De morbis internis, Lib. II

671쪽

DE MORB. INTERNIS Vrinae albar,tenues,aqueae,crudae initio ab infirmitate caloris, progressu temporis,ut facta concoctione & obstructionibus solutis, crassescunt,multitumque deponunt sedimentu. Frequentior febris haec constitutione phlegmatica,quam proxime destripsimus. H Longa quidem ex ratione materiae sed non ita periculosa. Addunt Avicennas de Ar bum sectatores, grauitatem capitis, totiusque corporis, sopores initio accessionis, inaequalitatem sei goris partium extremarum,animi deliquia, is synacopas. Atque ex ratione generum pituitae ita distinguunt. Primum quidem ex eo quod gustus indicat lsalsiis,dulcis aut acidus.In falsa hortificus motus est, urina rufa,mediocri substantia. P ulsus sortior,velocior,densior quam in caeteris pituitae generibus,inia certis nec statis temporibus comouetur, sitis maior est,nausea a frigor calor sequitur,a calore sudor.

11 Ex Gai .lib. priore ad Glaus. Quo loco quotidi

nam periculi non expertem esse scribit, cum breue temispus naturae relinquatur,quo suas vires colligat.

11 Quales dixeris stomachicas,vitio ventriculi otimcij a erudis humoribus perfrigerati obortas.

In phlegmate naturali fatuo,saliuatio, urina citrina vel alba & spissa, pulsus tardus,rarus,nullus saltiuae gustus,grauitas capitis. In phlegmate dulci urina rubra vel subrubra, per totum spissa, pulsus velox,

densus,paruus, invadit media nocte. In declinatione si1dosioris i3 amatitudo,sitis,capitiS grauitas,e crementa foetida. De vitreo in epiata & aliis. E crementa omnibus quotidianis deiectiones de vomitus periculosa.

13 Quae putredinem materiae morbificae insequitur. . Curatio.

672쪽

II. Curatist.

et 'Primis diebus cum tenues sunt urinae, sepe etiam albae, utendu est incidentibus & aperietibus: materia enim crassa,quam incidi oportet,& iisdem medicamentis liberantur obstructiones. Verum instasia& dulci,sis quidem is leuioribus & paucio mbus diebus utendu est.In vitrea & acida,sortioribus,1dque pluribus diebus Graeci & Arabes ad septim. diem utuntur. Iustus terminus definiri non potest.

I Curandi ratio euariat secundum morbi tempora,& materiae naturam. Initio itaq; antequam ad ista inci- deutia & aperientia veniatur oportunum fuerit clystere aluusubducere, aut bladiore catharticola quibus inresedit de venae sectione cogitatur,vi cu auct* febris, α quae generis eiusde coeut indicationes, id pricipi ut faciendu.11 Pituita enim dulcis, itemq; ea quae salsa,minus est contumax, leuioribu ; cedit incidentib. & aperientib. cum alioqui avehementioribus metuendum sit, ne in utraque febrile incendium magis inualescat.

Conueniunt itaque Oxymel simplex, & hoc imulo syr .acetosius,aqua sacchari condita cinamomo. Fortiora I 6 sunt oxymel diureticum, scylliticum,*rup.de duabus & quinque radicibus,& alia descripta capitibus morborum phlegmaticorum.17 Laudatur plurimum melicratum, hystapi, thy-m pulegist,stoechados,rerumque similium.

16 Hi syrupi crassos humores potenter incidunt extenuant, separant. Τὰ 'ulus aut illorum loco hoc poterit apoetema sus-

673쪽

DE MORB. INTERNI sven. ana 3. s. vel l si valentius incidendum, attenuandu& detergendum, eiusdem oxymelitis & syrup.de du bus aut quinque radicib.tantundemst .ap OZ. clarum,co-ditu incinamomo,pro do sib.iij.

Verum habenda est ratio, ut iusta sit proportio mellis ad aquam. Nam ubi natura aegri fit da est,

materia febris contumax, fiigidum anni tempus, dc caetera eiusmodi, I3 sexta pars mellis misceri potest, alioqui vel octava vel nona.Hocque perpetuo meministe oportet,in usu struporum oportere alias plus, alias minus dilui. Neque consuetudo recipi da, quae tantum duplum aquae aut similis liquoris imperat,vi sympos diluat.

I 8 Contra vero in naturis aegrorum calidis, calida tempestate , morbifica quoque materia calida, dilutius melicratu esse debet: prompte enim alioqui bilesceret,

& morbum adaugeret.

. Iam praeparata materia, si quidem urinae crassae& rubentes appareant, videndum est, an phlebotomia conueniat. Nam dc ante, si tales urinae fuerint, conueniet multo magis,ubi vel pituita dulcis, vel salsia est. Arabes calida constitutione caeli, dextram basilica: frigida, sinistra pertundunt.Oportet autem parum detrahere,quia affectus est stigidior. Quod aute ad purgantia pharmaca attinet, Π que castiam, neque tamarindos, aliaque elusimodi leuiora recipiunt: quia stomachum offendunt, &tantum quod est subtilineuacuant. Itaq; &-aloe,

turpetho,carthamo,& aliis, quae dicetur,uti malui. 19 Vt si in dosi uni superioris apoetematis infundas

agari c. recens trochiscati 5.2 .Einziberis gran.6. & in exprestione dissoluas diacartham.& diaphoenic. an. 3 I. f.&iyru p. de absynth. I. g.f. potio accommodata. Catapotia quoq; clemetiore ac humidiore coelo poterut imperari.

674쪽

LIBER II. asEt quia semel non potest repurgati tota materia

febris, αo epicrasi utendum est. Primum enim, ut ante dictum est, materia incidimus,& obstructiones liberamus,tum pharmaco utimur,eoque leuiori,sed quod stomacho non noceat.Quinetia omnibus medicamentis commiscere oportet ea, quae stomachum roborant. Etenim in quotidiana stomachus fere laboratndque meminisse oportet,salsam & dulcem pituitam leuioribus educi possie, uti tream dc acidam non posse. Propterea in dulci δρfalsa poterit conuenire haec potio.

Lo Vt sensim quod noxium est, vacues. De epicrasi vide Galen. cap.vo .lib.9.Methodi.

11 Haec potio ut sit essicacior, addetur S.I. aut S.I.f. ἡiaphcentc. Pauperioribus J.f. diaphoenici, vel 5 3.di earthami,vel electaris Indi squoa Parisi s praeparari minime consueuit totidem drachmae in aqua absynthii, menthat,buglossi vel cichorij distatutae satis erunt.

tharticum iacuisenna. v.mastichis,Zinalberis, turpethi bene gummosiana Θ.I.sacchari albiss5.i.cum decocto passularum fiat potus.Licet uti pil.elephanginis, de hiera, asi ieret,ut sint harum alicuius Θ.i. aries Θ.i & inco

porentur syrupo ros pallid. laxativo. Laudantur quoque hae pilaeae.

.cum siucco Asynthb Armentur pilulae.

675쪽

DE MORB. INTERNI sAlioqui. . massis interioris pilui hierae plerae GalenΘ. .

agarici trochis I.1.sem. carthamhiem.Vrticae ana 5. s. turpethi bene gummosi Θ.Lmastichis, rosarum, cinamo mi,galangae ana Gr.6.sacchari in vino albo tenui distatuti q.s cum Oxymelite fiant duae lorangae pro duabus do sibus iumendis tertio,aut quarto quoque die. Aliud. . U. χι pul. hierae diacol.9.2. agarici trochis. B.I. nucis moschatae & cinamomi ana Gr.8.cum strup. de absynthio fiant pilatae.

' Axi Hae pitulae potentiores sunt, Oe extispandae materiae ilicatae: quibus caute utendum.

piluia probate. Avicennas agarici S.I. aut B. . corporat melli,aut eande do sim αδ sem meae praecipit,dsq; breuibus interuallis.Quae sequuntur μως, multri probatur.

v. pul.hierae picrae S.I.agar.t ch.3 A. pulpae colocynth. 9.I.mastichis Θ, g. nucis moschatae &cinamomi ana Gra.6. cum succo absynthii, formenturpitulae pro duabus dotibus. Aliae. v. agax. albi, turpessii bene gummosi ana 3.r. aloes,rhab.corticum myrobalanorum citrinorum,& chebulom ana 3 idem custulae dc abfynthij, eupatorij ana 3. g. mastichis,laccae, anisi, facinari albi, spicae nardi, ycyrrh. ana Gra. 18.24 esulae puluera rae 5 j. cum Oxymeliae scyllitico formetur pilespα D ad purgandas aquas est valentissima. - si 's Idem praestabulat pilulae de agarico solae,vel cum . iis,quae vulgo sine quibus vocuatur. Aggregatiuae quo'

676쪽

- LIBER II.

uue & aureae,adiectis, ut videbitur, gran.3. aut .ir'chiscorum athandat. Pitulas si aeger abhorreat, ad potione ex agarico & Iheo infusis in decocto conuenienti recur

rendum. . .

Conueniunt tempore frigido ad S.I. nec his tamen recentibus utendum est, in sed post mensem. Quae sequuntur, caput & stomachum viseeraque purgant,sensus acuunt,colorem reddunt,& diuturnam quotidianam sanant.16 Tum enim singula medicamenta cum singulis melius permixta,fermentataque sunt.

U.aloes optimae 3.3. mastichis Θ. . rosarum, epithymi, caryoph. absynthi j ana Θ.I.laccae, cusculaeana Θ g. croci, esulae ana Gra. 8. cum succo abjnthij fiant piluta: Dosis 5. Lad Σ.Dantur breuibus in teruallis. Simul atque apparebunt urinae crassiores,& magis coloratae,stomacho consulendum est per ea, quae postea dicentur. Conueniunt 27 fotus ex oleo cham. anethino, lasmino:quibus totus Venter fouendus, spina inungenda est, idque cum frictione. Laudata est veteribus frictio ex tela araneae,quq

imbuenda est prius oleis supradictis.

17 Fomentis istiusmodi locus nullus erit in viribus minime constantibus,& febre plurimum intensa.Fomentaria autem talis erit formula. . origan. calament hi. tau .maioran. absynth. ana M.I.seminum anic.& scenic. an a J.I. per.& calam.aromatici an 5.2.stor. cham mel. melilol.& ros rubr.ana p.r. f. cculli: qui bulliat in aqua& vino albo pro stomachi fotu, veletiam alterutrius hy-p'cuondi'.Licebit litum compsrare, qui fotum proxi-mς:ectuatur ex olei ab synth. & mastich. an a j.1. olei nard. .I.addito caryophyl. nuc.moscha & ros .rub. ana,.I. cum pauca cera. Oleum moschatae nucis chymica arte extractum horum omnium instar esse poterit,lLaudantur quoque diuretica. Balnea quoquo

677쪽

DE MORB. INTERNI sin declinatione. Sed neq; frictionibus,neq; diureticis,nem pha macis,multo minus balneis utendu estinitiis febris. Quod ad clysteria & suppositoria attinet,ubi resistit aluus imperari possunt.Coparantur autem ex eoru decocto, G quae incidunt,attenuant,& status discutitit. Inflatur enim magna ex parte praecordia iis,qui quotidiana laborant. Vomitus quoq; maxime,ubi nausea est,& iis, qui facile vomui,utilis est.

Post initia iam vacuato corpore dantur hora ante accessionem quae sequuntur.

v. α' theriacae vel mythridatij 5.Lpropinetur vino tenui Probatur quoque decoctum apst, vel quod sequitur.

D Theriaca praeterquam quod indomitorum humorum cotumaciam discutit, & viribus ipsis confert, ad refrigeratione etia ineutis paroxysmi inhibenda coducit.

v.Zimiberis, origani, ameos ana 3.3. coriandri praeparati 5. .rosatam,calamenthi ana 3 3.passul rum I.I. coquantur in m.6. aquae ad consumptionem medietatis. Dantur I.3. hora ante accessionem. Vitae 3o ratio institui debet ex iis, quae coquunt,attenuan inc1dunt: & ut progreditur morbus, horum vis augenda est. Vinum sit album, tenue,aut Vermiculum,uel hydromeli vinosum.

3o Eadem ferme vitae ratio ineunda , quae in tertiana notha,sed quae humida sit minus.Et quia quotidiana est longior, paulo pleniorem victum requirit, parciorem,

eum tendit aa vigorem . .

Abstinedu est multis iustuli quia nec decoctione ita iuuat,& replet caput,nec stomacho amica sunt.

678쪽

Quibus sutimur, alterare oportet iis, quae has noxas prohibeant. Adultis auibus utedum est potius, quam iunioribus, quae sunt humidiores, & excre

mentosioreS.

Defebre quata. Gλον Graeci vocant algorem, & febris

πen',in quo sensus totius corporis insequa-- glis est. Nam x partes simul alget & calent: ac algor quidem vehemens est,& calor mitis.Hinc epialon appellatum volunt: Μαιον Graecis bladum& mite est. Febris huius materia est pituita vitrea, omnium humorum, qui in corpore sunt, frigidissima. Illa, siquidem integra est, neque putrefacta, inexpugnabile frigus infert corpori, & ea, quae si periore capite pituitam inuehere diximus, Φmptomata. Vix multa colligitur in corpore: eius'; causa, vel ciborum materia, vel languidus calor, vel Vtrumque. Si tota putrescit, quotidiana febris est: si tantum ex parte,epiata. Quae ergo pars non pumtruit,algorem : quae putruit,vapores calidos demi ut in corpus,unde febrilis sensus. Initio oscitatio, 3 pulsus minimus,tardus,rarus,vrinae cradse& aquosae, quotidie sere invadit. Accessio a quatuor horis ad vigintiquatuor,sed fere breuior. Aliquando te tio quoque die, aut quarto commouetur, fortasse etiam maioribus interuallis. Neque falli oportet,vitertianam existimemus,vel quartanam: quia terti, nae vel quartanae periodis moueatur. Ad cognitio. nem huius febris antecedens vita,coelum,aetaS,temperamentum,& caetera adhibenda sint. Hic abstinendum phlebotomia. Medicamentis 1 incidentibus & cxlfacientibus utendum est: vi

679쪽

DE MO . INTERNI shyssopi, calamenthi,origani,thymi,stoechados,me-licratis, quibus quarta pars vini poterit commisceri. Alioqui syrupis utimur in curatione quotidianae descriptis, initio facto a leuioribus, ut strupo ac toso, oxymelite, ad sortiores, ut oxymel compositum, scylliticum, & similes.

Iani incisa & concalfacta ex parte materia,Vtendum erit medicamento ex o puluer. hierae picrae Gai. pul. hierae diacol.ana 3.g. videndumque erit, ut recentes sint, & electae species, ex quibus pulueres componuntur. Post purgationem redeundum est ad incidentia medicamenta & alimenta. Atque interuallis gladinus & 7 clysteribus acrioribus utedum, in quibus pulveres proxime dicti dissoluuntur ad I. g. Probant thermas lacra, ubi iam se produnt signa coctionis. Meliores thermae, si ex rebus incidentibus & calfacientibus comparentur. Itaq;

calamenthum, mentham,Origanum,msmarinum,

thymum, satureiam, stoechada, & alia eius odi, quatuor partibus aquae,& una vini albi,in fine decoctionis positi incoquemus,atque inde pro ratione virium, 3 thermas coparabimus. Valent statima thermis diatriumpipereon,diacalamynthes, rea alexandrina,dianthos,& similia data exvino tenui. Dosis 3.1. Poterit quoque his uti tepore matutino. Sed optimii fuerit statim a thermis fricari corpus, sed spina maxime: deinde inungi oleis supra numeratis cap.de quotidiana,aut iis,quae capite de paralysi scripta sunt Post haec reponatur in molli lecto,&sumpto diatrio pipereo, vel simili,conquiescat. Vitae ratio eadem, quae in quotidiana, sed alte nuet magis,& incidat.

680쪽

LIBER M. Mi Ex libr. 1. de different. sebitum, & libr. de inaequali' Vt pote saeuissimu rigorem: quemadmodum de colico Galeni dolore ab eiusmodi pituita vitrea oborto scribitur lib.1. de loe. male actet. . 3 Non enim,vita superstite,tanta vis unquam trigoris corpori inest, quae multam congerere possit. 4 Ex quo febrilis caloris, non intensi, certa fit signib

s Amisso namque sanguine tenacior pituita magis recrudesceret, unde febris diuturnitatis metus impederet. 6 Q Plia erunt, strup. de hyssop. oxymel scylliticum, syr. de d uab. & qui nq ue radicib. de bigantiis,cum aquis absynth. bugio T. borrag. Vel apoetematae radicib.aporientibus, itemque enulae campanae, ireos,& quae capite superiore scripta. Raro in potu datur ob amaxorem insignem, quo plurimum ingrata est. 8 Tales ex origano, calamen th. centaurio minore, seminibus calidis, decoquendis, diaphoenico, eIectar. di. carthamo,hiera,melle anthos ato,& oleis calidis,dissoluendis, instituentur.' In eorum simplicium decoctum igniti lapides inibciuntur, & aeger papilione Udiquaque tectus toto corpore Vapores excipit. 1 o Haec antidota emendandis affectibus frigore conceptis inseruiunt. Idem praestabit mythridatij,& theriacae usus. Vel talis optata pra scribetur. V. conseruae anthos, acor. conditi an a 5.2. m thrid. 5.i. puluer.aromatic. ros descript. Gabriel. S.I. cum strupo conseruatio'nis citri fiat optata, detur ad 5. g. De quartana.

Varianae materia succus melacholicus, velfi atrabitarius: quom generatio apud G - auperassatus sanguis, vel flaua bilis. Arabes torrefacta pituiti i etiam melancholiam