertia Ordinis professores eomitia habent sua in Datis; itemque CapuerinλIn θλι Hrtiit virtutum laude Ioannes Hispanus. Antonius Civitatensis, Mareus a Portu alacri, Barabolomaeus Metomas in Observantibus clari. Ueroumus Raganaeiar Castuccinis, smon a cautaxibeta Reformatis , Joannes Veianus Conventuatibur ornamento Derant. Minorum ordinem Pontifex Mo. privilegiis ornavis; coenobiis vero multarum genIlain bea volentia , o pietas auxit. I. TA N U A Ο o mense haereticorum conventus habitus Francosurti, ut I de Concilio abrogando, quod summa Patrum alacritate Tridenti agebatur, consultarent. Habitum & aliquanto post colloquium Ratisponense inter eosdem, & Catholicos; ex quo tamen illi turpiter aufugere . Sed& additum huic dedecori gravius damnum r tum enim duodecimo Kalendas Martii apud Iste bium Saxoniae in patria sua extinctus est Lutherus, fax Europae, inimicus Pontificis, atque Dei, habitus tamen a suis uti sanctus,& Prophetes Germaniae, servatis ejus turpibu reliquiis, quibus nulla aromata foetorem adimere potuerunt, ex libidine, & crapusa a Monach excucullato contractum . Expedita sunt etiam a Protestantibus arma , quorum praecipui suere Fridericus Dux Saxoniae, & Philippus Halliae Land gravius, conIcriptis septuaginta millibus peditum, & quindecim equitum cum centum, & viginti tormentis bellieis, reliquoque ad magnum bellum apparatu . Hi tandem diu inter se altercati bellum denuntiant Carolo U. quod dum animis gerunt haud satis concordibus, recepit interea Caesar armatorum duodecim millia a Pontifice Maximo, Duce Octavio Farnesio, cum ipse Carolus ex Hispanicis , Belgicis, 3c Italicis copiis luculentum exercitum comparat t. Dum perduelles Germaniae Principes inter se non conveniunt, eorum sens m defluxit exercitus, maxime ex quo Fridericus Elector Palatinus eorum auxiliator, sapienti sane consilio in Caesaris gratiam receptus est. Tom. X VIII. P II. Hen-
133쪽
1s 6. ANNO ra. ANNO 28. FUM ANNO a 39.
II. Henricus VIII. post tot rapinas, & sacrilegia inops , cum Francisco I. Galliarum Rege pacisci coactus est , redditaque Bononia Galliae Bebgicae civitate , o tingenta aureorum accepit millia . In Scotia magni motus, ac turbae religionis causa suere. David Cardinalis Betonius Archiepiscopus Santandreanus caesus est, di habitus Martyr, ejusque percussores omnes 6c hominibus, oc Deo poenas graves dependerunt. III. Ut ad incoeptum nunc redeamus, interfuere Tridentino Concilio egregii viri ex Minorum familiis, quorum res practare gestas, quam ac curata narratione persequemur. Dionysius Zanetlinus Grircus Chironeptium Episcopus ex Observantium sbdalitio inter primos convenerat . Magnum in eo studium renovandae diseiplinae , magna item in expendendis doctrinae capitibus , quae disceptanda proponebantur, ingenii contentio . Sed eum nimia libertate dicendi, dum Catholicam veritatem ardentius propugnat, atrocis criminis perpetrandi ansam dedisse, gravemque invidiam adversus ejus auctorem concitasse Palla vicinus commemorat.
Nam cum dogmata religionis, quae ad hominum justificationem pertinent, ii, quorum intererati excutienda obtulissent, Sanfelicius Cavensis Episcopus in dicenda sententia Catholicae modum professionis praetervectus, animos Patrum nonnihil offendit. Dimita conventu, priusquam Legati
e conclavi discederent, Zannet tinus Episcopos duos privatim conveniens, in futuro coetu rejecturum se dixit, quidquid Cavensis aut pertinaci consilio, aut per summam inscitiam assi avisset. Sanfelicius, qui eum sermonem Obscure perceperat, percontatus bominem est, quid de se submurmuraret. Τum alter ea, quae dixerat , Cavensem intellexisse sertalse ratus , sibique dedecori ducens, ex animi quasi penuria, quae imprudenter protulerat , res ,rbere, Graecorum more animose respondit: Enimvero iniμ DI tua in IIbi se insulam, vel molemiam excusare non licet. Ille vero impotens irae, puniturusque pessimo facto dolorem suum, in Chironensis barbam injecta manu, multos ex ea pilos evul M. Confluentibus eo compluribus, Chironensis non aliud indignantis judicium prodidit , quam iterare elata voce , quae dixerat, seque etiam ad ea comprobanda paratu in
confirmare . Sanfelicius violati Episcopi reus ad Concilium deiertur . Exarsere nimirum Patres ad vindicandum gravi supplicio facinus foedum , ae detestabile . Verum Cornelius Mussus, de quo cepe commemoratumost , ut a Patribus veniam Sanfelicio impetraret, inspergere eorum animos facundiae melle non destitit. Ille inter primos Tridentum accelserat, non tam ut Synodum in Srederetur , quam ut formaret. Post in eo reipublicae Christianae theatro, quasi si parium submoverat, Iuculenta oratione habita, quam supra descriptimus: deinde vero gravissimis semper deliberationibus adhibitus, tanti corporis haud sane membrum qualecumque, sed pene dextera censebatur et ut eum propterea Legati ipsi, datis ad Pomtificem litteris, laudibus summis in coelum extulerint. Quocirca Mussus eam sibi auctoritatem comparasse videbatur, ut Antistites universos, vel argumentia, vel precibus posset ad ignostendum adducere. Si P res, inquit, Carensi parcerens, ea mihi clementia repensum iri quidquid operae ,
oe diligentiae contulerim ad res Concilii promovendaI . Purio, quin potius
majora inesse Capensi merica , gui pontificis admiviser Tridentum missus,
diuturna , σι laboriose procuratione augusio tui Senatui domiciliavi paras rat : aequum non esse, M Fus egregium, undesibi transuautatem, O- otium pollireretAr Ecclesia, in auctorem praecipuum pessime caderet. Ubi erimen
ulcisci velisnt, mutarent hominem: Mussum Moste , ρω caput suum luendae
134쪽
poenae libentius objectaret. Tum Sanfelicii nobilitatem, ingenium, suem Liam , probus em extollere ; ρυι muneribus multis praeclare genis virtutem suam , a ue innocentiam probatisset, eum Musseratibus bene gerendis, tum Bononia praesertim, Uumbriaque Protegasi nomine adminifrandis; qui nullam uuae anteariae Partem ulti crimine eommaculasset: quin vere ne illud uidem in Vsius vita patratum dici posse , hoe es in hominis vita, quae compos rationis es, cum iracundia sit brevis insania, brevi ue ratioris inter tus . Haec Mussus . IV. At Sanfelicium legati ex plurimorum sententia in observantium ejus urbis coenobium detruserunt, ut ibi esset tantisper, dum Romanus Pontifeη , cognita causa, quid demum secto opus esset, hgnificaret. Adliaee, propterea quod Antistite violato anathematis vinculo obstrictus esset,
conluetudinem ejus, convictumque vitandum monuere. Inter haec Dionysius insigni cliaritatis exemplo flexis ante Patres genibus pro nocentis periculo est deprecatus . Sanfelicium Legati anathemate Qtutuin Pontificis jussu civitate ejecerunt. U. Chironeniis elogium extat hujusimodi in actis ejus Congregationis,
ubi de statu priore justificationis est disputatum : R. D. Chironensis diffuse,
citholiceque locutus es, gratiam Dei, ct Iiberum arbitrium congrue commendans , operaque necessaria esse ad jusi atIonis grasiam recipiendam. Idem in eo coetu , qui de Divinae certitudine gratiar quaestionem instituit, sententiam suam non dilucide minus, quam prudenter aperuit; atque id ipsum pronuntiavit, quod Concilii sanctione praescriptum est. VI. Joannes Calvus totius ordinis praesectus, cum Pontificis nomine ad Lusitaniae, Galliaeque Reges legationem obiisset, Tridentum & ipse prosectus est. De justitia mortalium , & sanctitate, deque admirandis gratiae muneribus, quibus animus noster Deo simillimus, ae prope Deus efficitur, in Antistitum generali consessu subtiliter disputavit. Postrema ejus mentio est in Aetis Concilii ad diem octavum Kalendas Decembris; deinceps nulla . Ex quo perspicuum est , eum sequentibus hujus anni diebus Concilio absiui se .
VII. Interfuit etiam ex nostris Vincentius Lunellus Ilispanus, qui ante Calvum Urdinis praefecturam administrarat. Is eo munere summa cum laude perfunctus, ad coenobium Eliocratense, ut quieti , ac pietatis officiis operam daret, consessim divertit. Ubi hujusmodi vitae genus est persecutus : summo mane in genua procumbens Divinas laudes ex Romanae Ecclesiae instituto recitare: post ad aegrotos, si qui domi forte decumberent , amantissime visere: mox templum adire, ibique Sacerdotibus aliquot sacrum facientibus ministrare: ipse deinde religione summa, nec sine lacrymis sacrificium peragere . Postremo esculentis communibus in coenaculo vescebatur , obstupescentibus cunctis virum provecta aetate, laboribusque in regenda familia pene consectum nihil admittere, quod ab temnui victu ceterorum quippiam differre videretur. Quod diei supererat, id omne litterarum in studiis, aut certe privatis precibus insumebat. Sed eum Carolus Caesar diu latere non pallas, primum in Murciae regno com ponendis dissidiis, quae regiminis eausa oborta erant navare operam jussit: deinde ad Concilium Iegavit, atque in numero eorum, qui suo nomine Theologos agerent, voluit esse. Eidem Pontifex Tridentum profecturovicariam potestatem regendae familiae, ubi Calvus praesto esse non posset, ultro permisit: incertum tamen, quo tempore ad Concilium adierit . . VIII. Scriptor quidam superioris aetatis, idemque impurissimus obtre- Tom. XVIII. P a ct a-
135쪽
ctator Tridentini Concilii, Lunellum affirmat Februario mense huius anni interfuisse, cum de Scriptura , & traditionibus gravis quaestio incidisset. Verum Palla vicinus accurate, ut in reliquis, mendacium refellit, nullamque ejus, vel in publicis Actis, vel Legatorum in litteris mentionem fieri diserte scribit. Memoratur sene ejus nomen in quibusdam monumentis, quae ad nos pervenerunt; traditurque sententiam semel , atque iterum pronuntiasse; primum de justificatione in consessu Theologorum, qui minores sunt appellati; mox de gratiae Divinae certa notitia, deque justitiae genero illo, quae scholarum vocabulo imputativa nominatur . IX. Sed viri duo ex eadem similia ceterorum, qui adsuere, observantium obscurarunt gloriam sapientiae laude, Alphonius de Castro , & Andreas Uega, quos Cardinalis Palla vicinus cum oleastro, & Catharino commemorat, dignosque testatur esse, quorum fama litterarum monumentis corroborata ad omnem posteritatis memoriam propagetur. Alphonsus apud Senticam, seu Sarabrim, quae nune Zamora appellatur, Legionensis regni civitatem natus, profanis, sacrisque litteris cum primis excelluit. Theologicas disciplinas in gymnatio Salmanticensi annos triginta professus est: cumque tantam non eruditionis modo, sed pietatis, a prudentiae famam late sparsi et, ut ad summa quaeque eterenda aptus esse videretur, primum a Carolo V. consiliorum particeps Actus est , ae multorum itinerum comes adhibitus: deinde ad Concilium missus egregiam Patribus operam , studiumque navavit. Inter eos ascitus hoc anno est, qui rem gravis simam , quasque basim , ac sundamentum sacrorum dogmatum discepta
rent, eaque mala commentando recenserent, quae ab licenter edendis, explieandisque Divinis litteris in Ecclesiam dimanant. Ut alios prieteream summos viros, qui honorisca de Alpiions, judicia litteris consignarunt, unum affero Nicolaum Antonium equitem sincti Jacobi, qui in Hispanica Bibliotheca de illo ita scribit: AENOssus de Caino Zamoren si in re Minores Salmanlinae domus vitam religiosam professus, Nati e ad Theologicae verae doctrinae, uti que eruditionis sudia composuit eo animo, successe, ut
praefanti morum fui temporis Theologorum I dris, ae meritum a quaverit . Celebrabatur jam concionum Ecclesiamearum nomine, cum Andrear Res nius iue Lusitaniae decus causa sudiorum haerens Salinantuae, vemdia adsto lum facientis actionibus frequens intererat, quo mellas miser dia monti genus ad imitationem observare . Iuraedo enim Tolerano scribens, acta uotist mentione, esse eum iserte inquit multitudini ea in urbe ira
rum , di quem ipse , pos Laodicensis Episcopi tubam noram, sibi imitan
dum proposuisset. In quo ad Garriam Bajonem Dominicanum forte res xit, Catholicorum Regum Eccle asem , quem Laodicensis Aerhibetur Eret t talus in albo Episcoporam cohoneri e . Porro evocatum νμm honorifice Bruas Flandrorum ab Ug nil hominibus, qui is uis urbe totius Bestia floren i a ster rar dies magno numero negotiabamur, ut apud se vernacula
oratione de rebul sacris e serasu diceret, Pannes V rus O 'se Brugosis in ea epimia, quae praefixa es Homiiiii AUBonsi nostri ad Psalmum qum ausinum, scribit. Hic dum manet, adversus mereser eonseries e , μώ a solsisse id opus dicisur, quia ct immortale ei nomen peperit, ct N-gn I duorum spatio annorum tese in ultima recognitione auctore i o
H quam decies Italiae, Galliae, at e Germaniae ominat, exindeque saepius ad hune dum exereuix. Nobis redditus, ct Salmaminae urbi, alia elucubravit haud inmus se aeuua Nero . Non ad c tamen satis erat quesitum d anuaria viro, quantumvis pio, ct docti mo, ut a que Europa releberrimo ,
136쪽
ab se bonoribur ei a Grais Imperatore, ae Rege nosra habuit. Iussur nempe ab eo fuit contionatoris regii partes uere, atque aliquando mitini Hispaniaram Principis, Angliaeque recens ducta Maria Regina inaugurati Regis in comitatu ire, ad omniaque fidei negotia, ut Ane dolo ea, atque in integrum ab exilio suo resiluerentur , Consultor adhiberi Theologus . Andreae etiam Sehoto si credimus DBibliothec riptoresHispanor recensenti, Carolum ipsum Caesarem reatus sui confitentem audisti, quod mihi domenicorum fide , quin e inprimis rem debebant, hactenus Incompertam es. Verum mnino adtractandas insegrae Monarchic Babenas, quam ei magnus renuntiaverat pa
rens , a oto, consare jam tum carpit, qua illius approbatione, di graua rerum s Anglicarum negotiis, serendoque ibi Ecclesiae Romanae Imperia Alphonsus impenderit. Siquidem ante R egis, atqueseum in Hisaniam reditum, ab eo fuit in locum Ioannis Toletans S. R. E. Ordinalis, xv m. Kalendas Octobris MoLvit. Romae demortui, Metropolitanus ampli mae, atque sanctis ae apud nos CompoADIIano Ecclesia designatus. Lui tamen paulo pos, ct antequam obtineri posset diploma Pontificium , undecima nempe Februarii annisquentis, die aetatis tertio, ae sexagesimo, qui an iannorum lege plurimor auferrestet, animam caris ignam exhalavit. X. In eo opere, quod contra Haereses lucubravit Alphonsus, siententiam unam, vel alteram Bellarminus notat, velut eam , quam libro X l. verobo, Nuptiae, haeresi tertia, Alphonsius tuetur, cum Matrimonium docet iaveteri lege verum , ac proprium sacramentum fuisse , & a Christo non tam institutum , quam confirmatum. Hanc opinionem ita vellicat Bellarminus,
ut, quemadmodum tuto defendi possit, sibi quidem exploratum non esse constanter affirmet. Verum in tuto esse Alphon si doctrinam complures Theologi existimarunt; in quibus Petrus a Soto lectione secunda de Matrimonio eam sententiam confirmat egregie, sanctaeque Scripturae auctoritate , ac divi Leonis Pontificis Maximi testimonio recte probari animadvertit .
XI. Alter ex iis, quos numeravi, praeesaris viris Andreas fuit de Uega Segobiensis, clarissimo ortus genere, qui cum Salmanticae primam aetatem humanioribus in litteris,& linguarum studio trivisset, adjecissetque subinde animum gravioribus disciplinis , incredibilem laudem eruditionis est consecutus. Nam ubi primum more majorum Doctoris nomen,& insignia sumpsit, in eorum, qui sacras litteras profitebantur,amplissimum ordinem cooptatus, ae Durandi sententias ex Academiae instituto aliquot annos interpretatus est. Deinde cum magnam sui expectationem concitasset, humanarum rerum tae dio affectus in observantium sodalitate solemnia vota nuncupavit. Cum
Alphonso Castrio juniores nostros Theologicis disciplinis imbuendos suscepit: post Caroli Caesaris , ejusque filii Philippi jussu ad Concilium prosectus, magna cum opinione sapientiae saepe auditus a Patribus est. Eo P cecus Cardinalis familiarissime utebatur; cujus in bibliotheca pervolutandis , explicandisque veterum scriptis, expendendis, formandis, corrigendis omnibus sere Concilii decretis desudavit. Quibus occupationibus Theologicam disciplinam illustravit maxime , atque defendit. Nam inter publicas curas, laboresque quotidianos praeclarum opus in ea urbe adornavit, quod inde Venetiis retractatum in libros quindecim partitus est. In iis libris Ecclesiae doctrinam , quae ad hominum pertinet justificationem, universe complexus est , & adversus haereticos ejus temporis validissime propugnavit. Henricus. Canisius e Societate Jesu in epistola ad Ernestum Bavariae Ducem
Uegae op us de justificatione miris laudibus effert, ceterisque de hoc ipse
137쪽
sentensam ve p. de auctor;ta. te vulgatae setἰ-pturae sequuntur elatiginti vir; .
argumento commentariis anteferendum existimat: EIs vero, inquit, inulti mullorum Catholicorum de junificatione eommentarii circumferuntur, qu ct eum laude scripti fiunt, di utiliter evolvuntur, attamen operae pretium me in primis facturum speravi, si ex Theolog s omnibus deligerem suam, nee quidem vulgarem , de jus catione tum dextra , tum erudite, tum e pio scribentem, qui uno volumine comprehensus in tectorum gratiam epul-3etur . Ac paucis interjectis: Et hune quidem Theologum delegimus reverendum Patrem Andream rigain, virum cum primis eruditum, parique is
Fanmmonia, eum viveret, commendatum ed edi primariis cineuii TridentIni Theologis, quos maenantissimos fuisse consat, doctorum Dicio adnumeratum. Et paulo post : Illud dieam permagni sane referre , ut ad manus habeamus quorundam testimonia scripta, qui petat oeulati testes actionum ciuilii Tridentini raram adfuere ut horum etiamscientia di ex icatione πο- bis, seris explicatiora reddantur, quae sunt in eadem SInodo conscripta.
Loque Garior in hoc ostere nobis Vera esse debet, qui Tridentini doctissimos Theologos, ct sapienti senos putres tum differentes audivit, cuis de justi eatisne inultis est mens ui sererime dis Istum; irae quoque eum disputan
tibus aliis suasens sudiosi me contulit. Ex cujus viri scripturis docti fa
cile deprehendent, quam uerit idem in eruenda, eonfirmandaque veritate acer, ne diligens , quam ρrcterea fllers, ct exercitatus in quaestionibus obstarissimis, atque gravissimis examinandis, quas His quidem ad normam xerbi Dei libenter revocare eon uevit: sed ita ut simul exponat quid ct antiquiores , ct recentiorer Theologi de re proposita judicaverint. XII. Maximam quoque non ingenii modo, sed etiam prudentiae laudem adeptus est, ubi pondus auctoritatis, quae Divinae Scripturae inest, ei
nimirum, quam Latino sermone exaratam legimus, & Uulgatam vetusto nomine appellamus, ad calculum revocavit. Sententiam Uegae, quae inserius proseretur a nobis , quamque Cervinus in Concilio Legatus magnopere commendavit, Patribusque, qui Decretum ediderant, consentaneam
est arbitratus, gravissimi post eum viri magno consense retinuerunt . In primis Melchior Canus Canariensis Antistes, qui paucis post annis Iulio III Pontifice, necnon Didacus Payva , qui Pio IV. regnante Concilio intersuit . Item doctissimus Genebrardus, Nicolaus Serrarius, Iacobus Bonsterius, Sixtus denique Senensis in admirabili opere, cui nomen secit Bibliotheca sancta, judicium Uegae sequuti sunt; quod Cardinalis Pallavicinus in historia Concilii, insistens ejusdem Vegae vestigiis, enucleate declarat
in hunc modum. XIII. Cum pro comperto habeamus, traditas nobis esse Divinas litteras , ut inde normam veritatis certissimae Ecclesia peteret universa; consequens est duabus linguis coarctari non debuisse, quarum notitia ita praestans, ut serendae rite sententiae satis esset, a nostrae salutis exordio ad hanet usque diem constiterit in paucissimis, vel potius in nullo mortalium . Dixi fel potius in natu: etenim in veteri apud Hebreos ratione scribendi , prout communior fert sententia , punicta non aderant, quae nostris vocalibus littetis citra ambiguitatem definite respondent; sed solae litterae, quarum aliae significatione certa sunt con Enantes, aliae variis respondent vocalibus, simulque etiam alicui consonantium. Habent praeterea quaedam Hebraicae consenantes tantam inter se figurae similitudinem , ut evitari non potuerit, quin stribarum imperitia , & incuria per aliam, atque aliam aetatem ediderit exemplaria multis mendis corrupta , sententiam vitiantibus . Quapropter tam clara , tamque certa est Hebraici exemplaris interpretatio
138쪽
homini illius linguae perito, quam foret Latini codicis, absque certis definitisque notis, sed ambiguis dumtaxat, ae per disjunctionem vocales varias, & quasdam etiam consonantes significantibus, 3c praeterea multis erratis depravati, linguam latinam callenti. Quin eo plane minus, quore vera major est intelligentia Latini sermonis in quocumque mediocri Grammaticae Doctore,quam Hebraici in quovis illius magnopere intelligente . Et, si quid amplius quisquam venditat, ideo fidenter venditat, quod judices idoneos haud formidet, qui suam venditationem damnent. XIV. Quod vero spectat ad novum Testamentum , quod maxima saltem ex parte Graece conscriptum fuit, Graeca exemplaria, quae nostra aetate supersunt, mendorum non levium multis in locis revincuntur ex iis , quae
afferunt Lancti Patres, desumta jam ab illis libri , dum magis incorrupti
extabant adhuc in exemplaribus minus remotis . minusque discrepantibus aelegitimis autographis. Quare nune illa Graeca exemplaria haud idonei t stes sunt ad redarguendam versionem tam diuturna tempore ab Ecclesia re ceptam . Denique quis est in praesentia , qui sibi arroget re exqui litiorem illarum litterarum intelligentiam , 8c acrius judicium , dc emendatiores dices iis, quos sanctus Hieronymus obtinebat, qui, si non auctor , certe restitutor fuit nostrae Uulgata: Z Itaque si Uulgatam intelligere idem est, ac intelligere non Dei verbum, sed hominis ab errore non immunis; multo magis id eveniet iii ea interpretatione, qua pro suo quisque ingenio, quan tumuis in Hebraica lingua versatus, Hebraicum codicem explicabit .. Prae terea si huiusmodi rationi pondus inesset, oporteret credere primo tantum modo autographo sacrarum litterarum, quod a primis auctoribus exaratum
fuit, hoe est a Prophetis, ab Evangelii Scriptoribus, ab Apostolis. Nam qui legeret ab aliis exscripta, non legeret verbum Dei, sed hominis, qui exscripsit, ac falli potest, dc fallere . Quamobrem satis liquet, in hoe universo genere ad Divinam providentiam confugiendum esse; quae cum &sapientissima sit, & potentissima, ubi finem sibi praescripsit , quidquid ad
euin obtinendum necesse erat, pariter prestitit. Ita videmus, cum a Deo tamquam rerum naturalium g ernatore curandum esset, ut homines certam obtinerent notitiam eorum, quae ad ei vilia commercia opus forent,
opportuna ad id adjumenta ab ipso esse constituta ἔ atque hinc effectum , ut suus cuique proprius character inesset, & qui dissiculter ab alio exacte
simulari posset: ut publicorum monumentorum custodes, tametsi non raro pauperex, & abjecti , raro ad fraudem agendam indueantur: ut bini testes raro conveniant ad mentiendum: quoniam totum id & necesse simul,& satis
erat illi generi vitae , ac regiminis , quod Deus in hac republica destina
XU. Cum igitur ipse voluisset in fide quandam firmitatem non Q-
Ium moralem , ut vocant, sed abGlutissimam, nulliusque falsi capacem ;oportuit, ut sua providentia, naturae Ordinem superante, quodcunque erroris periculum amoveret ab iis rebus, quae huic fidei sundandae opus erant, arceretque ab illa quodcumque prudentis dubitationis initium. Et quoniam Fidei cardo verbum Divinum est , quod per ipsam Dei linguam in omnium aures absque interpreto immittendum non erat; par fuit, ut suos ipse nun tios constitueret, qui in eo: exercendo munere filii non possent. Sed quando nec his pariter licebat in aures vocem sundere, nec exemplar conseribere omnium oculis exhibendum ; opus fuit Divinae providentiae, ea sequali cautione obstringere , ne in hujusinodi Scripturarum diffasione menda permitteret, quae per accuratam collationem, hunaanaimque solertiam tolli
139쪽
non possent , in iis altem mysteriis , quae Deus voluerat ut innotescerent Ecclesiae suae, & ab ea per firmissimam Fidem crederentur. Ut autem id
apte curaret , evitaretque omnem sententiarum ambiguitatem , & quamcumque aliam dubitationem , des gnandus suit in terris manifestus inter . pres, qui deberet quidem in hoc eam impendere diligentiam , quam pati tur humana conditio , ne Deus ad prodigiosas inspirationes compelleretur; sed sitnul ita regeretur interius, ut in hoc ipso praestando illis erroribus haud esset obnoxius , quibus in aliis negotiis, adhibita quacumque studiolis. sima industria , subjaceret. Is autem interpres ipsa est Ecclesia, & ipsius
XVI. Necessarium quoque suit, ut,cum idiomata mortalium variarent, aede remotioribus ab usu tenuis supersit notitia, cujusnodi ea sunt, quibus sacrosancta Volumina ut plurimum constripta suerant, perpetuo certa quae dam versio maneret tu sermone quam plurimis cognito cunctis mendis purgata , depravantibus id , quod Deus cultoribus suis certo Fidei assensu cre dendum praeciperet. Non est tamen necesse , hanc versionem omni liberan Iabe, Divina verba pervertente, unicam prorsus effer hinc noluit Concilium cunctas reliquas a Uulgata distinctas improbare ; idque prudenti consilio . Etenim antequam Vulgata perficeretur, cum adhuc apud perpaucos esset peritia utriusque linguae autographa complectentis, oportuit eam ex
positionem , qua tunc utebatur Ecclesia, incontaminatam pariter esse, puramque a corruptionibus memoratis, quantumvis licet minus correctam. Quare si etiam nunc ea perstaret, mereretur pariter nomen legitimae versionis, quamvis alioqui minus persecta, quam Uulgata . His positis, dijudicare, cuinam,vel quibus inter varias interpetrationes insit ea corruptionum vacuitas Divina oracula depravantium, adeoque nomen legitimae debeatur, munus pariter est illius interpretis Divinorum verborum, qui erroribus immunis a Deo est inter homines constitutus . Iam vero Ecclesia primo quidem per uana diuturnum,seu docendo, seu concionando,adhibita translatione Uulgata, coepit eam tacite comprobare; postea quoniam opus erat, ut in sententia serenda de tot rerum capitibus adversus pertinaces haereticos, &cavillatores, omnis abstergeretur dubitatio de sundamentis futurarum decisionum, ut recte loquitur Tridentinum Decretum , de quo nunc agimus,
voluit freta ope divinitus promissa sancti Spiritus libi adsuturi, legitimam,& certam declarare Latinam aliquam saerarum litterarum versonem; cum Latina locutio sola est universe cognita cunctis hominibus Theologiae peritis, adeoque idoneis serendo de Fidei rebus judicio: eumque id perhumanam solertiam peragendum esset, existimavit Concilium , peream sibi non licere tunc aliam ex interpretationibus comprobare, quam Uulgatam . quippe quae ceteris auctoritate praestabat: & cum eadem a sancti Gregorii aetate ad haec usque tempora ab Ecclesia generatim fuisset usurpata, & unanimi consensu adhibita a clariis mis ejusdem luminibus, Isidoro, Beda, Remigio, Alcvino , Fortunato, Rabbano, Anselmo, Bernardo, Haymone, Richardo, Hugone Uictorino, Petro Cluniacensi , Ruperio Abbate, aliisque innumeris Doctoribus; ad supremam Dei providentiam pertinebat , illam immunem erroribus in rebus sdei morumque praestare, quo phriter immunem servaret Ecclesiam, illius usuram auctoritate . Animadvertit etiam Uega cum Patribus,ubi hujusmodi ratio non sussiceret,srustra suturam omnem operam , quae de integro collocaretur, ad ejusdem dubitationis incommodum evitandum : posta praesertim apud homines tam tenui atque incerta notitia sermonis Hebraici, tum punctorum desectu, qui creditur in
140쪽
originariis exemplaribus sui sse , adeoque penuria notarum , per quas vitaretur crebra ambiguitas, ac dubitatio, utrum haec an illa vocalis esset apponenda , quae vocales bases dictionum sent, adeoque sententiarum e posita item characterum Hebraicorum similitudine . quae pariter origo est significationis ancipitis, depravationisque in longissima exemplarium serie, si rum ex aliis exscriptorum , uti jam diximus . XVII. Quod ii Canon , in veterum, distitiinione nona praescribit, ut Hebraicus coder ad Vetus, Graecusque ad novum Testamentum intelligendum adhibeatur, cui Canoni tametsi non desumpto a sancto Augustino, ut affirmat Gratianus ; sed a sancto Hieronymo in Epistola vigesima octava ad Lucilium Beticum; consentit tamen sanctus Augustinus lib.ii. de doctri na Christiana cap. XIV. & κ v. & lib. κι. contra Faustum cap. II. idemque Hieronymus confirmat in Epistola ad Iuniam , &Fretelam; quid tandem hoc reserit Praetereo, nondum eo tempore ab Hieronymo Latinam suam Expositionem fuisse digestam : adeoque postmodum in secundo Bibliorum prologo eumdem haud ita locutum: quod apte notat Glossa in laudato C none , in veterum. Sed certum est , confugiendum Hieronymo fuisse in elaboranda Latina versione ad duos illos prunae vos codices: nunc vero in eam aetatem devenimus, qua interpretatio, si ab Hieronymo non consecta, certe ab eo restituta, per multa secula ab Ecclesia recepta est , ac proinde sibi auctoritatem obtinuit a comprobatione Divina. Sed ut etiam sancti illi Patres idem hodie scriberent, quid inde adversus Tridentini definiti nem conficeretur Num sorte inficiamur, in editicine vulgata multa esse ambigua, obscura multa, quibus lux agundatur a Bibliis primorum idiomatum Z Nonne illorum ope Catholici interpretes passim utuntur Z Non id etiam proxime post Concilii Decretum egerunt, quin & adhuc perdurante Concilior Quod palam iacit, id non opponi sententiae Patrum Tridentinorum . Aliud est, affirmare , versionem aliquam esse legitimam , hoc est, neque data opera corruptam in quacumque parte, quantumvis minima, dc ad praecipuam rei sententiam non spectante, neque umquam plane ex in cons derantia ab archetypo difformem in iis, quae rem constituunt: aliud vero, affirmare, eidem inesse omnem claritatem , omnem vim, omnes alludendi concinnitates, quae insunt archetypo . Primum de Uulgata Tridenti definitum est: alterum praestari per nullam translationem potest; cum si gula idiomata suis propriis dicendi rationibsis & excellant invicem , & d siciant: unde in multarum dilucida explicatione rerum alterum alteri respondere non valet. XVIII. Hinc Divinae prudentiae eonsilium fuit, quo simul verbo suo perennem vitam in Paginis servaret, simulque divinitus non impediret mutationem linguarum, quae suapte natura, sicuti reliqua terrestria variationi subjacent, non quidquid sacrae Litterat complectuntur, constituere tamquam dogma necessarium, ut innotescat Ecclesiae sitae; cum ibi multa loca supersint vel maxime dubia, & alia non minus obscura , quae probabile est ita per Omnem mortalium aetatem permansura . Articuli quoque necessarii non ce tis individuisque vocibus a Deo restringuntur, sed hujusimodi conditionis sunt, ut vim & pretium habeant non tam ex numero, quam ex pondere Iut ita dieam, pecuniae; quod numquam variat ex quacumque permutatio ne ἱ & secundum quod solum ah interprete fidelis expositio requiritur. Quod Marcus Tullius in vertendis Latine duabus Orationibus contrariis Demosthenis, & AEschinis a se praestitum gloriatur. Id ipsum effecerunt septuaginta Interpretes in sacris Litteris Graece reddendis . quod patet,