De morbis internis, Lib. II

641쪽

1 Corcum sit fons innati caloris, principiu quoquest febrilis est necesse: si quidem no alius ab illo calor sit

qui in igneum convertatur. Gal. com .ad aph. 14. lib. 1 & ad sent. 1 g. lib.1. de vict ratione in morb.acui. 3 Galen .comm. 3.m lib. de fractur.sent.8. & in aphor.

Satis tamen est ad febris constitutionem, si eatot ille plurimas au t nobiliores occupet partes.Gal.comm. ad sent. 29. secta .lib. 6. Epid. ue Neque enim in causo, neque in tertiana, quς sebres omnium calidissimae perhibentur, internae partes us queadeo aduruntur perfrigerata cute, atque in lipyriis: quas propterea Gal. maxime malignas appellauit com. ad aph. 8.lib. .

Malignum quoque, 6 quod of ωδες vocaturrinquo exteriora quide moderate calida sunt,intus a dor est, sitis insatiabilis, perpetua corporis iactatio, vigilia, deliriu: quod fere fit crasso atq; contumaci humore in primis venis putrefacto. Aliquando in corde vehemens aestus est, quod vehemeti palpit rione cordis motu praeter natura) intelligitur, moderatus tamen ad manu calor est. Pereuntliij celeriter,& fissi mortem tenuis quidam & frigidus sudoremuit. Itaque febrilis calor 7 non perpetuo toti corpori aequalis est g Optima ratio diuidendς febris ex Galeno lib. 1 de differentiis febrium,est, ut e substatia, hoc est,iis,quae definitio eius continet, disteremtiae sumatune calore videlicet,lis in quibus calor est.

6. id genus febres seu fastidiosae comitem

habent anxietate ingentis malignitatis indicem, ex Gal. comm. 2.in lib. s. Epid.

7 Imo multis in partibus saepe non apparet, ut in limpyria febre. 8 Variae febrium diuisiones, de quibus Hippocr. sub sinem sect. I.lib.6.Epid. R fusius GaI. in commenta

642쪽

LIBER II. Calor itaq; si' ' siccus, io alius humid',alius M v porosus: ex quo febris alia sicca, alia humida,quaedam vaporosa, Maligna sicca est. In hac squalescit cutis, arida lingua est,uehemens sitis & vigilia,calor acris, nihil vaporum, nihil sudorti excluditur. Talis

est exquisite ardens. Haec autem aut ri breuiter O cidit aut in hecticam vix curabilem conuertitur. Ita humida perpetuo sudore ac madore corpus reseluitur:quales sunt V typhodes & elo des .Quanquatyphodes ab Aetio & quibusda aliis dicitur, quam erisypelas hepatis, lienis,renis,aut cuiusuis partis,imcendit. Salubris fere, in qua madidus & mollis calor est, cutis quoque elusimodi, dc sudores in tempore erumpunt.' 9 Vt in hecti ea causo,& reliquis febribus biliosis.1 o Vt in febre sanguinea,pituitosa. 11 Vt in diaria. 11 Exquisite ardens ut plurimum funesta, cauta magnitudine, symptomatu vehemetia, & excrementorum suppressione. 13 Gal. ex veterum placitis febres typhodeas sine vularum inflammatione partium fieri asserit,easdemq; h midas in summo Lib.contra Lycum descripsit.

Rursus calor quatitate & qualitate distinguitur. Nam alias 3 copiosius, IS alias paucus, λε nonnumquam in medio est. Similiter hic acerrimus,hic ut febris est, & quantum natura febris patitur suauis,& mitis, ille medius: magna vis est febris, cum Sc plurimus, & mordacissimus.

I ut in synoeho utraque,maxime vero plethoricis ia

eorporibus.

. V Qystilicet irepavea materia accensus, ut in ter

tiana exquisita.

Vt qui copia moderatus, & in sanguine, aut pitui-

643쪽

DE MORB. INTERNIS Febris alia morbus, ut ardor:alia symptoma,ut inpleuritiae: alia simplex, alia cum grauibus symptomatibus,& iis, quae Uri γνο ιδνα Graeci vocant: ut quae febris cum frequenti syncope, cum singultu, cum jnceris deiectionibus.Rudis illa & nimis a liqua ij Hippocratis distinctio,iaudanda tamen,ut

fuit aetas.Febres aliae manu mordaces,aliae mansuetae:quaeda vehementer rubrae, nonullae admodum

flauae,alta croceae,aliae crudae,&α quae pluribus 6.

Epid. ab Hippocrate 8c Galeno, tum initio librorude diiser. eb. explicata sunt, nodum tamen satis imtellecta: quod αῖ vox Pemphigodes fatis ostendit, non satis intellecta interpretibus. Alii enim ad pestilentiales,nonnulli ad vaporosas QR humidas traD serunt. In qua sententia fuisse visus est Galenus in 'exegesi vocum H ocratis.

18 De hac vide Gai.c5m.in citatum Hippocr.locum,

Alia vero diuisio sebrium, quia hae acutae ac c lares, ut ardens & tertiana:aliae longae, ut typhodesic quartana: nnulta medim ut quotidiana & s

mitertiana. Acutae sunt, quia propria tempora ad finem usque celeriter percurrunt. Acutum enim &celer idem est. Sunt e Graecis, qui ex ratione praegressae cauisita diuidunt. Aliae febres derepente atque ex causa manifesta ortae sunt.Hae minus periculois,minusq; fallax prssagium ostendunt. Aliarum causa ignor ta,quod latenter atque longo tempore cotracho in humoribus vitio ortae sint, de quibus hoc verbum

Hipp.maxime pronuntiatur, mune quidem res, quis morbis acutis, ast Acutorum morborum non

644쪽

L I B Ε R II. 3 omnino certe sunt pronuciationes salutis aut mortis. Atque hae fere periculosiores. Longas item ex causaru varietate diuidunt.Longae enim fiunt vel quia materia frigida, crassa & co-tumax est,ut quartanae: vel multa, ut typhodes: vel quia pars affecta frigidior est, unde primum calor succensus est,ut quartana aliene longior,st hepatebreuior: vel imiacillitatis ratione, ex quo 1o in senibus longior, in iuuene breuior: vel denique exterioru villa,quae vocat Hipp.aegri, Medici, ministrorum, loci, aeris,temporis anni,& simit.

Eo Facultas enim naturalis senibus infirma: iuuenibus robusta.Vnde illi tardius:hi celerius febre defungutur.

Aliae item sebres is peruigiles , aliae soporo

nonnullae mediae.Somnus atque vigilia, virsque si modu excesserint,malum. ex lib.2. Aph. Praxagoras quaseam febres seporosas annotauit, b anno 12.adH.dc 17.priuata quada peruicie. In seporosis, grauius periculum est,si1 praeter soporem & silentium, saltus partium, ac veluti couulsio, faciei rubor,oculorum fixus intuitus, a semno manuum neglecta abiectio,moeror,anxietas, tilitia conuulsifica, motio articulorum,frigus. M Quod aeres profundant vapores, sua caliditate &

uccitate cerebrum continuo percellentes.

ΣΣ Ab oppressione cerebri nimia humiditate persusimmiumque perfrigerati Haec enim cerebrum grauioribus auctum svmplomatIs ostendunt. δSed, quod ad institutum maxime pertinet, alia febris in solidis partibus,siectica:quaedam in spiriti-uS, cuaria: tertium genus in humoribus, putrida.

645쪽

DE MORB. INTER Is De hecticae differentiis & diariae suo loco dicetur. Putrida fiet vel a tale,quae tertiana: vel pituita,quae quotidiana:vel atra bile,quq quartana. An 3 6 vero a sanguineo,postea disseretur.

Agitatur haec quaestio paulo post, capite de febre

continua putrida.

Putrida rursus vel intermittit, vel continua est. Quae intermittit,Hippocrati quidem aph. 3.lib. . sine periculo est: Diocli minus periculosa,quam cotinua,ac fere salutaris: sed quae tamen aliquado i terficit,& maxime ubi talis est,qualis soporosa,quae proxime descripta est. Continua magis periculosa, quae tertio quoque die exacerbatur,auth. Hipp. dc Archigene. Accedit ad periculum, si quarta die vel tam grauis est, vel etiam asperio quam fuit tertia. Caeterum qualidoquide hic de curatione febriuagitur, primum est,ut febris species cognoscatur,ex propriis signis, communibus & externis coiecturis. Cognita febris specie, causis magna ex parte innotescui. Secundu est, ut febris costitutio intelligatur. Quod fiet,si observemus qualia sint,&quanta fuerint & futura sint uniuersalia febris tepora, principi,incremetu,status & declinatio.Deinde H quod in toto morbo,ide in particularib' accessionib' observemus, & has rursus inter se coparemus. Postr

gione, peculiare aegri natura, &ci eiusmodi:videbumusq;,ne quid ministri peccent, & Vt aeger imperata faciat.Ita fiet,ut & morbi natura cognoicatur,&remedia medica fideliter adhibeantur. Certu denique ac minime fallax praesagiu de febre instituatur.

i Vt si ex longo morbi principio morbum eundem fore longum dignoscamus.

646쪽

De Tertiana.

2prtianam faciti putrefacta bilis,* non qui- Idem in venis, sed toto corpore dispersia.

lv. 21 g Tertio quoq; die accessiones habet unde tertiana appellatuo quodq; putrefactum accessionibus singulis excernitur, fere per sudores & insensibilem tra iratione, alias etiam 3 vomitu, & deiectione alui repurgatur. Duodecim I horas exquisita tertiana non superat accessione particulari, neCpluribus quam septem accessionibus sollicitat. Sic enim scriptum ab Hipp. aph. H.lib. Quanquam in Coacis praesagiis s.7.aut 9. circuitu ad summum iudicari scribit. Statu fere habet quarta accessione, hoc eridie septimo.9.11.Decimolertis,qui septimae accessionis dies est, declinat: atque ita soluitur. Iniatium fere prima accessione, incrementia secunda ac

nosa: cuius certus locus est fomes,propria cystis, hepar, mesenterium,aut quς circum praecordia, cavaque viscerum sunt loca. x Alioqui enim ardens esset,c5tinuave febris, aquat sola intermissione differt. Gai .cap 3 lib.2.de crisibus.

3 Effusa scilicet in ventriculum bile , sed non primis

diebus. Praepropera nanq; isthaec esset excretio, nec melioribus naturae rebus instituta, quae ante concoctam materiam veniret.

Prout bilis viam affectat s Accessio longior aut breuior pro bilis copia maiore

aut minore, eiusdemq; tenuitate aut crassitie,aegro su viribus,raritate aut densitate corporii. Adde quod miscella pItuitae eum bile efficit , ut his in regionibus vel paucas quilitas tertianas vel prope nullas avnoscamus. Vnde uult mirum, si paroxysimi ultra horas '. 2O.3O. etiam. rc Illis ultra producantur : siquidem Pituita bili admixta a natura non facile superetur.

A a iiij

647쪽

DE MORB. INTERNI stertia: accessionis tempusa quatuor horis ad duodecim:invadit cum rigore,in quo veluti pungentes aculeos sentiunt aegri .initio quidem vehementior, paulatim mitescit, ex quo increscit calor. Intimavruntur,o iactatur corpus,vexta sitis &vigiliae, liti flo quaeritur.Haec vero ut progreditur accessio in statum, calor admodum acris & mordax est. Pubsus 7 initio tardus,paruus,rarus, debilis: postea magnus, cele frequens, Velox, & ut declinat accessio, paulatim redeunt omnia ad naturam. Post vigorem vomitus, sudores aut excretiones: & ubi iam concoquitur ad salutem febris, ut principio tertiae& quartae accessitonu,vo mitu in fine sudores fiunt. Urinat subrufa,subflaua,rufa, mediocri substantia, aut, ut Arabes, rubra, tenui, substantia ignea. Parte quidem inferiore subtilior: superiore umbrosa at- nebulosa. In qua si ρ nebula alba,aut eiusmodi mamentu initio appareat, no trascendet qua tum circuitum. Si vero primo die vel secutio 10 sim ldimentum album emaeue & aequale, tertio circuitu terminabitur febris.Quod si talia non apparent primis diebus, id est, prima vel secunda accestione,

aequirit incenssium.

adhuc materia oppressus, non potis est citatiore pulsae micare. Huc accedit , quod tum temporis nondum a censa bile habitus corporis refrigescit.

ab aliis contentis fumitur.

648쪽

LIBER II. sseptimus circuitus expectandus est: tiumque ruta

magis sintvritae. Et si contingit longiores est a cessiones,id essicit materiae copia,aut crassior consis stentia. Alioqui ad densitatem cutis,aut ad Imbeci litate naturae causa referenda est.Describunt autem e Graeci & Arabes tertiana,Maest veluti H idea ρος-dam & exemplar tertianam omnium, quae Vt proprius ad idea illa accedui, ita & manifestiora signa proferunt,uel miniis manifesta.Excitatur Ese febres fere aestate, teperie calida & sicca,coelo,aetate,ratio ne vitae & aliis,quq corpus reddat calidius & siccat.

II In naturis enim quantumuis biliosis victus ratio, aut vitae institutu,aut quippiam simile generadat pituitqaccomodatum concurrit semper, quod tertianam a sola fieri bile prohibeat.Ex cap. 3.lib. 2. de differ. febrium.

Curatio ad duos scopos relata est veteribus M dicis,alteratione & vacuationem. Alteratio,refrigerantibus & humectantibus:vacuatio per sudores δίvrinas,perficitur.λὴ Paulus recte quide infirma haec remedia credidit,propterea quod non tertiana illa,qus idea & exemplum quodda est reliquarum,nobis curanda est sed quae iam aliquid pituitae comiti- tum bili habet.Oportebit ergo intendere in scopos

illos veterum,sed ita temperare, ut quantum decli net curada febris ab idea illa,tatum curatio euariet.

Initio ergo,si resistit aluus, Is clystere leni,vel deb1411 De hac re amplius nihil apud Paul. IEgineta cap. 2O .lib.Σ.scriptum,quam pud Galen .lib. 2. ad Glauc. 13 Clyster eius modi parabitur ex decocti remollientiu& refrigerantist lactucae, portui. violariae, floruint nympheae m.1. et ex decoctionis eorundem refrigerantium & feci lactis ana m. s.cassae,aut cathol. dissolui R. I. vel ca1hol. de div runt solutivi an a J. I. saccha. alb. meil.

649쪽

viol. ana Ir.olei violaeei I.3. Verum hic non risi ante paroxysmum,vel post immittitur.

quodam pharmaco mouenda est. Medicamenata sunt, ut Cassia fistula ex decore violarum, prunorum,tamarindorum,& similium.1. Vt si bolum e cassia praescripseris, addito, si velis rheo, atque etiam, si nihil vetet, dia phoenico pauco. Vel hanc potionem imperabis. F. cathoi 5.6. dia phoenici

5. L. strup. capiti. Vener. aut sintil. I I. cum aqua cietior. aut decocto couenienti spolio Nunquam tamen adducere , yt paroxysmi die purges, ne geminum naturae negotium facessas.

Vehementer comendant hanc potionem. . . ci granati acidi & dulcis ana I.r. g.per noctem salu-bti loco residea postridie in eo sec. dissolue sacch ri optimi I. r. Et si vehemens calor est, sacch. viola ceum sit, & addatur potioni aquae ros ga. Si vero pituitae aliquid mixtum est, loco aquae ros misce 1s vini tenuis I.I. Lenies aluum, reuocabis appetitum,partes naturales roborabis.Qus d si io obstri chionis suspitio est, aquam end.aut hordei, unius I.I.commiscebis. Alij I.2. 77 oxysacch. simplicissu ci end.depurati I. I.utuntur eade utilitate. Vbi vero plus pituitae mixtum est, pro succo end.succus rad. sceni.pro oxysiacch. oxymel simplex miscendu est. Atq; utilius Oxymel volunt,in quo ferbuerint fron-rs Ad pituitam ineigendam,& ventriculum roboran

dum,quod cariera omnia refrigerent.

16 Obstructionis notae erunt, tensio, durities, dolor hypochondrij dextri. 17 Loeo huius licebit etvlapia concinnare e strup. de ei chor. simpl. captis. ven. acetosi simplic. granator. dc aquis conuenientibus, cichor. eud. buglossi bottag. Vel

650쪽

LIBER M. ε

des nucis, vel tenues asparagi & hyssopi semmitates. Alij 13 contenti sunt, . decocti prunorum cum sacch.viol. II. Eodem modo & tamaritid.uti licet. Iam remollita aluo de phlebotomia statuendum. Saluberrimum, ι' inquit Gale. brib.omni b. non modo cotinuis sed iis quae ex putredine natae sunt,

secare venam, si aetas, vires,&c. permittant. Omis sum tamen hoc remedium a Graecis,&omittendu

quidem,si exquisita tertiana est. Alioqui admodum

saturare'.quod tamen temperare oportet, *ς Ut tertiana,quam curamus, vel ad exquisitam accedi vel ab ea recedit. Arabes ex urina rubra consilium si1-munt phlebotomiae,fallaci quide coniectura:quod eam dominatis sanguinis,vel grauioris incendi j dictu esse pute Talis enim urina,aliquata infirmo

I 8 Hoc remedium aluum tantum molli non purgat.19 Id scriptum passim reperias lib. II. Meth.med. 2o Vt videlicet sanguinis minor sit detractio, si tertiana propius ad exquisitam accedat: amplior, si mimis prope. Caeterum auocare nos avenae sectione minime debet, quod iam pridem est ab Arabibus proclamatum, anguine nempEbilis fraenum esile& refrigerium : nam S phlebotome totius corporis refrigerationem indu sit,in qua magnum est ad curationem momentum.