De morbis internis, Lib. II

431쪽

DE MORB. INTERNI scari, ut inde districta asperitate & rugis ventriculi heuor quidam sit, & via lubrica, unde celeriter cubus defluat, nec possit contineri,ex qua ratione linenteriae nomen factum est, quod non ita approbat Galenus comm . in Aph.I.lib.6. Est & alia itienteriae causa. Post dysenterias &ulcera intestinorum, cicatrices fiunt, quae si obducantur osculis vasorum,' per quae a tenui intestino ad portas hepatis inuehitur chylus, defluit alimentum aliqua quidem ex parte, sed non omnino

confectum. Est autem in genere itienteria coctionis priuatim antecelen cum celeriter alimenta excernuntur, neque consi Cr ς' - i stentia,neque colore,neque odore,neque alia qua'

, et, seu; ' litate immutata, sed subalbida, maxime aquosi &

ιών Disitas liquida,nulla commixtabit aut sanguine. ritetrix: aut Alimenti nomine non solum cibus, sed & po-s r m ης η tus audiendus est. In ea, quae ab acri humore, do

loris sensus est: qui si perseuerat, dysenteria fit. In .ii obibo . imbecillitate nullus doloris sensus, & melius euntes H σην ' morbo, acidi ructus commouentur. Aeaeacbor. J. Curatis Itienteriae.

a. isti .. Curatio tora in duobus est. Materia vitiosa

ouρψii 3I, quam ma ime arguit oris graveolentia, propter f. dema in corruptum in stomacho humorem, aut cibum)q ' primum est vacuanda. Deinde roborandus ventim, ,.. cesus. Itaque si materia acris est,infarcta tunicis ve-sibisὲ dustu. triculi & intestini, purgatione ex hiera,rhab. vle Amp. de ab- dum est, Dissoluantur itaque 3 5.2 aut 3. hierae, B t aut 3.1. eius pulueris in sero caprino, decocto cice, ais f Ium rub Vel absynthij. Et quia puluis amarior est, ' adiicietur purgationi ex eo puluere I. i.oxyfaccb4r simplicis,

432쪽

simplicis, aut 3.6. syrupi de absynthio. Rhabarbui3. I. aut Θ. . infusi in aqua ablynthii, aut liquoribus supradictis. Veteres dissoluunt in mullia, cui suis est detergendi, & leniendae amaritudinis pha

macorum.

In crassiore bile & contumacius haerente veteres addebant Θ I. scammonst. Nunc ver Matis fuerit, si GL .dacrydij misceantur. 1 o Vacuata cacochymia,adstringentibus utendu, λψsed modice,multo etia miti',siqua febris suspitio est. st Qq Probatum remedium antiquis ex tribus partibus talis succi granatorum acidorum, & Vna succi menthae mo=es ima- simul coctis: deinde adiecto melle, ut fieret eclega eius adhaera m a. Nostro more Vteremur: 1.oxysaccharae simpl. ρμ' - 3.3. syrup. de mentha, ut per Interualla 2.aut 3. cochlearibus uteretur, aut ut esset liquidius medicamentum, J. I. ivlepiros . admisceretur. Laudatum & aliud remedium e cydoniis & m lis granatis, ut esset utriusque aequalis modus, tum coquerentur ad putrilaginem,atque expresso succo tantum mellis misceret lx, quantum satis esset ad eclegma. Nostro more licebit uti syrup.de cydoniis,& oxysacchara simplici, Π utroq; ad 5.6. cum l. I. RI 'U' ρ'iulep. ros Maximi est momenti diacodion cum fa-pa factum, quod & somnum conciliet,& ventrem Ἐγγώρ. Minῖ

sistat. Simile huic est dia oron Asclepiadis. pi-iba i

dactylor. immaturorum ana δ.1. Coquantur cum es si 'mellis rosec. 1 . i. donec insipiis entur : subductis ab 'igne adde mac. acaciae charyophyll.an. 5.6.cinamomi,balaustior. an. 5.2. Seruatur inusius,& datur cum aqua cisternae.

433쪽

huimenta rapsi, empla straa

DE MORB. INTERNI sΕxterius cataplasinata, quae in debilitate stomachia calore dicta sunt. His remediis celeriter curati scripssit Galen. in Meth. In pituita eadem in genere conueniunt: quae scrassa est, oxymelite & similibus primum inciden

da : tum ex hiera repurganda. Si vero tantum comspersa tunicis ventriculis, solis siccantibus & calf cientibus opus est, ut confectionibus e succo cydoniorum cum aromatibus, quas prius ex Graecis ocArabibus descripsimus, vino forti antiquo, plico, sed modica quantitate. Modus enim potus est, ne fluitet in ventriculo. Quod si consuetudo est,ditu,

tur vinum aqua serrata, in qua vel cinamonium, vel mastiche, aut utrunque coxerit.

Proderit mitifice hic puluisculus. y coriandr.

sacchari rosati I.2. fiat puluis subtilis, utatur in pone tosto.

Mastichis Gr.1.vel 3.in puluerem redacta, ouo sorbili excepi per interualla deuorantur,Chepulae conditae, nux quoque moschata codita,caro cydoniorum, gelatina ex iisdem consecta,diacytonium, tinetiber conditum, & alia in debilitate stomachi a frigore enumerata. Similiter & quae exterius Ι atriplicantur, ceratu stomachicum Gahcar. cydonion emplastr. de gallia.. In calido autem fluxu potest tale emplastrum imperari. Mica panis in oleo rosaceo subigitur: deinde cum succo semperuiui S. lactucae malaxatur, dc

imponitur. Laudatur vomitus a coma: &,quia cibos non si

434쪽

tinent, fixa ingenti cucurbitula, eo modo,quo cap. de cholera diximus, ventri affixa,ut contineatur cibus, procurandum est.

Rusticus quidam percuratus est quotidiano va

coastili vitulini fabae paruae magnitudine cum vino epoti . Sunt qui pulverem ex pudendo ceruino& taurino exsiccatis parant,pani tosto oxyacanthae succo,vel granatorum, prius imbuto inspergunt, &utiliter assumunt. Fiunt etiam e fatina fabae kesae siccata in clibano, dein pista cum aqua rosacea v teri, & faccham rosato, nebulae. Eidem farinae pa

sta Regia misceti potest. Quod si nihil iis remediis

proficimus,dropace atque sinapisino utendum.

Laenteria, Coeliaca affectio, diarrhaea, dysentetia, immoderatas alui fluxiones significant, sed ut nominibus, ita natura & causis distinctas. λαον Graecis lame significat, seu continuum, & nulla ex parte diuulsum, sed sibi . , , undique cohaerens, aequabili superficie. Vnde λ ne et, quasi λ οπς των ἔχρων, laeuitas intestinorum . ni A x sa. μω

triculo & intestinis. Huic igitur duo propria sunt, quibus facile discernitur ab aliis: nempe alimenta celeriter,postquam sumpta sunt, per aluum reddi,& mutationem fere nullam coctione adepta esse. Id necesse est fieri, vel ob imbecillitatem retentricis ab intemperie, vel irritationem excreticis. In temperies siue sit in Ventri g hui/His aculo , siue in intestinis, quae anadωsi inseruiunt, siue in .., is utrisque, aliquando hectica est,& in habitu, quae scilicet in ipso corporum habitu firmata eli, sic ut calore suppresso coctionem prohibeat, & cibum diluat humi ' . ditate : aliquando propter acidam pituitam diutius i

435쪽

DE MORB. INTERNIS

haerentem , vel, ut vult Oribasus, frigidam , crassam dilentam, quae replet rugosias & sinuosas partes, unde inducta lὰuitate cibus emuit . Nonnunquam quoque a medicamento lubricante,aut alimentis pinguibus. Irri.

tatur autem facultas expultrix multitudine matellae&acrimonia. Multitudine quidem, ut alimentorum mul torum,aut propter venarum mesaraicarum obstructionem non distributorum, aut humiditate aliunde confluente dilutorum. Acrimonia vero humoris tenuis, aut alimenti corrupti, aut exulceratione aliqua. Partes enim exulceratas ex permeante cibo dolorem percipientes;

eum a se propellunt. Sequitur tape alios fluxus, diarrhaeam , dysenteriam, aut longum morbum, tuncque sere lethalis est. Quod

si excrementa non egerantur cruda,& imputrefacta; sed

. semicocta, foetida, neque statim post cibi a sumptionem, si ca IV Coeli 1ea affectio ἐieitur, fitque ab iisdem causis, sed prα

LMqI cipue a cibi corruptione ac caeochymia, & intemperie ventriculi, siue frigida,sine calida. Vnde Paulus scripsit Geliacam confundi cum Laenieri , quae fit ab imbecil- Paulin D litate Ventriculi. Merito ergo GaI. reprehendit Veteres, qui in his affectibus cibos effuere ob latuitatem intestinorum existimarent. Et si enim hare quoque causa est, Galabio ' non tamen praecipua, & propria,sed imbecillitas pinius, ob quam ventriculus & intestina grauata a cibis assumptis, ipsos confestim excernunt. In medicina facienda, , tria imprimis cognito morbo spectanda sunt, An sit ob-Abi ' με structio in venis messerat eis, an humor actis,aut pituito curam qης sus,& an a capite fluat. obstructi ovem indicabunt prae- ter caetera grauitas in hypochon desis, excremeta chIl 'sa,vrinae tenues In acrimonia & exulceratione seu abrasa superficie partium, cuiusdam morsus in erit sensus. In imbecillitate,deiectio nulla dolorem essicit. Humo' rem autem e capite defluere Hippocrates colligi vult exspumosis exerementis. Ouibus sin quit Aphdo .lib. .ὶ i alui profluuiis excrementa spumosa sunt, iis ex capitς

pituita defluit. Sed hoc non est necessarium,ut Galenus monet. Nam cum causae continentes spumae sint spiri Ins humori mixtus, & motus inaequalitas, unde fra0gi tur namor in multas partes, siue ob multitudiuem cλὶ -

436쪽

tisat in iis, quae elixantur, siue agitationem, ut in mari: potest a venis proaimis, aut ventriculo, aucto feruore, aut agitatione humor cum spiritu mixtus exci ementa reddere spumosa. Et in dy senteriis materia commota,&calore aestuante agitata videmur spumosas deiectiones fieri. Alia igitur signa adiiciendae sunt ex his, quae circa caput apparent, ut grauitas, multitudo sputi, quod mane & noctu vehementius finat, aegri somnolenti sint,pituita defluente ad ventriculum molestirem quadam sentiant, & similia. Solent autem, quasi periodis quibus da, a somno nocturno spumosa excremeta deiicere, quibus facile cerebrum repletur, & ventriculus humi ilior est. Est enim,ut Hipp. scribit A. de morbis, cerebrum pituitae veluti fons quidam: quia velut cucurbitula in aumbens . corpori,ex uniuerso corpore attrahat, ex quo fluxio u iafiunt. Acidi luctus in principio demonstr dx pituix-m Hipp. fati. inventriculo, aut frigidam intemperiem,nec dum pro- restratas esse vires, sed aliquo tempore cibos retineri,&veluti initium quoddam coctionis fieri. Sed aucta pansione cessant, quod malum est. Bonum vero, cum post longum tempus superueniunt,ob eandem causiam.Haec igitur propria natura est,&essentia icienteriae &coeliacae . , fluxionis. A quibus di arrhaea distinguitur, quia non ali 'menta,sed humores praui, multa liquida excremeta,pituita, vel bilis altera, syncera vel mixta, vaeuantur, siue

ex toto corpore, siue ex aliqua parte. . εο δ' Natura enim sese exonerante,si orificium,supremaeq; partes valentiores sint,pylorus autem languidior, excrementa deorsum abiiciuntur. Sin contra. 1ursum repunt, de pro di arrhaea vomitiones excitant.Modus autem propulsionis eodem modo fit, quo in superiore, irritata excretrice,aut retentrice imbecilla. Sympta ma est multorum morborum. Fit enim saepe in declinatione alicuius morbi acuti,vel post morbos diuturnos,cum varis & diuersi humores purgantur, vel acute astricta, a medicamentis constringent1bus,aere si post medicamentu purgans' aeger aeri se exponat, vel medicamentum sit violetius, aut si singulis annis bis aut ter ita soleat expurgari. Ab intemperie cetiε frigidiore v&riculi multitudinem cibi no coqucte sienteria creari potius quam di arrhaea,

437쪽

consentaneum est. De dvsenteria dicetur sequenti eapite. Fiunt & multae aliae fluxiones, vitio alicuius visceris,ut inflammatione hepatis,tumore lienis,& similibus, quae ad alia capita reserni debent. Memini me fluxum quendam diuturnum in multis obseruasse,in quo varia, opima, nigra,caerulea, viridia, satis corpulenta excernebantur. Ex quo alios euasisse, ut Advocatum De la Vedigne Anglum Poedagogufiiij legati Angliae,& alios, vidimus alios interiisse, t Mali cornium Ducem celebrem peditatus in exercitu, Haultem anum fabrum argenta-Zemim ' rium, & similes. omnibus fere vitium in visceribus, &r-bsolua. vIcus in postremo intestino. Dominus Datichy in vico Templi post sextum annum, quo eo morbo laborauerat,interiit obsesso hepate multis vomicis lyderata parte mesenterij. Gorraeus eo morbo in secundum annum sunctus c5 ualuit.Ηis,qui conualuerunt,interuallis idem morbus rediit , vel dysenterica excrementa. Anno 198. Rutumno dysenteriae salutares iisdem excrementis. In fine purulenta egerebant, de quibus sequente capite. Vacuatio duo In omnibus certe Aphorismus Hipp. notandus. Si qua-bm modis in lita purgari, &c. Et cum duobus modis vacuatio mouea- nobis moue- ueatur in nobis, primum beneficio naturae, ut in acuti stμr. morbis, diebus criticis: in longis autem & hominibus' sanis, statis temporibus & periodis: deinde a qualitate quadam morbosa,& vi morbi, inordinate & sine periodis: Medicus his fluxionibus obsistere debet: illas sequi,& tardiores iuuare,materiamque naturae comparare, &comparatam .si natura cessit, vacuare : si vacuatione ubmia offendatur, compescere,vr&s sit periculum vel ex transitu humoris,vel laesione alicuius partis, ut in Phthiscis, pulmonum inflammatione n costarum, longa dis ficultate intestinorum ex scirrho lienis,& similibus.

I n diarrhaea, leuiora initio, ne quid in gracilioribus

intestinis retineatur,lac ,topica, sacculi, unguenta,ssitus, cataplasmata, purgatio, clysteres optatae, cucurbitulae,su'migia, pulveres. In l'ωenteria,purgatia,c5sectiones,' em

plastra,vnguenta, pilutae,inuctiones in aluo iusto humidiore, parcior potus, Isque ad vesicam diuertendus. Vbi tuus siccior, largior potus que ab anadtisi prohiben dus. Vinum tenue & calidu, medicamenta diuretiς' mo

438쪽

eus eritieus,multas urinas faciunt, Unde parua deiectio, quia matellae pars, quae per aluum queret , ad urinas diis uertitur. Sicuti multa eunte deiectione rina pauca, aquosia, hamore ad intestina conuerso. suflor minuit &deiectionem & urinam.

A I si fluor, qui communi nomine diarrbaeaap nomine ompellatur, tres causas potissimas, praeter intesti- nis alui fluornorum Ss ventriculi in temperie, agnoscit: humo- significatur. ris nimirum molesti copiam,qualitatem,vel utramque. Fit autem vel ventriculo & intestinis primario affectis, vel per sensum cerebri, hepatis, corporis totius. A cerebro quidem fluor est spumosus:ab he' mis. ωati pate chylosus: a liene niger. a toto corpore pinguis summa cura- .& graveolens. Si a cerebro fia ut pote catarrho in elo. aluum ruente, fons mali primum catharticis humori accommodatis ex capite de catarrho repetendis 'exhauritur, nisi sorte naturae fatis per se excernenti vi, Oupiis

totum negotium committatur. Deinde Vero ex- peculiari eu-cipiente parte confirmata sepe viribus exolutis co 'intu

solitur. Quod idem in fluxione alui a reliquis eat, Μ rq sis procurandum. Quae ventriculum roboret sum- : ἡ s. pia & admota, ex capite de ventriculi imbecillita- bis.

. ' procreatrix,

uiolo, calida AEltate, AEltatis fine & Am 3 φωi is alumno dysenteriae fiunt otiosis, intempe- mulieribu x xi , & quibusdam 3 naturis peculiariter, ut lenti pr h 'giriosis. quibus no est

Nam antecedentibus anni partibus pituita cras

439쪽

DE MORB. INTERNIS . . . si & viscida in intestinis colligitur. Qu6d si bilitia si Ati non pro ratione e cysti sellis in intestinum defluit,

yb A.riis Hoc eam pituitam pro cosuetudine deterget, multo adhὰriseit, copiosior pituita in intestino, & bilis toto corpore recta io' aceruatur, acceditque cruditas. Haec omnia aestiuotυ ' i calore putrescunt. Primumque illa pituita actis euus , h. dit: intestinum vellicat: fit deiiciendi . appetentia, bis quidem, inanis aliquando, at interim pauca, vel cum maxi-μ -- facε mo conatu mucosa, & similia albuminibus ovo

om mp rum egeruntur

2 inis, i fit striam aliquando, ut acrimonia eius humo-Ib inbd. his, ris clausulae venarum intestini reserentur, & ita aluinaequaliteri quid sanguinis una cum mucosis illis excrementis C Unode 1 deiicitur. Hoc malum non dysenteriam, sed te'-. ' ais , ne inum appellari volui. Tum dysenteria est, cum alue bilis illa putris magno impetu in intestinum con- 'orie fluit, & grauius exulcerat. Radit primum 6 pin-d Ha, - guta quae intestino adnata sunt: deinde ramenta: fh ,-- is postremo etiam sanies effluit. Excrementa illa se se spumosa sunt, quia in dysenteria & sebii,& in- fias lux flammatio est. Itaque motu & calore spuma excu

s Lenienti' latur.

risis.ὸ His omni. 7 dysenteria exulcerario est intestini, i istiue liquando totius quidem,aliquando huius vel illius:

eiratrice 'inis quod ad curationem distingui oporret, ex cap. 43. ducenti,M. lib. 9. Aetii. ' . 9 Vth φρη Curatio est in phlebotomia,purgatione,clyst mostfuom. xi , 3 potionibus,& externis remediis.1o Videlm Corpore bene carnoso, graui febre atque infla-frmitatis, matione,suppressa aliqua solenni ' vacuatione,san θ' p guine multo io cum excrementis abeunte, consen-

' 7 tiente artate & viribus , vena secari potest, etiamsi

440쪽

Π mo non repugnat Galen. dum v me semonem in diarisrbaa probι-bet, non item O . indasteria.

lica aperiri , sed angusto foramine, & paulatim se 1i Ob st uulse atq; etiam vacuata materia. In suppressis pur- quent deiis gationibus inferioribus 13 venas malleoli aperiri 1 bent. Quod si fit, eo magis temperanda vacuatio, is, iis iis- quod hinc ductus sanguis plus Virium, quam e seos semvis

manu exhaurit. ramo 3am.

Eadem quoque controuersia de purgatione. Sed iam indubitatum est, ubi & morbi magnitudo,& as caetera non repugnit.Nullum autem prae- νὰ - - stantius pharmacum Isi rhabarbaro, a quo purg, Npς, id he

lio non solum emel conuenit, sed si res exigit, & et ιρ- ρη

vires permittunt septiis V repetenda est. 'A... In purgatione consilium esse debet,ut obstru- 1 Tsi quidctiones liberentur, &,via facta, redundans materia partes sue

vacuetur. riores lus

Nec i3 de adstrictione initio cogitandum est.

Itaque Θ. . plus aut minus rhabarbari imperentur. inferiores. Infundantur in aqua endiuiae, aut simili, quae vim is mi neque habeat liberandae obstructionis. Aliquando 3. 6. πιπε ,svrup.ros .de siccis no tam adstrigedo, quam rObQ- 2-..ciis

gnat eum morbo. Ir ob perennem humoris morbistigenerationem. 18 Metu in minatiouisfebris transationis O mmatica humoris mor bifici ad nobiles paries, unde pleuritis terapneumonia,vili ιε.

Gah in Comment. ad Glauco. & lib. . de ratione victus in acutis repugnare H videatur. Verum quia assidua egestione, perpetua vigilia, febre atq; Inflammatione vires maxime laborant, temperanduvacuandi consilium est. Itaque alii humeralem, alii venas extremae manuς aperiri volunt,quiastunc nimcum sanguine effunditur. Potest & bal1-