De morbis internis, Lib. II

611쪽

eorporis. Cuius descriptio copiosa est apud Areteum petdeformitate figurae & naagnitudine affectus varia nomina habuit a Graecis .Et phas enim dicitur, quia corii crasestie, tenebricoso colore, facie foeda & insormi,magnitae dine Elephantem resert: λεον ναμ λεον ον, propter extremarum rugarsi frontis similitudine cum leonibus: Mm, tiaris,tum ob faciem satyris similem, tum ob libidinem: quia nullus morbus eo maior est.A liene & iecore initio sumpto ad extrema cutim continuatur, ibis perficitur. Morbus cotagiosus est ob materiam venenosam & malignam, quae aerem,& proxima quael inficit, sed imprimis saliua,quae cyathis adhaerescit, propter lentorem & venenatum limum dentisi. Et quia humor melancholicus triplex est, sanguis crassior, faex sanguinis,&atra bilis , idcirco tres illius disserentias constituunt, a sanguine crasso , subrubicundas, mitiores laminus malignas: a melancholico humore cum pituita mixto, crassa salsa, nitrosa & acri, ἰκλωκας, albas: ab atrabile omnibus deteriores, in quib' uniuersum corpus scatet ulceribus, & extrema etiam decidui. Causset sere sunt, semen parentum elephanticu, victus ratio talem hum rem procreans, suppressi menses, haemorroides, varices cohibitae,& quandoque lues venerea. Quia igitur morbus hic contagiosus est admodu & abominandus, atque aliquando cognitu difficilis, optime costitutum est a veteribus, ut & extra urbis pomeria ablegentur elephatici, MMedici doctissimi, tanquam Critici ac Censores constituantur, qui hos explorent, ut apud Belgas, & Arelatae. Qua de re doctissime scripsit F. Valeriola in suis enarrationibus.Initium est de annua elephanticorum apud Α- relatam probatione vetere senatusconsulto instituta.Signa quaeda univoca faciunt,alia aequivoca. Vni uoca qui dem, ut ab elephanticis prognatos esse, etiam auis,aut a lauis repetita origine, cum elephanticis consuetuὸo, ex cretionum consuetaru retentio, ciborum crastarum, sabsorum, acutoru, nidorosoru assiduus usus, vini multi x crassi potus, vita aerumnosa in metu & moerore, extube

rationes inplerisque corporis partibus, sed in facie magis secundu frontem, aures acuminatae,nasus simuS, la

bra crassa horredus aspectus, color faciei ex rubeo liu ,

612쪽

LIBER I. 283

vocis raucitas, oeuloru rotunditas. signa aequivoca sunt extuberationes extremorum & crurum,color m Orpheae similis & tenebrosus, capilloru defluuiu, & tenuium regeneratio, musculorum, precipue pollicis, consumptio, stupor, aut sensus amissio in extremis partibus induratis& exiccatis,scabies, impetigines, gutta rosacea, extubera tiones totundae & durae sub lingua,palpebris,auribus,vlcerosa lassitudo,cutis crispitudo instar implumis anseris, vinuosa cutis, & tanquam resperia aqua, sanguis trumbosus, niger, liuens, obscurus. Ex his omnibus notis vel multis simul cocurrentibus, vel paucis, sed essentialibus& pathognomonicis,explorantur elephantici. εANTO. VALETII EXERCIT. LXIIII. Lephantiass cancrosus est corporis totius turis mor ab humoris assatione melancholici venenatae qualitatis participis genitus . Ac citra tetram illam qualitatem id affectus non accidere hinc perspicitur, quod qui toto sunt corpore melancholici,

eos non necesse sit elephantiasi prehendi. Alia A- α

rabum elephantia, alia Graecoru & RQmλnorum. E. Illa pedum est cum varicibus tumor: haec lepra disium. vulgo appellata, dira,truculenta, crudelis,membra ad ossa usque erodens.In hoc affectu triplex morbi genus inest et intemperies calida sicca, quae tandem deseruescente humore,imminuisqueeXustisne fri GaI.eap. .gida evadit: morbus organicus, qui figuram totius tib. 2. de ea . corporis immutat: continui solutio, suis signis satis --ρr. manifesta. Morbificus humor impurus & malugnus quanquam promistue siumma & intima corporis invadit, praecipue tamen in iecore ac liene residet , a quibus visceribus in corpus spargitur uniuersum. Et ut in cute sese prima Prodiderint labis A

indicia,eam tamen prius oportuit diu ipsis in visce- o

ribus delituisse. Contrahitur vel ab ortu, ut a semi- neratio.

613쪽

DE MORA. INTERNIS ne, parentum elephantico: vel contagione, ut contactu, fomite, & ad distans, ut per aerem: vel proprio corporis vitio, a bile atra plurimum exuperante,& sensim, per adustionem, venenatam qualit,

s Arista sensidecoloratior cutis, nigricans,gauescens,aut abbicans, pro humoris, qui in peculiari cuiusque natura redundare consueuit, exustione. Eadem cutis densior,durior,asperior, in facie, manibus, pedibus protuberantibus. Torpet sensus, & extrema frige scunt, maximeque pedes, ob humorum crasiitiem spirituum continuitatem intercipientem. Hinc segnities, spiratio tarda, motus dissicilis, alui constri ctio assidua, respiratio grauis & foetida,ructus continui, vehemens ad coitum alacritas: & ut malum incre cit, sordida ab humorum acrimonia Ela mali- lignitate plerisque locis excavantur Vlcera.

Miserrimum id mali genus postquam penitus

radices infixerit, nunquam curationem admittit. Si. enim cancer, veluti elephantiasis quaedam, uni o- eap. 1. lib. botam particule inter morbos insanabiles vel ab ipso Hippocrate relatus est, quanto m aSis elepham tia, ceu totius corporis cancer aliquis , ab omni re curabili Eli medio abhorrebit 3 Attamen si recens adhuc est elephatialis' malum, & manum quis ei recte adhibeat, eoque quo debet modo praesidia applicet,ne saltem inua- Liariis lς si ugeaturque, prohibebit. Itaque remedia e- ad Ob. s. runt, missio sanguinis frequens, pharmaca melan-ub.6. choliam vacuantia annis singulis reuocanda, balbne cornicula,vini abstinentia,aquae potus, usus lactis asinini, pullastrorum decocta,hordeata.In qua elephantiasi tota corporis moles putrescit, crebe

614쪽

LIBER I. 28 fimo theriacae usu fluxio & corruptela prohibean

tur. Quod si scabie, papulis, & id genus similibus

eruptionibus a vitioso succo obortis scedetur cutis, valebit hoc unguentum saepius expertum.

Caeterum praeter elephantiasses superius commemoratas habetur una in sacris litetis lepra appellata , quae causam agnoscit longe superiorem, Dei,nimirum,iusti vindicis iram. Nam pro peccati ratione Iepra haec antiquitus saevibat: ut si peccatum paruum esset, in patietibus domus maculae pullularent: si maius, in vestibus perciperentur: si maximum, peccantium corpora eisdem deturparentur : qua lepra insecti quatuordecim in diebus a Sacerdote simmo iudicabantur, an extra consortium hominum essent relegandi. Non enim ad eam profli andam humana manus lassiciebat, sed diuina potius opus erat, cum nulla remedia illi ad hibita conferrent, sed sola Dei optimi maximi voluntaS.

De cutis excoriatione, ulceratione ustulis crrubore faciei. CAP. 6S.IXcoriationi cutis, qualis est ex attritu, lontaiore decubitu, ceratum ex tribus partibus, olei myrthini,vel rosacei,& una cerae, O uenit.Quod si calor est, ex succo plantaginis,decocto sumach,aut rei frigidae adstringentis subigatur. Eidem rei couenit unguentum de cerussa.Vbi vero

615쪽

DE MORE. INTERNIs rubor faciei & pustulae , sanguis e media vena bra- cliij detrahendus est, imperanda purgatio, quae partim flauam bilem, partim melancholiam purget. Cucurbitulae & ceruici,& scapulis affigendaecu scarificatione. Sanguisiugae malis,extremo naso,

extremis labiis,lateribus menti affigedar. Abluenda facies primum ex remollientiu decocto,ut ficuum, passularum, ab hisque sumus excipiendus.Tum vel aqua plantaginis, vel terebinthinae, in qua mellis portiuncula dissoluta sit, faciem lauabis. Inunges autem axungia ursina,vel vulpina:alioqui taurina, vel porcina, in qua farina ciceris incorporata sit.

Caseus recens ex aceto subactus Aestate conuenit.

Vnguentum mixtum ex sapone gallico,& unguem to albo. Ex unguenti albi parte i.& 3. olei rosarum si1bactis cum aqua plantaginis, nenupharis, sem- peruiui. sanguis leporis calidus & reliquorum anitim alium utilis est. Conuenit aqua distillationis fio tum salicis, succus limonu, sulphur vivum, cerussa, caphura.Vbi pustulta eminent, Unguento enulato, siue hydrargyro concidunt. Argentum vivum ex saliua hominis ieiuni extinctum,& cerato, vel adipi incorporatum,efficacisiimum est. Hyeme thetiaca uti licet, vel unguento citrino, vel pomulato, vellithargyro auri, modo Servitoris praeparato. Sed interim dum haec fiunt, vitae ratio instituenda est, quae calore hepatis attemperet. Deinde etiam quae mmos prohibeat a cibo. Qualis est dragea communis, puluis comunitatis, adiecto coralli modico.

ANTO. VALETII EXERCIT. LXV.C Vtis in facie a carne inseparabilis existit. Et quia assidue detecta patet,densior fit, illi que

616쪽

L I B E R I. 28spropterea facilius pustula insistunt, rubor, &c. Huc quoque faciunt intemperies & imbecillitas.

Vacuato prius corpore curabuntur pustulae,ulcerationes & maculae litu ex radice lapathi acuti ad putrilaginem in aceto cocta.Rubor aqua solatri, mo-Iellae, succo limonum. Unice commendabat Honoratus Castellanus Medicus Regius hoc remediu.

.succor. plantag. portui .vuς immatur.an. I. 6. album. ouor.numer.Io. faran. hord.st g.semin. papauer.alb.I.f. Conclud ntur omnia vase vitreo, & distillentur in balaneo mariae. Reseruetur aqua usui, de qua abluat faciem mane&Vesperi.

Novi celebrem quendam Medicum, cuinas 3c faciei totius rubor disparuit his duobus auxiliorum generibus. Horis matutinis ante pastum fructu rosae caning cydoniati more cum saccharopr parato utebatur. Totis vero quinque mensibus ab initio Mariij continuo diluebat vinum cichori, decocto. De dolire P. 66.

E dolore iam multis locis dictum est, ae

postea dicetur. Fit autem vel intemperie, vel solutione continui. Remedia vel par gorica, vel contraria qualitate pugnantia, vel nam colica. De narcoticis multis locis. Paregorica sunt, oleum simplex anethinum, chamaemelinum, lini, Oleum Ouorum, oleum in quo althaeae radix cocta sit, axungiae sui gallinae, anatis, Vituli, ouum crudum, alta .pe enumerata.

Cottana qualitate & haec paregorica, caryinum, lautinum, oleum de galbano, de sulphure,& simulta calida olea ex refrigeratione nato dolori subu

617쪽

niunt. Α calore vero excitato repugnant, oleum violatum,oleum rosaceum,de nenuphare, papauerinum, & similia Dolorem a siccitate corrigunt, aqua tepida,hydrelaeon,lac, butym,oleum, axum glae,Cesypus. Dolorem a sanguinis copia tollit phlebotomia. A flatu, oxycratum tepidum, decoctum ruthae, anethi,serpilli,& alia,quae capitibus de morbis intestinorum descripta sunt. A crassis humoribus cum flatu oxycratum, in quo hyssopus,thymum, pulegium, calamenthum, & similia coxerint. Acontusione caseus recens, aloe, aut mastix in oleo myrthino liquata. Vbi locus intumuit, spongiae fotus ex sero lacti si quidem inflammatio non est. Sic enim ex aqua tepida Auebimus. Oleum ricininum,caryinum.&in his inculcatus panus, &pani impositus.

uiis. εὐ μι ribus liqc obseruanda esse vult,qualitatem, vehementiam, obseraddais diuturnitatem, remissionem, internus sonem, compara-Galeu. tione in in diuersis aegris, & in genere dolorum, sensum peculiarem hominis, quod alij aliis vegetiore sint sensu, Vt hinc cognoscas, praeflagias, remedia distin Suas. Olbras est,ut grauis, pungens,lendens,stimulans feriens, torpidus. Vehementia ex natura partium & materiae, Vel eiusdem qualitate & multitudine, vel loco affecto pendet. Diuturnitatem facit materia pigra, multitudo, naturi imbecillitas,uia intercepta. Ex iiseem & remisso, &intermissio. In duobus aut tribus aegris ita differunt. aut sunt similes. Ex his omnibus periculum, ani contra, facile intelligitur. Sed de his omnibus alio loco accu

618쪽

ANTO. VALETII EXERCIT. LXVI. VT sunt causae dolorum multae, ita anodyna numero pene infinita. Communis docet experientia haec praesertim iuuare.

seriur. I . 6. semin. lini recent g. r. sacculus. Bulliat in tribus partib. aquae decoctionis chamaemel.& una vini.

Sic ex mucagineis seminibus cum furfure licebit alia dolorem siedantia instituere. Vel.

v.furfur.m IErigatur cum sapa,& fiat cataplasma.

Plura passim descripta reperias in dolorificorum affectuum curatione. Haec sunt,studiose Lectosiquae desultorie,& numium sane festinanter, in priorem Hollerij I Lbrum, dum sub praelo gemere exaraui. Tibi, qua liacunque sint, si probentur, & me meae praecocis operae non poenitebit, & ad maturiora, palat6que tuo gratiora futura edenda, quae certior cognitio, iudicium acrius, & peritior exercitatio parturierint,

maiore accedam alacritate.

619쪽

NES, AD CONSILIA

curandi pertinent.

N intolerabili cruciatu capitis, qui& assiduus sit, nec aliis cedat remediis, ferro & igne viedum est. Frmstra enim pharmaca, cucurbitulae, topica &c. coperta fimi, quia hectica quaedam capitis intempestes atque infirmitas adest. Et constat quidem permultos melius habuisse in eiusmodi malis, & epilepsia, mania, melancholia, hemicrania, terebellis vel cyclistis aperto capite, vel inusto. Sed ignis toto capite periculosus. Inuenta ergo melior ratio. Locus in brachio medius inter axillarem ferro aperitur. Vulnus continetur, ne coeat, ut hac perpetuo e currat materia, atque hic melius, quam exteriore brachio: quia minus opportunus locus est occurrentibus externis, minusque visui patet. Sed interim capiti prius & uniuerse corpori consulendum, Ut pura sint, ut paulatim reducantur ad naturam.

Odiosium enim fuerit, si perpetud locus defluat. Eodem modo in coxariis, & aliis contumacibus malis,serro & igne utendum est.

620쪽

c V R A N D I. 2871 I. In oculis affectis remedia inspiratu hominis anhelantur. Declinatur frictio capitis, & pectendum in partem posteriorem. Quod si abluedum caput,

reclinatum abluatur, atque oculi muniantur. Cauendum ab errhinis & sternutamentis: his enim facile decurrit materia in oculos . In naso multo magis, si ad radicem constrictus est, videndum ne acris materia capitis illac deducatur. Nam inde co- tingit, ut exeso nasi initio e naso loquantur, & vox

vehementer vitietur.

III. In dolore capitis sepe sanies subest inter craniu& pericranium. Molliter digito contingendus locus,ut si quid illic sit puris, intelligatur: multo magis si fixus illic dolor est, aperiendus locus. Nam

saepe sanies aperto loco defluit,& liberantur: atque inde metus est, ne os corrumpatur. Si qua illic v na est, aperiri, vel ferro rescindi debet, nisi admodum sit insignis.

In I. Cuidam e fluxione acri palati pars mollior ad radicem linguae perserata est. Purgatum corpus, d tractus sanguis, imperatum gargarisma e decocto guaiaci,& lacte, contactus locus aqua schymist rum cocta cum galla, malicorio, & rosis. Acus imperata bene longa, postrema parte incurua, & sub mucronem perforata, qua filum suendo loco re

duceretur e filo sericio cerato: praeterea ut primum coagmentum vulneris rescinderetur, ac rursus assiueretur. Ex quitas cum consequuta non fuisset imtegra sanitas, locus cera, vel spongia occlusus mam