De morbis internis, Lib. II

661쪽

DE MO RB. INTERNI sanis an . 3. I.g. glycyrrhigae rasae S.I.fiat decoctio ad pro dolib. 1. In col. dissolue syrup. te bis antiis

dccapiti. vene. an. I. I. g. fiat apogema clarificatum dc aromatisatum cum tantillo cinamomi, vel Riluere diarhodi Abbatis,vel triauntati. Αliud. et . rad. petroselini, aceto is, gramini, an. I. L s minis anisi & taniculi torrefacti, liquiritiae an. 3.s.summitatum lupuli. fumariae,cichori, cum toto an. Ρ.I. trium florum cardiacorum an a P.g. fiat decoctum ad di. g. In colatura dissolue symp. capilloruueneris I 2. Oxumelitis simpl I.i. fiat aporema, ut prius, pro duabus do sibus: tempestiuus usus erit tempore remissionis febris. Ab his xero cathartica imperanda sunt,quale hoc est. 1 . passularum mundatarum, hordei integri ana I. g. cinam. santali cithini an . S.I. violarum P. r. sat decoctio pro una dosi:in qua infunde rhabar.elect. 3. 2. expressioni colatae: adde syr . de cichorio simpl.I.I. αῖ fiat dosis. Al1ud.

1s Tale apoetema in febris declinatione si pro netur,

urinas mouebit, aut sudores. Lo Dosis haec molliora tantum corpora mouerit, non robustiora, & duriorem aluum habentia, praesertim tempestate Aquilonia. Verum valentior fiet si addideris cathol. M. vel diaphoenici 5.2 vel si 5. a. fol. sennae in decocto infundantur.

hordei integri P.r. summitatum lupuliN J- synthij, cichorij, eupatorij ana P .g. seminis melonum. cucumeris ana 3. LMechados arabic. I.Gliculorum sennae mundatorii 5.3. fiat decoctio ad

I. iiii. In colat. infunde rhabarbari electi Θ.iiii.

662쪽

agar. trochiscati 3. Expressioni adde sacchati al- .vet,ut purget essicacius, syn laxat.ros pallid.

h. i. santali citrini & cinamomi an Θ.I. Probatur inunctio hypochodrioru ex oleo de cydoniis, de ab- synthio,ctiam melino,anethino,&aliis que stoma-Chu corroborant.Balneu quoque probatu antiquis postsigna coctionis.Sed iam usus exoleuit,& perit industria parandi,quaesuspectu auxilium reddunt.

De I Semisertia .

E hac febre et parum constat inter veteres

mΜedicos,dubitaturque,virum cotinua an intermittens: qua in re etiam Galb dubius est. Ex tertianainterim semitertiana fit, inquit Gahcap.3.lib. de t is, & contra: eademque fere habet accidetia, sed haec periculosa. Stomachu & neruos a Laedit, lethargicas attonitasque passiones infert, colliquat corpus, animi deliquia excitat, profunda vehementer commouet,typo fero 3 & periculi plenissimo,aetati virili familiaris, Autumno peculiariuter commouetur,tumq; periculosior, frequens Romae, in AEthiopia & toto littore tractuς, terrae , ubi coetu calidius cum aduetitia humiditate. Non semper continua,sed aliquado inte)rmittens, s acutis nosol im,sed diuturnis connumerada ex Hippocrate. Avicennas author est ad septimu mentem aliqua-do protrahi. Mitissima accessiones habet 1 . horaiarum: mediocris, 36. sortis 48. aut iam continua est. Primo epidem.& a.de diffseb. multis disputat Gahcontra Agathinum dc Archigenem cotinuam esse, nec posse ex ου duabus intermittentibus componi,

autT ex duabus cotinuis.Pessimum vero hoc oenus

febrium, quae in crudis & biliosis humoribus in-

663쪽

DE MORB. INTERNI scenduntur.Caeterum duplex est semitertiana: alte ra simpliciter, id est, exquisita, quae ex quotidiana continua, biliosa, tertiana,aequaliter mixtis bile &pituita, constans, primo die 3 horrificas habet accessiones, & ingeminantes: horrificas quidem ex

natura intermittentium. Tetiana enim rigorem,

quotidiana frigus facit. Itaque mixtis causis frigoris & rigoris initio accessionis fit horror,qui horum

medius est.Ingeminatio vero propter naturam limmoru .commota bilis putrefacit de integro pitui tam.Pituita putrefacta calorem accendit, & bilemacuit,ita fit ingeminatio,horrorque inqqualis. Haec stomachi labor est, totiusque neruos generis. Secundo die, quo quotidiana contiina sola regnat, nullus horror est: tertio die idem horror qui fuit primo. Est & altera semitertiana non exquisita, in

qua alter humor superat. Vter vero superet, ex sinis coniicies.Nam si biliosis febris indicia superat,ilis pituitam vincit: utriusque autem sympromata concurrunt,seseque proferunt. Quo enim tempore biliosa invadit, ' rigor: quo desinit, vomitus, s dor,deiectio. Cum vero pituitosa, frigus,caeteraque quotidianae propria sese ostendunt.Quo vero tempore uterque humor confusus incenditur,symptomata confusa medium quid essiciunt. Sed interim 70 semitertianae tertiana complicatur, qualis est hustoria muliercula: 1. de Crisibus, varie quidem scrupta in Graecis codicibus, nec satis fideliter versa a Latino interprete. Ergo semitertiana cum horrore invadit, diebus imparibus: paribus Vero tantum frigus est,inaequalis pulsus, i calor quoque inequalis. Mota enim increscit, quasi procedat accessio in

664쪽

statum,aut in medio sit augmento:modis derepente horror invadit,extrema frigent,calor in medium corpus contrahitur, soporosi fiunt, e stomacho laborant,convelluntur, urina fere crassior, ac turbulenta. Animaduertendumque in hac febre, num aliquando proferant se signa propria tertianae. Sic

enim tertiana complicata semitertianae. Rursus videndu est,num semitertiana sit, cum tertianae quotidiana complicata est. Neque idem est apud Medicos Uri Oxusta est,complicatio febrium & si

mitertiana. In semitertian bilis & pituita omnino confusa sunt, de aequali proportione mixta. In semitertiana quotidiana,sere cotinua est, tertiana intermittens. In semitertiana, neque quotidianae,neque tertianae propria signa apparent: sed veluti ex duplici horum genere unum quoddam confusium dc mixtum genus coplestit. In complicatione vero manent integra signa tertiatiae,integra signa quotudianae , quae suis interuallis proferuntur. Huius febris semitertianae & proximorum generum Co nelius Celsus lib.3.ex Aselepiade,ex eodemque authore Aurelianus meminertit. Est & alia de nomiane cotrouersia. Ridet Gai primo Epid. qui nomen tale semitertianete indiderunt, propteroa quod potius dupla tertiana appellanda sit. Dupl1cat enim accidentia omnia tertianae, eademque duplo peiora habet,n5 dimidio minora, vel clemetiora,quod senare nomen semitertianae videtur. Secundo de differentiis sebrium institutionem nominis approbat,quod dimidio sui semitertiana constet tertiana. Nec id reprobat ex Agathino li.de typis .Ratio no-mnis ad curatione nihil pertinet.Recenpiores Me

665쪽

DE MORB. INTERNI sdici eadem fere dicunt. Alii tria genera instituunt. Minus, in quo pituita in vasis putrescit: extra vasa bilis. Medium, in quo bilis putrescit in vasis, & e

tra vasa pituita. Pessimili vero tertium genus,quod continuum est,ac fere interficit. Vrinae rufaecipissa superiore matulae parte ex livido flavescunt, pulsus durus,inaequalis reques,dolor est capitis, grauitas, sopor,ssed a quo vocati statim excitantur, cui si suo cedit acuta febris , admodum lethalis est. Curatio

nes temperant mixta curatione tertianae & quotidianae. Eade fere curatio,quae tertianae nothae, nisi

quod in semitertiana in maior pituitς ratio habenda est. Itaque deseripta curatione quotidiante, &repetita, quae in tertiana dicta est, semitertiadae ciratio fiet manifesta.

1 Semitertiaga febris dicta est, quod ex quotidiana

eontinua & intermittente tertiana sit temperata, vi scribit Gal.cap.8.lib. a.de differ. febr. Istam tamen appellationem idem retrehendit comm . ad sent.f. sect.3. lib. I. Epid.quod tantum absit, ut semitertiana quicqua tertianae concedat, cum cotinuitatis causa longe grauior existat, tum vero duarum accessionum, quae tertio quoque die prehendunt,atque etiam longitudinis ratione. 1 Etenim Hippocrati citato loco lib.t. Epid. cotinua est: necno Galeno cap. 8.9.& Io .lib42.de dissiab.Ac cap.

η .lli de typis intermitte te aliquado vidisse Gai profitetur.3 Sic Gal. eodem cap. de typis hanc febre ait esse perniciosissimam, quam Leuissima comitantur sympto ma-ta.Vnde ea Hippoc. ωικαμ d est, horrifica,appellauita

vero eiusmodi periculosiorem faciunt maligna qualitas bilis & morbi longitudo s Habet enim a continua quotidiana ut chronica sit,

seu longa: a tertiana, ut acuta,propter symptomatu ma'gnitudinem.

6 Qus alioqui non esset continua.

666쪽

perόodicus solarum sit intermittentiu,non cotinuarum. 8-Magime vero cum contingit utriusq; lentas reduplicatione in idem repus incidere,horrificet utae accellio nes ingeminatur .Horror vero potitis excitatur,quia bilis pituitae permistione refracta veru rigore fac re nesit.' A delata per partes extimas bile: quanqua & ab ea, quae mouetur per partes internas circa viscera, materia, rigor etiam suscitari possi , xt recentiores Medici ob

1o Vt si quae bilis se tertiana parit, in alia parte corporis putreat,& alius biliosus humor in alia quoq; parte succendatur, & hic moueatur alio die ab illo, quI femi-

ri Quia bilis faelitu, intuita difficilius inflammatur. 112 Malox enim est p1tuitae prouetus in semitertiana. Vnde alterantia magis incidere , attenuare & detergere debent,cum medicamenta,tum alimenta.

Defebribus horrificis. PE Graecis, licuror est, unde febris 1 φρικά -

horrifica.Horror remissi is est rigor,media quaedam affectio inter rigorem & frigus. Is autem fit calore flavae bilis 1 humorem crudum comm O- uente, Sc putrefaciente. Itaque sebres omnes horrificae, succensa bile in crudis humoribus enascuntur, atque utroque humore aequaliter mixto, si quudem cruditas putrefit in venis, bilis extra vasa, e multa fit semitertiana.

I Febris horrifica est, non cui inuasionis, atque etiam accessionum ipsarum initio comόs est hchror,sed in qua per pIurimam totius accessionis partem horrotis Syin-Ptoma extεditur.Gal comin .adsent.Σ sedi. s.lib. I.Εpid Caeterv non hic noua febris species, sed eius quae horrorem, i symptoma perpetuum, habet, mos& natura οX-plicatur.

667쪽

DE M QRB. INTERNI s1 Alta enim & prolanda bilis est putredo propter

eius Incendium ingens. ς ε

Aliae febres horrificae, in quibus horror repetit, breuibus interuallis & eadem accessione,estq; eiuς modi motus horrificus inaequalis,cum videlicet natura conatur excludere materiam. Sed haec propter crassitiem, aut quia densior cutis est, vel denique

que sint & principium accestionis & incrementu. Aliis simul atque motus bilis remissiis est,novus rodit insultus, quia dum calor affigit corpus, frigidi

humores putrefiunt, novamque accessionem commouent,& inde frequens reduplicatio,quam λα- Απλοιαν vocant:fitque ut succedens accessio longe sit deterior praecedete, 3 quia iam lassata virtus est priore accessione. Sudores in his febribus mali. Etenim vi exprimuntur, non victoria naturae es fluunt : idque vel propter crudorum humoru copiam , vel vitium imbecillitatem. Frigent extrema,vrutur intima,soporosi fiunt, vetres cruda delictui, urinae crudae,decolores,tenues, alias turbulentae,&crassitudine praeditae, nullo sedimento, aut malo, inaequali,diuulsio. Fastidis,animi deliquia,*ncopae, conuulsiones,mala omnia.Pessimae enim febres,ut ante diximus, in quibus crudorum copia bilico fusa est.

3 Horrore etenim affecti multum insuper exudantes, difficili, funestoque malo implicatur. Hippoc. in Coacis animaduersionibus.

Curatio, ut ante, mixta, nisi quod sultima ratio adhibenda est,ut intelligamus utra materia superet, cruda, an biliosa.

668쪽

LIBER II. Is

NM qm humorem frigidum & humidum

in corpore pituitam appellari scribit Gat.1. dedissi seb. Generatio pituitae ab infirmo calore est, cibis phlegmaticis, intemperantia vitae, otio, intempestiuis exercitiis, aetate puerili & senili, hyeme,constitutione coeli humidaaria eius genera a Gal.sere statuuntur. A forti frigiditate, acidaea calore praeter naturam,falsa.Vbi vero leuiter affectus calor, & pauca est frigiditas, dulcis & fatua. Salsa sitibundos: acida famelicos: dulcis somnolentos facit. Acida concoqui debet: salsa repurgari: dulcis de fatua naturae relinquendae sunt,quia facile

in sanguine couertuntur.Fit aliquado,ut phlegmaticus cibus non coquatur in ventriculo: quod inde generatur, cruditas est,no pituita, aut pituita cruda

dicitur, quae appetentiam tollit,inducit fastidia, dc pallorem. Qui humor a cerebro per nares emu gitur, aut distillat in corpus,pituita non est: quemadmodum nec humor ille vitiosias & crudus, unde pruristus, ulcerosus affectus, lepra ,scabies, & alia eius odi. Saliua ore contenta potius pituita est, ad pituita naturale propius accedens. Vniuersali nomine haec omnia pituita sunt.Frigidissima & humidissima pituitae species, quae vitrea appellatur, ouorum alb mini persimilis, vel vitro fuso, vehementes dolores infert, & quasi palo fixo impetentes, ubi loco caludo , aut laxiore intestino impingitur, frigus infert,

u immota est. Si vero mouetur persensilia, rigorem, Vt acida, commouet: nam & acoris est partu

ceps. Vnde sub acidarum genere sunt,qui compre-

669쪽

DE MORB. INTERNIS hendant. Leuiter hae putrefactae aut ex parte epia- Iam inferunt. Vbi verb putrescunt magis, praec dit rigo febris. Alia dulcis rigore non infert. Opo tet ergo cum de pituito si febre agitur, diligenter . animaduertere in quo genere pituitae sebris 1nce ditur. Nam ex eo & curandi ratio euariat, & praesagiu certius instituitur. Graeci fere in genere de frubre quotidiana scripserunt: Arabum familiae plenius distinxerunt. Febris I autem quotidiana raro aduenit sine:α offensibne stomachi & hepatis,3 pulsu minino, raritate medio inter pulsum tertia. nae & quartanae, tarditate simili tarditati pulses

quartanae. Accessionum initia habet circa vespera:& noctu magis, quam interdiu, vexare consueuit, quod pituita eo tempore moueatur. Unde Hippo. crates liq. Epidem. nocturnas febres quas appellat, intelligit quotidianas. Non invadit cum rigore, sed frigus vehemens est partium extremarum: aliqua-do & horror quidam est.

1 Haec febris omnium est rarissima,si exquisita intelligatur, quod aegre pituita putreat. Seruatur enim d natura tanquam sibi familiaris, ut quae: deficiente san ine

cedat in idoneum natura alimentum. Gal. commento. in lib. de rat.viCh. in morb. acut.sent. ψ.

α Nam superuacua potissimum multa pituita in intestinis, me senterio, circum ventriculum, Visceriamque caua sepe coercita putrescit , febrilem qualitatem nanciscens, quae plurimum partibus illis negocium facesi

3 A calore natiuo crudorum copia humorum obruto, impeditis instrumetis, & minore necessitate instimulante.Gal.lib,priore ad Glauc.

4 Cum pituita putruit, rei salsa est.

670쪽

Difficulter eius materia accenditur, vixque in calorem commutatur frigus,unde longum habet incrementum:materia est crassa & frigida, pigra ad motum, calor non ita magnus, 1 pori angustiores ac fere constricti ex quo fit,ut materia non possit tam celeriter discuti Atque inde accessiones producu

tur, aliquando ad horas octodecim: atq; v desiit accessio,vestigia quaedam febris reliqua sunt. Vnde

nonnullis non tam intermittens, quam continua

credita est. In declinatione 6 sudores nulli, aut si qui simsia multitudine materiae,non victoria natu-rς excitantur.Postea iam progresso morbo, 7 paulatim sudor emuit.Primum quidem certis partibus, deinde vero toto corpore emanat: calor fere simulis et,quissimose igni comparetur,humidus, vapOrosiis, non deurens, 3 sed tantum leuiter acris est.

1 Pituitosi enim corpora minus sunt perspirabilia, quia frigidioris temperamenti dominatu tenentur. 6 primis praeserti m diebus, in quibus humoris cracsties,lentor, caloris infirmitas, & cutis densitas sudores

erumpere Vetant.

Cum stilicet cocta aliqua ex parte est materia, Robstructiones liberatae. t Qualem dixit Hippocrates initio quidem ad manum mitem esse,sed paulatim increscentem esse sub fine sect. i.libr. 6. Epid. Hic enim calor tarde augescit, quia materia ligni viridis more tarde inflammabigis existit. AEgri non ' uruntur, non iactant corpus veli

mentius, non nudat pedes,aut pallia deiiciunt.Neque vehementer spirant, aut effant igneum. Non petunt frigidam, io & leuiter sitiunt.' In his enim calor minim E est acri sed vaporosus, igh 'Phyςntriculu musta madidus est pituita calorem &-sitis effectrices causas reptitat